Mostrando entradas con la etiqueta Chusticia. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Chusticia. Mostrar todas las entradas

martes, 22 de diciembre de 2020

Cancions pa una nueva rebelión aragonesa. Tierra de barrenaus 7x07

En 1591, con l'asesinato de Chuan V de Lanuza, remataba la rebelión aragonesa contra Felipe II. Quatre sieglos dimpués beluns seguimos remerando ixa parte d'a nuestra historia como un d'os feitos clau que explican la nuestra realidat actual. Como tantas atras, lo relato s'ha esbafau de tot, quedando en unas "alteracions" que se deixan sin conteniu. Un acto institucional y los actos que organiza l'aragonesismo, en lo sentiu mas amplo que se le puet dar a ixa parola, ye tot lo que remera lo 20 d'aviento en unas calendatas a on que la mayoría d'a población no piensa que en turrons y presents pa la familia y amigas.

D'Aragón, se'n ha cantau a-saber-lo. D'a suya tierra y las chents que i vivimos. D'as cosas que tenemos, las que nos mancan y las que aprecisamos. Y, prou que sí, s'ha reivindicau. Barrunto que cada vegada se le canta menos, pero pa poder asegurar-lo probablement me falte datos y envista historica. En bell anyo aspero poder tornar a leyer isto y pensar que m'entivocaba. Tanimientres habremos de disfrutar d'as cancions que ya tenemos. Ixas que le cantan a la tierra y a lo país. Ixas que muitas hemos cantau con rasmia en manifestacions, conciertos y borinas. De toda mena, porque qualsequier mosica ye capable d'emocionar si se sabe cómo.

En iste nuevo programa tos proposo bella canción pa una nueva rebelión aragonesa. Temas que regular que conoixeretz y que fan parte d'a nuestra cultura mosical y politica. Aspero con isto meter la mía parte en un momento a on que l'aragonesismo no ye precisament en los suyos millors tiempos. En i falta muitos. Podría fer quantos programas como iste, y talment los faiga. Pero cuento que tot lo que suena ye mereixedor d'o titol d'o programa. 

Nota: Pa mas información sobre la rebelión aragonesa de 1591, puetz sentir tamién iste programa.

Programa #90

miércoles, 20 de diciembre de 2017

Un 20 d'aviento mas

Lo 20 d'aviento habría de servir-nos a todas pa reflexionar bella mica sobre l'estau d'Aragón y de l'aragonesismo entendiu amplament. Fa mas de quatro sieglos, Aragón se devantó contra una inchusticia y por la suya soberanía. Hue, bell repui d'aquello luitamos por que contine vivo ixe sentimiento de dignidat que, igual como l'auron u l'aragonés, nunca no ha desapareixiu de tot, pero ye en las tres pedretas, bien amanau a estar una remeranza nostalchica.

Politicament nos trobamos popiellos d'una gran fuerza politica que arrocle l'aragonesismo y, lo que ye pior, que pueda ficar en los debatz publicos la necesidat evident de que Aragón siga sucheto politico soberano, u simplament, fer charrar d'os problemas mas cercanos y urchents d'a tierra nuestra. Las que ne b'ha agora mesmo, u no acaban de plegar en toda la chent que nos cal, u han rebaixau lo discurso dica esdevenir inutils pa qualsiquier cambio real. 

L'espanyolismo ha arramplau, sobre tot en lo zaguer tercio de l'anyo, con qualsiquier problematica propia. Los nuestros debatz y circunstancias los han pasaus a un segundo plano politico y informativo, en favor d'una campanya propagandistica en contra de l'independentismo catalán y d'o dreito a decidir d'ixe pueblo, y por extensión, de totz los pueblos sin estau.  Mesmo parte de l'aragonesismo, s'ha posicionau con l'espanyolismo, u en posicions de falsa neutralidat cuanto a iste tema, perdendo qualsiquier lechitimidat a la hora d'una futura reivindicación soberanista.

La mesma celebración d'ista efemeride d'o 20 d'aviento no s'ha puesto fer, atro anyo, de manera unitaria. Lochico, en viyer las diferencias que nos separan y la suya profundidat. Soi lo primero que, con seguntes qui, ni pa fer una biera. Y ye que caldría tener claro quals son las reivindicacions que consideramos medulars en lo movimiento aragonesistas. Si nos qüestionamos mesmo la posición cuanto a reivindicacions historicas como la oficialidat d'as nuestras luengas, u lo reconoiximiento d'o dreito a decidir d'os pueblos, l'aragonesismo no sirve pa cosa.

Pero como bien remera de cabo quan Txemaurri, lo redotismo se castiga con gulag, asinas que quiero dar ixa chisla d'asperanza, u optimismo, u como le queratz decir. La mia cheneración politica creixió en un momento muit dulz pa l'aragonesismo. La menaza d'o trasvase fació que, de rapiconté, apareixese aragonesistas como fongos. De vez, l'aragonesismo mas oficial rebaixaba a moniquet lo suyo discurso entre que nusatras afundabanos por cada diya en lo soberanismo como parte d'a solución a los problemas nuestros. Lo resultau, una perdua de bases y votos y, lo que ye pior, una perdua de referent politico institucional soberanista.

La cheneración d'as mas chovens d'agora, han habiu de construyir lo suyo discurso en un ambient muito mas dificil. Manimenos han sabiu fer-lo, en la mia opinión, d'una manera muit efectiva. No soi d'alcuerdo con tot, como no en soi con dengún, pero en linias chenerals, tienen un discurso claro, contundent y que esviella bell vicio que tenebanos. Y sobre tot, no s'esbafa los mensaches en busca d'arroclar sectors que poco u mica tienen a viyer ideyolochicament con lo soberanismo.

Viyer tantisma chent choven en actos u manifestacions como la d'o pasau 16 #PerLaLibertat, u en la charrada "La clase obrera y el derecho de autodeterminación" de fa un mes, ye un buen sinyal de que, mesmo en los piors momentos, lo soberanismo puet movilizar-se y tien futuro.  Estió tamién, una oportunidat en un momento dificil, de trobar-nos abrigaus con ixa calor que da las companyeras de luita, y que te fan querer continar luitando.

