Mostrando entradas con la etiqueta bici. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta bici. Mostrar todas las entradas

viernes, 13 de junio de 2025

Seguro d'ir en bici

Cuan miro d’entender por qué lo facherío le tien tanta quimera a las bicicletas, a sobén arribo a la conclusión de que ha de tener bella relación con bel complexo, que talment no sepan montar en bici, u que, dende l’interior d’os suyos SUVs, encarranyaus por lo pando que va lo trafico, le jode veyer como las ciclistas, con cuatre fierros y dos ruedas, les pasemos debant como lo correcamins a lo coyote d’os dibuixos. Cuento que ye condescendient, ixa manera mía de pensar, pero de verdat que no le trobo garra sentiu a ixa guerra que nos han declarau y que m’entrefilo que fa mas parte d’o simbolico y d’a batalla cultural que no pas d’una alternativa urbanistica.

Lo zaguer capitol s’escribiba istos días, con l’aprebación d’una esmienda de CHA en lo Congreso d’os Diputaus d’Espanya, que vulcaba la obligatoriedat d’o seguro pa las bicis en Zaragoza. La nuestra teneba la vergüenya d’estar la sola ciudat d’Europa a on que pasaba isto. Antes, las asociacions en desfensa d’as ciclistas y la FABZ heban levau t’os chuzgaus ixa lei y encara somos aguardando a que lo Tribunal Superior de Chusticia d’Aragón -no ixuplidemos las suyas loquismas sentencias- se i prenuncie.

En cualsequier caso, y pase lo que pase, la responsable d’ixe zancocho, la concellera Tatiana Gaudes, tien a saber qué motivos pa dimitir. Salió, a l’inte de conoixer-se que le vulcaban lo concieto anti-ciclista, a decir que lo seguro no yera obligatorio en realidat porque los seguros de casa ya lo cubriban. No ye asinas, como han contrimostrau cualques vegadas ya, pero si fuese asinas, ¿pa qué se fa la lei pues? ¿por qué dende que s’aprebó, y mesmo los días d’antes, la policía iba demandando lo seguro a las ciclistas? ¿por qué cal levar-lo dencima?

En lo personal, no m’afectaba dreitament ista decisión. Soi socio d’a Ciclería dende habe una patacada d’anyos y la conduta, entre atras cosas, incluye un seguro de responsabilidat. Manimenos en istos meses d’incertidumbre, he visto como a companyers de treballo y amigos les feba miedo salir con la bici por la ciudat por si lo suyo seguro de casa no les cubriba y la policía les clavaba la pinyoreta.

Agora que pierden la batalla dicen que no la yeran luitando, pero todas sabemos que sí, que lo d’o seguro obligatorio ye una cunyadada que cualsequier que faiga servir la bici como vehiclo de cutio ha sentiu en boca d’os cochistas encarranyaus d’o mundo. Que si els pagan no se cuántismos impuestos, que nos jodamos y paguemos no sé cuantos atros. Venganza. “Que se jodan las de mi pueblo”, que deciba la moza aquella d’Oregón TV. Una chirrintela mas propia d’un borche que no d’una concellera.

L’actitut hostil ent’a bicicleta ye caboliosa en iste gubierno local. Facioron los carrils pacificaus en l’anterior lechislatura, que nunca no sirvioron pa cosa y dimpués n’esborroron lo de Echegaray y Caballero, malfurriando diners en unatra d’as suyas vendettas anticiclistas. En ixa mesma carrera, podemos trobar-nos con l’absurdo d’os 40 metros a peu en lo cruce con lo Puent de Piedra, que contina sin una solución y con la policía metendo pinyoras a las bicis en un puesto a on que buses, taxis y autos se blincan l’ambar terne que terne con impunidat total. Un poquet mas luent, en la Plaza Sant Francho, nos obligan a traviesar las vías d’o tramvía dos vegadas en trenta metros, en un entorno universitario, pa forro de bota.

La popularización d’os patinez y d’as bicis, convencionals y electricas, chunto con los problemas cheneraus por los autos en la salut y la seguridat d’os ciudadans, obligan a repensar las ciudaz. La bicicleta no creya garra problema y lo suyo uso en soluciona cuantos. Meter entrepuces va en contra d’o interés cheneral, tamién d’os usuarios d’autos. Gaudes y lo PP, si tenesen una miqueta de responsabilidat y perspectiva, habrían de deixar-se de sectarismos y cuestions identitarias y promocionar l’emplego d’a bicicleta, facilitando-nos las cosas a las usuarias. Pero cuento que, a lo menos en l’ecosistema politico actual, ixo ye imposible, y que habremos de continar ganando las batallas a pur d’activismo politico y social como oposición a la suya sinrazón y carranya.

lunes, 6 de noviembre de 2023

Un día cualsequier en Independencia, 29

Tiengo un ratico libre lo maitín y pocas ideyas pa escribir, asinas que cometo la error de fer-le una uellada a la prensa local. No m’agrada de dar-le visitas pero, como fa tiempo que no lo feba, cuasi heba ixuplidau lo que yera leyer Heraldo.

Ye lo día que la nieta d’o Rei fuyiu chura la Constitución espanyola y, en la suya tradición, lo periodico s’imple d’afalagos y floretas. Ya nos ha veniu contando en los zaguers meses como la “dama cadete” mercaba pintes, se minchaba un entrepan u feba gymkanas con los suyos compis de simulación de G.I.Joses. Asinas que, en un día tant gran, no falta los titulars que nos recuerdan cuánto la quieren: “La princesa recibe una ovación”. “Los reis plegan en lo Palacio arropaus por milenta ciudadans”. Y asinas-asinas.

Lo feito de que prebe de pasar por un medio respetable, no significa que no reblen debant d’a tentación de fer una mica de papel couché: “la princesa triga un trache de pantalón y la reina repite vistiu de Carolina Herrera”. Lo Rei, Froilán y la resta de mastos ben d’ir en coritatis. Bien se vale que la princesa ye tot un eixemplo de feminismo seguntes los lectors d’o pasquín.

Scrolleo una mica, cuan me farto de veyer como se malfurria en medievalismos los diners que se podrían adedicar a pinganillos, y me trobo con noticias d’o país, que ye lo suyo en un medio que s’apellida “d’Aragón”.

Herida una joven atropellada cuando iba en un patinete eléctrico en Zaragoza, diz la noticia. No indica qué vehiclo la ha atropellada. Por bel motivo, nomás se diz en qué iba la victima. Decido ubrir la noticia pa enterar-me-ne. Yera un auto, como de cutio. Comentan que la moza iba a treballar. Se m’ocurre que la noticia se podría haber titulau “Un auto atropella a una muller que iba a treballar”. U mesmo “Unatra victima d’os autos por ir t’o treballo”. U, si nos metemos una mica demagogos “Los autos y treballar se cobran unatra victima en las carreras zaragozanas. ¿Dica cuan?” acompanyau d’una encuesta sobre la prohibición d’a circulación d’autos privaus y unatra sobre l’abolición d’o treballo. Pero no, la noticia sigue indicando que la victima no levaba casco, sin explicar qué relevancia tien ixa información, si ixe casco podría haber evitau l’accident u si ha teniu bella lesión que no hese teniu si lo hese levau. 

Contino la lectura, una mica canso ya. Veigo una entrevista con Ana Botín, una muller que por ixo d’a meritocracia plegó a estar presidenta d’o Banco Santander sin que bi influyise mica lo feita d’estar filla de l’anterior president y d’una marquesa. Diz lo titular d’a entrevista que “Si se pagan masa impuestos, la chent jopa”. No sé d’a ón joparán, ni a qué chent se refiere. No pas ella. Cuan se diz “la chent”, se quier decir “atros, no pas yo”. ¿U no? 

Yo no puedo jopar ta garra cabo ni conoixco dengún que marche ta un puesto u t’atro seguntes los impuestos que se paguen. Lo mas, belún que se’avecinda en lo lugar pa fer vulto u pagar menos por las pagamentas de circulación. Que pa yo que les sale la perra capada, pero els sabrán.

Si los impuestos son “masa” u “masa pocos” tamién lo be de decidir ella. U los amigos suyos, ixos que jopan cuan creyen que pagan muito. Abaixo, como de cutio, i hai noticias relacionadas, d’ixas que te claman a clicar-ie si t’interesa lo tema. Lo primer diz “La gran banca española pulveriza un nuevo récord tras ganar 19,761 millones, un 24% más”. No me cal rechirar en prensa alternativa anticapitalista. Ni sisquiá en garra atro periodico. Chusto en la siguient ringlera d’o mesmo medio a on que se publica la suya queixa por los impuestos diz que ye ganando uns beneficios record. Un 24% mas que l’anyo anterior. A yo me puyó lo chornal 30 euros a lo mes y feba blincos. Bueno, cuento que con ixe esquimen no se le ocurrirá jopar con la chent ixa que creye que i hai masa impuestos a la banca.

