En fer servir a base 10 pa contar, a nuestra cultura tien ixa tendencia a celebrar os multiplos de 5 y de 10 con especial ficancia. Y como me pareixe un momento tan bueno como qualsiquier atro pa fer una uellada a iste tiempo de treballo, lo aprofitaré. A primer cosa que cal, ye agradeixer a toda la chent que leye o blog, ascuita o programa, y me sigue en os retes socials. Más que más a qui interactuatz con yo, que ye pa lo que se inventó isto de internet; pa comunicar-se. A segunda, demandar perdon si a belun l'he feito mal sin querer. Sé que he teniu os mios momentos más ronyazas u encarranyaus, y que no siempre he sabiu navegar-me bien con ixo d'a diplomacia y a empatía. Aspero continar millorando como creigo que lo he feito en iste tiempo. Quan se fa a uellada ent'o pasau, se gosa dar bella cifra, asinas que tampoco en isto fuyiré d'os topicos y las daré. A dia de hue, van publicadas 728 entradas en o blog. O programa de radio, l'atro gran proyecto de TdB leva 22 programas emitius con bellas 50 horas de radio en aragonés. Antes, ya en heba feito quantas mas en as colaboracions de La Enredadera con a sección de L'aragonés ye bien vivo u en Fendo Orella, an que colaboré durant una temporada. Tanto lo programa como as colaboracions, las puetz trobar en a canal de Ivoox.
En Flickr ya van quasi 400 fotos puyadas. No pretendo que dengun creiga que son buenas fotos. Las tiengo basicament como soporte grafico d'o blog. Pero creigo que bi'n ha, de buenas, y a fe que de curiosas. Quanto a Youtube, ya son mas de 100 videos compartius. Isto ha viviu muita actividatz en zagueras con a ideya d'as #videofateras, que tanto exito ye tenendo (adintro d'o que se considera "exito" en o mundet de l'aragonés). Pa rematar, he quiesto fer o fanzine, pa tener qualcosa en soporte fisico, con a doble ideya de tener un recuerdo y de financiar o programa de radio.
Cifras aparte, me quedo con diez anyos de aprendizache individual y colectivo. Ya he dito muitas vegadas que iste blog (y tot lo que le rodía) nomás tien sentiu adintro d'un movimiento de defensa d'a luenga y d'una manera de entender a comunicación que comparto con bellas quantas personas. Aspero que continemos treballando todas nusatras por un Aragón y un mundo diferent, más variau, chusto y poliu y que continemos tamién compartindo ixos raticos tan rebuenos.
A mia canal de Youtube ya fa anyos que funciona. He iu penchando-ie una mica de tot, pero más que más actuacions mosicals y resumens d'os festivals. L'aburrimiento ye una gran inspiración y encara que en o mio treballo, y en a mia vida en cheneral, d'ixos momentos no en tiengo guaires, de cabo ta quan pasa que me vaga de pensar en fateras. Ixas fateras, que gosaban quedar-se como pensamientos mios, u que compartiba con as amigas por WhatsApp, gracias a la maravella d'o video, quedarán agora pa cutio en ixa canal de Youtube. A primer la facié, como digo, por aburrimiento. Como pareixeba que feba goyo, y teneba bella ideya más, he iu fendo más d'istas videofateras. Que igual queda en no cosa y no en foi más. U igual no. Ixo, lo tiempo lo dirá. Por agora, tos deixo aquí as cinco primers videofateras, asperando que tos faigan goyo.