Ni yo ni muitas atras, ya no valemos pa prebar de reteixer relacions con todas las que femos parte de l'aragonesismo. Tiengo la mochila masiau cargada d'historias y historietas. Pero confio en la responsabilidat y capacidat d'istas chovens cheneracions pa fer-lo. A la fin, todas nos consideramos herederas politicas y historicas d'aquells que se devantoron contra la monarquia hispanica fa mas de quatro sieglos y somos en la mesma luita de fundo: desfender los nuestros dreitos y desobedeixer debant d'as inchusticias. Que iste siga lo zaguer 20 d'aviento que siga un 20 d'aviento mas.

viernes, 4 de diciembre de 2015

A rebelión aragonesa de 1591. Tierra de barrenaus 2x03

1591 estió un anyo a saber que important t’Aragón. Probablement menos decisivo que no 1707, anyo an que Felipe V d’Espanya sacó os fueros y leis aragonesas, rematando definitivament con un estau de sieglos d’historia. Pero muito más simbolico. Quan a “chusticia” castellana talló lo tozuel de Chuan V de Lanuza, o mozo, creyó un simbolo que hue encara remeramos. Muitos atros morioron chunto a ell, por as mesmas razons. Por desfender as leis y a independencia d’Aragón. A ixos atros no se les recuerda tanto, pero os suyos nombres apareixen por tot en que prencipias a forigar una miqueta en a historia.


Os feitos que pasoron en Aragón entre 1591 y 1593, han pasau a la historia con o nombre de Alteracions d’Aragón. Os historiadors que vinioron t’o programa s’estiman más atros nombres más achustaus t’a realidat d’o que i pasó: rebelión d’Aragón u sucesos revolucionarios. Se clame como se clame en iste programa nos adediquemos a repasar os feitos d’ixas envueltas. Dende muito antes, dende primer d’o sieglo XVI, ta poder contextualizar bien tot lo que pasó. Y dica muito dimpués. L’exercito castellano no marchó d’Aragón dica 1593, más d’un anyo dimpués de l’asesinato de Chuan de Lanuza. Os tozuels d’os foristas remanioron en as picas dica 1599.

Dende aquello, toda mena d’historiadors d’acercoron a los feitos. Con mayor u menor fortuna y con mayor u menor obchectividat. Con intencions de fer-ne un estudio de verdat u de fer servir os feitos ta creyar propaganda. Hue, continan estando polemicas as interpretacions que se fa d’as “alteracions” y cadagún en fa la suya. Hue encara bi ha muita documentación que se desconoixe u s’ignora.

Asinas que, con Lorient y Daniel, tenié a suerte y honor de compartir tres horas de programa, an que rechiremos bien rechirada a historia d’a rebelión aragonesa de 1591. Dos grans expertos en iste tema que regular que tos descubrirán nuevas cosas sobre istos feitos que garra persona que diga querer a Aragón y a la suya historia, puede deixar de conoixer y estudiar.

Como d’isto, en he escrito bella vez, contino tos deixo bell vinclo a bell articlo y bella mica de bibliografía.

Aragón en la monarquía de Felipe II (dos volumens). Jesús Gascón Pérez. Rolde de Estudios Aragoneses. Zaragoza, 2007

El árbol del Sobrarbe. Los mitos de origen del reino deAragón. Antonio Peiró Arroyo. Delegación del gobierno en Aragón. Zaragoza 2005 (contiene un capítulo adedicau a la historia y a la historiografía de Chuan de Lanuza V)

Justicia. Marisa Azuara. Amares.com. Zaragoza, 2006. (novela)

Aragón bajo los austrias. Gregorio Colás Latorre y Jose Antonio Salas Auséns. Librería General. Zaragoza, 1977

Tres esferras II. 20 d'aviento. En Tierra de barrenaus. Chunyo de 2007

O Chusticia y a mia visita con GozArte. En Tierra de barrenaus. Aviento de 2013.

viernes, 27 de diciembre de 2013

O Chusticia y a mia visita con GozARTE

Escribo iste post dimpués d'a polemica creyada en Twitter arredol d'a interpresa GozARTE que, entre atras cosas, fa visitas guidadas por Zaragoza. Como cuento que no todas as lectoras tienen FB y twitter, cuento un poco la cosa...

A historia prencipia quan, dende una cuenta oficial en FB de GozARTE meten iste mensache:
"Criticamos a los catalanes, y este monumento que se inauguró ayer en Zaragoza es una manipulación de la historia exactamente igual a las que hacen ellos."

Ya o feito de que prencipie lo texto con "criticamos a los catalanes" significa que ye feito a criticar a los catalans y no pas a atros por as suyas manipulacions (u lecturas) d'a historia. Pero rai, que ixo ye lo de menos. Lochicament, ixe comentario fa polemica, pues muitos no trobamos garra manipulación en ixe texto. Ye más, ye un d'os pocos que surte dende l'analis historico que fan d'os feitos d'as alteracions d'Aragón de 1591 a embute de historiadors, como segurament sabrá qui lo escribió. Porque de textos surtius dende a historiografía oficialista, espanyolista, castellanista, u como la quieratz clamar, bi'n ha arrienda por tot lo país, y no digamos dillá d'as nuestras mugas.

Qui leyemos isto (yo lo facié prous diyas dimpués) entendemos que a supuesta manipulación be d'estar en considerar a l'exercito reyalista (nunca no dicen castellano) como forano que yera. Sobre iste afer, podetz leyer a respuesta de El Todopoderoso (nick de FB, lochicament) que me pareixe perfecta y que copio a la fin d'o post.

Pero lo que quereba en iste post yera comentar a mia experiencia con a interpresa GozARTE y concretament con a visita que facié con ellas sobre o Chusticia.

Quan viyé por primer vegada que existiba una interpresa que feba visitas guidadas y teatralizadas por Zaragoza, me facié bien contento. Como sabetz, a historia d'Aragón y de Zaragoza m'intresan a-saber-lo, y tamién me fa muito goyo lo teatro. Asinas que a escape prencipié a seguir as suyas actividatz. Fa muitos anyos prebé por primer vegada una d'as suyas visitas sobre a convivencia d'as tres culturas por a parti d'a Seu de Sant Salvador, as carreras de dezaga y rematando en a ilesia de Sant Carlos, que antis mas estió sinagoga. Faciemos a visita una colleta de Nogara, encargando-me yo d'organizar-la. Mientres a visita feban chiquetas piezas teatrals y interaccionaban muito con qui ibanos. En salié prou contento y con muitas ganas de tornar a achustar-los.