Entra un client y he de deixar lo mío descanso. La zaguer vegada que lo foi, porque no nomás no m’he descansau sino que m’estresau mas. Hue no he aplaudiu a la ¿futura? reina, ni m’he meso casco en la bici, convidando a que bel vehiclo m’atropelle y me queda pendient pa ista nueit decidir si i hai muitos u pocos impuestos y, en lo primer caso, mirar t’a on me’n voi.

martes, 23 de mayo de 2023

De cicloturismo. Tierra de barrenaus 9x18

Enfilamos ya los zaguers programas d'a temporada pensando en lo verano que tenemos a tocar. La mayoría ya somos barruntando lo ciento de plans que lo tiempo libre y lo buen orache propician. Asinas que tenemos la enchaquia perfecta pa charrar d'unatra manera de veyer mundo, de fer lo que claman turismo, que ye fer-lo en bici. Una manera barata y ecolochica d'arribar a muitos puestos de mal visitar movendo-nos d'atras trazas.

Arale torna t'o programa con la suya sección pa consellar-nos cómo aprestar ixas rutas de cualques días con la bici. Dende qué levar dica cómo planiar lo viache, pasando por cuestions hichienicas, propuestas de cursas u cualsequier atra cosa que se tos pueda ocurrir cuan te decides a vivir una d'istas aventuretas. En lo programa charramos tamién d'un anterior, de fa un anyo, a on que teniemos de convidau a Diego Colás. Y pa qui quiera leyer la cronica d'o viache que faciemos chuntos en bici por Euskal Herria, la puet trobar aqui. 

En l'apartau mosical no podemos deixar lo tema de Canal Roya que le han cantau Manu Haller, FurElGuti y Krevi en un rap bilingüe que, de nuevas, suena de pistón. Compromís y territorio, un temazo que heba de sonar en lo programa. Tamién ubrimos lo calaixo d'a canción pifola pa trayer un tema que cualsequier d'a mía edat habrá cantau capín un ciento de vegadas.

Antes de despedir lo programa, anunciamos la Feria d'o Libro de Zaragoza, que se fará en lo Parque Gran Jose Antonio Labordeta y a on que me podrez trobar las tardes d'o 5, 7 y 9 firmando libros y charrutiando con todas y toz los que queraz compartir un ratico literario.

Recuerda que puez ascuitar toz los programas en Ivoox, Spotify y la web de Radio Topo.

Programa #147

jueves, 20 de octubre de 2022

La Ciclería. Zaratober 20


En la Madalena, cada local puet almagacenar parte d’o movimiento asociativo zaragozano. Entre la carrera Gavín y la carrera Palafox estió por muitos anyos la siede de Nogara y la suya penya Borina a on que tantas personas aprendiemos aragonés. Antes heba estau una d’as siedes d’A Espelunga d’os capins, local aragonesista que acullió buena cosa de zorreras.

Dende fa ya bell anyo, i ye la siede de La Ciclería, un puesto a on que podemos trobar toda la cultura ciclista que aprecisamos: bicis pa logar, un taller pa fer-te las tuyas nyapas, una biblioteca, un bar a on que fer-te un café entre que aprestas la tuya ruta y, sobre tot, una colla de profesionals que t’asesoran de pistón en tot lo relacionau con la bicicleta.

I entré un día pa fer-me un hordio, aprendié y amostré aragonés, tenié un d’os mios primers treballos y he acabau apanyando-me la bici y aprendendo sobre lo suyo funcionamiento. Tot en iste mesmo espacio que tantismo ha cambiau.

viernes, 14 de octubre de 2022

Lo taller de Pedalea. Zaratober 14


Quan empecipié a funcionar en bici por la ciudat, de carrils no n’i heba guaires. Las ciclistas yeranos muitas menos, pero todas, u quasi, conoixebanos lo colectivo de referencia a on que acudir pa qualsiquier aduya que aprecisasenos: Pedalea. Dende lo suyo local - taller adintro d’o Campus de San Francisco, Pedalea leva decadas luitando por fer d’a nuestra ciudat un puesto millor y mas sano pa todas. Pa las ciclistas, prou que sí, pero tamién pa toda la población, porque contra mas personas faigamos servir de cutio iste medio de locomoción, mas habitable será la ciudat.

En ixe taller, muito antes de decidir-me a convertir la bici en una parte central d’a mía vida, conoixié a belún d'os que ya entendeban la suya importancia y teneban toda la paciencia d’o mundo pa explicar-me-la, tot y que t’a part d’alavez, yo nomás yera un cochista con bella mica de tolerancia. Me pienso que lo millor treballo que puet fer un colectivo ye cambiar la realidat y deixar buen herencio pa las siguients cheneracions. Pedalea, como parte pionera d’o movimiento ciclista zaragozano, cambió la realidat y d’ixe guariche pleno de piezas de bicicleta, naixioron atras organizacions que hue continan cambiando-la. ¡Ya pueden fer-se-ne argüellosas!

martes, 24 de mayo de 2022

De Luco ta Benás y muito cicloturismo mas. Tierra de barrenaus 8x19

En iste nuevo Tierra de barrenaus nos puyamos en la bici y nos n'imos de viache a conoixer una miqueta millor lo país. Pa ixo, nos visita Diego, que feba bell anyo que no pasaba por los nuestros micros, y nos recuenta lo viache que le levó lo verano pasau dende Luco de Xiloca dica Benás - y tornada -en tretze chornadas. Paisaches, chanadas y consellos de man d'un gran aficionau a la bici. Tamién torna t'o programa Tamara, que ha feito viaches arrienda sobre ixas dos ruedas, mas que mas en vías verdas, y que aportará buena cosa d'a suya experiencia.

La bici ye una sobrebuena ferramienta pa conoixer mundo y de man d'as nuestras convidadas sabremos cómo aprestar las cursas, qué levar, cómo funcionan los trens, qué podemos asperar... y nos recontarán las suyas experiencias pa animar-nos a que iste verano faigamos chirar los pedals por los camins, carreteras y pistas d'Aragón.

En la parte mosical tos convido a conoixer Mural sonor, una iniciativa que plega de man de Acción Cultural del País Valencià pa celebrar lo suyo 40 aniversario. Quatre discos que recorren la mosica feita allá y que valen muito la pena. Como eixemplo, la canción que sonará ye una versión d'una canción de Orxata Sound System que charra d'o cooperativismo. 

Recuerda que puetz ascuitar totz los programas en Ivoox, Spotify y la web de Radio Topo.

Programa #126

viernes, 21 de enero de 2022

En bici totz los días

Lo mio vehiclo principal ye la bici. Totz los días la foi servir pa ir a treballar, t’o chimnasio, fer mandaus y lo que calga. Leva en la mía vida dende que m’independicé y me cuesta pensar en mover-me d’atra manera. De feito, me foi cruces a sobén de cómo muitas personas no la fan servir tamién. I hai qui no puet, por diferents y respetables razons de toda mena. Pero pa qui puet y encara no lo fa, aquí van los mios motivos, u no.

No foi servir la bici por una qüestión de fer esporte u de tener mas salut. Pa ixo foi atra mena d’actividatz. Encara que sí que ye verdat que va de pistón. Fa anyos, quan encara yera luent la mía crisi d’os quaranta que me fació empecipiar a correr, escalar y ixas cosas que femos la «maduralla», quan haber deixau de fumar yera bien recient y encara teneba risgo serio de recayer, fue t’o medico pa bella revisión.

- ¿Fumas? - me preguntó, de manera rutinaria.
- Fa poco que lo deixé.
- ¿Bebes?
- Sí, prou.
- ¿Alimentación?
- Minchanga vasuera en lo 90 % - Ya me veyeba hespitalizau con ixa serie de respuestas.
- ¿Esporte?
- Ni por la tele. Bueno... - pensé un momentet – voi en bici a treballar y me muevo asinas por la ciudat de cutio.
- ¿Ixo quanto ye?
- Vinte minutos d’ida y atros vinte de tornada: quaranta. Y un rato mas si voi ta bell cabo, claro.
- Pues ixo cuenta como esporte.

Asinas que, con la vida que levaba, probablement ixos quaranta minutos de bici diarios me feban muita mas honra que no me pensaba. Pero no ye por ixo que voi en bici.

No voi en bici por lo medio ambient. Encara que ye verdat que tiengo la consciencia muito mas tranquila de saber que lo rastro de carbono mío ye muito menor y que, tot y que chiqueta, foi la mía alportación a que lo cambio climatico no siga tant furo. Quan voi por la calzada, dezaga de bell auto d’os que encara fan fumo, minchas de cerca toda la mierda que s’avienta t’atmosfera. De nomás un auto. Piensas dimpués en los millars d’autos que circulan cada día por la nuestra ciudat y en que tot ixo nos lo somos minchando los suyos habitants terne que terne y fer-te una gambada por lo centro te pareixe una actividat de risgo. Veyes las estudios de muertes causadas pro la contaminación de l’aire en la ciudat y te pareixen quasi optimistas. Por ixo, bella vegada me veyerás guardando distancia con l’auto de debant, u aladiando-me, pa mirar d’alentar una miqueta menos de fumo. Ir en bici, dende la envista de calidat de l’aire ciudadano, no nomás ye bueno pa yo. En ye pa todas las habitadoras d’a ciudat, asinas que, quan se diz ixo de que habríanos de pagar un impuesto de circulación, igual como los autos, talment caldría responder con que no nomás no somos un prechuicio pa las zaragozanas, como los autos, sino que contribuimos a fer, pa todas, una ciudat mas sana y respirable. Pero tampoco no ye por ixo por lo que voi en bici.

