Mostrando entradas con la etiqueta Natalia Chueca. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Natalia Chueca. Mostrar todas las entradas

jueves, 12 de marzo de 2026

Zaragoza photocall

Diz que las luengas son una manera de veyer lo mundo. Tiengo bella obcheción a ixe mantra, pero lo que ye cierto de tot ye que cómo charramos refleixa, a sobén de manera inconscient, la envista que cadaún tien d’o suyo entorno. Las parolas que femos servir, las frases que construyimos, los diminutivos que trigamos, lo lexico que en disposamos… todas ixas eleccions dicen tanto de quí somos y cómo pensamos. En o luengache escrito podemos amagar seguntes qué ideyas que nos queremos que se conoixcan. Manimenos, en a espontaneidat d’a luenga parlada, ye a on que lo nuestro ser no se puet entutar y amaneix l’augua clara.

Podría pensar que estió un lapsus linguae, pero me temo que, encara hue, la nuestra quiesta y bofa alcaldesa no vei res de malo cuan dició que l’edificio de Correus «no ye lo que vienen a veyer los turistas» como argumento pa espaldar-lo. En menos de diez parolas Natalia resume la suya ideya de ciudat: Zaragoza photocall.

Chueca arribó a la politica procedent d’o mundo d’a publicidat. Estió a saber-los anyos de Directora de Marketing d’Imaginarium, la interpresa de chuguetes que fació la gatatumba en 2024 y agora, cuento que en parte por una prebable deformación profesional, aplica ixa experiencia suya a lo gubierno d’una ciudat. Zaragoza ye un producto que cal vender y pa ixo se i fa por cada día. Lucetas, floretas y escenarios pa los selfies. Que vienga la turistada a una ciudat que nunca no’n ha viviu, d’o turismo. Que sirva la Immortal pa emplir de likes lo suyo perfil y fer que bel día entre en a pugna por bel Menisterio.

La declaración la fació en o marco d’a polemica por que s’espaldase l’edificio de Correus d’o Portillo. Las obras pa fer-lo dispareixer devantoron las protestas de vecindau, asociacions en defensa d’o patrimonio como Apudepa y atras organizacions. Ya d’antes se veniba avisando d’o zancocho que suposaba esvoldregar tot un referent de l’arquitectura brutalista en a nuestra ciudat.

A Natalia Chueca no le fa goyo l’edificio. Puet estar que a tu que leyes isto tampoco. Que no le veigaz la polideza ni mica valura artistica. Tien razón que la chent no se i fa fotos, ixo ye de dar. Ni los d’aquí, encara que nusatros a l’alcaldesa le tiengamos igual. Pero ye que todas ixas consideracions son de raso irrelevants. Lo patrimonio arquitectonico y artistico en cheneral, igual como tot lo patrimonio —lo natural y lo lingüistico tamién— no son cuestions de que faiga bonico en as fotos u de que la cazurralla dominguera le faiga aprecio. La conservación d’a nuestra cultura y identidat no ye un concurso de popularidat. Prou que dengún no se fa fotos con as penchinchas, que cualsequier cabo d’o poliu Pirineu recibe prous mas visitas que no lo Barranco d’as Almunias, pero ixo no significa que tienga menos valura. Atra cosa ye que no tiengas los conoiximientos pa entender-la.

Igual como la mayoría d’a población, igual como Natalia, soi prou ignorant cuanto a afers arquitectonicos. En sé lo chusto. Sé si un edificio me pareixe bonico u no pas. Pero no tiengo ni ideya d’a relevancia que pueda tener. Tasament sabría encaixar la mayoría de construccions en un estilo u periodo historico. Manimenos, me guardo muito de sentenciar que calga espaldar lo que siga por lo mío concieto. Muito menos por lo concieto d’a chent que vienga a visitar la ciudat a on que vivo.

L’edificio de Correus ye patrimonio arquitectonico zaragozano independientement de cuántos turistas viengan, de cuántas fotos se le faigan, de si le fa goyo u no a l’alcaldesa u a la mayoría d’as ciudadanas. Las modas van y vienen. Los criterios esteticos cambean terne que terne. Que les ne digan a los parisiens de cabo d’o XIX cuan viyoron aquel zarrio de fierros devantar-se en o Campo de Marte. Por ixo, entre atras razons, la conservación d’o patrimonio ye una cuestión tecnica que, tot y que prou que podamos opinar, ha d’estar en mans d’as personas expertas.

