viernes, 6 de febrero de 2026

Votaré

Lo domingo votaré. Como siempre que he puesto. Sin ilusión, sin pasión y mesmo con una mica de mala gana. La fiesta me la busco por atros cabos. Antes, durant y dimpués d’a chornada electoral seguiré con as mías fayenas de militancia d’izquierda, antifaixista, cultural, aragonesista y comunicativa. Porque ye ixo lo que fa falta pa cambiar la sociedat y no i hai garra incompatibilidat. Ni votar te libra d’a militancia ni la militancia diaria ye una sincusa pa no votar.

Votaré, encara que sepa que no tien guaire utilidat. Porque la sola cosa mas inutil que votar ye no fer-lo. «Se ninvia un mensache de que no yes d’alcuerdo», argumentará belún. Ixe mensache, indistinguible estadisticament de qui no vota por galvana, porque piensa que no va con él u porque ni s’ha enterau, se leva ninviando decadas sin que haiga cambiau cosa. «No quiero emporcar-me las mans», argumentará belatro. En primer puesto, votar no ye un contrato vinculant. Que yo vote a lo partiu tal u cual no significa que siga d’alcuerdo a lo 100% ni que lo refirme. Significa que lo he votau. Ni mas ni menos. No me i he uniu en esprito ni afiliau ni cosa. Lo he trigau d’entre bellas cuantas opcions. En segundo puesto, nos emporquiamos cada día con toda la parrafiquera de contradiccions cutianas: femos servir vehiclos contaminants, ropa cosida por ninos explotaus, software d’interpresas sionistas, mercamos en domingo, zorriamos biera feita con transchenicos de Monsanto, tenemos las perras en bancos que forachitan a la chent de casa suya y emparamos con o nuestro treballo lo sistema capitalista y criminal. Si no fas garra d'ixas cosas, parabiens. Si no, ¿votar a un partiu mediocre t’emporca menos? Y si ye asinas, pues una duchica y a correr.

Votaré por pura estratechia y pragmatismo. Pa que la mía vida siga una mica menos dificil. Porque las cosas se pueden chirar prou chungas. Prou mas chungas que no’n son ya. Votaré, sí, por un malmenorismo que aplico en a mía vida cutiana y que cuento que aplicamos muitas bien a sobén. ¿Cuántas vegadas nos hemos habiu d’aconhortar con lo que i hai, a lo menos de manera temporal? Y a l’atro día, seguiré luitando por cambiar-lo, por no haber d’aconhortar-me. Pero lo domingo faré lo que pueda pa abanzar u lo menos no recular. 

Votaré y no me creyeré millor que no dengún. Ni pior. A l’atro día toz, las que votemos y las que s’abstengan tienen tot lo dreito d’o mundo a queixar-se independientement d’o que haigan feito iste domingo. Y unas y atras habremos de seguir dando ferrete con as nuestras luitas y lo nuestro treballo cutiano pa cambiar Aragón y lo mundo.

jueves, 5 de febrero de 2026

Silencio

Cal que tienga cosa a veyer con vivir en un barrio tan sorolloso como La Madalena, pero por cada día m’estimo mas lo silencio. Deixo l’estrapalucio pa conciertos y borinas y la resta d’o tiempo m’aganaría d’estar-me sin que se sienta una mosca. Y como me voi aviellando y me foi mas ronyazas, m’encarranyo cuan cualcún fa un soniu que, en a mía opinión, no cal.

Ya me jodeba a saber-lo, dende habe tiempo, que me parlasen en o treballo. Soi de facil espiguardar y me cuesta isolar-me. Tenié una companyera que locutaba en directo tot lo que feba: «ubro la excel, a veyer, nombre, fuleno fulenez, uy que nombre mas curioso, ordenar, alfabeticament, sí, aguarda que claman». Tanimientres heba de leyer-me tres vegadas lo mesmo paragrafo porque yera incapable de concentrar-me. 

