Mostrando entradas con la etiqueta Zaragoza. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Zaragoza. Mostrar todas las entradas

jueves, 12 de marzo de 2026

Zaragoza photocall

Diz que las luengas son una manera de veyer lo mundo. Tiengo bella obcheción a ixe mantra, pero lo que ye cierto de tot ye que cómo charramos refleixa, a sobén de manera inconscient, la envista que cadaún tien d’o suyo entorno. Las parolas que femos servir, las frases que construyimos, los diminutivos que trigamos, lo lexico que en disposamos… todas ixas eleccions dicen tanto de quí somos y cómo pensamos. En o luengache escrito podemos amagar seguntes qué ideyas que nos queremos que se conoixcan. Manimenos, en a espontaneidat d’a luenga parlada, ye a on que lo nuestro ser no se puet entutar y amaneix l’augua clara.

Podría pensar que estió un lapsus linguae, pero me temo que, encara hue, la nuestra quiesta y bofa alcaldesa no vei res de malo cuan dició que l’edificio de Correus «no ye lo que vienen a veyer los turistas» como argumento pa espaldar-lo. En menos de diez parolas Natalia resume la suya ideya de ciudat: Zaragoza photocall.

Chueca arribó a la politica procedent d’o mundo d’a publicidat. Estió a saber-los anyos de Directora de Marketing d’Imaginarium, la interpresa de chuguetes que fació la gatatumba en 2024 y agora, cuento que en parte por una prebable deformación profesional, aplica ixa experiencia suya a lo gubierno d’una ciudat. Zaragoza ye un producto que cal vender y pa ixo se i fa por cada día. Lucetas, floretas y escenarios pa los selfies. Que vienga la turistada a una ciudat que nunca no’n ha viviu, d’o turismo. Que sirva la Immortal pa emplir de likes lo suyo perfil y fer que bel día entre en a pugna por bel Menisterio.

La declaración la fació en o marco d’a polemica por que s’espaldase l’edificio de Correus d’o Portillo. Las obras pa fer-lo dispareixer devantoron las protestas de vecindau, asociacions en defensa d’o patrimonio como Apudepa y atras organizacions. Ya d’antes se veniba avisando d’o zancocho que suposaba esvoldregar tot un referent de l’arquitectura brutalista en a nuestra ciudat.

A Natalia Chueca no le fa goyo l’edificio. Puet estar que a tu que leyes isto tampoco. Que no le veigaz la polideza ni mica valura artistica. Tien razón que la chent no se i fa fotos, ixo ye de dar. Ni los d’aquí, encara que nusatros a l’alcaldesa le tiengamos igual. Pero ye que todas ixas consideracions son de raso irrelevants. Lo patrimonio arquitectonico y artistico en cheneral, igual como tot lo patrimonio —lo natural y lo lingüistico tamién— no son cuestions de que faiga bonico en as fotos u de que la cazurralla dominguera le faiga aprecio. La conservación d’a nuestra cultura y identidat no ye un concurso de popularidat. Prou que dengún no se fa fotos con as penchinchas, que cualsequier cabo d’o poliu Pirineu recibe prous mas visitas que no lo Barranco d’as Almunias, pero ixo no significa que tienga menos valura. Atra cosa ye que no tiengas los conoiximientos pa entender-la.

Igual como la mayoría d’a población, igual como Natalia, soi prou ignorant cuanto a afers arquitectonicos. En sé lo chusto. Sé si un edificio me pareixe bonico u no pas. Pero no tiengo ni ideya d’a relevancia que pueda tener. Tasament sabría encaixar la mayoría de construccions en un estilo u periodo historico. Manimenos, me guardo muito de sentenciar que calga espaldar lo que siga por lo mío concieto. Muito menos por lo concieto d’a chent que vienga a visitar la ciudat a on que vivo.

L’edificio de Correus ye patrimonio arquitectonico zaragozano independientement de cuántos turistas viengan, de cuántas fotos se le faigan, de si le fa goyo u no a l’alcaldesa u a la mayoría d’as ciudadanas. Las modas van y vienen. Los criterios esteticos cambean terne que terne. Que les ne digan a los parisiens de cabo d’o XIX cuan viyoron aquel zarrio de fierros devantar-se en o Campo de Marte. Por ixo, entre atras razons, la conservación d’o patrimonio ye una cuestión tecnica que, tot y que prou que podamos opinar, ha d’estar en mans d’as personas expertas.

Zaragoza, pa Chueca, ye nomás un escenario pa las visitants. Rai qui vivimos (en) la ciudat. Vites muertas, norias esmarchinadas, foodtrucks a bando y parques zarraus. Entrepuces a la cincomarzada y a chuntar-se en a carrera a fer una lifareta. Zaragoza pa las foranas con cauquerré, pa lo turismo relichioso, pa las influencers raixosas. La nuestra historia, cada carrera y edificio, la identidat manya... a lo servicio de l’instagrameyo. La pixorrotera pilarista a l’endrecho d’a estatua a lo Chusticia, que se forchó en Averly, como filosofía de ciudat. Lo baturrismo debant d’a nuestra rebelión. Las flors podrindo-se baixo la uellada d’o mozo Chuanet que se fa cruces.

Y entremistanto, la noria (no) chira.

martes, 3 de febrero de 2026

La simpleza d'as ciudaz

Por un regular foi que los míos libros y relatos transcorran en Zaragoza. Por reivindicación d’a ciudat que amo, pero sobre tot porque ye lo que millor conoixco. Ambientar l’acción en atro puesto siempre se me fa mas dificil en haber viviu aquí toda la mía vida. En a historia que soi escribindo agora he arribau a una escena que quiero ambientar en un lugar y me trobo con a dificultat de decidir qué mena de lugar.

Porque las ciudaz son todas pareixidas a livel narrativo. I hai historias que importaría prou poco ambientar-las en una u atra si no por detalles que gosan estar de buen enguiliar. Si l’autor se decide por una en concreto a sobén ye porque quier dar detalles d’a urbe que siga. Ixo que se charra tanto de que l’escenario siga «un personache mas». Pero l’entorno urbano tien una parrafiquera de caracteristicas comuns que, precisament, son lo que definen una localidat como ciudat. Contra menos se cumplen mas «rural» ye.

Hechos de tinta, la mía primer novela en castellano, ye ambientada en una ciudat que, a exprés, no menciono en tot lo libro. Ni i foi garra referencia. L’escenario tien igual en a historia, pero ye bien esclatero que ye entorno urbano sin que lo diga nunca. Ni ixo ni lo contrario. Ye simplament una historia de mal ubicar en un entorno rural.

Una vegada definiu ixe entorno urbano con uns parametros que no son l’obchetivo d’iste post, pero que cuento que serán en a ment de cualsequier lectora, ¿cómo definimos ixe entorno rural? Creigo que nomás por oposición, por lo que no ye. Porque me cuesta trobar elementos comuns y universals pa cualsequier lugar. Y ixo nomás charrando d’Aragón, sin salir d’o país.

Lo que clamamos «entorno rural» replega realidaz tan diferents que, cuan voi a ambientar iste par de capitols en un lugar, la primer cosa que he de decidir ye qué mena de lugar. Una decisión que no habría de prener si fuese una ciudat. ¿Qué recursos tien? ¿I hai comercio u bars? ¿De qué vive? ¿Ye agroganadero? ¿Ye turistico? ¿Tien bella fabrica? ¿Cómo ye l’ocio d’os habitants? ¿Cuál ye la suya vida cultural? ¿Cómo vive la despoblación? ¿Tien bel conflicto con l’administración que condicione la suya vida? I hai un ciento de preguntas que pueden fer un lugar de tot diferent a atro, que la historia que recuente en un no tienga sentiu en l’atro u haiga de transcorrir de manera diferent. Prou que puedo fer cullebretas narrativas pa no topetar-me con ixos temas y centrar-me en l’acción. Talment lo faiga si no me puedo decidir, pero lo mas probable ye que, tot y que sin nombrar-lo, acabe ambientando-lo en belún d’os lugars que millor conoixco.