Zaragoza, pa Chueca, ye nomás un escenario pa las visitants. Rai qui vivimos (en) la ciudat. Vites muertas, norias esmarchinadas, foodtrucks a bando y parques zarraus. Entrepuces a la cincomarzada y a chuntar-se en a carrera a fer una lifareta. Zaragoza pa las foranas con cauquerré, pa lo turismo relichioso, pa las influencers raixosas. La nuestra historia, cada carrera y edificio, la identidat manya... a lo servicio de l’instagrameyo. La pixorrotera pilarista a l’endrecho d’a estatua a lo Chusticia, que se forchó en Averly, como filosofía de ciudat. Lo baturrismo debant d’a nuestra rebelión. Las flors podrindo-se baixo la uellada d’o mozo Chuanet que se fa cruces.

Y entremistanto, la noria (no) chira.

viernes, 12 de diciembre de 2025

Lo litonero d'o Bruil, arbol de l'anyo en un parque ixuplidau

No sé guaire de botanica ni de chardinería ni d’arbols. Lo chustet pa diferenciar-ne los mas comuns. Manimenos sí que tiengo muitos que se me fan especials; los arbols de l’amor d’a carrera Universidat, que en fer flors deixan una carrera rebonica y marcan l’empecipie d’a primavera; la ciresera chaponesa con una branca borde d’a ciresera d’aquí que i hai en lo chardín de l'Ada Byron; la carrasca d’o Bruil, que en planté bel glan y medró en a mía terraza; lo Phitolacca de Cambrils a on que chugaba de chiquet; y asinas-asinas cuantos mas. Pero si n’hese de decir un que siga lo mío arbol favorito, ixe ye lo litonero d’o Bruil. Y no en soi l’unico, ya que ye nominau a arbol de l’anyo con l’empente de vecinas d’o barrio y usuarias d’o parque. Podez votar-lo aquí y tos animo a fer-lo.

Tot lo Parque Bruil ye especial pa yo. Dende chiquet, a on que chugaba de cabo ta cuan y mas que mas en Pilars cuan i meteban actividaz pa la cachimalla. Pero sobre tot cuan facié casamuda t’o miollo d’a Madalena y lo teneba a tocar de casa. Lo parque m’ha aculliu en a-saber-las ocasions. Ye lo puesto a on que baixamos Arale y yo a fer una gambada, a peteniar por la ribera d’a Uerva u a estar-nos baixo la brempa de bel arbol tranquilez, leyendo u charrutiando. En o suyo quiosco hemos feito un ciento de bieras, en as etapas que ha estau ubierto. Cuan soi triste u tiengo problemas, marcho a pensar-los t’a placha que fa lo ríu chunto a lo puent que lo traviesa cara a la Alberto Maestro. Las fiestas d’o barrio, dica que se fació la reforma, i feban la chera, lo suyo acto central y con mas participación, t’a on que veniba chent de toda la ciudat. 

Manimenos, tot l’amor que le tiengo a iste parque esdevien desidia u mesmo se diría que odio de man d’o concello zaragozano. No nomás d’iste. Los problemas vienen d’antes mas. Lo parque ha iu perdendo arbols dende habe decadas. Muitos por simpla y natural muerte, pero que no se’n plantaba d’atros. Las vecinas febanos, de cabo ta cuan, bella plantación y chornada reivindicativa, con radida respuesta de l’administración. La reforma de 2010 se fació, como tantas atras, sin contar con os vecins, que tasament podiemos fer bella aportación a zaguer hora. Lo quiosco, un d’os suyos equipamientos mas sinyalers y disfrutaus por lo vecindau, se zarra terne que terne, sin que sepamos cada primavera si ixe verano podremos estar-nos-ie. Los zaguers que lo menoron, deixoron un forau de 80.000 euros y marca que en 2025 habremos de fer vermú en l’Isabelo, lo bar mas cercano.