En un d'ixos viaches por Spotify, blincando de mosico en mosico, me trobé con Feliu Ventura, un cantautor. (Sí, en queda, y belun muit bueno). Como buen cantautor, ye a saber que reivindicativo, y tien ixa humor somarda que tanto goyo me fa y que tant a soben trobamos en ista mena de mosicos. En zagueras ye fendo chira con Xavi Sarrià, atro gran escritor y mosico, asinas que aspero que en ista nueva etapa d'e l'ex cantaire de Obrint Pas, ell y Feliu nos deixen cosas tant pinchas como ista que traduzco hue, y que talment ascuitemos en o concierto que ferán en as Chornadas d'as luengas d'Aragón O nyudo d'a truqueta: Ye facil estar emperador con una clica de chuglars como secretarios a lo dictau desfilando en procesión de besamans ta laminaculs siempre impecable y bien mudau - Miratz como va l'emperador Pareixe un democrata normal L'emperador yera triste y os suyos amigos aprestoron una gran devantadera Y ell, preocupau por "qué dirán?" demandó un vistiu nuevo ta lucir-lo en a ocasión A escape un sinyor de gran mostacha Se i ufrió sin espiguardar-se Yo puedo fer-te un gran vistiu que nomás podrá viyer chent intelichent Triga tu, si quiers, a truqueta! Y os diyas fueron pasando y por cada diya yera más caro o vistiu de l'emperador pero o sinyor de gran mostacha amostraba siempre fendo-se a riseta una percha sin vistiu No diré cosa u pareixerá que no soi d'os intelichents Plega la devantadera y baixa de l'auto oficial l'emperador en marinetas y debant d'ell un gran vago an que asperaba un hespital y una banda municipal. - Y agora a on son totz os diners? - Me pareixe que los levas mesos! Creyebas que ibas vistiu y nomás portabas un cincho mal cinchau Qui te ferá o nyudo d'a truqueta? Por as montanyas y as vals, por campos y costa se'n arreguirán d'o vistiu de l'emperador y por muitos anyos se'n ferán alcordanza de como habió de fuyir a tot meter l'emperador en marinetas Seguiu por totz os villanos con una cuerda entre as mans Creyebas que ibas vistiu y nomás portabas un cincho mal cinchau yo te feré o nyudo d'a truqueta
Muitas vegadas charro de que a breca entre sciencia y relichión no ye nomás una serie de conceptos puntuals u de hostilidat historica más u menos fura. Ta yo a grandisma diferencia entre as dos son as trazas de conoixer o mundo que tienen, esfienden y amuestran. As filosofías sobre como plegar a conoixer a verdat y qual ye ixa. Como deciba Carl Sagan: "a curiosidat estió a primer virtut d'o ser humano, a fé o suyo primer defecto". Y más que entre sciencia y relichión, a luita sería entre estar satisfeito con explicacions facils que responden qualsiquier dubda con "estió Dios" u "asinas lo quier Dios", u admitir que podemos no tener, por agora, respuestas ta tot, pero sí ta muitas cosas. Y que bi ha trazas ta poder conseguir as respuestas. Que no se pueden conseguir de qualsiquier traza. A soben, qui esfienden a relichión, acusan a la sciencia de soberbia u de bamba. A buena sciencia, a que esfiende as valors scientificas y o metodo scientifico, ye tot lo contrario. Prou que, por desgracia, aintro d'a sciencia bi ha muito ababol, masiau pagau de sí mesmo, y zarrau a qualsiquier innovación. A la fin, todas somos humanas, y unas d'as cosas que pior sabemos fer ye reconoixer as nuestra errors. No digamos ya correchir-las. Dawkins, mayestro de mayestros en isto d'a "filosofía scientifica", en una charrada que fació contaba dos historias que meteba como paradigmaticas d'o proceso de razonamiento relichioso vs o proceso de razonamiento scientifico. Tot y que no tot ye ideyal en iste mundo, me pareixen dos sobrebuenos eixemplos de cómo veigo yo (y muitas más) a sciencia y a relichión, y as trazas que tienen de viyer o mundo cadaguna, antiparte d'os periglos que tien a relichión t'a sciencia. En a charrada, que titula "A humildat d'a sciencia", charra d'atras cosas muito intresants. Abaixo d'o post, la pencho completa. Pero o troz que'n charro, lo transcribo contino, y podetz viyer-lo y sentir-lo a partir d'o minuto 7:58 d'o video 2. Les recontaré dos anecdotas ta ilustrar a diferencia [entre fe y sciencia]: Kurt Wise ye un cheologo norteamerican, muito qualificau, formau en a universidat de Chicago, y en a universidat de Harvard en Cheolochía y Paleontolochía baixo a tutela de Stve Gould, tot ixo. Pero teneba una gran febleza. Estió infectau (1) con una funda fe en a suya nineza y no podeba esfer-se d'ella. Entre que iba creixendo y dimpués de graduar-se en a universidat se tornaba más incomodo con a incompatibilidat entre a suya sciencia, a