Las bibliotecas son un paradiso. Por los libros, prou que sí, y por l’obligatorio silencio que, con tot y con ixo, siempre i hai cualque carnuz que no respeta y que mesmo responde clamadas telefonicas.Remero de cuan estudiaba que yera prou diferent fer-lo en una u atra facultat. No se pareixeba mica Filosofía y letras, a on que no se sentiba oste ni moste, a la mía, la d’Incheniería, a on que bi heba una mormor contina porque yeranos explicando-nos los problemas uns a atros.

Sisquiá lo silencio fuese norma tamién en atros puestos como los chimnasios. I voi pa relaxar-me y estar tranquilet, como siempre que foi esporte. Ye inevitable sentir bel chemeco de qui ye fendo un poder, u lo soniu d’os pesos cayendo. Pero entre la chent que i va pa capaciar y los que aproveitan pa charrar por telefono con toda la suya achenda, no’n puedo con o mundo. Que porto auriculars con mosica pa no sentir la d’o chimnasio y con tot y con ixo se les siente. Sé que lo problema ye mío, pero si los rez social no son pa compartir las nuestras mierdas, no sé pa qué valen.

Lo Bluetooth, un d’os piors inventos d’a humanidat, ha trayiu tamién los altavoces con qui tanta chent nos consella mosica. Y ya ye casualidat que nunca no acierten con cosa que m’agrede, a yo, que soi de gustos amplos y variaus.

Soi viello, sí, pero isto no ye cuestión d’edat. Talment lo faiga mas la chovenalla, porque ye d’expresar-se asinas, que yo tamién lo facié y me la bufaban que me clamasen l’atención. Talment ye porque encara no han teniu tiempo, en cheneral, de buscar ixe silencio y fer-le aprecio. Pero aquí no se libra ni Blas y eixemplos en he sufierto de todas las edaz.

Un d’os placers que mas goyo me fa ye lo de baixar-me ta bel bar a leyer con una charra de biera y bel bocau. De verano no goso tener guaire problema, porque ye de buen trobar bel velador que no tienga guaire chent. Pero agora, d'hibierno, ye increible l’escatapurcio que se puet montar en cualsequier guariche encara que no bi haiga que cuatre personas.

Somos un pueblo rudioso, me cal asumir-lo. S’ha feito chanza una y mil vegadas con a chent que va en o transporte publico, u por la vida en cheneral, esverrecando con o mobil. Las normativas me fan pampurria y, veyendo qui las ha d’aplicar, cuasi m’estimo mas de que ni existan. Asinas que caldría un cambio cultural, un que fese entrar en muitos tozuels que lo rudio suyo ye una invasión de l’espacio d’otri. Ixo, como tot cambio cultural, si nunca plega, tardará prou. Cuento que me tocará seguir ronyando como lo viellaz que soi y desfogar-me con las lectoras d’o blog.

miércoles, 4 de febrero de 2026

Mutants d'antes mas

Si creyez que l’universo cinematografico de Marvel ye en decadencia y que las pelis d’agora no molan tanto como las d’antes, ye porque no leyez los comics. Astí ye mesmo pior. Levo coleccionando series de mutants (X-Men y companyía) dende que teneba nueu u diez anyos. Entre ixo y reedicions me l’he leyiu cuasi tot. Y ye verdat que lo material actual ye prou floixo, sobre tot si lo contimparamos con a etapa australiana u con a de Claremont y Byrne. No tot ye furrufalla. No fa guaire, Jonathan Hickman firmó l’empecipie d’a etapa Krakoana, en una miniserie que nos deixó a todas enarcadas y que, dica que se les fue la flama, recuperaba la emoción y epica d’as historias de l’homo superior.

Manimenos ixo no ye que la excepción y la mayoría d’os comics Marvel d’os zaguers tiempos son, como poco aburrius. Muitos pateixen de manera bien grieu lo que Alvaro Wasabi clama efecto Dragon Ball: poders cada vegada mas impresionants que convierte a los personaches en semidioses (lo que han feito con Storm / Tronada no tien nombre) y la certeza de que garra muerte no durará guaire. Cuan Magneto renunció a la resurrección en Arakko todas empecipiemos a contar los meses que quedaba pa que lo trayesen de tornada. 