Pero la rematadera ha estau baixo lo gubierno de Hueca, qui ha manteniu una situación critica en o parque durant meses, entre que iba fendo-se selfies de cazurrada en cazurrada por toda la ciudat. La chent sin casa que no le quedaba atra que dormir en un parque rodiau de viviendas vuedas, s’ha fotiu meses y meses sin que dengún de l’administración s’ocupase d’els, sin dar-les garra alternativa ni solución y deixando que lo problema se fese mas y mas grieu. Fa bella semana los han feito fuera y han cletau tot lo parque pa una limpieza una mica sospeitosa. A qui i malviviban, los han trasladau por agora, seguindo sin alternativa ni solución a curto-meyo plazo. Nyapas y mas nyapas. Ni una solución. Entremistanto, una chanflonada pa las luces de nadal. Si i hai un solo cristiano que s’estime mas malfurriar ixas perras en horteradas antes que no furnir de teito a la chent, por favor, que torne Chesús y l’encorra a zurriagazos dica l’infierno. Cuan s’inventó la fotografía bi heba qui creyeba que te quitaba l’alma. Talment tenese una mica de razón y beluna, a pur de fotos, le ha sacau lo poco que le quedaba d’alma a lo concello. Misticismos aparte, que l’administración permita istas situacions ye cualcosa que cal denunciar por cada día. Garra persona habría d’estar obligada a vivir asinas.

A pesar de toda ista penible situación y historia, u puet estar tamién una mica a resultas d’ixo, lo carinyo que le tiengo a lo parque y a los suyos arbols ye bien firme. Y chusto a ixe litonero, agora candidato a arbol de l’anyo, mas. Baixo la suya brempa, m’he fotiu rebonicos ratos solo, con Arale y mesmo con Kurt, lo nuestro gato, las pocas vegadas que prebemos de fer-lo salir de casa a descubrir lo mundo. Refirmau en o tronco suyo m’he leyiu libros bien pinchos, antes de que le clavasen lo cletau pa salvar las suyas venas. Aproveitabanos lo cubil que nos da pa meter astí lo puesto d’a organización en las tres edicions de A tot estrús y dende astí saliba la corrida que yera l’acto central d’a chornada.

Tanto ye parte d’a vida mía que decidié de dar-le un papel en «Parola de diaplerona», lo mío tercer libro en aragonés y ye que Litoneria 36, la casa d’un d’os protagonistas, ye en un d’os camals d’ixe litonero. Una miqueta mas t’alla, tamién en o parque, i ye Molinia, unatro d’os escenarios principals d’a novela.

Bel día las vecinas d’a Madalena recuperaremos lo parque pa lo nuestro disfrute. No sé cuán ni cómo, pero ixo ha de pasar, porque ye una parte bien important d’o nuestro patrimonio y d’o nuestro barrio. Talment podamos empecipiar a querer-nos un poquico si femos d’un arbol, d’ixe litonero tan rebonico y guallardo, con o suyo gran piet d’elefant y la patacada de litons y fuellas serradas asimetricas, l’arbol de l’anyo.

(Aquí podez votar dica lo 17 d'aviento por “El almez del Parque Bruil”).

martes, 14 de octubre de 2025

Pilars esbafaus

Acaba lo Pilar y las zaragozanas tornamos t’a rutina. Un almax, los cachirulos t’o calaixo y a devantar lo país. Dezaga quedan días y nueiz de retrobadas, de bailes, de bieras compartidas y capazos, muitos capazos. Y unas fiestas mas jautas que nunca. Porque iste Pilar ye probablement lo mas esbafau que haigamos viviu. Quí sabe si no será tamién lo menos jauto d’os que nos queden por vivir. Como tantas atras cosas, que ixo pase, ye en as nuestras mans.

Antes d’empecipiar ya teniemos bella polemica. Una d’ellas, bien sinyalera d’o modus operandi chuequista, estió la eliminación d’os puntos violeta d’atención, información y aduya contra las agresions masclistas. Eliminación que, seguntes l’alcaldesa no’n yera, en sustituyir-se por «espacios seguros unisex». Como la eliminación yera una mida impopular, ya que los puntos violeta han contrimostrau estar eficients y utils —con muitos matices que podríanos fer, pero que no son en l’obchectivo d’iste post— y teneban buena acullida entre las asistents a eventos multitudinarios, se decidió d'esbafar-los. Deixar-los sin lo contenius y l’esprito que les da sentiu. Chueca teneba una coartada. Las suyas defensoras, las concelleras peperas y voxeras y las suyas votants, teneban argumentos pa responder a qui senyalabanos lo evident. Deixar-los sin la suya razón d'existir ye quitar-los sin fer-lo. Ye una estratechia de primero de politica institucional.