Precisament ixo facié bell tiempo dimpués con atra visita que feban en a Seu de Sant Salvador. Yera una visita arredol d'a muerte (creigo que yera Totz os santos u bella calendata amanada). Nos i charroron sobre a chent que i ye apedecada, entre atro sobre Pedro Arbués, un d'os mios episodios favoritos d'a historia d'Aragón. I estiemos dos horas que se me facioron curtas de tot. A Seu ya ye impresionant de por sí, pero si antimás te recontan as historias que i pasoron, te i puetz foter buena cosa d'horas. Me quedé muitismo más contento que a primer vegada, y ixo que yera dificil....

Poco tiempo dimpués, creigo que no heba pasau ni un mes, pillemos a visita sobre o Chusticia(2). Os precedents yeran buenos, asinas que Arale y yo ibanos bien ilusionaus. Hebanos quedau ta prencipiar a visita en a puerta de Capitanía, bien amán d'o monumento a lo Chusticiazgo. En ixe inte, bi yeran as chunteras fendo o suyo homenache a lo Chusticia Chuan V de Lanuza. A moza que menó a visita comentó que "o 90% d'os que i yeran no sabeban ni lo que yeran homenacheando", con una actitut prou farute. Ya sabetz que a la CHA no le tiengo mica carinyo, pero ixe comentario me molestó prou. ¿Qui ye ella ta chuzgar a toda la chent que i yera? De feito conoixco prou bien a muitos d'os que i yeran, y beluns saben muito sobre historia, y apuesto que o 90% de qui bi yera sabeba perfectament porque i yera. Y no cal que torne a decir aquí a mia opinión sobre a CHA, que no ye precisament favorable....


Encara que o titol d'a visita yera sobre o Chusticia, se i charró más sobre o reinau de Felipe II (1) que sobre a historia d'o Chusticia. Seguntes a menadora d'a visita, Felipe II "quereba muito a Aragón y preba en yera que casó a la suya filla, Catalina Micaela de Austria en Zaragoza". Que ye como decir que Juan Carlos de Borbón quiere muito a Catalunya porque una d'as suyas fillas i treballa. ¿Le'n preguntamos? Continó decindo por o camín lo inchusta que yera a historiografía aragonesa con Felipe II. Cuanto a lo Chusticia, quan charraba d'ell, siempre recurriba a que "estió mal aconsellau", que "yera muito choven y sin experiencia" y ixe discurso que cuento que muitas habretz leyiu ciento vegadas. A referencia t'os nobles que esfendioron as leis aragonesas siempre estioron ta criticar os suyos intreses. No charró mica d'a represión posterior, ni comentó (ta bien ni ta mal) a placa d'o mercau central, que i leva decadas y que, a tamás de tener o mesmo texto que o nuevo ferrinchón que ye o memorial a o Chusticia, no heban criticau.

Prou que tienen tot lo dreito, como qualsiquiera, a interpretar a historia como le pete, siempre que no mienta. Pero lo que me flore ye que presuman de neutralidat quan no'n son. Facioron una interpretación d'os feitos de tot espanyolista y amagoron u no'n charroron de muitas d'as cosas que pasoron en ixas envueltas. Ni as modificacions lechislativas d'o nuestro ordenamiento, ni os asesinatos de foralistas (fueras d'o d'o propio "malaconsellau" Chusticia), ni a prebatina d'invasión dende Bearn, ni os dos anyos que continoron as tropas castellanas en Aragón, ... A manipulación por omisión, ¿no ye tamién manipulación? (4) ¿Que estió más important ta Aragón y ta saber a relación de Felipe II con iste país, tot lo que pasó antis, mientres y dimpués arredol d'as "alteracions d'Aragón", u que a suya filla se casó aquí?

Iste chueves, quan m'enteré por whatsapp de l'empandullo que bi heba querié alportar a mia experiencia con GozARTE que nunca no heba feito publica, y twiteyé:
 

"Yo estuve en visita de sobre el Justicia y no me extraña que critiquen la placa. 2 horas se pegaron loando a Felipe II

No asperaba ni quereba respuesta de GozARTE ni de dengún, pero pareixe que toqué bella fibra porque a persona que nos fació a visita a escape respondió, decindo que yera neutral: ni de Felipe II ni de Chuan de Lanuza y que caleba investigar y no pas inventar(5)  y negando que hese dito lo que heba dito en a visita que facié. Lo d'a neutralidat en ixe aspecto me suena tanto a "ni masclista ni feminista" (3), la d'a Guerra Civil, u a tantas d'ixas "neutralidatz" de qui no quiere mullar-se y remata chupiu. Lo de investigar y no pas inventar, me pareixe muito bien, y le convido a leyer atros historiadors d'os que ella be de leyer y atras fuents d'as que ella be de consultar. Lo que ella dició, lo dició y como ye la mia parola (y la d'Arale que yera a o canto mio y sintió lo mesmo) contra la suya, creyetz a qui quieratz. O feito ye que dimpués, tanto en FB como en Twitter, y tanto o perfil personal d'a persona que nos fació a visita como o perfil oficial d'a interpresa s'adedicoron a criticar a qui no compartibanos a suya opinión, más que más, qüestionando lo que sabemos u deixamos de saber sobre o tema. Por eixemplo, d'os criticos dicen:

"Tienes toda la razón. Se han leído cuatro panfletos sobre el tema, se han creído todo lo que pone y son capaces de insultar sin el menor pudor a cualquiera que les lleve la contraria."

"Dudo que Maribel dijera eso, pero me estás demostrando que del mito sabrás mucho, pero de la historia real..."  (Respondié que me decise en que linia le heba contrimostrau ixo y encara soi asperando)


"El que ha escrito esto o no ha leído un libro de historia en su vida o bien la manipula conscientemente (siguiendo muy de cerca el modelo de nuestros amigos catalanes y la película que se han montado alrededor de la Guerra de Sucesión)."


Ye decir, si no compartes a suya lectura d'a historia, yes un inculto que no ha leyiu un libro en a suya vida. Con ista frase resumiban parti d'a suya versión d'a historia, por cierto "Efectivamente, por unos cuantos nobles que querían pescar en río revuelto y les salió mal la jugada". Más grieu ye, antimás, de que una d'as cosas que se queixan ye d'os pocos modos d'a chent que les ha criticau. En garra inte les he criticau por no tener a preparación que cal ta explicar a historia d'Aragón. Ni sé lo que han estudiau ni m'importa. Saben d'historia, han leyiu libros y fan una interpretación d'os feitos que no coincido con ella. Prou. Creigo que tanto yo como todas qui les han criticau con fundamento mereixemos ixe mesmo tracto.