Asinas que podría prener ixa actitut de «tot lo d’antes yera millor y lo d’agora una mierda» que tan cultureta queda y tan «autentico lector de comics». Pero me pienso que ixo nomás lo puet fer cualcún que no s’haiga leyiu ixos numeros. Ahiere, antes de dormir, me leyé lo X-Men #40, de 1968, escrito por Roy Thomas y dibuixau por Don Heck. En ixa historia la Patrulla-X luita contra lo monstruo de Frankenstein. L’has leyiu bien. Veniban d’una saga que no yera guaire millor, la de Factor 3, una cosa sinsentiu y prou aburrida que acababa con un pulpo espacial y con Jean Grey regalando a la resta de l’equipo los suyos nuevos traches. Leyendo ista historias lo que me sorprende ye que la colección encara aguantase vintitantos numeros mas.

Me costaría prou de trobar bel eixemplar d’os zaguers vinte anyos que fuese pior que lo que me minché ahiere. Asinas que prou d’idealizar los comics d’antes mas, porque i hai de tot: de bueno, de malo y de ni fo ni fa. Y que pende a saber-lo d’a edat que tenebas en leyer-lo por primer vegada y de cuánto hebas leyiu antes. Soi seguro de que si lo primer que m’hese leyiu d’os X-Men hese estau la Era d’Apocalipsi, la preferiría a Claremont, Australia, Inferno y mesmo a los comics de Nicieza y Lobdell que continoron y que tamién disfruté firme.

A fe que d'aquí a vinte u trenta anyos se reivindica la saga de «X de espadas» que, en a mía opinión, marcó lo prencipio d'o declive d'a etapa krakoana. Aspero que dengún no siga reivindicando la de Factor 3.

martes, 3 de febrero de 2026

La simpleza d'as ciudaz

Por un regular foi que los míos libros y relatos transcorran en Zaragoza. Por reivindicación d’a ciudat que amo, pero sobre tot porque ye lo que millor conoixco. Ambientar l’acción en atro puesto siempre se me fa mas dificil en haber viviu aquí toda la mía vida. En a historia que soi escribindo agora he arribau a una escena que quiero ambientar en un lugar y me trobo con a dificultat de decidir qué mena de lugar.

Porque las ciudaz son todas pareixidas a livel narrativo. I hai historias que importaría prou poco ambientar-las en una u atra si no por detalles que gosan estar de buen enguiliar. Si l’autor se decide por una en concreto a sobén ye porque quier dar detalles d’a urbe que siga. Ixo que se charra tanto de que l’escenario siga «un personache mas». Pero l’entorno urbano tien una parrafiquera de caracteristicas comuns que, precisament, son lo que definen una localidat como ciudat. Contra menos se cumplen mas «rural» ye.

Hechos de tinta, la mía primer novela en castellano, ye ambientada en una ciudat que, a exprés, no menciono en tot lo libro. Ni i foi garra referencia. L’escenario tien igual en a historia, pero ye bien esclatero que ye entorno urbano sin que lo diga nunca. Ni ixo ni lo contrario. Ye simplament una historia de mal ubicar en un entorno rural.

Una vegada definiu ixe entorno urbano con uns parametros que no son l’obchetivo d’iste post, pero que cuento que serán en a ment de cualsequier lectora, ¿cómo definimos ixe entorno rural? Creigo que nomás por oposición, por lo que no ye. Porque me cuesta trobar elementos comuns y universals pa cualsequier lugar. Y ixo nomás charrando d’Aragón, sin salir d’o país.

Lo que clamamos «entorno rural» replega realidaz tan diferents que, cuan voi a ambientar iste par de capitols en un lugar, la primer cosa que he de decidir ye qué mena de lugar. Una decisión que no habría de prener si fuese una ciudat. ¿Qué recursos tien? ¿I hai comercio u bars? ¿De qué vive? ¿Ye agroganadero? ¿Ye turistico? ¿Tien bella fabrica? ¿Cómo ye l’ocio d’os habitants? ¿Cuál ye la suya vida cultural? ¿Cómo vive la despoblación? ¿Tien bel conflicto con l’administración que condicione la suya vida? I hai un ciento de preguntas que pueden fer un lugar de tot diferent a atro, que la historia que recuente en un no tienga sentiu en l’atro u haiga de transcorrir de manera diferent. Prou que puedo fer cullebretas narrativas pa no topetar-me con ixos temas y centrar-me en l’acción. Talment lo faiga si no me puedo decidir, pero lo mas probable ye que, tot y que sin nombrar-lo, acabe ambientando-lo en belún d’os lugars que millor conoixco.