suya cheolochía, a suya paleontolochía y as suyas escrituras. Una tarde, fació una prebatina con unas estixeras y os textos. Pilló una Biblia y as estixeras y talló, fisicament cada verso que habría de sacar-ne si acceptaba l'anvista d'o mundo scientifico que ell heba aprendiu en Chicago y Harvar. Dició: "Encara que prebe, y mesmo acceptando as marguins intactas d'as pachinas d'a Biblia, estió imposible pillar-la sin tallar-la en dos. Habié de prener una decisión entre a evolución y as escrituras: u as escrituras son verdat y a evolución s'entivocó u a evolución ye verdat y he d'aventar a Biblia. Estié ixa la nueit que accepte a parola de Dios y refusé tot lo que la contradiz, incluyindo-ie a evolución. Con ixo y con muita dolor, he aventau a lo fuego totz os mios suenios y asperanzas en a sciencia." Creigo que ixa ye una historia trachica. Creigo que qualsiquier cosa, en iste caso a fe, que pueda fer ixo a una persona como Kurt Wise, ye una fuerza d'o mal, y si podió fer ixo con un scientifico con muitismo libel como Kurt Wise, simplament piensen lo que puet fer con a resta d'a población. A mia historia de contraste ye a d'un scientifico, un scientifico viello qui yera un directivo d'o departamento mio en Oxford, quan yo encara yera un estudiant. Mientres anyadas iste viello, (y quan digo viello digo que teneba alto u baixo a edat que tiengo yo agora, asinas que habré de parar cuenta), nos heba amostrau y heba creyito que l'aparato de Golgi, que ye un aparato microscopico aintro d'a mayoría d'as celulas yera un artefacto que no existiba y heba escrito arrienda articlos sobre iste afer y nos heba charrau a os estudiants sobre ixo. Y alavez, un diya, un biologo celular norteamericano vinió y fació una charrada publica en o nuestro departamento a on que contrimostró dillá de qualsiquier dubda posible, que l'aparato de Golgi yera real. O nuestro viello profesor puyó t'o scenario d'o salón de conferencias, le dió la man y le dició: "Quiesto colega, le quiero dar as gracias. He estau entivocau mientres quince anyadas. Totz nusatros aplaudiemos dica que as nuestras mans se tornoron royas, y dengún de nusatros no ha ixublidau nunca ixe incident. Ixo ye sciencia d'a millor. Ixo ye tot lo contrario d'a fe.Ixo ye reconoixer quan yes entivocau, mesmo estar contento de que se prebe que t'entivocabas. Talment ye un ideyal, pero ye lo que fació.
(1) Fa servir a parola infectau pues en muitos d'os suyos libros contimpara o comportamiento d'as creyencias relichiosas y a suya espardidura con os d'un virus. Mesmo un d'os documentals suyos se titula "The virus of faith2".
AVISO: SPOILERS DE TODA LA SAGA DE CANTA DE CHELO Y FUEGO Y D'A SERIE CHUEGO DE TRONOS. LEYE BAIXO A TUYA RESPONSABILIDAT
Encara ye rusient o trailer d'a 4ª temporada de Chuego de tronos quan prencipio a escribir isto. D'analisis, ya se'n han prencipiau a fer y, como ya dicié, dimpués de leyer muitas d'as cosas que s'escriben sobre Canta de chelo y fuego, me veigo autorizau de tot ta escribir-ne y dar a mia opinión. Estianyo, quiero compartir con as lectoras d'o blog y fans de CdChyF, as impresions d'a serie y d'o que vaiga escribindo Martin, como The princess and the queen, que me soi leyendo agora mesmo (bien a monico, en estar en anglés....). Asinas que sin más retolica, prencipio con l'analís, por partes. OBERYN MARTELL: As poquetas imachens que i han apareixiu m'han feito bien goyoso. O personache ye igual como lo heba esmaixiu y mesmo a chiqueta scena d'a luita contra Gregor Clegane debuixa ixe estilo de luita tan particlar que tienen os dornienses. Oberyn estió un d'os mios personaches favoritos y teneba prou miedo de como lo isen a tractar.Trobo a faltar bella imachen de Dorne, que no en he trobau. Pero cuento que sí que podremos visitar o sur de Ponient en ista temporada. En o trailer, pareixe que sí que le fan bella mena d'accento dorniense, encara que no cal ixublidar que l'actor ye chileno y talment no lo faya a esprés. Caldrá viyer como fan o doblau a o castellano. Where have all the Greyjoys gone?: Parafraseando a Paula Cole, me pregunto a on pegan os Greyjoys "protagonistas" de "Lifara de cuervos" en ista quartena temporada. Igual como a Oberyn, teneba prous ganas de viyer a Euron y Victarion, pero ni una sola imachen d'ells. Ni de Balon. D'atra man, a Asha-Yara la meten por os ríos de Ponient, pareixe, indo a rescatar a lo suyo chirmán, en un d'os esbarres más raros que ha preso a serie respecto a lo libro. No sé guaire bien por do irán os tiros, pero veigo dificil que puedan cotinar