Asinas que cada vegada que siento ixo de «entorno rural» como si fuese cualcosa homochenia a on que se puedan aplicar solucions universals me pienso que qui charra tien encara menos conoiximiento que no yo. L’entorno rural ye bien diverso y lo que puet funcionar en bel lugar u comarca, en l’atra ye un zancocho garantizau. Lo mesmo pa los suyos habitants: tener-los por cazurros u idealizar-los como aborichens en perfecta comunión con a naturaleza, ixo sí que ye una cazurrada.

La ruralidat, pa un zaragoceta como yo, ye un fenomeno complexo, bella vegada hostil y belatra acullidor, inabracable y, sobre tot, apasionant. Aspero fer-le chusticia y que dengún no s’encarranye cuan veiga que ixa parte d’o mío libro no reflexa «la suya ruralidat».

jueves, 16 de octubre de 2025

La Zaragoza furtada

Visito a sobén Chuslivol. Ye una chiqueta choya que tenemos pegada a la nuestra ciudat. Una zona con biodiversidat a embute y bonicos paisaches a on que poder caminar, correr, fer bici y descansar-te una miqueta d’o gudrón zaragozano. I voi, mas que mas, a fer esporte. Puyo t’as antenas y, dende astí, recorro lo ciento de camins que i hai. I viven, en un ciento de cados, coniellos arrienda. Lo sobrevuelan a saber qué especies de muixons. Buegan los camins pins y matas de toda mena y, seguntes la estación, flors de milenta colors. La ciudat se vei, dende astí alto, bien ampla, podendo columbrar los suyos barrios. Goso chirar-me de tornada en una roca a on que i hai un poste d’electricidat y dende a on que se vei, a tasament bel centenar de metros, lo Castiello de Miranda. Un castiello que probablement nunca no podré visitar porque ye en a Zaragoza furtada.

Malas que empecipias la puyada, deixas a la dreita una gran cleta con un cartel que avisa «Zona militar. No pasar». Fará tres metros cuasi, con uns filos d’arambre de pugas en a parte d’alto. Dimpués va cambiando y se fa mas baixa, con l’arambrau enrobinau que fa miedo mesmo rozar-te. En muitas partes lo cletau ye dople. Y terne que terne, bel cartel te recuerda «Zona militar. No pasar». En bella ocasión anyaden un «Peligro», como si no fuese inherent a la parola «militar».

D’astí, d’ixa cleta, ent’o norte, ya no podemos disfrutar d’o mont. Ni correr, ni gambadiar ni fer bici ni visitar lo nuestro patrimonio natural ni, como ye lo caso d’o Castiello de Miranda, arquitectonico y historico. Ixa construcción ye adintro d’os terrenos militars d’a ciudat a on que las zaragozanas tenemos vedada la entrada. Uns terrenos que ocupan un tercio d’o termin municipal. L’has leyiu bien: UN TERCIO. No puez entrar, ni pasar por un de cada tres metros d’a nuestra ciudat. 

Ixa ciudat furtada la fa servir l’exercito pa chugar con os suyos cataticos y prebar-los antes de ninviar-los t’o país que siga. U pa que los soldadez y soldadetas faigan las suyas chimcanas. Dende lo Campus Río Ebro (lo que antes mas se le deciba CPS), y muito mas ent’o sur, se siente de cabo ta cuan los esclatius d’ixos chuegos y, entre atras cosas, pienso en qué troz de mont serán jodendo y en si bel día calcularán mal lo marguin y rabentarán bel camín d’os que peteneyo. Tan caro no sía mientras lo corro.

No entiendo cómo podemos seguir consentindo que un tercio d’a ciudat no sía nuestra, que no podamos disfrutar d’ixa Zaragoza furtada. No entiendo que no siga un tema central pa los partius politicos municipals en todas las campanyas electorals, que pase d’amagatons en os suyos programas —si i ye—, que no i haiga sisquiá una plataforma ciudadana contra iste abuso tan esclatero. Dende que dispareixió la mili los movimientos socials antimilitaristas han cayiu muito en as suyas actividaz y los partius siempre van por dezaga d’a iniciativa vecinal, pero creigo que isto sobreixe lo tema militar. Tamién me pareixería mal que la interpresa «Paquito» se quedase con ixe tercio d’a ciudat y no permitise a las zaragozanas pasar-ie.

Quiero pensar que la carranya colectiva cuanto a iste afer no ye mayor porque la mayoría d’a chent sisquiá sabe ixe dato d’o tercio furtau y porque no conoixe Chuslivol ni la parte furtada ni ha puesto barruntar tot lo que nos han vedau a las zaragozanas. Asinas que talment lo primer paso ent’a colocación d’isto como un problema grieu d’a ciudat siga charrar-ne, que no quede garra ciudadana sin saber que nomás en ye, ciudadana, d’o 66% de Zaragoza. Y de vez, como no puez amar lo que no conoixes, visitar Chuslivol, veyer lo cletau, columbrar Miranda dende la roca ixa, chirar lo tozuel y alufrar lo Galacho y las balsas, y mas t’alla la ciudat. La nuestra ciudat. La que queremos completa sin que nos furten ni un metro cuadrau.

lunes, 3 de marzo de 2025

Cincomarzada popular y con birolla (Editorial TdB 11x12)

En empecipiar l’anyo, los colectivos y tot lo teixiu asociativo zaragozano escomenza a aprestar la suya presencia en la Cincomarzada, ixa fiesta que, cuasi ixuplidau lo suyo sentiu historico, s’ha resignificau como una trobada y amostranza de l’asociacionismo d’a nuestra ciudat. Una festividat laica a on que organizacions de toda mena pueden difundir los suyos mensaches, reivindicacions y actividaz, fer pocha pa autofinanciar-se y prener contacto con la ciudadanía y atras entidaz.

Una fiesta popular, una celebración de l’autochestión, un eixemplo d’a fuerza d’as organizacions de base… que prou que lo capitalismo no puet deixar sin malmeter, emporcar y esbafar.

Y ye que, dende habe anyos, de man d’o Concello de Zaragoza, s’ha mirau de meter entrepuces a l’esprito d’a fiesta y a tot lo suyo potencial. Soi convenciu de que, si no s’ha sacau dreitament d’o calendario festivo encara ye por la pitera que encara tenemos los colectivos socials y vecinals, por la presencia d’as penyas y por la impresionant respuesta d’a ciudadanía que imple los parques toz los anyos.

S’empecipió con los cambios continos de parque, en ixos anyos de Belloch, qui s’acollonó por la branca que le cayió cerqueta y nos tenió anyos fendo turismo por lo Parque d’Orient y lo Luis Buñuel. Mesmo arribó a contraprogramar-la con unas fiestas goyescas y costodias parellanas. Dimpués, y gracias entre atras cosas a la absurda Lei de Festellos Lambanista, mirar de vender un pincho de tortilla en lo parque s’ha feito cosa imposible.

La birolla yera una d’as partes esencials d’a fiesta. D’una man, porque muitos d’os colectivos de personas migrants lo feban servir pa amostrar la suya cultura gastronomica. D’atra man, porque tanto ixas organizacions como muitas atras, podeban financiar parte d’a suya actividat a traviés d’a venda d’ixa minchaga. Isto ya fa tiempo que no ye posible. ¿U sí?

Si i hai negocio, prou que ye posible. Tot ye posible si se pasa por caixa en ista rebonica sociedat que se nos ye quedando. Y ye que no se puet vender birolla a no estar que tiengas un negocio d’hostelería dezaga. Ye decir, la sola alternativa que se deixa a las organizacions socials ye subcontratar la barra, convertindo a la fin la cincomarzada en una d’ixas ferias de foodtrucks que tanto goyo fan a Chuecas y Bellochs. Una politica, prou que sí, refirmada por los empresarios locals d’a hostelería, siempre dando ferrete con que nomás se pueda consumir birolla y bebida en los suyos locals.

Igual pasó con las chentas d’a Semana Cultural d’a Madalena, vedadas dende fa anyos, con la enchaquia d’a seguridat alimentaria. Una seguridat que nomás importa cuan qui organiza ye un colectivo social u politico. Ixos a los que se les aplican las leis contra rudios que no operan pa las organizacions cristianas u a las carpas y ferietas pa las que i hai alfombra roya y mesmo privatización de parques.