Asinas que cada vegada que siento ixo de «entorno rural» como si fuese cualcosa homochenia a on que se puedan aplicar solucions universals me pienso que qui charra tien encara menos conoiximiento que no yo. L’entorno rural ye bien diverso y lo que puet funcionar en bel lugar u comarca, en l’atra ye un zancocho garantizau. Lo mesmo pa los suyos habitants: tener-los por cazurros u idealizar-los como aborichens en perfecta comunión con a naturaleza, ixo sí que ye una cazurrada.

La ruralidat, pa un zaragoceta como yo, ye un fenomeno complexo, bella vegada hostil y belatra acullidor, inabracable y, sobre tot, apasionant. Aspero fer-le chusticia y que dengún no s’encarranye cuan veiga que ixa parte d’o mío libro no reflexa «la suya ruralidat».

lunes, 2 de febrero de 2026

Preguntas de domingo

Me dispierto un maitín de domingo, de nuevas, con resequera. De nueits bi heba habiu un tributo a Extremoduro y hebanos quedau la chent de l’insituto a remerar los tiempos de cantar-las limpio chilar en l’Atrio y, de vez, despedir-nos de Robe de bella manera. M’emboliqué mas d’o que me pertoca y ixo se paga. La primer pregunta, entre que quito una pindola d’ibuprofeno d’a caixa, ye por qué contino fendo-me isto tot columbrando los cincuanta.

Una horeta de clucaceta mas y me devanto. Tampoco no voi tan malament. Me desayuno, me ducho ascuitando un disco de Suede y me acoflo en o sofa a reveyer la primera de Andor porque ya ni m’alcuerdo de qué iba y diz que la segunda ye de pistón. Pa tanimientres me sirvo lo mío «almuerzo narancha», una tradición que sigo dende fa decadas pa los maitins de resequera: ganchitos y una Mirinda de narancha. Me pregunto d’a ón vendrá ixe costumbre que tiengo, si obedeixe a bella necesidat fisica u ye pura lambrotería y qué relación guardará con os míos resultaus d’as analisis.

Deixo a Diego Luna contactando con a Rebelión y me’n baixo. He quedau con Arale en a Carrera Asalto, en a parte que se chunta con Paseyo La Mina y la Plaza sant Miguel. I hai uns veladors que gosa dar lo sol y lo maitín ha saliu bueno. La carrera ye plena a pirol. Cuasi no queda siellas libres. Diz que en Zaragoza somos muit de vermutiar y de fer gambadas malas que i hai una rayada. Entre que demando una biera, porque no he aprendiu res d’a nueit d’antes, y pincho de queso en aceite con chorizo picant, porque i hai gana, me pregunto en qué se basará ixa afirmación, si de verdat i hai datos u ye d’ixas aseveracions que se fan en todas las ciudaz.

Dimpués d’a chenta toca siesta, que pa ixo ye domingo. En a tele, una cinta que ya hemos visto un ciento de vegadas. Ni m’alcuerdo cuál estió porque a los cinco minutos yera ronquiando. Cuan me dispierto la peli ha rematau y recuerdo toz ixos que dicen que las clucadetas han d’estar de vinte minutos, que mas ye malo. Pues dos horas, ya nos n’habremos pretau. Femos cosas d’a casa, escribo un rato y metemos una peli, agora sí que pa veyer-la: A complete unknown, un biopic de Bob Dylan. La cinta, ni fo ni fa. Curiosa, como cuasi toz los biopics de mosicos, pero una mica lenta y mas pa qui, como nusatros, no conoixe guaire a Dylan. Me pienso que lo guion no lo deixa guaire bien y me pregunto cuánto podemos permitir a los chenios estar uns cretinos y si lo uno disculpa lo atro. L’eterno debat de separar artista d’obra.