No voi en bici porque siga barato. Que en ye. Y muito. Pero podría permitir-me ir totz los días en tramvía a treballar. Y en auto, que en tiengo y, dende fa bell anyo, adubo a pagar-le la bencina. De feito cada vegada que implo lo deposito pienso que con ixo me podría pagar una bici de segunda man. Con lo que gasto en tres u quatre viaches, que pa ixo en tenemos, d’auto, una bici nueva. Y con lo que gasto a l’anyo, una mountain de verdat y no pas lo zarrio que tiengo, una chiqueta d’ixas que se doblan y unatra pa carretera. Ixo considerando nomás la bencina, sin impuestos, reparacions ni pinyoras. Pero tampoco no ye ixo por lo que voi en bici

Voi en bici, sobre tot y principalment, porque ye eficient. Los días que he d’ir a treballar en tramvía u auto, por qualsequier motivo, he de salir antes de casa. I hai días que lo tramvía fa tarde, u i hai vaga, u s’esmarchina. Con l’auto, quan no tenebanos garache, heba de foter-me mas rato fendo vueltas por lo barrio pa trobar a on deixar-lo que lo tiempo que tardaba en ir t’o treballo. Con la bici, de puerta ta puerta. Agora i hai aparcabicis por tot y, a una mala, se puet deixar enreligada en bell cabo. Lo ret de carrils bicis permiten mover-te por muitismos puestos sin acercar-te t'os autos. Por los que no, las conductoras ya no son las de fa vinte anyos y, en la suya mayoría respetan prou a las ciclistas. Siempre i hai bell carnuz, pero ixo ye inherent a la humanidat y toda la educación civica d’o mundo no lo cambiará nunca.

La eficiencia d’a bici ye difuera de toda dubda. Totz los estudios la confirman. No soi tant fan d’a bici como tos podetz pensar u como atras companyeras y amigas. Yo m’estimo mas caminar y, si tenese lo mio treballo a vinte minutos caminando, no faría servir la bici. De feito, quan he de fer mandaus y tiengo tiempo, foi servir las mias garras y de paso disfruto una mica d’ista ciudat que tanto amo. Pero si tiengo prisa, que por desgracia ye lo normal, con la bici me planto en un petén a on que quiera. Pa yo son buenas tamién las razons de salut, economicas y medioambientals, prou que sí, y he de reconoixer que tos he enganyau una miqueta porque ixas tamién son razons por las que foi servir la bici. Manimenos, con las valors predominants actuals a on que tot ixo queda a un costau y lo important ye fer cien mil cosas cada día y fer-las a tot meter, creigo que l’argumento d’a eficiencia se ye fendo servir poco dende qui desfendemos la bici, y que tien un gran potencial pa convencer a la chent de, lo menos, prebar ista opción. Pa muitos casos, ye verdat que ye imposible. Si treballase, que me sé yo, en La Muela, pues habría d’ir-ie en auto. Pero pa muitismas sería lo millor y mas eficient medio de transporte. Agora nomás cal que en paren cuenta. Como deciban los Skabeche: ¡recupera tu bici y pedalea!

sábado, 28 de agosto de 2021

Euskoaventura ciclista. Cap. 7: Leitza - Iruña

Si tot va como cal, ista ye la zaguer etapa. A primer hora d’a tarde sale un tren Iruña - Zaragoza que podemos pillar, asinas que con ixa ideya nos pretamos lo desayuno ciclista de totz los días. Lo chenullo cucho pareixe que aguanta. ¡Ya que tire dica Iruña! Antes de marchar, visitamos la ilesia d’o lugar, bien pincha. Los bars los hebanos visitau la nueit d’antes.

Lo camín contina parellano a lo que hebanos teniu dende Andoain. Bosques y tunels, un d’ells de 2700 metros. En Lekunberri nos trobamos con lo rodache d’una serie de Netflix en lo cabo d’a Vía Verda. Han pillau buen plató natural, en lo preto d’o bosque. Un poquet mas t’alla nos trobamos un bar bien pincho en l’antiga gara, que ye abandonada y a on que han feito un puesto rebonico pa descansar-se. Nos miramos ent’as atras mesas a veyer si i hai posau por astí bell famoso. Pero no. Lo paisache va cambiando dende astí. Deixamos dezaga los bosques y tornamos t'os campos de cerial.

La Vía verda nos leva dica Erice de Itza, un lugarón sin bar, ni quasi chent a qui preguntar por a on seguir. Ixo sí, de ciclistas n’i hai buena cosa por ixa parte. Dende astí podemos continar por carretera u seguir un camín que diz que va paralelo. Trigamos la segunda opción, como siempre hemos teniu de criterio.

Iruña amaneixe a la fin en l’horizont dimpués d’una costera. Un hombre que yera fendo una gambadeta por astí, s’ofreixe a aduyar-nos encara que no creyebanos aprecisar-lo. “Yo yera ciclista. Siempre aduyo. Que sotz fendo lo camín de Sant Chaime?” No pas, le respondemos, sin guaire ganas de pillar un capazo, ya que somos cansas y queremos estar-nos un rato por la ciudat antes d’ixopar enta Zaragoza. Nos da indicacions “Seguitz por aquí y chiratz por debaixo d’un tunel que trobaretz a man cucha”, y dimpués nos pregunta si somos de Donosti. Femos uellos. “No pas, de Zaragoza”, le decimos enarcaus. ¿Habremos preso accento?

No le femos mica caso a las indicaciones que nos da y seguimos por a on que creyemos que ye. Talment por lo karma, por leccions divinas, u porque simplament las cosas son asinas, nos cacegamos. Amaneixemos en una parte plena d’uns hortals con millor intencions que cullida. Hemos de tirar de Maps, recular bell kilometro baixo firme sol y tornar t’o tunel que nos heba dito ixe buen hombre.

Entramos en Iruña por un carril bici y pendient negativa. Nos femos la foto en lo cartel d’a ciudat. Hemos completau toda la ruta sin punchar ruedas, sin garra problema gran, con bella salida de cadena y bell momento de desorientación como entrepuz mayor. Mercaus los billetz de tornada ta Zaragoza, nos queda bella horeta pa chentar. Nos femos la zaguer biera d’a victoria y una mica d’o queso y embutiu que ha centrau la nuestra alimentación en istos días.

La experiencia, bien pincha. Pa repetir, nos comentamos, entre que imos preixinando qué faremos a l’atro anyo y remeramos belún d’os momentos mas bonicos d’ista semana que hemos pasau dencima d’a bici.

jueves, 26 de agosto de 2021

Euskoaventura ciclista. Cap 6: Zumaia - Leitza

Mas descansadicas dimpués d’un día de tocar-nos la figa, nos pretamos unato d’ixos desayunos buenos de ciclista. En lo camping fan unas torradas basque-size con una mermelada buenisma. Grans placers por quatre perras.

La carretera d’a costa nos la conoixemos, que la hemos conducida un ciento de vegadas, y no nos atrevimos a fer-la con bici, asinas que pillamos l’euskotren que recorre la costa vasca. Cada vegada que femos servir ixe servicio, que gosa estar cada verano, me fa envidia las comunicacions que i tienen. En Aragón, tanimientres seguimos fendo servir lo Tamagotchi entre Zaragoza y Terual y sacando recorrius entre lugars.

Dende Donosti, a on que tornamos a montar, imos dica Andoain, a on que empecipia la zaguer Vía Verda que faremos: la Plazaola. Tot y que tenebanos apuntau un recorriu que no caleba fer carretera, u nos cacegamos u yera mal indicau, asinas que minchamos gudrón pa fartar-nos-ne. La convivencia con los autos siempre ye dificil tot y que, a lo menos en iste país, la mayoría ye bien respetuosa y guarda la distancia con las bicis en pasar debant.

En Andoain empecipian 25 kilometros de pendient suau pero terne, con lo segundo plato siempre engranau y suelo de tierra. Arredol de nusatras, de nuevas tot bosque. Plevizneya, tot ye verde, rodamos practicament solas y lo rebonico paisache fa que creigas que en qualsequier momento se te puet amaneixer por astí lo Basajaun u qualsequier atro ser d’a mitolochía vasca. Por lo camín, traviesamos tunels arrienda. En muitos hemos d’enchegar las luces d’os frontals que, dimpués de tres u quatre, decidimos no guardar entre tunel y tunel. Barruntemos, y no nos entivoquemos, que las ibanos a aprecisar a ormino.

Lo paisache ye impresionant, entre atras razons porque ye luent d’os lugars, asinas que no femos garra d’as nuestras cutianas aturadas pa fer un hordio. En cuentas d’ixos, nos femos una brendeta en un puesto a on que lo camín s’ixampla bell poquet. Lo chenullo cucho m’empecipia a fer mal y l’obchectivo de plegar en Lekunberri ixa tarde va descartando-se en la mía capeza.

Arribamos a Leitza, a on que a escape decidimos que dormiremos. En lo primer bar que trobamos nos femos, a la fin, l’hordio de cabo d’etapa. A lo cambrer le preguntamos por bell puesto con augua y a on que se pueda fer un bocau. En realidat lo que queremos ye que nos indique bell cabo pa dormir, pero no cal pregonar-lo. “I hai un campo de futbol por astí, salindo d’o lugar. Mesmo podetz acampar-ie”, nos diz, endevinando qual yera lo nuestro verdader obchectivo. Cuento que son bien feitos por astí a las cicloturistas.