Muitas y muitos creixiemos veyendo en la Cincomarzada a-saber-los colectivos y organización que nos daban información d’a suya fayena de vez que nos furniban de biera, minchanga y borina pa financiar-se. Muitas ibanos dimpués t’os suyos centros socials u nos embrecabanos en los suyos prochectos y luitas. La cultura y la fiesta popular ye un periglo pa los intereses d’o capitalismo como toda forma d’organización autochestionada que s’eslampe d’o control suyo. Por ixo fiestas como la cincomarzada u las fiestas d’a Madalena son modelos a exterminar.

Fa falta una respuesta colectiva en defensa d’as nuestras fiestas, de man d’as organizaderas, prou que sí, pero tamién de todas las personas que i participan.

¡Y garra fiesta sin gaiter!

martes, 18 de febrero de 2025

Sant Valer no vale res (Editorial TdB 11x11)

Si a yo, que soi zaragozano de radigón, que siempre he viviu aquí, que amo ista ciudat tan rebonic y festello todas las suyas onomasticas, me la bufa la celebración de Sant Valer, qué no les pasará a los que les ha caliu venir-se-ne u a los que no sientan tanto la Immortal.

S’ha feito en istos días Sant Valer, lo patrón de Zaragoza. Y como toz los anyos, s’ha convertiu en la fiesta mas meh d’o calandario. Sí, s’ubren los museus de baldes, se mincha roscón, salen los capezutos y lo tragachicos… y prou. Un día de fer gambadas, como cualsequier atro, pero con ciercera y fredor, un miercres absurdo d’hibierno.

¿Por qué no sacamos d’una vegada ixa celebración que no importa a dengún, ni sisquiá a lo cristianamen, y movemos ixe festivo ta bel día que faiga mas honra? Ye una calendata fixa, que i hai anyos, como iste, que nian da pa puent. Bien cerqueta d’ixa atra absurdidat que ye lo nadal. Determinada por la mitolochía cristiana local y sin recorriu entre la sociedat ni lo teixiu asociativo. Sisquiá s’aproveita, estando lo patrón de Zaragoza, pa fer valurar la historia d’a nuestra ciudat, que a lo menos le daría bella mica de significau.

Lo calandario festivo, tot en cheneral, ye masa determinau por los concietos y celebracions catolicas. Bel día caldrá ubrir lo melón d’a Semana Santa, que movendo-se tantismo condiciona por eixemplo la planificación escolar y univesitaria. U l’exceso nadalenco, pleno de festividaz malament repartidas, en calendatas con evidents limitacions. Caldría pensar-se lo sentiu de fer ixe puent prenadalenco d’a Immaculada y la Constitución. Habríanos de dar-le una vuelteta a por qué celebramos aquí lo Día Nacional en Sant Chorche, atra movida cristiana, y no pas en lo 20 d’aviento y/u lo 29 de chunyo, aniversarios que sí que determinan la nuestra historia y realidat actual tot y remerar feitos de fa mas de 400 y 300 anyos respectivament. Y sería bueno revisar, en cheneral, que i haiga fiestas que han d’estar sí u sí un día determinau, inflexible, inadaptable, que provoca anyos plenos de puents y atros plenos de miercres festivos. Sí, un Cinco de marzo, se puet celebrar en día 3, 7 u 15. Si lo cierzo lo puet fer cambiar de calendata, ¿por qué no pas las necesidaz y la voluntat de qui lo celebramos?

La racionalidat en la planificación temporal d’o treballo y de l’ocio no ye incompatible con la conservación d’as cuestions mas importants d’as tradicions y festividaz aragonesas como se contrimuestra en la flexibilidat que sí que i hai con seguntes qué fiestas. Ixa racionalidat estió, ye y habría d’estar en lo futuro una d’as reivindicacions d’a izquierda transformadera.

Mas fiestas, mas aragonesas, mas populars y millor planificadas. Que no nos cal Sant Valer y ni una fiesta sin gaiter.

martes, 31 de diciembre de 2024

A cascar-la 2024. Tierra de barrenaus 11x08

Rematamos l’anyo y m’he resistiu a fer resumen de 2024 u deseyos pa lo 25. Pa enmarcar la calendata, ixo sí, tos comparto una editorial sobre los mesías. Concretament, sobre los mesías de l’aragonés, que de cabo ta cuan, n’amaneixe cualcún pa trayer la verdat a lo pueblo fablilandés. Ya sabez que en ista temporada goso compartir las editorials de TdB tamién en texto bel día dimpués d’emitir-se en la radio.

En Pase de prensa damos treslau d’os zaguers zancochos culturals d’o concello de Zaragoza y lo gubierno d’Aragón, charrando d’o campo de tiro de barra que han sacau d’a ciudat y d’as limitacions horarias d’a Biblioteca d’Aragón, todas dos decisions que han teniu la suya respuesta ciudadana. Femos cronica d’a cena d’hibierno de Nogara y tos proposamos cuantos buenos plans mosicals y boriners pa istos primers días de 2025.

En la parte mosical conoixemos, d’a voz d’un d’os suyos components, lo nuevo single de Poble Nostrum, que empecipiaran a mover por lo país lo suyo nuevo EP. En la calaixera, repetimos calaixo d’a temporada pasada: la canción - relato. Y por si yera poca narrativa, completa lo programa un relato locutau. 

Que rematez bien iste 2024 y entrez con ganas a-saber-las de charrar aragonés en lo 2025.

Recuerda que puez ascuitar toz los programas en Ivoox, Spotify y la web de Radio Topo.

Programa #181

 

martes, 22 de octubre de 2024

Especial Pilars. Tierra de barrenaus 11x03

Ni unas fiestas sabe organizar lo facherío. Que guarda si ye sota-caballo-rei, que los Pilars levan fendo-se anyos arrienda y con formulas que ya se sabe que funcionan. Pero los mayordomos d’os amos de Zaragoza han quiesto zancochiar mesmo cualcosa tan simpla como la nuestra Fiesta Gran d’a ciudat.

Nos hemos trobau con uns Pilars jautos, sin morfuga fiestera por las carreras, con una ufierta cultural radida, monotona y menos plural que no nunca. En l’atro costau, un teixiu social y cultural que sabe fer-se valer y imple de conteniu y borina istos días a pesar d’a parrafiquera d’entrepuces administrativos y lochisticos y de l’acoso policial.

En lo nuevo programa en charramos, d’istas fiestas, d’os eventos que i hemos iu y de muitas cuestions relacionadas con la manera que i hai d’entender la cultura y l’ocio en Zaragoza. Antimás tendremos tamién la primera d’as historietas mallacaneras a on que Rubén nos recuenta muitas cosas. Anima-te a participar y ninvia-nos la tuya.

Por unas fiestas populars, plurals, diversas, libres y autochestionadas!

Recuerda que puez ascuitar toz los programas en Ivoox, Spotify y la web de Radio Topo.

Programa #176

 

viernes, 24 de febrero de 2023

La reforma d'a Plaza d'a Madalena

¡Con tot lo viello que me siento de cabo ta quan y guarda que contino sin aprender a malfiar d'os poders publicos! La zaguera ye la d'a reforma d'a Plaza d'a Madalena. Quan vide que se i feba obra me facié bien contento. Yera farto d'as recholas blancas que bi heba, que esbarizaban a-saber-lo y malas que pleveba quatre gotas hebas de pasar-ie con ficancia a-saber-la pa no estozolar-te. Quan devantoron la tierra, me facioron temer por los arbols, ixas alcacias granizas que tant buena brempa nos fan pa lo verano. Por lo que se veyeba, les heban tallau quantas venas. Me dicié que ya los de parques y chardins serían a la tisva pa que no se las cargasen. Prou que dimpués quan vide las placas de metal en lo Buñuel, sin que a los de patrimonio les deixasen ni tartir, pensé que como fucionase tot igual, a las alcacias les quedaba quatre días. La obra arribó a la fin y ya se fació la devantadera d'a plaza. ¿Resultau? Unatra azconada, neolochismo que habría de trobar un puesto en lo diccionario d'aragonés como sinonimo de zancochada.