Precisament  porque ixa historia sí que la conoixco bell poco, ye por lo que puedo criticar-los. Si me charran de Roma u Grecia, me pueden vender qualsiquier moto, porque son partis d'a historia que no'n conoixco guaire. Pero cuanto a l'historia d'Aragón entre o 711 y agora, encara que no guaire, bella coseta en sé. Porque me i he intresau a-saber-lo y mesmo lo prochecto mio de cabo carrera yera sobre a historia d'Aragón. Asinas que más de quatre panfletos, sinyors de GozARTE, sí que me he leyiu.... Ixo yo mesmo, pero bi'n ha muitos atros que sí que tienen a carrera d'Historia u parellanas que fan a mesma lectura d'a historia que foi yo y preba d'ello ye o libel de muitas d'as respuestas que tienen en FB y que no son fruito de quatre "ababols que se han leyiu quatre panfletos", como mesmo a chent de GozARTE sabe.

Os de GozARTE pueden fer lo que quieran con a suya interpresa, faltaría más. Pero presumir d'una supuesta imparcialidat y criticar qualsiquier opinión en contra, antimás dando por supuesto que qui la fa no tien formación, me pareixe toda una falsedat y una error. Les recomiendo que leigan sobre o nacionalismo banal, si no lo han feito, porque, en a mia opinión, son tot un eixemplo d'ixe pensamiento. A suya traza d'interpretar as "Alteracions d'Aragón" ye la que fa o nacionalismo banal espanyol, ixo ye de dar.

Ta rematar, y por no dar más ferrete, lo bueno d'istas cosas ye que ubren os debatz y nos dan un espacio ta charra d'historia y que nusatras conoixcamos a suya versión (atra vegada) y ellas la nuestra. Preba d'ello son os debatz en FB, que bellas partis que me han pareixiu intrsants, las copio contino. Podetz leyer tot lo debat en o perfil de GozARTE en FB y chuzgar vusatras mesmas.

GozARTE (Varias intervencions)
"Ese texto es una auténtica manipulación histórica. Felipe II era rey de Aragón, así que no era un ejército extranjero al que se intentó enfrentar el Justicia mal aconsejado por algunos nobles aragoneses. El rey envió su ejército a sofocar las alteraciones que estaban teniendo lugar en Zaragoza y en las que habían muerto varios servidores de la Inquisición y el Marqués de Almenara, representante del rey. No entro a explicar ni a valorar las circunstancias que desencadenan esas alteraciones, que son muchas y variadas. Lo que si tengo bastante claro es que Juan de Lanuza V "el mozo" murió precisamente a causa de eso, de ser mozo, joven, inexperto. Había heredado el justiciazgo de su padre, recientemente fallecido, su inexperiencia le llevó a aceptar los consejos de una parte de la nobleza y esos malos consejos le hicieron perder la cabeza. Me molesta especialmente esta placa porque cuando la leo tengo que escoger entre dos opciones y ninguna de las dos me gusta. O nuestros gobernantes son unos incultos que no tienen ni idea de nuestra historia o conocen la historia y deciden falsearla, manipularla conscientemente para que , repetida una y mil veces, acabemos creyendo que es verdad. Constantemente criticamos a nuestros vecinos catalanes por tergiversar la historia, por manipularla, por enseñar mentiras a los niños en los colegios y al pueblo desde las tribunas políticas y ahora me encuentro con que nuestros gobernantes pretenden lo mismo ¿de verdad creen que debemos caer en ese juego? La mentira solo se puede combatir con la verdad, nunca con otra mentira."

"Vamos a centrarnos y a procurar no mezclar churras con merinas. Claro que desde los diferentes poderes siempre se ha tratado de manipular la historia y lo rechazo venga de donde venga esa manipulación. Si me he referido a lo que pasa en Cataluña es precisamente porque constantemente se les echa en cara desde Aragón la manipulación histórica que hacen, por eso, porque lo tenemos muy cerca y afecta directamente a nuestra comunidad, por eso precisamente me he referido a que no debemos hacer nosotros lo que criticamos a otros. Por otro lado es cierto que existe ese llamado "pleito del virrey extranjero" desde que en 1555 Felipe II nombra virrey a Diego Hurtado de Mendoza. Había un acuerdo de Cortes por el cual determinados cargos en Aragón (entre ellos el de virrey) debían recaer en aragoneses y Felipe II lo había incumplido no una sino dos veces, pero eso es una cosa y otra muy distinta decir que el ejército de tu rey es un ejército extranjero. Este no deja de ser otro conflicto entre "mandamases" una parte de los nobles tenía mucho que ganar si la cosa salía bien y calentaron la cabeza al justicia que era joven e inexperto y le tocó la peor parte , aunque también murieron el Duque de Villahermosa y el Conde de Aranda (aunque estos más de tapadillo). Probablemente su padre, Juan de Lanuza IV, no hubiera caído en la trampa."

 
El Todopoderoso (Varias intervencions)
"Contrafuero y libertad eran los gritos de los constitucionalistas (teminología de Colás y Salas, no mía).
 

En cuanto al ejército, era tan extranjero que aún durante los Sitios se le llamaba a la compañía en la que se encuadraban los forasteros "compañía de extranjeros" (lo dice Lafoz, no yo). Y hay que recordar que el pleito que tenía montado el rey contra el reino desde sesenta años antes se llamaba el pleito del "virrey extranjero", en el que se demandaba que el puesto de virrey lo ocupara alguien de origen aragonés. En cualquier caso, nadie se extraña de que a las tropas castellanas, alemanas o italianas se las considerara en Portugal o Países Bajos como extranjeras, y en aquella época tenían la misma relación con Felipe I (II de Castilla) que la que tenía Aragón. La diferencia es que unos territorios accedieron a la independencia y otros no.

Así que llamar a esto "manipulación" es un mero ejercicio de ese vicio contra el que luchan los buenos historiadores que es el presentismo. El otro vicio en vuestro comentario es hacer alusión a los catalanes, que deben de ser los únicos en todo el estado español que manipulan la historia. Los españoles, la iglesia, la extrema derecha, etc., esos no manipulan la historia. No, al menos, al nivel de que os sintáis ofendidos. Lo cual demuestra, por otra parte, el mismo conocimiento historiográfico que la opinión sobre la placa.