Los Pilars han teniu de siempre una component popular. Las fiestas se feban en a carrera, ocupando ixa ciudat que las que i vivimos tanto goyo nos fa de recorrer, de fer-ie gambadas y de trobar-nos por astí. No remero, en os Pilars d’a mía nineza y choventut, fer ringlera pa cuasi cosa. Manimenos, nos trobamos agora con unas fiestas a on que, dende fa anyos, y no nomás por lo gubierno Chueca, se mira de vuedar tot ixe conteniu y potencial popular. Las carreras d’Independencia, antes mas zarradas a lo trafico y plenas d’actuacions, quinquillaires y bureu, agora se veyen igual que como cualsequier sabado. Las plazas a on que bi heba mosica y conciertos de baldes, con tematicas y estilos de toda mena, agora son rebutients de terrazas privadas. Tasament queda bel par d’escenarios «alternativos» y belún que se cuela en a programación principal. No quieren pilaristas, quieren consumidors. La miope uellada d’o sector hostelero les fa aplaudir con delera ixas politicas. Los mesmos que aplauden cómo se mira d’esbafar unatra fiesta popular como ye la cincomarzada.

Prou que Chueca no mira d’acabar con os Pilars. I hai a-saber-las cosas que le fan goyo y que mesmo refirman toda la suya ideolochía facha: toros, lucetas, baturrismo, superstición pilarista, misas, militars chugarriando con os avionez… Pero sí que mira d’acotolar toda la parte popular d’as fiestas. Que no pases ni un segundo sin consumir, sin fer ringlera, sin deixar-te una chanflonada en una hamburguesa instagrameable. Fer gambadas por Independencia no da likes ni ye moderno ni activa la maquinaria capitalista. Muitas d’as personas que sí que nos fa goyo las fiestas d’o Pilar no nos ne fa por la virchen, la hispanidat u atras cuestions de mayor u menor ranciura. Nos fan goyo por lo suyo caracter popular, por la tranformación que feba la ciudat en ixos días. Porque, pa las que amamos ista ciudat, ixos días son las nuestras Fiestas Mayors, la Fiesta Gran de Zaragoza, a on que todas nos podemos divertir simplament salindo de casa a veyer l’ambient.

Saldrán a decir que las fiestas son estadas exitosas porque no se cuántas personas han pasau por l'Espacio Zeta, por los FoodTrucks u por no sé dó. Que los hotels yeran a rebutir, que hemos teniu no se cuantismos visitants. Ixa ye la suya sola manera de medir la vida: usos, diners, consumo, consumo, consumo. ¡Que merques cosas, copón! Los Pilars remaneixen, sí, pero como los puntos violetas: esbafaus y sin lo sentiu d'a suya existencia. 

Contra tot ixo, autochestión d’a borina. Mantenimiento d’os espacios que tenemos, d’as iniciativas populars y ixamplar-las mas días y ta mas puestos. Y pa los partius y entidaz que treballen en lo institucional, recuperación d’o caracter popular d’as fiestas. Nunca mas uns Pilars esbafaus.

lunes, 17 de marzo de 2025

Eslucernadas y sin capeza. (Editorial TdB 11x13)

A finals d’o XIX la rivalidat entre Edison y Tesla feba que bi hese verdaders shows a on que s’enchegaban bombillas. T’a par d’alavez la domesticación d’a electricidat y las suyas aplicacions potencials dibuixaban un mundo nuevo que yera a tocar. Mas d’un sieglo dimpués, ya nos hemos feito todas y toz a que, pretando un botonet, fendo un cenyo con la man u demandando-le a lo nuestro robotico personal, la luz amaneixe y dispareixe a la nuestra voluntat. De maravilla, poca ya. Si cualcún se’n sorprende nos pareixería veniu d’atra epoca, u de bel lugarón a on que la civilización no ha arribau, talment provenient de bella tribu no contactada.

Manimenos, la apuesta cultural zaragozana ye, basicament, lucetas. Pa nadal, lucetas a pirol. Que no quede ni una carrerota sin la suya dosi d’horterada luminica. Lucetas, lucetas y mas lucetas. Que dengún pueda nian columbrar las pocas estrelas que la contaminación zaragozana encara permite veyer. Pa febrer, lucetas adintro de monyacos. Y si cal fer foraus en un puent devantau fa meyo milenio, se’n fa, que lo important ye la cazurrada d’iste cabo de semana y la story pa l’insta de l’alcaldesa. Si se vulcó lo Torico, simbolo de toda una ciudat, y no pasó res, si s’espalda la Averly tan sinyalera d’a nuestra chicota revolución industrial, ¿qué importa ya un puent a on que sisquiá i hai virchens? Si manyana se metese un King Kong puyau t’a torre d’a Seo, con la nuestra alcaldesa sobrevolando-lo dencima d’o suyo Fuyur, ya ni me soprendería.