La plaza d'a Madalena ye lo centro d'o barrio nuestro. Astí quedamos, femos fiesta, nos chuntamos, nos escunzamos, nos pretamos buenos capazos... Ye un tramenar contino de chent indo y venindo y tamién un espacio pa estar-te-ie. Dica agora, a lo menos. La reforma ha sacau las recholas esbarizosas, bien se vale, pero chunto con ellas han ixopau los bancos y la fuent. Tot lo que feba d'a plaza un puesto a on que estar-se-ie, a on que descansar-se, a on que trobar-se y capaciar. Tot cosas que se feban, ye claro, sin consumir. Y ixo, lo PP no lo puet permitir. La respuesta OFICIAL d'o concello, a la pregunta de si tornarán los bancos ye que no, que los bancos se feban servir pa lo chinchorreyo de droga y pa los carrileros y que "la chent" se'n ha queixau.

La chent d'o barrio lo que queremos ye los bancos, las papereras y la fuent. Poder disfrutar d'ixe barrio que, de tant bonico que ye, nos tien tot lo día en la carrera y no pas en casa. L'azconato torna a gubernar sin contar con las habitants d'o barrio. La Madalena somos de tercera y no quieren que faigamos fiestas ni que tiengamos lo barrio como queremos. Y prou que no quieren que nos organicemos. Lo van a tener dificil, porque imos a continar dando ferrete, chestionando lo nuestro ocio y los nuestros espacios sin entrar en los suyos marcos consumistas y capitalistas. Lo miercres 1 de marzo improvisaremos cadieras y baixaremos pa exichir que las ciudatz sigan humanas y habitables y no un catalogo de franquicias y puestos pa turistas. Y a l'atro día nos chuntaremos pa seguir organizando las nuestras fiestas. Y a l'atro ves-te-ne tu a saber. Que la Madalena ye un barrio vivo y por ixo no mos estamos quietas ni un segundo. Tos comparto contino lo manifiesto de l'acto d'o miercres:

Manifiesto ¿A ón son las nuestras cadieras? Por unas plazas y carreras pa vivir-las

La semana pasada, l’equipo de gubierno d’o Concello de Zaragoza inauguraba, dando-se firme bamba, la plaza d’a Madalena. Una reforma feita, como de cutio, sin contar con nusatras, las vecinas d’o barrio, qui bi vivimos y bi convivimos. Lo resultau fa burro falso de tot. Lo que yera lo bell meyo d’o barrio nuestro, a on que nos chuntabanos pa charrar, chugar, compartir… ha esdeveniu una zona de paso sin vida. Hemos pasau de tener una plaza a tener un vago bien enrecholau que fa imposible la convivencia, un puesto de paso, una carrera ampla.

Nos han deixau sin papereras, fendo dificil las buenas practicas de hichiene, salur y convivencia que suposa no deixar por tierra los repuis u los excrementos d’os cochos nuestros. Han sacau las fuents, obligando a las personas a consumir en establimientos d’hostelería u a fer servir augua en botella, con la consiguient cheneración de repuis. Antimás de que resulta paradochico que, en plena emerchencia climatica y a pocas d’aprebar un Plan d’adaptación a lo cambio climatico, no se facilite l’acceso d’as personas a un bien basico como ye l’augua. Y han dispareixiu las cadieras, las nuestras cadieras. Lo puesto que fan servir los zagals y zagalas d’o IES Pedro de Luna pa minchar-se l’entropan en lo recreu. Lo puesto a on que la chent gran se posa a charrutiar, a fuyir d’a soledat y solaniar-se. La parte a on que pais y mais se miran como chugan los fillos suyos. Y, en cheneral, l’espacio que fer servir pa estar-ie, pa trobar-nos, pa compartir, pa cudiar-nos, pa fer comunicat. Vivir la carrera ye un activo en salut que afavoreixe la calidat de vida y lo bienestar. ¿Ye que a iste Gubierno le fa miedo isto?

En respuesta a las queixas formuladas por las vecinas, dende lo concello dicen que s’ha sacau tot ixe mobiliario urbano porque “se feba servir por carrileros y pa chinchorreyo” (sic). Una respuesta que, amás de fer pudor de clasismo y prechuicios, nos deixa enarcadas, ya que atras reformas de fa poquet, como la d’a carrera Sant Miguel no s’ha teniu en cuenta ixos risgos y se i ha instalau cadieras y atros elementos urbanos. ¿Que la Madalena ye menos barrio que no atros? Pa iste Gubierno, ye cabolioso que sí. Que se sobreentiende que ye millor que no faigamos servir las carreras porque femos estorbo y porque no somos soque delinqüents. Ye mas que ofensivo, fa de menos a las personas que vivimos aquí y estigmatiza la pobreza.

Por desgracia, ista situación no ye nueva pa nusatras. Levamos anyos denunciando l’estau de qualques infraviviendas, la chentrificación d’o barrio u la enrona d’os vagos nuestros

Exichimos a lo gubierno d’o Concello de Zaragoza que instale de nuevas lo mobiliario que faiga d’as nuestras carreras espacios pa vivir-los. Lo nuestro ye un barrio diverso y de convivencia a on que i culle tot lo mundo y queremos que contine asinas.

Vecinas y vecins d'a Madalena

miércoles, 8 de febrero de 2023

Lo Buñuel no rebla

El Buñuel no se rinde
se coriaba iste cabo de semana en lo concierto de Los chikos del maíz. Dende que los chueces decidioron dar-le la razón a los suyos amigos d'o PP, la menaza d'o desaloixo fació movilizar-se a lo barrio d'o Gancho y a toda la resta de personas de Zaragoza que desfendemos lo modelo de Centro Social Comunitario que tant bien ha funcionau en istos anyos. La respuesta en la carrera estió eixemplar y masiva. Hue, manimenos, y deixando claro la nula intención de dialogo que tien lo gubierno municipal, s'ha feito l'anunciau desaloixo. Quieren que lo Buñuel torne a estar un edificio vuedo, enronando-se por cada día, aguardando a que, talment, en bell momento d'o siguient anyos se faiga un Centro Civico incapable de sustituyir ni una chiqueta parte d'a vida y actividatz que se i dinamizaban. Tot por puro odio -y miedo- a la organización popular, a las personas que contrimuestran por cada día que se puet treballar d'atra manera, dende l'autochestión, creyando alternativas a las institucions y los modelos capitalistas.

Los espacios fisicos colectivos son bien importants. No seré yo, que levo los zaguers anyos dando ferrete con ixo día sin atro, qui diga lo contrario. Pero si lo Buñuel acaba efectivament desaloixau, si perdemos ixe espacio, lo que no podrán espaldar ye lo que s'ha construyiu en tot iste tiempo. Plegarán nuevos espacio, u recuperaremos ixe, nos trobaremos en las carreras u empliremos los centros socials ya existents. Lo que ye seguro ye que d'una manera u atra Lo Buñuel seguirá vivo.

En lo siguient programa de Tierra de barrenaus charramos d'as fiestas d'a Madalena, d'o CSC Luis Buñuel y de tantas y tantas atras enrestidas contra l'autochestión de l'ocio y las fiestas y d'os centros socials. La mía intención yera compartir lo texto d'o manifiesto de desfensa d'o Buñuel hue, sin saber que, por desgracia s'iba a encertar con lo día d'o suyo desaloix. Aquí tenetz ixe texto que preba d'explicar lo que ye lo Buñuel y por qué cal desfender-lo. Las movilizacions no han feito que empecipiar, asinas que vaigamos-ie y desfendamos tot lo que ixe Centro Social ha suposau y suposará. Lo texto orichinal y todas las novedatz lo puetz consultar en la suya web.

MANIFIESTO “YO REFIRMO LO BUÑUEL”

En 2011 bellas vecinas d’o zaragozano barrio d’o Gancho empecipioron a dar-le vida a l’edificio abandonau de l’antigo instituto Luis Buñuel. Naixió asinas lo Centro Social Comunitario Luis Buñuel. Un espacio chenerau por y pa lo barrio, de manera comunitaria y asembleyaria, y que ha constituyiu un verdader centro cultural d’un d’os barrios mas populosos de Zaragoza.