A l’atro día ye lunes. «No odio los luns, odio lo capital», dicen Los Chikos del Maíz, como si fuesen odios incompatibles. Nos chitamos en o leito. Leigo una miqueta y se me zarran los uellos. Deixo lo libro y me deshoro. Y me foto firme rato chira que chira entre los linzuelos sin pillar lo suenio. Me pregunto si tienen razón los de que mas de vinte minutos de siesta ye malo y si por ixo no duermo. U si ye porque a l’atro día empecipia la parte mala —y larga, larguiza— d’a semana. Entre chiros me vaga de seguir remugando preguntas. Me pregunto si tendré soniaderas, como tantas nueits. Me pregunto cómo seguir con o libro que soi escribindo. Me pregunto cuál será la siguient barbaridat de Trump, si he amortau la calefacción, qué entreno fer la tarde d'o luns u cuán quedaré con un amigo que fa tiempo que no veigo.

Me pregunto qué escribiré lo luns en o blog. Pues isto.

domingo, 1 de febrero de 2026

Lo Perroverso y las suyas audiencias

En os comics d’os X-Men i hai un personache que se diz Mojo. Ye un alienichena que gubierna en o Mojoverso, una dimensión a on que reina qui tien un mayor endiz d’audiencia televisiva. A sobén secuestra u fa servir de bella manera a los mutants d’a Tierra pa gravar bel show y conseguir mantener-se en o poder. Naixió en os anyos ueitanta como critica a lo mundo televisivo yankee y ha habiu d’ir adaptando-se a los cambios tecnolochicos que bi ha habiu, pero siempre mantenendo ixe principio de que qui controla las audiencias controla lo poder.

Dende la revolución de RTVE que tenió lo suyo maximo representant en o fichache de Broncano, lo PSOE va bambiando-se de que los suyos contenius son petando l’audiencia, fueras de bel fracaso sonau como lo de La familia de la tele. Intxaurrondo y companyía son fendo cifras records y metendo bien niervuda a una Ana Rosa feita una fuina y a los abdominals de Pablo Motos que perdió los ingresos publicitarios durant meses pa poder competir.

Tienen razons pa estar contentas. En un ecosistema mediatico a on que fa pampurrias enchegar la tele por l’altisma probabilidat —cuasi certeza— de trobar-te a bel facha decindo cosas de fachas, ye tot un goyo que bi haiga atra mena de contenius que, sin estar Lo capital, a lo menos no suenan a cunyau farto de conyac en a cena d’interpresa. Lo suyo relato politico tien agora un espacio televisisivo amplo y que arriba a a saber-la chent.

Pero me pienso que son masiau contentas. Isto no ye lo Mojoverso. Lo Perroverso, en iste caso. Aquí no controla lo poder qui tien mas audiencia. U talment sí, pero astí caldría parar cuenta de que por muito que l’informativo de TVE siga lo mas visto, la suma d’a resta ye prou superior. Y que ya i hai masiadas personas que ni recuerdan lo que ye un informativo de tv, que las canals d’información politica son atras.

D’atra man, muitas d’as personas que veyen TVE lo fan precisament fuyindo d’o facherío, con lo que ya yeran convencidas d’antes de no votar a ixas opcions. En o caso mío, ye asinas de tot. Cuasi heba de deixau de veyer programas. Nomás consumiba series y pelis. Agora tampoco no ye que siga tot lo día con o catatico enchegau, pero sí que de cabo ta cuan me miro belún d’o ciento de formatos que i han calau. Prou que dengún d’els m’ha feito chirar lo voto. Habrían de remerar que, en radio, la SER leva decadas estando la radio mas ascuitada y ixo tampoco les ha valiu pa guaire.