Lo campo ixe ye en la quinta forca, asinas que miramos atras opcions. Trobamos, en lo lugar, la terraza d’un restaurant abandonau. Tien teito - ye de plever, ¡cómo no! - y no i molestamos a dengún, asinas que lo faremos servir de dormitorio. D’os que hemos dormiu, ye lo puesto mas integrau en lo nuclio urbano, pero de totz los habitadors d’o lugar no me fan miedo que los civils d’o quartel que i tienen, que ya se sabe que si s’empifolan u les da por fer-te la tana, te pueden hoder bien la vida.

Me miro por las finestras d’o restaurant cara t’adintro. Se veye la cocina. Debeba d’estar un buen restaurant, d’os caros. Lo menos, d’os grans. Me pregunto si habrá zarrau por la pasa u por atras razons. Pa buena parte d’a hostelería, lo d’a covid ha estau buena fricasera.

lunes, 23 de agosto de 2021

Euskoaventura ciclista. Cap. 5: Bergara - Zumaia

Salimos de Bergara dimpués d’un buen desayuno. No remero garra mal desayuno, la verdat, en tot lo viache. Nos caleba enerchía, u ixo me digo como sincusa. Por lo camín, poco rato dimpués d’haber empecipiau, preguntamos a un paisano por a ón cal ir t’o siguient lugar. Por astí, por astí, nos sinyala, y charrín-charrand nos recuenta que ell estió policía, “pero de la naval”, aclarindo que no pas de los malos. “Pero hay descarga, eh?” nos avisa. Como no entendemos a qué se refiere, como fatas, le decimos a tot que sí y tiramos entabant. Poco dimpués, con lo plato chicot engranau muito mas tiempo que no querríanos, descubrimos que Deskarga ye lo nombre d’un puerto que lo yayo ixe feba bien en avisar-nos-ne. “Ye bien ixo de l’esporte” nos deciba entre que ixopabanos, abaixo d’o puerto. “Dimpués nos pretaremos buen almuerzo” les respondeba yo. “Ah, lo fetz por ixo, no?”. Alto, en Deskarga, argüelloso d’o sobo, sé que no lo femos por l’almuerzo, pero empecipia a aganar-me.

Dende ixe puerto plegamos en Zumarraga y ya dica Zumaia quasi tot ye bosque. Seguimos lo cauz de l’Urola que da nombre a ista segunda Vía Verda. D’o viache nos hemos aprestau las rutas, los puestos por a on que cal pasar, las conexions entre vías verdas y mil costodias, pero no pas los lugars, los monumentos ni muitas atras cosas que sí que nos miramos quan femos atra mena de turismos. Asinas que quan traviesamos lo santuario de Loiola quasi vulcamos d’a sorpresa. Aquí tienen cauquerré, nos decimos con la uellada Arale y yo, y aturamos un momentet a visitar-lo. Poco rato, que son zarrando ya.

Levaba tot lo día de plever y, como yera de dar, pretó a espurniar. Gotichonas nomas, pero que nos iban chupindo terne que terne. Con la mar en l’horizont, dimpués de traviesar un troz de carretera, arribamos a Zumaia. Ixa nueit decidimos de fer camping pa reorganizar-nos una mica, duchar-nos, lavar ropas y cosas asinas. Ya instalaus, salimos a fer una gambadeta. Nos nos adubimos a estar tant cerca d’a mar y no tocar-la. Astí ye lo flysch, una d’as formacions chenolochicas mas pinchas que he conoixiu. Un puesto bien intresant y rebonico que vale muito la pena visitar y que, pa forro de bota y placer de frikis, estió a on que se facioron a-saber-las scenas de Rocadragón, d’a serie Chuego de Tronos. No m’adubié a fer-me una foto, chenullo por tierra y tocando l’arena, igual como Daenerys en tornar ta casa suya.

A pur d’espurniar, nos hemos chupiu firme, nusatras y las nuestras cosas. Bien se vale que tenemos tienda pa fer mallata. Ye bien lichera, tasament kilo y meyo, disenyada pa cosas asinas. La mercó Arale en un mercau ciclista de segunda man que organizó La Ciclería habe meses. Adintro seremos ixutos, nos pensabanos. La tienda, lochicament, ye bien chicota. Pareixe que nos fiquemos en un atabul, como si totz dos hesenos escrabutau y, por hippies, no nos mereixesenos fusta buena, nomás la simpla tela narancha d’a tienda. Descubrimos, poco tiempo dimpués que, u la tienda deixa pasar lo xirimiri de difuera u, la teoría mas prebabe y a l’atro día confirmada, que la calor d’os nuestros cuerpos fa que l’augua se condense en lo nuestro teito, fendo que nos espurneye baixo teito. Qué alcordanzas de l’Arrebato!

viernes, 20 de agosto de 2021

Euskoaventura ciclista. Cap. 4: Ullibarri - Bergara

Primer nueit dormindo en “l’hotel de milenta estrelas”, que diz lo mío suegro. De maitins sentimos chent que camina cerqueta. Dengún no s’acerca. Somos en un puesto una mica apartau d’o lugar. Nos acotraciamos y aprestamos pa seguir camin-camín.

La siguient aturada será Vitoria. Estió la zaguer capital que visitemos de Euskal Herria y nos sorprendió prou. Teniemos la suerte de fer la visita guiada por una ciudat que trobemos bien acullidera y intresant. Ista será la segunda vegada que i pasemos y ya sabemos a on chentar. Un puesto apanyau a on que estiemos en l’anterior ocasión y a on que las mias rarezas gastronomicas no suposan garra entrepuz. Pa plegar-ie seguimos lo GPS, pero nos fica por la vías d’o tramvía y carreras en contradirección. No pasa cosa, nos diz la chent que le demandamos aduya, aquí se puet ir por l’acera, y por la plataforma d’o tramvía. ¿Seguro?, les preguntamos. No queremos ir-nos-ne con una pinyora. Sí, sí, claro. La mayoría no entienden las nuestras dubdas. Pareixe que en Vitoria no tenioron garra Acera Peatonal ni Heraldo pa fer la suya absurda campanya anticiclista.

En la plaza a on que chentamos i hai una manifestación feminista. Un d’os chilos ye en contra d’o porno. Un hombre pasa por astí y fa uellos. Se mira arredol, buscando complicidat d’a resta de ciudadans. No adube a creyer-se-lo, por la cara que fa. ¿Cómo van a prohibir lo porno? Ai que lo deixan sin material pa las sobatidas. Dimpués d’o espanto, fa un cenyo de “será groma”. U talment de “rai lo que digan, lo porno seguirá astí manyana, y a l’atro”. Lo caso ye que, probablement con ganas d’autoamar-se, marcha sin mirar-se ent’a mani mas, que a saber lo que pueden chilar contino.

La Vía Verda nos leva dica Bergara, ya en la provincia de Guipuzcua. Astí se facioron l’abrazo Maroto y Espartero y astí decidiemos de dormir nusatras, que ya ibanos cansas. Nomás en entrar-ie nos trobemos con un espacio esportivo bien pincho. Bi heba de tot: pa frontón, baloncesto, futbol, cosas pa la cachimalla… y un tubo d’ixos de fer skate. Yera de plever asinas que baixo ixe tubo, en tener teito, preixinemos dormir ixa nueit. Bien se vale que nos ne fuemos t’o lugar a fer un hordio y de tornada trobemos un puesto mesmo millor. Un aparcabicis vuedo, con paretz, teito y de tot lo que unas carrilanas como nusatras podebanos deseyar. Quasi no hebanos montau lo campamento pa dormir-ie que yo ya yera ronquiando. Diz Arale que encara no s’heba amagau lo sol y que probablement espantase a bell bergarer con los mios roncallos d’onso. Rai. Yo dormié de pistón.

martes, 17 de agosto de 2021

Euskoaventura ciclista. Cap. 3: Lizarra - Ullibarri

En salindo de Lizarra conoixemos a Andoni. Le preguntamos por la Vía Verda, que lo suyo empecipie no lo trobamos, y s’ofreixe a acompanyar-nos bell ratet. Ell va cara Legaria, nos diz, a on que ha quedau con una amiga. Ye un chubilau de bells 70 anyos pero no fa farcha de tener-ne tantos. Fa servir una d’ixas bicis de montanya electricas que dos días antes nian sabeba yo que existiban y que aquí n’i hai a boticiegas. Fa tres anyos se’n heba mercau una normal, nos recuenta, pero malas que prebó una d’ixas decidió de pillar-se-la y asinas adubiría a plegar mas luent. Antimás diz que lo gubierno de Navarra les paga parte d’a bici por lo d’o transporte sostenible, por lo que no le ha saliu tant cara.

Su mai, que morió fa bell anyo, yera de Torla, asinas que conoixe bien Sobrarbe. Tamién vivió por la parte de Panticosa. Conoixe mas país nuestro, que muitos d'Aragón. Por lo camín, nos recuenta tot lo paisache, t’a on va cada camín, la sierra de Lokiz, que se chunta astí con la de Urbasa y allá con no se qué. Tamién las suyas penas. Su mai estió cinco anyos malauda y la heban de cudiar entre ell y lo suyo chirmán. No demandó aduyas pa la dependencia porque “pa quatre duros que dan....”. Chusto quan lo facioron venir a plego con lo de demandar perras, mai escrabutó.