¿Conoixes lo Buñuel? Te lo presentamos

Lo Centro Social Comunitario Luis Buñuel ye un prochecto colectivo chestionau por personas voluntarias que ofreixen lo suyo tiempo de manera altruista pa treballar por lo común organizando un ciento d’actividatz ubiertas a toda la ciudadanía.

¿A on ye? En Zaragoza, en la plaza Santo Domingo numero 15, encara que tamién tien una entreada por lo paseyo d’Echegaray (una puerta de color amariella). Ye en lo bell meyo d’o barrio zaragozano d’o Gancho. L’edificio ye de cabo d’o sieglo XIX, estió museu de Bellas Artes dica 1911 y siede d’o concello de Zaragoza dica 1965. Entre 1986 y 2005 fació d’instituto.

¿Dende quan? Lo CSC Luis Buñuel naixió en 2011 y dende alavez se i han sumau collas y colectivos que i fan un ciento d’actividatz pa los vecins d’o barrio d’o Gancho y pa toda la ciudadanía.

¿Qual ye la suya filosofía? 1. L’AUTOCHESTIÓN, aduyar a personas y colectivos a creyar, experimentar y transformar. 2: Ye un espacio UBIERTO a lo barrio y a toda la ciudat, sin mirar-se color ni ideolochía. 3. La enerchía d’o SOCIAL, enfilada pa lograr lo bien común, que plega en meta increyibles. 4: Lo Buñuel ye un espacio COMÚN pa prochecto y actividatz integraderas.

¿Cómo funciona? I participan mas de quaranta entidatz ciudadanas de caracter social y de voluntariau civil, incluyidas cooperativas d’iniciativa social sin animo de lucro. Qualsequier persona con una ideya de caracter social puet proposar-la a l’asembleya de l’asociación pa que s’aprebe por consenso y se faiga funcionar.

¿Qué actividatz se i fan? Arrienda. Por eixemplo, ye la siede d’a banda mosical de L’Almozara; cuenta con biblioteca y ludoteca; ofreixe espacio pa bailes en linia y ye la siede d’Artistas por la Paz; los suyos muros acullen una asesoría socio-churidica; se i fa clases de yoga, teatro, chimnasia pa mayors y danza; s’organiza un “mercau d’o tiempo” y i hai un “espacio pa lo silencio”, sin ixuplidar la chardinería u lo taller de clown. Totz los sabados la cocina solidaria reparte bellas 300 chentas y qui l’aprecise puet acudir a lo roper de baldes y a la botiga solidaria. S’organiza conferencias, tallers educativos, procheccions, mosica en directo, eventos solidarios.. y a-saber-las actividatz mas pa un publico de todas las edatz y procedencias.

¿Por qué nos movilizamos? Lo Gubierno d’a ciudat de Zaragoza pretende desaloixar a l’Asociación CSC Luis Buñuel lo venient 23 de chinero. Con la mida, iste puesto deixará d’estar un espacio verdaderament social y comunitario autochestionau, con tot lo que ixo suposa.

Han “promeso” a los vecins un centro civico de chestión municipal, promesa que pareixe de mal cumplir. Con tot y con ixo, si a la fin se convierte en un espacio que contine dando servicio a lo barrio, no será por atra razón que por lo esfuerzo de todas las vecinas que han estau istos anyos mantenendo-lo vivo y en uso.

Manimenos, muitas cosas se perderían con iste cambio. Por eixemplo, en un centro civico no son las vecinas qui deciden qué actividatz aprecisan ni puet esdevenir de rapiconté en un espacio de refirme mutuo y autocudiau pa las mas vulnerables, como ocurrió entre lo encadamiento. Tampoco no podría deixar-se como espacio pa las necesidatz que no lo mercau ni l’estau cubreixen como lo Rastro d’a Plataforma Social u la Olla comunitaria. I hai quantos atros eixemplos como istos. Lo modelo d’o Buñuel constituye un proceso d’experimentación social, refirme mutuo y integración radical, imposible de remedar en espacios de chestión municipal.

Los centros socials y los espacios vecinals son una realidat en ciudatz tant importants como Barcelona, Malaga u Madrit y alportan vida cultural, artistica y social alternativa. Pero, sobre tot, lo CSC Luis Buñuel ye un espacio integrador pa todas las personas que arriban nuevas a lo barrio y que troban, entre las actividatz que se i organizan, un puesto de convivencia imprescindible pa creyar retz vecinals con los habitadors d’o barrio y de toda la ciudat.

Lo CSC Luis Buñuel ha feito un centro civido a mida d’o barrio de Lo Gancho, un centro a peu de carrera intercheneracional y intercultural que fa barrio y fa vida. Lo CSC Luis Buñuel ye en lo corazón d’o barrio y en lo corazón de millars de personas que dende fa mas d’una decada i troban lo suyo espacio. Nomás en los zaguers quatre anyos s’ha feito 192.000 usos comunitarios.

Pero lo Gubierno d’a ciudat aprecisa tener lo control y decidir de manera unilateral qué se i fa y qué no pas. Lo proximo 23 de chinero procesderá a esfuizar-lo pa instalar un suposau centro civico. Lo centro actual cubre de sobra la demanda cultural d’o barrio que antimás ya disposa d’a Casa de Choventut Sant Pablo, la Casa d’Amparo, lo Centro de día Sant Blás, Zona Choven Ramóny Cajal…

Queremos una ciudat con diversidat d’espacios. Ye sano tener puesto con filosofías comunitarias y autochestionadas, mesmo mas quan contribuyen a millorar lo bienestar social d’a comunidat. Espacios libres a on que lo propio barrio chenera vida, con las suyas iniciativas, creya la suya realidat artistica y cultural. No siempre ye menester lo control institucional mientras se respete y beneficie a la sociedat. ¡Queremos lo nuestro Buñuel!

Por istas razons, qui firmamos abaixo, MANIFESTAMOS LO NUESTRO REFIRME A LO CSC Luis Buñuel como recurso social y que pueda asinas continar lo treballo suyo pa todas las personas que viven en lo barrio de Lo Gancho y en toda Zaragoza

miércoles, 26 de octubre de 2022

Lo soto de Cantalobos. Zaratober 26


A pesar de tot lo suyo creiximiento Zaragoza sigue rodiada por entornos naturals de firmes valors. Tenemos la suerte de poder disfrutar-los, qui sabe por quánto tiempo, y de tener-los bien a man. Un d’ixos ye lo Soto de Cantalobos por a on que tantas zaragozanas gosamos de fer gambadas u esporte.

Tot seguindo Echegaray y Caballero, pasau l’azute de l’Ebro, la ciudat dispareixe de bote y voleyo baixo lo puent d’o tercer cinglo, dando paso a un paisache pleno de huertas a la dreita y con l’Ebro a la cucha. En un petén podemos veyer como lo Galligo, dimpués de traviesar tot lo norte d’o país, une las suyas auguas con las d’o gran ríu. Alto ye de facil veyer bell esparber mirando la minchanga d’o día. De verano, falcillas y codalbetz se’n fartan, por los campos d’alfalz y hordio, d’os bichetz que los pueblan. En l’augua, pescairetz, garras, gallos marinos, bernatz y toda mena de muixons aproveitan un entorno bien favorable pa la vida suya.

Lo camín, dimpués de pasar por bell puent, arriba dica l’Alfranca por una cursa de muit buen fer en bici. Astí tenemos, antimás d’o Centro d’Interpretación, lo palacio de Palafox, a on que diz que la población d’a ciudat fueron a escar-le pa que luitase contra los franceses. Antes, habremos pasau por quantos miradors que fan firme honra pa qualsequier que le faiga goyo alufrar a tot ixe vecindau con alas con qui compartimos ciudat.

sábado, 22 de octubre de 2022

Lo Gancho. Zaratober 22


Si no vivise en La Madalena, la mía segunda opción sería Lo Gancho. Ixe atro barrio chirmán, que en tiempos medievals yera rival, y que agora comparte tantas cosas con lo mío. D’una man, la suya composición etnica y social, barrachando etnias y orichens bien diferents. D’atra, la chentifricación, la pasa d’os centros viellos urbanos de tantas y tantas ciudatz. Ye barrio de vivir-se en las carreras, de botigas d’antes mas y de zaguer moda, de bars chics chunto a tabiernas clasicas, d’historias antigas en cada una d’as suyas cantonadas, de fiestas populars, dances y mosicas.