Jaime, en época premoderna todos los conflictos, prácticamente, eran entre mandamases, incluyendo la Fronda, los comuneros, Pougaschev, et. Pero ignorar la fase popular de las alteraciones (no solo en Zaragoza, sino en los cuarenta años anteriores en el Pirineo o en las Comunidades de Teruel o Albarracín), supone plantear una simplificación de un conflicto (de clases, de estatus, identitario) que no lo fue en ningún momento.
"


"Cualquier ejército no aragonés precisaba de permiso por parte de las instituciones del reino. El ejército castellano que entró en Aragón en 1591 no era aragonés y no tenía permiso para entrar, por lo que era extranjero e invasor. Te podrá parecer mejor o peor, más o menos relevante, o que tiene tal o cual justificación o explicación, pero el hecho histórico es ese, y negarlo es una óptica presentista, que además responde a un planteamiento ideológico. Y no, no hace falta ser nacionalista aragonés para defenderlo, como no lo eran los liberales de la primera mitad del XIX que rehabilitaron la memoria de Lanuza y los Comuneros"

"sabemos que ni se puede dejar la ideología de lado cuando se escribe o habla de historia y que ningún relato o interpretación carece de fundamento, pero tampoco de intereses. Y ambos sabemos a qué obedece el decir que, por ejemplo, el ejército castellano de Felipe II no era ni extranjero ni invasor, cuando eso contradice de pe a pa toda fuente aragonesa de la época." 

Daniel Aquillué:
"Es que es una placa conmemorativa, y como toda conmemoración simplifica. Pero la verdad es que no veo tal manipulación - al menos grave- ya que ciertamente el ejército que entró en el Reyno en 1591 era "extranjero". No hay que pensar con los patrones actuales, sino con los patrones de entonces: entró el ejército real, de Felipe II de Castllla - "I de Aragón"- sin permiso de las instituciones del Reino, siendo "contrafuero",esto es, ilegal. Lo que pasa es que a Felipe II se le había acabado la paciencia y estaba viendo que en Flandes la nobleza se le iba de las manos, no iba permitir nada parecido ni de lejos en Aragón. "Extranjero" por aquellos tiempos era todo aquél no "regnícola" fuese castellano, catalán, valenciano, francés o hereje inglés -y al revés también se era extranjero un aragonés en Castilla- . La manipulación o uso público de la Historia de esa placa no está pues ahí, sino en su caso estaría en identificar el Justicia del Antiguo Régimen -institución feudal, privlegiada, que tenía jurisdicción sobre zonas de realengo y siervos eclesiásticos -que no de señores laicos-, con una institución defensora del "pueblo", de "derechos" "universales". De todas formas, el problema mayor a esta placa --idéntica en texto a la puesta en el Mercado- es que es muy fea xD"

 

(1) Dimpués d'o que fació Felipe II de Castiella con Aragón, creigo que habríanos de referir-nos a ell como Felipe II, y no pas como Felipe I d'Aragón. Encara que nominalment estase rei d'Aragón, o suyo refús a las leis aragonesas y a suya invasión en contra d'os mesmo fueros que churó, son una traición, asinas que no lo creigo mereixedor d'ixe titol.

(2) Me voi a referir a Chuan de Lanuza V, o mozo, como O Chusticia, por economía lingüistica y porque garra atro Chusticia dica Emilio Gastón, pasó a la historia por garra cosa relevant. 

(3) O perfil de FB de GozARTE tamién reproduce muitos textos de o granizo ¿historiador? Pérez Reverte, un d'ells clamando feminazis a las feministas que a ell no le fan goyo y cosas asinas... ya sabemos como ye iste mozo. Si ixe ye l'eixemplo d'historiador que les fa goi, imos buenos...

(4) En una exposición prou intresant sobre historia d'Aragón que bi habió fa bells anyos tamién pasaban d'amagatons por a Guerra de Sucesión, charrando d'os Decretos de Nueva Planta (nunca de Conquista) como quasi bella cosa que heba pasau espotaneament. Ye una d'as partis d'a historia más important t'Aragón y de vez más esconoixida t'a mas gran parti d'a chent. Ixo tamién ye manipulación historica.

(5) Prou que ye verdat que a figura d'o Chusticia se ha mitificau y que cal fer una lectura realista (que no pas reyalista) d'a suya persona. Lo tiengo en cuenta siempre que'n charro. Aspero que GozARTE siga tant belicherant con a mitificación, por eixemplo, d'os Reis Catolicos y d'a maravillosa y perfecta unión de (quasi toda) Espanya en 1469.

miércoles, 15 de diciembre de 2010

Ampraus 052

Muitas novedatz en ista semana. Cara t'o cabo de semana Zaragoza rebute d'actos y de cosas ta fer. ¿Qui deciba que yeranos apampiroladas?

20 d'aviento: Como todas as anyadas, plega puntual o 20 d'aviento y con el, os actos que se fan remerando ixa calendata a on que os nuestros dreitos como nación estioron estricallaus. Os institucionalistas a lo suyo, con ixas flors a o canto d'a estatua t'o "chusticiazgo", que contina tenendo por dezaga o sinyalaz chigant. O BIC, d'atra man, convoca os suyos propios actos alternativos. Un acto politico de meyodiyas, chenta, audición y concierto. Tenetz toda a información en iste vinclo de güembras foscas. O concierto se ferá de nueitz en a Sala López y bi tanyerán Interlude y KOP. As dentradas se pueden mercar en Posturas, A Flama, Urban Hell y Birosta por nomás ueito euros. Ta qui no los conoixca, tos pencho un video de cadaguna d'as collas más abaixo.

La Pantera Rossa, librería asociativa, ha ubierto ya as puertas suyas. En a zaragozana carrera de Sant Vicent de Paúl, podetz trobar a rienda libros de toda mena: feminismo, anticapitalismo, narrativa, libros en aragonés, ... de tot i culle en o suyo nuevo local. A que será a librería de referencia ta muitas dende agora ufre toda mena de lamins t'os nuestros esmos. A debantadera estió tot un exito seguntes m'han dito (no podié estar-ie) y regular que les irá bien, en ufrir un producto que dengún no heba ufierto dica agora.... Libros de mal trobar en as librerías comercials y un ambient bien pincho. Mesmo te i puetz fer un café!