En cada esbarre nos va anunciando “sigo un poquet mas por aquí y dimpués ya m’esbarro”. En las costeras, nos aguarda alto, con la suya bici, electrica y sin alforchas. Buen hombre, iste Andoni.

Lo paisache ye pistonudo. Lo camín ye una pista rodiada por carrascas. Alto, esvolastreyan sobre nusatras milenta facillas y codalbetz, antimas d’os pinzans y verderols que trobamos entre los arbols. En Acedo aturamos. Nos cal una biera, que lo sol preta. Nos la femos, chunto con unas crostas de tocín que nos quitan, en un bar en frent d’una ilesia. Lo caviar y fateras asinas, pa otri. Isto no se cambea por cosa.

Seguimos ruta, ya solas. Amaneixemos, no sabemos guaire bien como, en una mina d’ixas que encara se explotan. D’Andorra en conoixemos buen fascal, pero quasi todas zarradas y prou que sin l’actividat que i hai en la que tenemos debant de nusatras. Aproveitar los camins d’antigos trens ye una buena ideya pa dar-le una segunda vida a ixas rutas, pero de vez nos fa remerar que ye un modelo en decadencia, que cada vegada i hai menos trens que leven t'os lugars, que ya nomás conectan grans ciudatz. Y que, a lo menos en Aragón, las pocas minas que quedan van zarrando china-chana.

Aturamos en Ullibarri antes que se nos faiga de nueitz. Ye un lugar chicorrón. La fuent? Astí mesmo. Bar. No n’i hai. Bell parque? Uno t’allá, que tenetz un par de mesas de fusta pa cenar si queretz. Bai, si queremos! Bien aganadas que somos. Aprestamos lo lugar pa fer-ie mallata y nos pretamos la cenica. Lo libro que m’he traito pa lo camín, ye una replega de cuentos de Mario Benedetti. Ixa nueit en leigo bell par antes que no marche la luz. No pas mas, que soi escamallau y lo suenio ya no me deixa.

jueves, 12 de agosto de 2021

Euskoaventura ciclista. Cap. 2. Iruña - Lizarra

Lo viache empecipia con la visita en Iruña a la mía prima. Cal que nos desayunemos firme, que tenemos la enchaquia d’a pedalada que nos hemos de foter. Aproveitamos los escusaus d’o furno a on que nos femos lo café pa cambiar-nos y, un ratet dimpués, tiramos por la carretera secundaria (la N-1110) que nos enfila enta Obanos. Puyamos buena parte d’o puerto de El Perdón. Alto i hai un esbarre que nos i levaría. Seis kilometros mas de puyada. Pasamos y tiramos costera t’abaixo, que no se nos i ha perdiu cosa.

En Obanos, a on que nos aguardan una parella d’amigas pa fer vermut, empecipia tot lo chiringuito d’o Camín de Sant Chaime. Ye bien anunciau dende la entrada t’o lugar con un mural que nos charrar tamién d’a leyenda local: lo misterio d’Obanos. La primer Vía Verda que imos a fer empecipia en Lizarra, asinas que aproveitamos ixe camín pa ir ent’alla. Si ye feito pa bicis, no pas pa las nuestras. Terne que terne nos ne pasan d’ixas electricas de montanya que fan agora y pareixe que puyen solas. Sin mochilas ni alforchas ni costodias, porque a muitos les ne levan d’un alberde t’atro, interpresas que s’adedican a ixo. En qualque costera nos toca de baixar-nos d’a bici y empentar. Lo sobo, con firme sol, pa forro de bota, nos va escamallando, pero a la fin arribamos a Lizarra. Levabanos ideya de dormir, siempre que podesenos, por tierra en qualsequier puesto, pero la cansera nos fa intresar-nos por los pres d’os alberdes de pelegrins. Lo lugar ye a rebutir. Tasament queda bella cambra y valen buenas perras. Por un poquet menos nos ne deixan compartindo-ne con mas chent. En atras circumstancias ni l'hesenos dubdau, pero con la pasa no nos imos a estar alentando l’aire d’otri toda la nueit.

Quan ya hebanos decidiu de dormir en un parque, que mesmo i hebanos trobau un puesto curiosico pa chitar-nos, y yeranos fendo-nos un hordio, nos plega un mensache d’una amiga. Ha visto l’estau de WhatsApp de Arale. “Sotz por la mía tierra, no? Ya m’avisaretz si pasatz por Lizarra”. Ni nos n’alcordabanos, de que yera d’astí. D’atra man, levaba tiempo vivindo difuera, asinas que ye toda una sorpresa. “Aquí somos, en una terraza d’o parque X”, le respondemos, y pocos minutos dimpués amaneixe por astí, con un riso en la cara y la ufierta d’acullir-nos ixa nueit en casa suya. Ye organizando unas chornadas LGTB asinas que en ixe momento ye aqueferada con una prochección que fan, pero quedamos en que acabe pa chuntar-nos.

Por lo camín nos va contando tot lo que fan en las debantditas chornadas, toda la chent que ye embrecada en ixas luitas en lo lugar. Deixamos las cosas en casa suya y nos convida a acompanyar-la. En un callizo son fendo un nuevo mural. N’i hai qualcuns ya pintaus, de diferents tematicas, y una buena colla de chent treballando en ixe nuevo. Bieras, una mica de birolla y mosiqueta tranquilica pa completar una nueit de charrutiar y reivindicar.

“Fa tiempos que no pintamos un mural. T’alcuerdas d’ixe que faciemos por l’ACTUR? Y d’o zapatista?” Femos alcordanza de quantos murals, propios y allenos, que han decorau las carreras zaragozanas. Bella luita, como la LGTB, ye común. Belatra, como la que reinvidica una Navarra soberana, fa tiempo que no se’n siente guaire por la ciudat nuestra. La lingüistica, aquí ye chiqueta y marguinal. Allí perfectament asumida, con los cartels d’a resta de luitas en las dos luengas. 

Nos apuntamos Lizarra y bell atro lugar por a on que hemos pasau, pa tornar-ie bell día, con mas tiempo y ganas de fer turismo. Ya cal chitar-nos, que a l’atro día empecipiamos la Vía Verda d’o Ferrocarril Vasco-Navarro.

lunes, 9 de agosto de 2021

Euskoaventura ciclista. Cap. 1: Sin salir d'Aragón

Diz que la ciudat nunca no duerme, pero a las 5 d’o maitín d’un chueves de cabo de chunyo Zaragoza se be d’estar pretando buena siesta. Dormir ye bueno. Cal descansar-se. No fer-lo ye una tortura. Talment por ixo las grans ciudatz siempre son encarranyadas. Porque no duermen. Antes de plegar con las bicis en la gara de Goya nos trobamos con lo zarrio pilarista. Ixe tarabidau de fierros que pareixe un cerrullo y que l’alcalde quier que vaiga dondiando por totz los barrios. Flors, relichión y zaborrería: las marcas d’o cacicato aragonés.

Puyamos, a la fin, en lo tren. No i hai vagón pa bicis. Ye normal, diz Arale. U lo menos, cutiano. Nos cuesta, pero a la fin adubimos a enreligar las bicis y tot lo paramento dimpués de diez minutos zurciquiando. Amaneixe, quan hemos completau lo puzzle, lo revisor. Una truqueta con un sinyor dezaga, que lo suyo treballo ye fer cumplir reglamentos y creyar problemas. Como la policía pero sin que calga aprebar una oposición. Nos diz que cal mover las bicis ent’o vagón habilitau, que no existe. Lo mozo de seguridat, que dica alavez no heba tartiu tot y que ye estau testigo de tot l’empandullo que hemos formau, fa uellos quan empecipiamos a desenreligar las bicis.

- Itz a mover-las con lo tren en marcha?
- Ixo nos ha dito ixe - le respondemos sinyalando a lo revisor.
- Ah, pues res - diz cargando-se de huembros - tiratz, tiratz

Nos fa deixar-las en una zona mas ampla pero a on que no i hai a on enganchar-las. Femos un apanyet, entre que esquivamos una puerta bandoliant d’una maquina de venda de snacks esmarchinada. Quasi una hora dimpués d’haber puyau t’o tren, ye tot presto. Nos posamos, mirando-nos lo paisache. A un canto, la Canal Imperial. A l’atro, Moncayo. A l’endrecho, lo satisfeito revisor con las mans en l’anca, se mira lo vagón. Tot lo tren ye territorio suyo. Hue dormirá feliz.

viernes, 6 de agosto de 2021

Euskoaventura ciclista. Cap. 0: De qué va.

Maneras de viachar y veyer mundo, n’i hai a brozuecos. Una d’ellas, que nunca no heba experimentau, ye lo cicloturismo. Puyar-te en la bici y, limpio pedaliar, ir de lugar en lugar aturando a on que se quiera y dormindo a on que se pueda. D’amigas que practicasen ista modalidat de turismo, en teneba a-saber-las. Iste anyo, a la fin, Arale me fació venir a plego - no le calió fer-se-ie guaire, tot cal decir-lo - y decidiemos de fer un viache en bici.