Lo conoixié porque con las mías amigas de l’instituto montemos en Las Armas, una d’as suyas carreras principals, una penya. Un guariche en un cobaixo que nian escusau teneba. Astí zorriabanos un poquet antes de marchar de borina.

Dende aquellas envueltas lo barrio ha cambiau a-saber-lo, pero entre mercaus de modernas y vermuts mosicals, por las suyas carreras, tabiernas y botigas, se sigue sentindo l’alentar d’un barrio vivo, con arrienda d’iniciativas de movilización y vitalización y con firme rasmia pa reivindicar los dreitos d’as suyas vecinas. ¡Gancho y Gallo, Sant Pablo y Madalena, barrios chirmans pa cutio

martes, 11 de octubre de 2022

Lo Rollo. Zaratober 11


A finals d’os novanta la zona de Moncasi, conoixida como Lo Rollo, cuento que por lo nombre d'un d'os suyos piors bars, yera rusient de tot. Cada cabo de semana nos chuntabanos astí meya ciudat pa empifolar-nos y pasar un buen rato. De bars n’i heba a trompicuesco. Hue, no’n queda que bella decena. Entre los supervivients, Atrio y Posturas, dos d’os pocos que teneban un prochecto mosical y d’ocio coherent, diferent y no dependient de modas. Entre ixas paretz pasé buena parte d’a mía adolescencia y firmes horas de borina con los mios millors amigos. Astí conoixié un ciento de mosicas y vivié conciertos en salas con DeVizio u Piramys.

Lo modelo yera insostenible y a la fin s’espaldó, pa descanso d’o vecincau. Astí continan Posturas y Atrio, testigos de decadas de borina, pa seguir disfrutando d’una ufierta mosical que no se troba en guaires puestos d’a ciudat y d’un ambient sobrebueno.

A l'Atrio ya le adediqué un post fa tiempos. Aquí lo tiens pa leyer-lo.

miércoles, 5 de octubre de 2022

Lo Medina Albaida. Zaratober 05


Dimpués de bell anyo demandando a mis pais que me quitasen de Corazonistas, a on que facié la EGB, consiguié que m’apuntasen a un nuevo instituto, en ista ocasión publico. L’edificio sisquiá existiba t’a part d’alavez. La matricla la habié de fer en lo cercano IES Pedro de Luna, a on que heban estudiau antes los míos chirmans. En lo Medina Albaida descubrié atra manera de fer clases, la d’a publica, a on que se me permitiba opinar y discutir, a on que no bi heba violencia de man d’os profesors y a on que compartiba clases con mesachas (Corazonistas en aquellas envueltas no yera mixto).

En ixos anyos estió lo mio dispertar politico y cultural. Estió lo tiempo tamién que facié amistatz que encara hue continan. De buena parte d’o que soi agora en tien culpa - u la responsabilidat - ixe centro y toda las personas que me rodioron en ixos quatre anyos.

L’edificio no ye bonico, ni falta que fa, ya que lo que ha d’estar ye funcional, pero las remeranzas que amaga son repolidas. Lo suyo nombre, manimenos, ye un d'os mas polius d'os de Zaragoza. Qui tenié la ideya, un d'os millors profesors que bi heba en la plantilla de l'instituto, morió poco dimpués de meter-lo. Fa referencia a lo pasau musulmán d'a ciudat y sustituyiba a lo popular Gasómetro que ye como le decibanos en primeras en estar construyiu en lo puesto a on que antes bi'n heba un.

Las mías historias de part d'alavez, las recuento en istos posts.


martes, 4 de octubre de 2022

Sant Miguel d'os navarros. Zaratober 04


Antes de que yo entendese que lo cristianismo no yera obligatorio y que, en conseqüencia, abrazase l’ateísmo, acompanyaba a los mios catolicos pais cada domingo ta misa. La parroquia nuestra yera Sant Miguel d’os navarros. Cusira la entrada l’Arcanchel que le da nombre, como siempre, bien guerrer. Debaixo d’o suyo peu, chafa a lo mal, portiando en la man la espada que imparte la chusticia d’un dios que diz que ye tot amor.

L’apelliu d’iste Sant Miguel -“d’os navarros”- diz que ye porque astí estió un campamento de navarros que aduyó a Alifonso I en la conquista d’a ciudat y que Sant Miguel diz que tamién deixó las suyas cosas d’arcanchel pa, con la suya espada, cargar-se bell mulsulmán. Adintro estió la mitica Campana d'os cacegaus, que amostraba con lo suyo soniu lo camín de tornada t'a ciudat los días que bi heba boira preta que, en Zaragoza, no en son pocos.

Adintro, de chicorrón, lo cristianismo me pareixeba nomás aburriu. Tot y no tener lo tarabidau ideolochico que tiengo agora, nunca no le trobé garra sentiu a tot aquel ritual y a lo mormor d‘o mosén. Pa que no dase mal, mai y pai me deixaban levar-me bell libro, asinas que me foteba tot lo servicio limpio leyer, sin fer caso a los sermons que, como nino que yera, no adubiba a entender, y devantando-me y tornando-me a posar mecanicament quan sentiba que lo feba la resta d’a chent. Porque pa yo lo catolicismo, y la resta de relichions, nunca no han teniu guaire sentiu.

domingo, 2 de octubre de 2022

Lo Parque de Villafeliche #Zaratober 02


Cerqueta d’a casa a on que creixié ye lo Parque de Villafeliche, que se diz asinas dende habe ya bell anyo, pero que totz los que tenemos bella edat lo conoixemos como lo Canodromo, que encara existiba quan naixié. Ya yera enronau quan prencipié a ir-ie a fer gambadetas con bell par d’amigos y lo can d’un d’ells, a qui febanos servir d’enchaquia pa chuntar-nos de nueitz y fer-nos los nuestros primers fumarros. Yeran los anyos d’a heroína, asinas que no yera mica raro, en un puesto tant amagau, de trobar-nos bell yonqui.

Hue ye un parque repincho, bien ateclau y agradable, chunto a la mía quiesta Uerva. En lo bell meyo, una terraceta pa fer-te bell hordio. Hue, los cans que van t’astí, son tranquilos, chugarriando con atros cans, u disfrutando d’iste chiquet parque. La muller-alica, la escultura en bronce que da la bienvenida a lo parque a qui entra por Miguel Servet, cusira que nos los maltracten.

viernes, 30 de septiembre de 2022

(D)Escribindo Zaragoza. Zaratober #00

"Zaragoza, la romana, mora d'a morería, cristiana y tamién chodiga, mosica de muitas chents..." canta Carmen París en una repolida canción adedicada a la mía ciudat. Aquí he naixiu, he creixiu, sigo vivindo y m'agradaría de morir. Nunca no he pasau mas d'un mes difuera d'as suyas mugas. Asinas ye la mía vida. Cuento que ni millor ni pior que la de dengún atro. Simplament asinas. Talment por ixo, porque no conoixco garra atra cosa, ye porque la quiero tanto. U talment porque la quiero tanto ye por lo que no he quiesto u no m'he atreviu a conoixer garra atra cosa.

"La amo, la odio, le tiengo un cariño ancestral", le deciba Jose Antonio Labordeta en lo suyo Zarajota blues. Bi habió un tiempo, no guaire largo, que la Immortal m'angunió, que pensé en deixar-la, en buscar en atros puestos un cubil a on que las mías pantasmas no podesen entrar, a on que fuyir d'os monstruos que habitaban las carreras d'a ciudat. No marché, entre atras razons porque ni sisquiá podeba, pero tiempo dimpués entendié que ixos monstruos yeran adintro de yo y que tot y que ixopase, m'acompanyarían. Asinas que, en realidat, sisquiá plegué a odiar-la. Creigo que no puedo.