Lucetas que igual como s’enchegan s’amortan, deixando gastos de meyo millón d’euros. Lucetas efimeras, que deixan un bayo nulo. Lucetas que trunfan cuan son lo solo entretenimiento permitiu a l’aire libre por un concello que mete entrepuces u mesmo vieda cualsequier iniciativa cultural vecinal u popular.

Pa las lucetas, alfombra roya. A lo Vive Latino, que no se le cobre ni un euro por ocupar meyo barrio por un mes. Pa las fiestas d’a Madalena, pinyoras, entrepuces, burocracia y represión. Pa los capezutos, facturas de cuatrocientos pavos. ¿Que s’han creyiu que las carreras son pa vivir-las? ¿Qué quieren? ¿Que la cachimalla i chugue? Comunistas, seguro.

Se zarra Las Armas, se desaloixa lo Buñuel, se cancela lo Encuentro Internacional de Folklore, se saca la Oficina de l’aragonés, dispareixe lo Periferias. Qui quiera cultura, que se’n vaiga d’o país. Aquí, lucetas y flors.

Que s’esborre d’a televisión cualsequier presencia d’aragonés y catalán, tot y que Charrín charrand y A escampar la boira tiengan buenas audiencias. Que no i haiga ni un minuto pa que se conoixca la realidat lingüistica d’Aragón, tot y que l’interés ciudadano imple las aulas d’as asociacions y escuelas d’aragonés. Millor, emitir los toros d’Albacete. U de Madrit. U d’a on que siga.

La carrera Alfonso ya ye como la de cualsequier atra ciudat, plena de las mesmas franquicias que i hai en toz los puestos. La propuesta cultural de Zaragoza será la de cualsequier atra ciudat, plena d’as franquicias culturals que van dondiando por Europa plenando-se las pochas d’os presupuestos municipals d’a cazurralla anticultural.

Uniformización, mercantilización y simplificación d’a cultura. Que tot siga instagrameable, la resta ye disidencia periglosa. Las suyas lucetas acabarán amortando-se. L’atra luz, la d’a cultura popular y lo progreso, la d’a creatividat, l’arte y l’inchenio libre d’o capital, ye imposible de extinguir. Seguiremos luitando por fer un mundo mas bonico. La suya batería no durará pa cutio.

martes, 23 de enero de 2024

Virals y presentacions. Tierra de barrenaus 10x10

En iste Tierra de barrenaus hemos tirau por lo camín que fan a-saber-los podcasts y nos metemos con la fayena de comentar virals. Como si fuesenos en lo bar. Empecipiamos con un que arriba dende Galicia, de man de Xurxo Carreño, un tiktoker que ye mirando de fer servir lo gallego toz los días y que se troba con la experiencia d'un fablant no nativo d'una luenga minorizada. Lo que cuenta, a fe que tos sonará a muitas d'as personas que sentiz lo programa.

En lo segundo viral tornamos t'Aragón. L'alcaldesa d'a mía immortal ciudat fació un speech la nueit de reis, en empecipiando lo desfile, a on que tenió uns deseyos t'as ninas y ninos de Zaragoza muit representativo d'as ideyas que comparte con lo PP y la dreita en cheneral.

S'ha encertau que Zoo aturan en la suya actividat mosical con que la canción d'a calaixera que tocaba en iste programa yera suya. Asinas que aproveitamos pa charrar un poquet d'ixa noticia que nos deixó a muitas sin sangre en la pocha fa bel día. D'iste afer, ya en he parlau una miqueta mas.

En la semana d'o 8 de chiner se chuntoron tres presentacions de tres libros que tos recomendamos. Antimás d'o zaguer libro mío en castellano, Arroyuelo: orden de despoblación, que podez trobar-ne mas info en aragonés y castellano, charramos de La bala y la palabra, asayo de Enrike García y Luis Antonio Palacio sobre la vida de Francisco Ascaso, y de Soberbio Sobrarbe, una replega d'as millors fotografías sobrarbencas de Chabier Lozano en un volumen bilingüe. 

Recuerda que puez ascuitar toz los programas en Ivoox, Spotify y la web de Radio Topo.

Programa #161