O despertar de l'onso: Chusto en La Pantera Rossa ye a on se presentará o viernes O despertar de l'onso, un libro en aragonés que replega tretze historias de diez autoras diferents. Todas son nuevas en isto de editar libros (creigo) y todas son bien chovens, naixidas en os uitanta. Asperemos que o libro funcione bien y que l'anyada venient tiengamos diez nuevas obras... Si queretz viyer-lo y/u mercar-lo, ya sabetz, o viernes a las 19 en La Pantera Rossa.

Salón d'o comic de Zaragoza: Como quasi no bi ha cosetas ta fer iste cabo de semana, antimás, se fa o salón d'o comic. La rematadera. Quasi no vaga ni t'alentar.... Como todas as anyadas, frikismo a embute y buenos comics y fanzines. Campeonatos de chuegos y videochuegos, chent disbrazada de movidas manga, otakus, "monigoters" y asinas asinas. A mía recomendación ta mercar ye o sobrebueno "Los mediamierdas" de l'A.C. Malavida, un sobrebueno tebeyo de ista crica de politicament incorrectos. ¡A tope! O programa d'o salón lo podetz viyer aqui.

Aragón colonial reubre. Istos meses que nos ha teniu huerfanos de colonialismo espanyol s'han rematau. A la fin podremos tornar a gronxiar-nos con l'espanyolismo aragonés. Ya ha prencipiau a puyar-ie contenius. Sisquiá no torne a deixar-nos nunca... Re-biemplegau!

Interlude

KOP


miércoles, 16 de diciembre de 2009

Cabo de semana nacional

Nomás cuatro ringleretas ta convocar toda a cantidat de cosas que bi ha iste cabo de semana. A yo me toca de treballar y no podré ir ta tot, asinas que habretz de lebar-ie un monchón ta que chile por yo.

O sabado de maitins toca a -ya tradicional- manifestación contra o sinyal español a las 12 en a plaza S. Miguel. O manifiesto lo pencharé contino. De meyodiyas podetz chentar en A Enrestida con ixe lema de “dengún plato ta zaga” (que m'esmeliqué en leyer-lo). Cal chentar firme, que de tardis se torna t'a carrera a manifestar-se en solidaridat con Egunkaria y a libertat d'expresión y de prensa. Ya de nueis, prencipia la borina en un conciertazo que tamién organiza A Enrestida. Los Draps, os antigos Inadaptats, Magnetophones... O puesto no ye guaire bueno, pero l'ambient regular que'n será!. Chobens y UCA continan tamién organizando as Chornadas por os dreitos y libertatz (¿nacionals?) d'Aragón, que, encara que en ista edición no bi ha que una charrada, parix prou intresant.
Con tot isto y, habendo de treballar, no sé si conseguiré sacar bel ratet ta visitar o Salón d'o comic que tamién se fa mientres o cabo de semana.....

MANIFIESTO
En 1591, o Chustizia d´Aragón Chuan de Lanuza V, fendo serbir os Fuers d´Aragón, y dimpués d´un luengo prozeso chudizial, falló de traza contraria a os intreses d´o rei Felipe II de Castiella y I d´Aragón. O prozeso y as reazions d´o rei prebocón l´enoyo de muitos aragonese que leboron a una botinada ziudadana. Carranyoso, inbadió y ocupó melitarment o Reino d´Aragón. Efeutibament, Chuan de Lanuza estió executau y decapitau per oposar-se a que os exerzitos extranchers de Felipe II de Castiella dentrasen en o nuestro país. A suya cabeza tallada estió amostrada a o publico mientres más de cuatre anyos, y os cuerpos decapitaus d´os prenzipals mainates abotinaus, penchaus sin tozuelo en as murallas d´a ziudat per espazio de más de 20 anyadas. A razón siempre i estió, per tanto, de parti d´Aragón.
Contamos que, en razón d´o debandito, l´izau d´o granizo sinyal espanyol ye una manca de rispeto a iste pueblo per diferents razons:
1.- En primer puesto, per lo que suposa ficar-ie una bandiera d´os asesinos d´o Chustizia d´Aragón cara ta él. Tos prexinatz meter una gran bandiera franzesa bofetiando a Agustina d´Aragón? De seguras que no pas. Pos nusatrxs tampoco no queremos que´n suzeda en Zaragoza. O molimento a o Chustiziazgo ya en tien prou con estomacar en un costau l´edifizio d´a Capitanía General, l´exerzito, siempre garant d´a unidat indibisible d´a suya quiesta Espanya.
2.- Perque a ziudadanía aragonesa no ha estau consultada sobre a colocazión d´ista. Plantar o sinyal en a plaza d´Aragón ye una dezisión caziquil y coautiba d´o nuestro alcalde, a tamás d´as queixas que n´han surtiu. En a mesma clau de carenzias democraticas, cal dezir esclatero tamién que a bandiera que s´ha penchada no ha estau esleixida per dengún de nusatrxs como ziudadanxs; ye un sinyal imposau en o tristament zelebre golpe d´estau faixista de 1936. Dengún no s´esmaxina meter en Alemania u Italia un sinyal d´as suyas dictaduras correspondients. Pero aquí en bale tot.
3.- Debant d´un molimento zebil a l´esfensa d´a legalidat y as libertatz, o PSOE nos ha traita una bandiera melitarista, de man de melitars, ta fer omenache a las “bertutz” melitars. A plaza d´Aragón ha deixau de fer omenache a qui s´estimó más, a costa d´a suya bida, de disolber un exerzito, l´aragonés, antis que no ocasionar una esferra, ta estar l´epizentro d´os ereus d´os abotinaus d´o 18 de chulio de 1936.
O “present” que queremos d´o Ministerio de Defensa no ye o suyo sinyal; queremos a rebersión de totz os espazios que tien en o suyo poder l´exerzito. Queremos dentrada de totz y todas os ziudadanxs de Zaragoza a las piscinas melitars d´o Soto de L´Almozara, queremos que nos retornen o control zebil de l´aeropuerto de Zaragoza, queremos que deixen d´abentar bombas en o poligono d´As Bardenas y queremos que nos rebiertan o poligono de tiro de San Gregorio que ocupa más d´un terzio d´o termino monezipal de Zaragoza, y ta que a situazión siga encara más sangrant en rezients calendadas emos sufriu un inzendio en a zona melitar anteriorment dita y s´ha comprobau o talant dictatorial y faixistoide de l´exerzito espanyol, trespasando a güega d´o poligono de tiro y fendo perdidas per balura de 7,5 millons d´euros que como gosa de pasar-ie y estando un afer d´esfensa “nacional” no podemos dezir-ne ni brenca ni meya. Colonialismo en estau puro.
Tamién desichimos que l´autual Chustizia d´Aragón, Fernando García Vicente, ubra expedient ta sacar-ie ta cutio o sinyal colonial espanyol, más que más cuan en istos intes o Conzello de Zaragoza ye incumplindo de traza esclatera a lei de bandieras que en teoría abría de rispetar, en aber retirau d´o suyo costau as que bi n´eba d´Aragón y Zaragoza, pero como ya emos dito, aquí en bale tot.
Por más que le faiga duelo a l´alcalde, Sr. Belloch, Zaragoza ye a capital d´Aragón, y ni negando a existenzia d´a Comarca de Zaragoza, ni sacando a cuatribarrada d´os taxis u d´a Expo, ni ficando sinyalotas frent a o Chustiziazgo, Zaragoza deixará d´estar Aragón.
MOBILIZA-TE CONTRA LA SUYA BANDIERA
ESPAÑOLA AU D´ASTÍ!
DIFUERA O SINYAL ESPANYOL D´A PLAZA D´ARAGÓNConboca: COORDINADERA CONTRA O SINYAL ESPANYOL