Asinas, mas de quaranta y tres anyos dimpués de sentir-la por primer vegada, arribaba iste octubre. Y con ell, lo inktober, ixe mes que en los zaguers tres anyos m'ha teniu limpio escribir. Un relato cada día d'o mes, plegando a fer-ne novanta y tres que publiqué, en formato papel, en los fanzines Tintubre, Inkventos d'octubre y L'aragoMés. Iste anyo no me veyeba con fuerzas, tiempo ni inspiración pa fer-me unatro inktober de relatos. Ni m'aganaba. Pero como no me puedo estar ni quieto ni callau, empecipié a preixinar qualque alternativa. 

A partir de manyana empecipia Zaratober. Cada día iré penchando una foto d'a mía amada ciudat de Zaragoza y tos recontaré bella historieta. Por un regular, remeranzas de yayo. De cabo ta quan, curiosidatz historicas. Bi habrá espacio pa la reivindicación, no lo dubdetz. Y lo que no faltará, en garra d'os posts, ye carinyo por la bimilenaria ciudat que tiengo la suerte d'habitar.


jueves, 29 de septiembre de 2022

La gaita de l'autochestión (y viceversa)

Las fiestas d'o Pilar me fan goyo, y no, no soi penyista. Ye una opinión impopular, mas que mas entre un amplo sector d'a intelectualidat y lo culturetismo local, pero ye la mía. Explico a sobén, a qui se me mira como si fuese un marciano quan digo ixas cosas, que istas son las mías fiestas mayors, que soi zaragozano, sin un lugar referencial, y las fiestas que siento como las mías, como LAS FIESTAS son istas, las d'o Pilar. No cal que me digan que i hai cazurrismo a embute, que la programación siempre, con gubiernos de todas las colors, ye chusteta, y que me faigan toda la retolica de que son espanyolistas y relichiosas. Cada un triga las suyas contradiccions y ista, si fa falta, será una d'as mías. 

Pero una d'ixas cosas que me feba argüelloso d'as mías fiestas yera que ye un d'os pocos momentos de l'anyo a on que lo folk tien un espacio central y vistero en la ciudat. Por un regular, en la Plaza Sant Felipe, pero tamién en la d'o Pilar y en Sant Bruno. Aquí pa fiestas, la mosica tradicional aragonesa suena, y muito. U, millor dito, sonaba. Dimpués d'os anyos de pasa, las fiestas tornan a poder-se celebrar como siempre y las amants d'a cultura aragonesa, en candeletas aguardando la programación mosical d'estianyo, nos trobamos con que lo folk ye dispareixiu. Lo nuestro patrimonio mosical mas autentico s'esborra, de rapiconté, d'a ufierta cultural pa istos días. Remaneixe, ixo sí, una parrafiquera d'actuacions de grupos tributo y de bandas que, sin tener-ne yo mica en contra, no aportan cosa que no pueda sentir-se qualsequier atro día en la ciudat.

La mosica tradicional ye la que da personalidat a las fiestas d'un lugar u ciudat. Sin ella nos quedamos con una ufierta mosical que podría tener-se igual en Alicante, Badajoz u Santander. De feito, a fe que en qualsequier d'as fiestas mayors d'ixas ciudatz sí que i hai bella representación d'a cultura mosical tradicional local. Azcón y lo suyo gubierno apuestan unatra vegada por enrestir contra lo patrimonio aragonés. Lo que quieren ye uniformidat cultural que no i haiga mica diversidat. Son cazurros que s'avergüenyan d'una d'as choyas que tenemos en Aragón, que ye la nuestra mosica, y que nomás conciben una d'as suyas expresions, la ixota como digna de tener espacio. Ixo sí, en la suya pior y mas elitista versión, aluenyada d'o canto popular que estió y encara ye pa muitas.

Manimenos, si qualcosa tien la mosica tradicional ye lo suyo caracter de popular. Las folkis somos pocas, pero tenemos -tienen, que lo talento pa lo de tocar trastes a yo ni se m'acerca - ferramientas pa sobrevivir a ababols y carnuces muito piors que lo fan de Taburete y la suya clica mafiosa. Baixo la etiqueta de #PilarSinFolk m'han arribau en istos días iniciativas arrienda pa fer rondas y quedadas pa bailar y chuflar las gaitas, tanyer los chicotens y dar mal con las donzainas, entre trago y trago y prenendo las carreras d'a ciudat, que son nuestras. Porque si no quieren que se nos sienta, bufaremos mas fuerte. Las gaitas s'autochestionarán y la mosica tradicional aragonesa, ixa que tant argüellosas habría de fer-nos y que tant d'amagatons amaneixe en los medios d'o país, tornarán en istos días a emplir Zaragoza, a pesar d'o suyo concello. ¡Garra fiesta sin gaiter!

viernes, 4 de junio de 2021

Bicis, informativos y transformacions

Pasó lo día d'as bicis. Una chornada que s'aproveita pa remerar las reivindicacions de qui la femos servir de cutio. S'encertó que teneba la tarde alto u baixo libre pa poder asistir a la manifestación y, tot y que la plevia espantó a buena cosa de chent, nos chuntemos buena clica pa pedaliar por la ciudat. Astí yeran, como en convocatorias anteriors, quantas personas que levan anyos arrienda en l'activismo ciclista compartindo bicifestación con una patacada de chovenastras que tamién quieren poder disfrutar d'iste medio de transporte. La presencia policial  sirvió, como de cutio, pa creyar bell problema a on que no bi'n hese habiu. Con tot y con ixo, la mani recorrió las carreras zaragozanas recullindo la solidaridat d'a-saber-los ciudadans que nos animaban dende las aceras, los carrils bici y los autos. 

Ya dimpués, en casa, tenié la error d'enchegar la televisión. Feban un noticiario estatal y charroron d'o Día Internacional. Lo reportache empecipió charrando de l'augmento de vendas de bicicletas en los zaguers meses y d'os problemas que tienen fabricas y botigas pa adubir a fer todas la que se demanda. La gran puyada d'o uso d'a bici lo acumulaban a una hipotetica mayor conciendia medioambiental y a las millors infraestructuras ciclistas urbanas. Lo que, obviament, ye verdat. Pero ixuplidoron un d'os factors que influyó, y firme, dende que empecipió la pasa, y ye la cerina a fer servir los transportes publicos. Somos muitas las personas que nos obligoron a treballar de manera presencial, ignorando de tot las recomendacions sanitarias y metendo en periglo la nuestra salut. Muitas d'ixas personas feban servir de cutio metro, tramvía u bus pa ir t'os puestos de treballo y troboron en la bicicleta una alternativa muito mas segura. Lo treballo ha estau un d'os grans vectors de contachio que, manimenos, no se'n ha charrau mica, centrando lo debat en botelladas y borinas.

Me clamó mas l'atención una segunda frase que facioron servir y que me remeró a qui da gracias a bell dios quan las advogadas les libran d'a garchola u las medicas d'a muerte u de bella malotía. Dició lo presentador que "Por suerte, las ciudatz cada vegada acullen millor las bicicletas", como si los plans urbanisticos los dictase bell chuego d'azar y en los zaguers anyos hese saliu la tarcheta d'o carril bici u d'a pacificación viaria. Ye claro que no ye asinas. Las ciclistas hemos habiu de ganar-nos cada centimetro de carril bici y cada dreito conseguiu a pur de dar ferrete en administracions y medios de comunicación, con lo refús d'un sector d'a sociedat que s'encerrina en una urbanidat cochecentrista y, en lo caso de Zaragoza, campanyas continas en contra de l'Heraldo .