D’entre las opcions que valuremos, la que mas goyo nos fació nos levaría por tres Vías Verdas, antigas rutas de tren que ya no se fan servir y que son acondicionadas pa fer cursas caminando u en bici. Como los trens no podeban - ni pueden - puyar costeras guaire furas, los desnivels gosan estar asumibles mesmo pa qui no somos feitas a grans chestas ciclistas. En Euskal Herria tienen tres d’ixas vías que podebanos unir: la vasco-navarra, la de Urola y la de Plazaola. Empecipiando y acabando en Iruña, tenebanos por debant entre siet y once días, seguntes los nuestros calculos, de viache en bici. A la fin completemos lo trachecto en nomás seis días, mas uno que nos estiemos descansando-nos en Zumaia.

Veniban, dimpués d’un anyo bien dificil por los motivos que todas conoixemos, muitos días d’estar-nos solas, compartindo una manera de viachar que nunca no hebanos feito de conchunta. Buena cosa de dubdas me veniban. Me feba firme miedo lo de dormir astí a on que cayesenos, sin camping, ni hostal, ni alberde, ni cosa. No sabeba cómo respondería fisicament, tot y que soi en buena forma. La convivencia podría resultar dificil si nos hebanos d’entender en un scenario desconoixiu. Y simplament, y como tot lo que se fa por primer vegada, no sabeba si me faría goyo o m’aguardaba una semana d’aburrimiento, u bella cosa pior.

Lo planning lo fació Arale que tien mas experiencia. En Vías verdas y en planificar. La parte mas dificil estió la de conectar las partes que no teneban Vía verda, prebando de minimizar los trachectos por carretera, que siempre nos estimamos mas los camins. Fació un documento que, dimpués en tornar modificó, con qualques indicacions, asinas que si beluna d’as personas que leyetz isto lo queretz, metetz-tos en contacto con nusatras y seremos encantadas de pasar-tos-lo.

Arrisgar salió bien, en ista ocasión. Pasemos una semana de butibamba. En la parte fisica, lo cuerpo aguantó sobradament. Y en la parte ludica, podiemos disfrutar d’una manera bien diferent y bonica de conoixer Euskal Herria. Videmos nuevos lugars y paisaches y, los que ya hebanos visto d’antes, los podiemos alufrar con atros uellos y dende atras envistas. Y pa rematar, en la parte mas personal, nos fació buena honra pa vivir una repolida experiencia, treballar de conchunta y tener buena cosa de tiempo pa nusatras dos solas. Ye de mal trobar un plan millor pa atro verano.

T’o viache me’n fue, como goso fer siempre, con una libretica. Una nueva, sin gara parramaco en las suyas pachinas dica alavez, que m’heba estrenau l’amigo Nacho en una cincomarzada (Gracias, si me leyes!). Lo que contaré contino, en una serie de posts que empecipio con iste, ye lo resultau d’as notas que fue prenendo en cada etapa. Bella vegada escribiba como si ise a publicar-lo, y asinas lo transcribo quasi literalment. Belatra no yeran soque notetas que les he dau forma.

Como tos digo, una experiencia que regular que repetiré y que tos recomiendo a todas las que tos faiga goyo viachar y las bicicletas, que d’ixa mena de lectoras cuento que en endré a embute. Lo viache empecipia la maitinada d’un chueves de chunyo en Zaragoza...

viernes, 4 de junio de 2021

Bicis, informativos y transformacions

Pasó lo día d'as bicis. Una chornada que s'aproveita pa remerar las reivindicacions de qui la femos servir de cutio. S'encertó que teneba la tarde alto u baixo libre pa poder asistir a la manifestación y, tot y que la plevia espantó a buena cosa de chent, nos chuntemos buena clica pa pedaliar por la ciudat. Astí yeran, como en convocatorias anteriors, quantas personas que levan anyos arrienda en l'activismo ciclista compartindo bicifestación con una patacada de chovenastras que tamién quieren poder disfrutar d'iste medio de transporte. La presencia policial  sirvió, como de cutio, pa creyar bell problema a on que no bi'n hese habiu. Con tot y con ixo, la mani recorrió las carreras zaragozanas recullindo la solidaridat d'a-saber-los ciudadans que nos animaban dende las aceras, los carrils bici y los autos. 

Ya dimpués, en casa, tenié la error d'enchegar la televisión. Feban un noticiario estatal y charroron d'o Día Internacional. Lo reportache empecipió charrando de l'augmento de vendas de bicicletas en los zaguers meses y d'os problemas que tienen fabricas y botigas pa adubir a fer todas la que se demanda. La gran puyada d'o uso d'a bici lo acumulaban a una hipotetica mayor conciendia medioambiental y a las millors infraestructuras ciclistas urbanas. Lo que, obviament, ye verdat. Pero ixuplidoron un d'os factors que influyó, y firme, dende que empecipió la pasa, y ye la cerina a fer servir los transportes publicos. Somos muitas las personas que nos obligoron a treballar de manera presencial, ignorando de tot las recomendacions sanitarias y metendo en periglo la nuestra salut. Muitas d'ixas personas feban servir de cutio metro, tramvía u bus pa ir t'os puestos de treballo y troboron en la bicicleta una alternativa muito mas segura. Lo treballo ha estau un d'os grans vectors de contachio que, manimenos, no se'n ha charrau mica, centrando lo debat en botelladas y borinas.

Me clamó mas l'atención una segunda frase que facioron servir y que me remeró a qui da gracias a bell dios quan las advogadas les libran d'a garchola u las medicas d'a muerte u de bella malotía. Dició lo presentador que "Por suerte, las ciudatz cada vegada acullen millor las bicicletas", como si los plans urbanisticos los dictase bell chuego d'azar y en los zaguers anyos hese saliu la tarcheta d'o carril bici u d'a pacificación viaria. Ye claro que no ye asinas. Las ciclistas hemos habiu de ganar-nos cada centimetro de carril bici y cada dreito conseguiu a pur de dar ferrete en administracions y medios de comunicación, con lo refús d'un sector d'a sociedat que s'encerrina en una urbanidat cochecentrista y, en lo caso de Zaragoza, campanyas continas en contra de l'Heraldo .

Como en quasi tot, ye l'acción colectiva la que fa cambiar la realidat. Rai si charramos d'os dreitos d'as mullers, las aragonesofablants u, como ye lo caso, las ciclistas. Y tot abance conseguiu cal desfender-lo con firme rasmia porque, malas que t'espiguardas un inte, pueden vulcar-te lo treballo de decadas. Lo numbro ye un factor importantismo en toda luita colectiva y, a diferencia d'atras, la ciclista cada vegada arrocla a mas chent. Asinas que seguiremos transformando la ciudat pa fer-la millor pa todas, ciclistas y no ciclistas.

miércoles, 5 de febrero de 2020

L'auto, como lo tabaco

"Espacio pa aparcar" ye un d'os reclamos publicitarios que mas me clama l'atención. Lo caso ye que, encara que personalment no ye un motivo pa que vaiga ta garra cabo, ya que no goso de fer servir l'auto que pa viachar, funciona de pistón con muita chent. Tiengo arredol a-saber-las personas que no van ta seguntes que puestos si no pueden deixar l'auto bien aparcau. Entre atros, lo mio barrio, a on que ixo ye bien dificil.

Los autos han condicionau tot l'urbanismo d'o zaguer sieglo. Las ciudatz, los barrios y los eixamples s'han disenyau pa la comodidat d'iste medio de locomoción. Buena parte d'os debatz y d'as promesas electorals se centran en la movilidat d'os autos. Mesmo i hai partius que un gran porcentache d'o suyo programa ye una lista de infraestructuras pa l'automobil. Y no me pareixe raro porque condiciona la vida de muitas personas. I hai qui ni se le pasa por lo tozuel fer servir garra atro vehiclo. Ni transporte publico, ni bici ni sisquiá moto.

A los catorce anyos empecipié a fumar. Estié adicto a ixa mierda bells vinte anyos. Me costó a-saber-lo deixar-lo. La salut m'importaba poco. La he tenida alto u baixo buena toda la mía vida tot y tener una mica d'asma. Quanto a los diners, podeba permitir-me-lo. Lo deixé antes d'as grans puyadas de pres y quasi siempre fumaba d'as marcas mas baratas. La motivación mas fuerte que tenié pa deixar-lo estió la dependencia que me provocaba y las limitacions que trayeba: lo feito de no poder estar en seguntes que puestos, u haber de marchar cada bell rato a dar-le a lo vicio; estar siempre pendient de levar tabaco y briquetz y, quan yera de embolicar, papels y boquillas; lo ferrete que me daba lo tozuel quan yera con lo mono y no lo podeba satisfer. A la fin lo deixé y un d'os mas gran goyos que trobé estió sacar-me ixa preocupación de dencima. Ganar autonomía. Podeba estar-me ueito horas en un bar sin salir ni una sola vegada. U veyer-me una cinta entera sin haber de salir t'o balcón u fer minchar fumo a la pobra mía parella. Soi un poquet mas libre.