miércoles, 2 de diciembre de 2009

L'enemigo catalán

En zaguerías, y más que más, dende a trobada d'o fosal de Pietro III d'Aragón me son plegando arrienda correus y mensaches catalanofobos dende muitos cabos que no m'asperaba. Siempre me plegan mensaches d'ixa coda y me floren muito. Bellas vegadas mesmo tienen razón en parti u tot lo conteniu suyo, pero sé que se fan dende a ignorancia, os topicos y, masiau asovent, ixe espanyolismo vanal que tanto mal nos fa.

A historia ye una disciplina prou rebordenca. Ta prencipiar ye una ciencia social y, alavez, se puede interpretar (que no ye lo mesmo que falseyar). No ye la mesma ta todas. Ta continar cal estudiar-la muito ta saber-ne bel poco. A chent gosa d'estar conscient de que no sabe mica sobre fisica y no presume de saber-ne. Manimenos, a pur de repetir topicos estendillaus a bando por bellas intresadas, muita chent crei que sabe d'historia.

Asinas que prebaré de dar a mía modesta ambiesta sobre bellas custions d'a politica y d'a historia aragonesa, catalana y espanyola.

O enemigo no ye Catalunya. Catalunya, a más gran parti d'o tiempo nian sabe que existimos. A Catalunya, Aragón rai. L'enemigo d'Aragón no ye Catalunya, pero a l'españolismo y a o baturrismo (que no ye que espanyolismo con cachirulo) le fa muita honra que as aragonesas continemos pensando ixo. D'eixemplos bi'n ha un trapazil.

O zaguer trasvase, enemigo reyal que consiguió que as aragonesas salisenos ent'a carrera un diya par d'atro, que nos tornasenos a sentir identificadas con o sinyal nuestro, no estió una demanda de Catalunya. Encara que sí que bi iban bels hectometros, as cansas que dión mal, y que continan dando-ne estión as valencianas y as murcianas. Agora que ya no ye de moda, Valencia y Murcia tornan a estar amiguicas nuestras y tornamos a mirar-nos enta Catalunya mirando l'enemigo. Ixublidando, antimás que, estió gracias a ellas y, más que más, a ERC que no bi ha trasvase. Aragón no pinta cosa en Madrid pero, t'a part d'alavez, ERC, qui s'oposaba a ixe travase i pintaba. Y muito. Ye Valencia l'enemigo oficial d'Aragón? No. Ye Catalunya. As que nos salvoron.

En Salamanca bi ha documentos furtaus por as nacionalistas espanyolas en a Guerra Civil. Furtaus de todas as cantonadas de l'Estau espanyol. Tamién d'Aragón. Cuan a Generalitat catalana, los demanda, be-te-me que, en Aragón, en cuenta de demandar a nuestra parti, nos metemos de parti de as ladronas y, sale un camatón de chent contimparando-lo con os biens d'a Franja. O qué pasa alavez? Que nos quedamos sin biens y sin papels. Y a mala oficial contina estando Catalunya, a tamás d'estar o Estau espanyol qui contina furtando-nos parti d'a nuestra historia, y a D.Ch.A. qui no fa mica poder por conseguir que torne a documentación furtada.

Cuan, en 1707, Felipe IV d'Aragón decretó a suya conquista d'o nuestro país (viyer documento aquí) y nos furtó a nuestra independencia (encara que t'a part d'alavez yera más administrativa que no reyal) no sabeba o bien que lo eba feito. Nian podeba preixinar que en 300 anyos ixublidaríanos de tot qui nos furtó o país. Qué tratamiento le damos en Aragón a ixa parti d'a historia? A la parti más important d'a historia aragonesa?. Penible! En a exposición que bi habió l'anyo pasau en a Lonja zaragozana, cuasi ni se'n charraba. De bote y boleyo, Aragón deixaba d'estar independient. Por arte de machia. Abracadabra. Sin muertos ni cosa parellana. En Aragón Radio fan una seczión sobre os reis d'Aragón. L'atro diya tenié a suerte de ascuitar chusto o capitol adedicau a Felipe IV (V de Castilla). D'el deciban asabelas cosas. Un camatón de datos. Y d'entre totz ixos, que fació unas reformetas que rematoron con os fueros aragoneses. Ixo sí, respetando o nuestro dreito privau. Ixublidoron tot lo dreito de conquista y que en un primer inte, tamién estricallaba o dreito privau. Siempre que se'n charra parix que sacar os fueros sía cualsiquier cosa fateta. Como qui fa una visita a Zaragoza y se'n leva un recuerdo. Que son os fueros, que no ye un alzaclaus de Flufi! En o 300 cabo d'año no se fa mica acto oficial. Manimenos en o 200 cabo d'año d'o naiximiento de l'Estau espanyol moderno y, en buena mida, d'o nacionalismo español moderno, se fan actos por tot lo país. Dica gomecar. No querebas historia? Pos tiene-ne, pero de la que queramos nusatras... Enemigos a monarquía borbonica, u os castellanos por furtarnos a independencia? No pas! Metamos un sinyal chigant suyo en o monumento a qui esfendió os dreitos nuestros y morió por ixo. L'enemigo reyal, l'enemigo oficial ye Catalunya, que tamién se quedó sin independencia en ixa mesma guerra.....