Como en quasi tot, ye l'acción colectiva la que fa cambiar la realidat. Rai si charramos d'os dreitos d'as mullers, las aragonesofablants u, como ye lo caso, las ciclistas. Y tot abance conseguiu cal desfender-lo con firme rasmia porque, malas que t'espiguardas un inte, pueden vulcar-te lo treballo de decadas. Lo numbro ye un factor importantismo en toda luita colectiva y, a diferencia d'atras, la ciclista cada vegada arrocla a mas chent. Asinas que seguiremos transformando la ciudat pa fer-la millor pa todas, ciclistas y no ciclistas.

domingo, 10 de enero de 2021

Lo catalán en lo concello de Zaragoza

En lo momento periodistico que vivimos quasi ni s'amagan las intencions dezaga d'os titulars. En un d'ixos diarios dichitals que tanto amaneixen en grupos de WhatsApp y retz socials, una periodista titulaba "El catalán puntúa como el inglés para elegir plaza en el Ayuntamiento de Zaragoza" con caboliosa intención de fer encarranyar-se a lo publico obchectivo d'ixe medio. A yo, lo puet tener seguro, m'encarranyó prou. ¿Cómo se puet consentir que anglés y catalán den los mesmos puntos? ¿En qué sociedat vivimos? ¿Ye que no somos conscients d'a importancia d'as luengas? Pa yo no i hai discusión posible y a fe que todas las lectoras seretz d'acuerdo que lo catalán habría de dar mas puntos que no l'anglés. Todas dos son luengas igual de respetables como toda la resta, pero qui sabe catalán, antimás de conoixer-ne una, ye colaborando a protecher un patrimonio cultural propio d'Aragón que ye en serio periglo. Ye fendo posible mantener un herencio lingüistico milenario que sobrevive malament en la nuestra tierra, mientras que l'anglés tien la suya supervivencia asegurada. No nomás por estar la luenga de l'imperio, la mas aprendida d'o mundo y una d'as mas fabladas, sino porque, a diferencia d'o catalán, todas las ninas y ninos la estudean obligatoriament en las escuelas encara que no siga una d'as luengas oficials d'Aragón.

Somarderías aparte, tot lo que i hai tanto en lo titular como en la noticia ye unatro eixemplo d'o espanyolismo y la incultura lingüistica tant ixemenada por la nuestra tierra, empecipiando por lo nuestro president y lo suyo primoroso librito.

La reacción a lo titular en un mundo normal, sin prechuicios lingüisticos, sería un "oh claro". ¿Por qué iba a contar menos una luenga que atra a l'hora de decidir destino adintro de l'organigrama funcionarial d'una ciudat a on que garra d'ixas luengas ye oficial? Pero por desgracia no vivimos en ixe mundo y las luengas tienen unas escalas d'importancia. En lo cuerpo d'a noticia s'explica que lo criterio pa dar mas puntos por fablar-se una luenga ye que ixa s'amuestre en las EOI d'Aragón(1), a on que se puet aprender anglés, francés, alemán, italiano, chino, ruso y catalán. Explica tamién, que los puntos no sirven pa fer-se funcionario sino pa trigar destino entre los muitos puestos d'o concello a on que se incluyen administrativos u incheniers, por eixemplo.

Que s'haiga trigau l'anglés pa lo titular no ye mica casual. ¿A qué no resultaría tant efectista si fuese "El catalán puntúa como el italiano para elegir plaza en el Ayuntamiento de Zaragoza" u "El italiano puntúa como el inglés para elegir plaza en el Ayuntamiento de Zaragoza"? En l'imachinario d'a nuestra sociedat l'anglés ye l'idioma que CAL saber, lo prestichioso, l'important, la luenga de l'imperio. Por dezaga n'i hai atros, como lo francés y l'alemán, que tienen bella utilidat, sobre tot si vas a treballar en seguntes que campos empresarials. Porque lo solo motivo que puet tener un hispanofablant pa aprender una luenga ye l'economico, ixo ni se qüestiona. L'italiano, en ixa mesma linia ideolochica, a lo menos ye un idioma de verdat y te puet fer honra si vas t'alla de turismo. Lo chino y lo ruso nomás se puet entender que s'estudien por las debantditas qüestions economicas. Y dimpués de tot ixo ya ye lo catalán, que no vale pa cosa, que mesmo belún le niega la suya naturaleza de luenga. Deciba no sé qui, en modo somarda, que "en Espanya todas las luengas sirven pa comunicar-se fueras d'o catalán, l'euskera y lo gallego que sirven pa hoder".

Posiblement, garra d'ixos funcionarios faigan servir garra d'ixas luengas en lo suyo treballo cutiano. Si en aprecisasen beluna, sería requisito pa acceder a ixe puesto. Pero nomás una ye sospeitosa. Nomás d'una i hai una asociación - los nacionalistas lingüisticos de cutio - que se'n queixa. Diz, un d'os portavoces d'ixa clica que "Un ciudadano de Gerona, por ejemplo, tendrá más facilidad para sumar puntos que uno de la misma Zaragoza que no tenga conocimientos de catalán". Claro. Y uno de Pequín. U de Pau. ¿Quál ye lo problema? No suma mas puntos por estar de Beijing, Pau u Chirona. Los suma por saber una luenga y tener un titol en ixa luenga.

A la fin, si preguntas a la chent que fa istos razonamientos, si en bell momento han teniu la corrección politica de reconoixer lo catalán como luenga y la suya importancia patrimonial y cutural, en que forigas bell poquet surten las suyas verdaderas motivacions. No quieren que lo catalán - u qualsequier atra luenga minorizada - existan. No quieren que sentir-la en las carreras, en las televisions, en las aulas, en garra cabo. Son a favor de que se charre nomás en la esfera privada, a on que lo molestoso soniu d'ixas parlas disidents no emporque los suyos oyius. Son en contra de que dé puntos pa un traslado, prou que sí. Pero tamién de que s'amuestre en las EOIs, u en las clases de primaria y secundaria. De que tiengan espacios en radio u televisión. Lo dito: de que existan. Son la chent que espaldaría la Seu de Zaragoza pa fer-ie un bloque de pisos. No tos ne ridatz: lo facioron con Averly.

I hai tanto a cambiar socialment pa que s'entienda, de verdat, que las luengas - todas las luengas - son utils y que las luengas - todas las luengas - son patrimonio, que enacara que las administracions y lo mundo educativo empecipiase con firme rasmia y convicción manyana mesmo me pienso que nos costaría a-saber-lo veyer los primers resultaus reals. Como de toda manera ixo no va a pasar, nos toca a nusatras, la chent que sí que entendemos que la diversidat lingüistica ye un tresoro, explicar-nos y explicar-lo terne que terne, prebando a lo menos de que qui tienga una mica de sensibilidat cultura nos ascuite.

(1) Sobre beluna d'as reaccions d'a chent quan les explicaba que aprendeba catalán en la EOI de Zaragoza, escribié iste post.

lunes, 23 de noviembre de 2020

De cursa por Zaragoza y Inktober2020. Tierra de barrenaus radio 7x05

Las zaragozanas, igual como las habitants de quasi todas las ciudatz, gosamos de salir d'a nuestra urbe malas que podemos. Lochicament, relacionamos gudrón con treballo y mont u placha con tiempo libre y, a ormino, ixuplidamos que en la nuestra propia localidat, sin traviesar las mugas municipals, tenemos naturaleza a trompicuesco que podemos disfrutar. L'encadamiento que nos ha tocau por lo d'a pasa nos deixa sin poder pasar d'ixa muga. Sabemos que a muitas d'as oyents, igual como a qui escribe, les fa goyo de veyer una mica de verde quan las fayena lo permite. Asinas que trayemos pa istos días un Tierra de barrenaus de servicio a on que Tamara, la educadora ambiental d'o programa, nos consella quantas rutas de naturaleza sin abandonar lo termin municipal. A peu u en bici, podremos conoixer una mica mas la ciudat que habitamos y, asinas, querer-la un poquet mas.

La segunda parte ye destinada sobre tot a las personas que nomás ascuitan lo programa, ya que i charro d'o reto #Intkober y d'os 31 relatos publicaus en iste blog, que ya puetz leyer aquí. Antimás, leigo lo numero 29, Calcero, un d'os míos favoritos. Si tot va bien aspero poder publicar en papel la replega d'os trenta y un relatos en lo primer trimestre de 2021 y poder presentar-lo pa compartir con las lecturas un ratet, pero ixo, como tot, penderá d'a situación sanitaria.

En la parte mosical, ya tardaba masa a presentar-tos un tema d'un d'os mios mosicos favoritos, feito pa la Banda Sonora de La mort de Guillem, que parla de l'asesinato de Guillem Agulló y d'o posterior chuicio a los faixistas que lo matoron. En lo calaixo de cancions, empecipiamos unatra categoría, la canción literaria, a on que tos proposaré temas que tiengan relación con la literatura. En iste primer caso, un poema d'un autor uruguayo que le mete mosica una colla de Mallorca que leva dende 1997 fendo-nos bailar. 

Programa #88