Si lo carnet de conducir me suposó a-saber-la libertat pa ir de viache sin pender d'o radiu ret d'autobuses y trens que patimos en Aragón, pa mover-me por Zaragoza yera, y ye, bien ineficaz la mas gran parte d'as vegadas. A sobén m'estaba mas tiempo mirando puesto pa aparcar que en lo propio trachecto. Empecipiar a fer servir la bici en la ciudat lo cambió tot pa yo.

Voi de puerta ta puerta, sin guaires problemas de trafico, sin haber de mirar a qué hora arribo t'a on que siga pa que bi haiga puesto a on que aparcar. Si tien bell problema mecanico, puedo simplament candar-la y  fer servir transporte publico u bell vehiclo personal de loguero d'ixos que i hai agora. Mesmo, si tiengo tiempo y lo trachecto lo permite, m'estimo mas d'ir caminando que de qualsiquier atra traza. Muitas d'as mias amistatz que penden tanto de l'auto no sé si paran cuenta d'ixas limitacions. De que por haber trigau una manera de mover-se tienen un determinau numbro de zonas d'a ciudat vedadas de tot. N'i hai que no les queda atra. Que por diferents razons l'auto particular ye la sola manera que tienen de transportar-se. Pero n'i hai de muitas atras que creigo que nian s'han planteyau atra opción. L'auto contina estando hue lo rei, amo y sinyor d'as ciudatz y pa muitas ye inconcebible atra cosa.

Regular que les habrán dito que contamina u que ye caro, igual como yo sabeba lo que me costaba en salut y diners lo tabaco. Pero no sé quánto piensa la chent en l'autonomía perdida por no valurar l'uso d'atra mena de vehiclos. Pa yo la independencia personal ye qualcosa muit important y tot lo que la comprometa en mayor u menor mesura me molesta a-saber-lo. Vivir sin auto, en muitos d'os casos que conoixco, no nomás ye posible. Ye a saber que recomendable pa tener mas libertat.

miércoles, 5 de diciembre de 2018

Con la bici por Independencia, un diya mas

Lo que me pasó un maitin d'octubre estió un déjà vu de tantas y tantas vegadas que me ha pasau, y de tanta y tanta chent que vive lo mesmo diya par d'atro. La movilidat en Zaragoza va millorando, prou que sí. Levo dotze anyos movendo-me con bici de cutio por la ciudat y s'ha iu notando como por cada anyo la convivencia con la resta de vehiclos ye millor. Pero con tot y con ixo, sigue habendo-ie carnuces como lo taxista que me pasó debant aquell maitin.

Iba circulando por la calzada, por a on que la lei diz que he de ir, enta lo Paraninfo. Como siempre, por lo bell meyo d'o carril, cosa que pareixe que no adube a entender bell conductor, asinas que talment calga explicar-se. Lo primer de tot ye aclarir que tiengo tot lo dreito a ir por la parte d'o carril que m'agane. Soi un vehiclo que cal repectar como totz. Si decido circular por la dreita d'o carril ye la mia opción. Lo segundo, y muito mas important ye la mia seguridat. Circular por la dreita significa que un porcentache d'autos va a sentir que puet pasar-te debant sin guardar la distancia de seguridat. Qualsiquier que haiga circulau por Independencia, u por qualsiquier carrera d'a ciudat, por la parte mas a la dreita d'o carril sabe a qué distancia le pasan los autos. Si circulamos por lo bell medio d'o carril ye precisament pa que no se nos pase debant, porque con que un solo auto te pase sin mantener la distancia de seguridat, ya te yes chugando la vida innecesariament.

Iste feito, en atras vías no suposa garra problema por un regular. Belun, niervudo, te chufla de cabo ta quan. Cada vegada menos, afortunadament. Manimenos, en Independencia, existe unas zonas a on que la calzada d'ixampla, encara que ixa zona no ye pensada pa fer maniobras d'adelantamiento. Ni a bicis ni a dengún. Seguntes confirmó la propia policía local de Zaragoza a traviés d'o suyo Twitter ye vedau pasar debant a qualsiquier vehiclo en movimiento aproveitando la zona adoquinada. Incluyiu, prou que sí, a las bicis. Adintro d'o carril ye imposible mantener la distancia de seguridat. La zona adoquinada no se puet fer servir. Asinas que, basicament, ye prohibiu pasar debant a una bici en Independencia.

Y ixo ye chusto lo que me fació aquell maitin lo taxista carnuz ixe. Aproveitando la zona adoquinada, me pasó a menos de meyo metro, metendo-me en periglo y conseguindo la chesta de arribar 5 segundos antes que no yo a lo semaforo.

Ixa ye atra d'as consideracions que cal fer sobre istas maniobras en Independencia. Iste paseyo ye zona 30, asinas que no se podría correr guaire por lei. Pero antimás gosa de tener prou trafico, mas que mas de maitins que ye quan me pasó isto. Y pa forro de bota, los semaforos son sincronizaus de tal manera que ye quasi imposible pasar-lo d'una vegada mesmo en condicions favorables. Quasi todas las vegadas que bell auto m'ha pasau debant en ista carrera, he arribau a la suya posición en lo siguient semaforo, u como muito dos dimpués, ya que las bicis en tenemos de propios y gosan d'estar en ambar. Asinas que ixa maniobra, antimás de periglosa, ye de tot inutil. L'auto no arribará antes t'o suyo destino. Mesmo puet estar que m'haiga de tornar a pasar debant una mica mas allá en la mesma carrera. ¿Vale la pena chugar-se la vida d'una persona pa estar-se un rato mas aturau en un semaforo?

L'auto me pasó, como he contau, y bell segundo dimpués plegué t'a on que yera. Levaba la finestreta baixada y empecipié a increpar-le por la maniobra, explicando-le que no yera permitida. Ell, como tantas atras vegadas, me dició que sí que yera. Isto me lo han feito autos particulars, taxis, y mesmo bell autobús. Ye grieu en totz los casos, pero creigo que en ye muito mas en chent que s'adedica tot lo diya a circular por la ciudat y que s'habría de saber perfectament lo codigo de circulación d'a ciudat a on que treballa.

Le expliqué tamién que m'heba meso en periglo pa arribar bell rato antes a un semaforo, cosa que ell tamién negó. Probablement nunca no haiga estau pedaleando mientras un auto te pasa a ixa distancia, porque qualsiquier que lo haiga viviu, conoixe ixa sensación. Memoricé la suya matricula entre que ell continaba faltando-me, con muit malos modos, como siempre que me pasa isto. "Apunta-te-la, apunta-te-la" me dició, sabendo que no le pasaría cosa.

Lochicament pasé debant de toda la resta d'autos que bi heba dica lo semaforo y continé dica la Plaza Aragón, a on que lo veyié pasar. A pesar d'a maniobra suya, y tot y que m'habié d'aturar a tricolotiar-me con ell,  una vegada mas yo heba arribau antes a la plaza.

Tenendo la suya matricula decidié de clamar a las cooperativas de taxis pa queixar-me-ne. En la primer no tenié suerte. En la segunda, la d'o 976 75 75 75, me confirmoron que yera d'a suya cooperativa. Les expliqué lo que me heba pasau y facioron l'equivalent telefonico a cargar-se de huembros. Insistindo en que no me pareixeba un comportamiento profesional, continoron pasando de yo y a la fin mesmo les barruntaba un tono chuzón.

Fer una campanya informativa en Independencia no costaría guaires perras. Ninviar quatre correus u imprentar bell cartel en las cooperativas de taxis, explicando bien la normativa d'ista vía, mesmo menos. Si los medios de comunicación dasen tanto ferrete con isto como con atras qüestions de movilidat zaragozana, a dengún se le ocurriría fer ixa maniobra. Solucions n'i hai y son de buen fer. 

Con tot y con ixo, la zaguer cosa que quiero ye desanimar a la chent a fer servir la bici. Como he empecipiau decindo, las cosas han millorau muito. Los conductors repectan muitismo mas que fa anyos y la tendencia ye a millor. D'atra man, la cantidat de carrils bicis que ya i hai, permite circular por buena parte de Zaragoza sin haber de salir t'a calzada, pa qui tienga mas inseguridatz.

lunes, 30 de julio de 2018

Con la bici por l'Anillo Verde de Zaragoza

Naixiu y creixiu d'a ciudat de Zaragoza, siempre he teniu bien cabolioso que ista ye la mia ciudat y lo puesto a on que quiero seguir vivindo. Porque i tiengo a la mia chent, prou que sí, pero tamién porque ye una ciudat que adoro. Me miro siempre de transmitir ista pasión que tiengo a las mias amistatz y companyías, a soben con poco exito. Zaragoza ye odiosa pa la chent mas ruralista, y pa las que le acumulan, no sin razón, bell "meliquismo". Pa la chent que arriba dende atras ciudatz mas grans u con diferents dinamicas socials y culturals, la Inmortal se les queda chiqueta y cazurra. Creigo que, a la finitiva, ye una ciudat de mal querer. Pero puet estar que siga como una d'ixas amistatz, que totz en conoixemos beluna, que en primeras no i fas pacha, pero a la fin resulta que ye una persona con muito bueno, encara que calga rechirar bell poquet.

Como tot, cuento que pa querer Zaragoza, cal conoixer-la. Vivo en una ciudat plena de patrimonio de toda mena. Historico, prou que sí, que puet estar que siga lo mas evident y conoixiu. Pero tamién d'industrial y medioambiental, que muitas vegadas no conoixemos.