En o trestallo de mentiras historicas, en fan todas. Catalunya fa una interpretación da historia dende o sieglo XIX que ye una mica etnocentrista, ye verdat. Pero no ye tan aluenyada d'a reyalidat como atras que fan por aquí. Asovent siento en as clases mías u como topicos en a carrera, ixo de que “Cuan Catalunya yera d'Aragón”, “Catalunya yera un camatón de condadetz” u mesmo, la millor de todas, “cuan Aragón invadió Catalunya”. Ista chent son los que se suposa que saben d'historia y los que critican cuan charran d'a corona catalanoaragonesa. Lo d'a corona catalanoaragonesa, ye una interpretación d'a historia y dengún no diz que ixe termino haiga existiu antis d'o sieglo XIX. (Y si lo diz ye un carnuz, que en Catalunya bi'n ha tantos como en atros puestos). Pero lo de invadir Catalunya ye una barbaridat historica tan gran, que habría de meter roya como un ababol a qui lo dezise. Aragón y Catalunya se chuntón como iguals. A dignidat reyal pasaba por a branca aragonesa, ixo ye verdat. Ramón Berenguer IV nunca no estió rei. Pero Catalunya no yera d'Aragón. Yeranos iguals. Y Catalunya no yera un camatón de condadetz a l'ora de funcionar como unidat. Eixemplo bien platero ye o Compromís de Caspe, t'an que fuoron como uno y an que os tres territorios (Aragón, Valencia y Catalunya) teneban o mismo ran. Iguals os tres.

O Vidal Mayor, que tamién estió en a devandita exposición d'a Lonja, ye o documento más important d'Aragón. D'a historia aragonesa. Una replega d'as nuestras leis, escrita en aragonés y una alfaya en tantos y tantos sentius. Bella cosa parellana a la Bill of Rights estadounidense, pero muito más antiga. Que aón ye? No pas en Aragón. Ni en Catalunya. As catalanas no nos lo furtoron. Ye en California. Ye o nuestro enemigo o fato que lo vendió? No. Ye l'enemigo California u USA? No, por favor, que tienen bases aquí! Ye l'enemigo a D.Ch.A. que nian lo demanda? No pas, mozet. L'enemigo ye Catalunya que pilló los biens d'a Franja. (Que tamién cal charrar-ne y bel día lo feré).

O estatuto que tenemos pude. Os estatutos que hemos teniu pudiban. Os estatutos que tendremos pudirán. Porqué? Yo creigo que puede influyir o feito de que os diputaus que pactoron con l'Estau o primer estatuto nos metesen por a clamada vía lenta. Un d'ixos yera Biel, por cierto. Un d'ixos que tien como enemigo a Catalunya y a cualsiquier cosa que parixca catalana. Un d'os mayors y piors catalanofobos. Tamién puede influyir o feito de que os politicos d'o PSOE y o PP lo que quieren ye medrar en o partiu y ta ixo no cal endizcar a o PSOE y o PP espanyol. Si yes callau y no das guaire mal puetz rematar en Madrid. Y si no que pregunten a Rudi, Lanzuela, u Eva Almunia. Puede influyir o feito de que, cuan os catalans fan un estatuto an que demandan una serie de cosas, en cuenta de copiar-lo punto por agulla, lo denunciamos y aquí en femos uno que no demanda ni chisla. Qui ye l'enemigo d'Aragón? Os que pactoron os diferents estatutos? No! L'enemigo oficial ye Catalunya por esfender os suyos dreitos y intreses.

Y la rematadera. Historicament en Aragón bi ha habiu dos luengas. Aragonés y catalán. En o reino y en a Corona. Documentos ta probar-lo bi'n ha arrienda. Os filologos de tot lo mundo reconoixen a l'aragonés como luenga y dicen, sin mica duda, que lo charrau en a parti oriental d'Aragón, a clamada Franja, ye lo mismo que se charra en Catalunya, Valencia, Mallorca... Pero aquí, en Aragón, tenemos a las más saputas de todas. Y mesmo as zapateras han feito filolochía. Y surte como fongos chentota demandando que no s'impose o catalán. En una d'as más grands mentiras que nunca no s'ha feito en Aragón. O prochecto actual de lei de luengas, fa pena d'o feble que ye, y mesmo puestar que la rebaixen, si ixo ye posible. A unica luenga que bella vez s'ha imposau en Aragón ye o castellano, fendo retacular a aragonés y catalán dica que o primer ye en as tres pedretas y o segundo ye amarguinau socialment en muitos puestos. Dica o punto que nian muitas que lo fablan gosan de decir-lo, no sía que creigan que son d'ERC. Ye l'enemigo o castellano, verdugo d'as luengas aragonesas? Son enemigos d'Aragón qui nos niegan o dreito d'aprender y expresar-nos en as nuestras luengas? No. L'enemigo oficial ye Catalunya porque.... Isto ya ni sé porque ye.

No. En a mía opinión l'enemigo no ye Catalunya. Ye más, a yo no me cal un enemigo. A o Gran Chirmán sí que le caleba. Y le'n cal. Enemigos míos son l'imperialismo economico y cultural. O d'Estaus Unius, o espanyol y tantos atros. Enemigos míos son os que niegan as reyalidatz cientificas y historicas. Os que dicen que Aragón invadió Catalunya, que a Guerra Civil prencipió en 1934, que lo que se charra en Fraga no ye catalán, que a teoría d'a evolución ye mentira u que no se matoron chodigos mientres a II guerra mundial, por eixemplo. Enemigos míos son los que nos niegan dreitos individuals y colectivos, y Catalunya no me'n ha negau mica.

Aprendamos todas de todas. Ni a las catalanas ni a las aragonesas nos cal inventar mica historia. En tenemos una bien polida, plena de aciertos y errors, de glorias y penas y, en a suya parti más gran, feita de conchunta. Conoixcamonos y treballemos chuntos, que muita más honra nos ferá que no ista absurda situación d'agora.