Toda piedra fa paret y lo PSOE ha trigau una buena estratechia por una vegada. A diferencia d’as ministras-candidatas, que ixa cagada da pa un post propio. Pero no habría de confiar-se guaire ni pensar-se que la ocupación / liberación de TVE puet fer chirar por si mesma lo sobo electoral d’a dreita que s’acerca por cada día. Pa ixo, antimás de tele y radio cal politicas y alianzas que no cuento que no s’atrive, no sabe, no puede u no quier fer.

lunes, 15 de diciembre de 2025

«Los chovens ya no leyen», dició lo viello escritor

L’escritor superventas, con la suya reputación de saputo y una fachenda que imple tot lo pabellón a pesar de l’altaria d’os suyos teitos, puya ta l’escenario y s'acofla en un d’os posillons. Se fa la bamba con a cantidat de publicacions que tien. No me salen las cuentas. No vive nomás d’ixo, lo sé, lo sabemos todas las presents. Ixa producción no ye posible si no porque bi haiga belún que le faiga la fayena y él nomás lo firme. Pero cal que no. Me quedaría mocau si tot un gran d’as letras como él fese cualcosa asinas. Dimpués refusa la obra d’otri. La resta lo fa muit malament. Estió un innovador en a suya aria y tot lo de demás ye furrufalla. En atro posillón, atra superventas asiente: «lo treballo d’otri, yo lo refuso mesmo mas». Se quieren a si mesmos y, en publico, la uno a l’atro.

Contino empecipia la matraca d’os chovens: «en a universidat, cada anyo ha iu a pior». Sin excepcions, sin matices. Una pendient contina entabaixo dende la excelencia d’o día que fació clase por primer vegada dica la semana pasada, a on que l’alumnau, probablement, yera una masa d’analfabetas que heba teniu problemas mesmo pa trobar l’aula. Ye una trachedia cultural. «Los chovens ya no leyen», asegura, a pesar de que todas las cifras digan chusto lo contrario. Talment no ha completau la frase, u no l’he sentiu yo, que m’espiguardo facil, y lo que quereba decir ye «Los chovens ya no leyen los míos libros». Sí, a fe que yera ixo. «Nomás cal veyer la chent que soz en o publico», anyade, debant d’un auditorio a on que la media d’edat ye la suya. La profecía autocumplida. Las solas personas que leyen son las que LE leyen.

Tot mal, tot fatal. La literatura acabó lo día que firmó la suya zaguer novela. Fueras d’os libros d’as atras escritoras presents, prou que sí. «Recomenda-nos-ne un», le convida la moderadora y l’escritor superventas tira de parient. Ixo ye amor por la familia, cualcosa que puet estar que tamién trobe a faltar entre los chovens.

«A yo lo que mas me preocupa ye la politización d’a cultura. Agora tiens lo periglo d’a cancelación», diz atra superventas sin guaire concreción mas. M’entrefilo que charrará de Pablo Hassel, que ha minchau garchola por los suyos versos. U de que no deixen que suene Kortatu en El Sadar. U de l’exilio ta Madrit de Mark Bray por las menazas d’o trumpismo por las suyas publicacions antifaixistas. La insurgencia, los titiriteros, Fermín Muguruza, Nacho Carretero, Héctor de Miguel… de casos, n’i hai a trompicuesco. No le falta razón: la cultura d’a cancelación ye preocupant.

«Toz nos pensabanos que “suceso historico” yera verdat dica que tu nos contrimostrés que no», le diz a l'escritor superventas sobre un suceso historico que fa decadas que se sabeba que yera un mito. Y contino se fa la bamba de documentar-se abundante. «Cal conoixer como se vestiba en lo sieglo nosecuantos». Ixo. Y datos basicos sobre historia cheneral, como lo que acabas de comentar, tamién.

«Cal ir acabando que agora vienen atros actos», avisa la presentadora. Lo micro ye de mal soltar, pareixe. Se quieren. ¡Cuánto se quieren! ¡Quí tenese una autoestima asinas! La de perras en terapia que nos escusaríanos. Entre aplausos abandonan l’escenario, que toca firmar. Pasa cerca d’a mesa mía. Yo tampoco no vendié guaire entre los chovens ixe día. Ni entre garra atro grupo poblacional. Vai, ya tenemos cualcosa en común.

Remero los libros suyos que m’he leyiu. Belún, de bien bueno. Belatro, de bien malo. Miro de fer ixe exercicio tan dificil de separar autor y obra, pero, d’os pecaus capitals, lo d’a soberbia ye lo que menos perdono. Fa tiempo que no leigo cosa suya. ¿Será que soi mas choven que no me’n pienso?