En iste verano he teniu bell diya libre y decidié de ocupar un maitín en fer l'Anillo Verde de Zaragoza. Ye una ruta que, feita en bici, se puet completar en menos de tres horas a ritmo muit tranquilet y aturando-se a veyer lo que aprecises, fer fotos, beber u lo que siga. La cursa se puet empecipiar dende lo bell medio d'a ciudat, y en quasi tot lo suyo recorriu va paralela a bell curso d'augua. Fer-la me pareixió una manera sobrebuena de conoixer muito d'o patrimonio d'a nuestra ciudat en muit poco tiempo.

Los rius y las canals son ideyals pa qualsiquier que le faiga goyo la naturaleza, asinas que durant quasi tot lo recorriu podemos trobar-nos con bichos arrienda. Empecipié en lo Puent de Fierro enfilando-me auguas enta abaix, seguindo lo camín que va enta l'Alfranca. Toda ixa parte va paralela a l'Ebro, con muitas oportunidatz de veyer aus de toda mena. En los diyas que lo facié yo, yera rebutient de volandrinas y tamién podié veyer bell esparver. No ye lo caso, pero soi seguro que si m'hese estau bell rato en los miradors que bi ha por lo camín, hese puesto alufrar muitas atras aus.

Lo camín chira, levando-te t'a Canal Imperial, una obra que ye a saber qué intresant dende diferents envistas. Dende la d'a incheniería, prou que sí, ya que somos debant d'un prochecto d'una grandaria espectacular. Mesmo mas si pensamos en lo tiempo que se fació. Pero tamién ye intresant saber toda la historia que tien arredol, cómo se concebiba en aquellas envueltas la chestión de l'augua y lo desarrollo, cómo se chestionó la suya construcción, etc... Por las esclusas de Val de Gurriana, podemos veyer una parte desconoixida pa muitas d'ixa Canal que tant important estió, y encara en ye.

Sin esbarrar-se guaire d'o camín, podemos trobar-nos con la Uerva, en un d'os pocos puntos a on que podemos disfrutar-la antes que la amagasen baixo tierra. A lo canto suyo bi ha un chiquet parque recient apanyau pa dar-le la bienvenida a iste maltractau riu. Levo toda la vida vivindo en la suya ribera, asinas que lo vinclo emocional que tenemos ye bien fuerte, y siempre m'ha feito muita pena que lo tiengamos u tapau u emporquiau en quasi tot lo suyo paso por la ciudat. China-chana s'ha feito milloras en la suya parte urbana. No quiero nian remerar cómo lo tenebanos quan yo yera mas chiquet, pero encara nos falta muito a fer.

Pasada la Uerva, seguimos lo camín d'a Canal pa arribar en la parte mas conoixida. La que recorremos totz los anyos en la baixada d'a Canal. Lo barrio de Torrero nos aculle en la suya parte mas polida, levando-nos ent'o Parque Gran. Una zona bien bonica pa veyer la parte mas "noble" d'a canal, con los suyos puents y avifauna a patacadas. Tot seguindo la canal, nos trobamos con atro troz d'a nuestra historia. Las esclusas d'o Molín y la fuent d'os incredulos, atros dos recordatorios d'a importancia d'a Canal.

Dende aquí entramos en la sola parte que no conoixeba ni brenca ni meya y que mas me sorprendió. Terne que terne paralela a la canal s'entra en una serie de zonas arboladas bien pinchas pa fer-se gambadas. La Canal sigue recorrendo Zaragoza por lo barrio de Casablanca, en un parque que te fa ixuplidar que yes adintro d'una ciudat de mas de 600.000 habintants.

L'Anillo Verde de Zaragoza contina por lo corredor Oliver - Val de Fierro. En ocasions como ista ye quan paro cuenta d'o poco que conoixemos la nuestra ciudat. Tasament he estau bella vegada en totz dos barrios, y lo corredor nian lo conoixeba. Conoixco alto u baixo bien las dinamicas de barrios cercanos como Las Fuents, Lo Gancho u Sant Chusé, y mesmo d'atros como Delicias u L'Almozara, por diferents razons. Pero m'encantaría conoixer la realidat d'o microverso que vive en ixos puestos que barrunto que siempre son los ignoraus en lo reparto d'os diners zaragozanos y a on que los furnos de cupcakes ni acucutan.

L'anillo, como buena obra zaragozana, no ye acabau, asinas que no se puet zarrar. S'arriba dica lo puent que bi ha cerca d'o Carrefour de Delicias - Casablanca, y dende astí se suposa que conectaría con lo Parque de l'Augua y la Expo. Totz dos espacios que nos recuerdan lo sinsentiu d'una loquería que consintiemos y muitas aplaudioron, y que hue sabemos que estió una maquina de malfurriar diners. Con tot y con ixo, bella parte d'ixos espacios ye bien aproveitable pa qui busque estar-se tranquilo veyendo bichos, leyendo, fendo-se una gambada u disfrutando d'o riu de qualsiquier manera.

Iste ye nomas lo recorriu principal. En la guida que he feito servir, publicada por Prames, se proposan antimás chiquetas cursas dende esbarres en l'anillo. Tamién se bi incluye una ruta por l'Anillo Verde Norte de Zaragoza que recorre lugars y barrios como Chuslivol, Montanyana, Sant Gregorio u Vadorrei., fendo una parte important d'a cursa paralela a lo Galligo. Pa valurar correctament a la nuestra ciudat, cal conoixer-la lo millor posible. L'anillo verde ye una sobrebuena manera de ixamplar ixe conoiximiento.

Ah! Y en facié una videofatera





lunes, 16 de abril de 2012

A vada: cronica y reflexions personals


Os diyas d’antis d’a vada, en amanando-se, creyeba que iba a estar un exito. No podeba nian preixinar que tanto. A lo menos tal y como lo vivié yo. O bicipiquete, de maitins, achuntó a más de cincocientas  personas por toda a ciudat, chugando a 'mixins y churis' con a policía que no consiguió aturar-nos. Os violentos preboron de foter-nos de lapos terne que terne pero no consiguioron que reblasenos. A la fin un deteniu y bella persona con bell batán. Intes trunfals en chuntar-nos en a puerta d’o Carmen u en a Plaza Europa. Y agradeixer a todas as personas, a piet u en auto, que nos amostroron o suyo refirme.


A resta d’o maitin, por o Paseu Independencia con a chent d’o 15M, refirmando a las piqueteras d’o Corte Inglés u pasando por o Centro de Meyas que se metió en a Plaza d’o Pilar ta que os meyos alternativos treballasen ‘d’atras trazas’ as noticias que s’iban chenerando arredol d’a vada cheneral.


De tardis, a manifestación d’os sindicatos combativos: CGT, CNT, Intersindical d’Aragón, SOA y CATA. Pleguemos, igual como de maitins, con o tiempo chustet y a manifestación ya heba prencipiau. Me’n puyé ta una cleta ta poder fer fotos y me quedé enlucernau d’a cantidat de chent que bi heba. No feban que pasar-ie cientos de personas y continaba habendo-ie a mesma ringlera que plegaba dica a on que podeba viyer. De nueitz pleguemos en a Plaza d’o Pilar y, una atra vegada, podié puyar-me-ne ta un muret ta fer fotos dende astí. Arrienda personas plenaban a Plaza. Os charrazos que se fotioron os representants d’as organizacions estioron mesmo emocionants en bells intes. CNT fació un discurso prou furo contra o pasteleyo sindical, que fació bullir a sangre de más d’un. SOA leyó o suyo en aragonés. Viyer como 15.000 personas ascuitan un mensache en aragonés en una movida que no ye por l’aragonés ye un d’os indicadors de que imos por buen camín. Y por cierto, tamién muito emocionant y una atra traza d’ir normalizando l’emplego d’a nuestra luenga en todas as dembas. De rematadera, un par de discursos improvisaus d’un valient mocet representant d’a estudiantalla, tamién prou pincho y d’un migrant, colombiano, si no remero mal.


Vivir tot isto con a companyía d’a mia parella y de una ripa de buenos amigos, trobar-te a chent que no pensabas que ise a fer vada en a vida, comprobar que quan queremos somos capables de fer cosas grans.... ye tot un goyo que quiero agradeixer a todas y totz qui compartimos tantas y tantas luitas.


Contina quedando muita luita. Totz os diyas, en todas as dembas, ta poder costruyir o mundo que queremos, o mundo que no quieren que tiengamos. Ta poder fuyir totz os diyas d’as zarpas d’o pensamiento unico y tener totz ixo intes d’autonomía personal y colectiva que nos fan fuertes. 


Pero dende a mía anvista, prou personal y sin datos que l’alazeten, creigo que os anticapitalismos somos en un granizo inte. Somos costruyindo buenos y firmes retes. Somos costruyindo buenas y firmes alternativas economicas, políticas, identitarias, meyoambientals, socials... Como deciban os Mallacán, o nuestro diya plegará!!!



P.D.: Y remeratz... a luita ye contra o capitalismo y o faixismo en todas as suyas trazas, no pas contra a heterodoxia.


#vada29M from AraInfo on Vimeo.