a historia sin Euron y Victarion, sin o cuerno de dragón, etc... Encara que se m'ocurren bellas trazas ta pasar sin fer l'asambleya d'as Islas d'o Fierro, creigo que sería una error, y que deixaría "desnaturalizada" toda la trama Greyjoy. Más encara. THEON - PUDENCO: L'atro Greyjoy que sí i apareixe ye Theon. Y antimás, pareixe que ye Theon y no pas Pudenco. Cuento que o trailer mete imachens de TODA la temporada, porque aspero que ixe Theon siga como saldrá ent'os zaguers capitols. Estando como ye un personache que tien tanto que sufrir, no me fería goi que a transformación en Pudenco, se quedase en que Ramsay le talló bell poco os didos y a suya "salchicha". Igual como facioron que a perda d'o naso de Tyrion quedase en un tallo en a cara, no asperaba que a Theon le sacasen o pel, os dients y os didos, pero un poquet pior sí que habría de quedar, ¿no? Y sino, no ye pudenco, que rima con mayenco. JAIME FASHION: Tot lo goi que me fa como han feito a Oberyn, no me lo fan os nuevos pels de Jaime. Ya me pareixió una error prou gran fer-le plegar antis en Arribada d'o Rei. Nos hemos quedau, por agora, sin o millor "polvo" d'os cinco libros, en a mia opinión. Ixe polvo yera gran por dos razons: l'inte que lo fan y o puesto a on que lo fan. As dos cosas no van a pasar de vez en a serie, asinas que, si sale, será prou más light. Jaime, en ista parti, ye un personache torturau y feito micazas. Encara que ye de dar que no le podeban deixar con a farcha de carrilano que feba, meter-le ixe look Backstreet boys, por muito Lannister que siga, me pareixe pixautizar-lo masiau. Antiparti de que os pels largos, a Nikolaj, le quedan de pistón. Ya sabetz que creigo que tien un papel prou important que cumplir, y ixos pels no son d'heroe. ¡Queremos cerras! L'ORACHE: Pareixe que l'hibierno no plega en Ponient. Nomás t'o Norte d'o muro. Trobé a faltar todas ixas plevias y creixidas d'os rios que describe Martin en Choque de Reis y Tronada d'espadas. Viyer a Asha puyando un río, con una solana que ta qué, sin nieu ni plevia ni cosa, en ista parti d'a historia, me truca lo ficacio a-saber-lo. A Val sí que ye bien ambientada con tot ixe fascal de nieu que tanto cal t'a scena Currín - Alayne. Ta Arribada d'o Rei, tampoco no i ye plegada l'agorrada. Ixas cosetas talment caldría cudiar-las más, encara que a más gran parte d'as que viyen a serie ni en pararán cuenta ni les importará guaire. AS AUSENCIAS: Antiparte d'os Greyjoy "grans", que ye ta yo l'ausencia más important en o trailer, tamién i he trobau a faltar bells personaches importants, que cuento que no i culliban en ixos dos minutos, pero que habrán de salir: Brienne, os Reed, Mance Rayder, Barristan, Shae ... por eixemplo, y Mansfredas, si ye que a la fin, i sale. D'a resta de Martells y Tyrells tampoco no se i veye guaire. Tamién son personaches que, a qui nomás viye a serie, le importan prou poco, asinas que cuento que simplament s'han estimau más de dar-le minutos a los Lannister, Jon y Daenerys, que son los que venden. Ya charrando de Mansfredas apuesto que si bi apareixe, irá montau sobre un caballo. Meter-lo dencima d'un reno, antimás de caro, por os FX, ye una bizarrada como a barba de Daario Naharis, que nunca no ferán en a TV. A L'ATRO CANTO D'O MURO: ¿Un "cuervo" portiando un nino t'os atros? Ixo pareixeba a scena con o borche, ¿no? En ixe caso, pareixe que a serie afundará sobre lo que pasó a l'atro canto d'o muro, dimpués de morir Craster, quan nos quedemos sin POV's en ixa parte d'o mundo. Me pareixe que ye un complemento bien intresant a lo libro y a on que más libertat pueden tener Benioff y Weiss. Si seguisen ixa linia, podrían tener, antimás, muitas cosas que recontar en una hipotetica "temporada de repleno" que les tocará fer, si Martin contina escribindo tant a monico. Talment mesmo nos sigan fendo un spoiler (autorizau u no pas) de Winds of Winter, que o propio Martin dició que nos fería conoixer as tierras dillá d'o Muro. DRAGONS EN PONIENT?: Un Dragon sobrevolando Arribada d'o Rei? Nomás tiengo dos respuestas posibles: ye un suenio, visión, profecía, flashback u parellano u ye un efecto feito a esprés t'o trailer y dimpués en a serie saldrá o plano de Arribada d'o Rei sin dragón. Bi'n ha una tercer que sería que, efectivament, un dragón sobrevolase Arribada d'o Rei, pero no quiero nian pensar-lo... ATRAS COSAS: A boda de Joffrey y Margaery pareixe que va a estar tant gran y bambosa como en ye en os libros. Nos aspera un segundo capitol que lo va a petar, tanto a libel tecnico como de argumento. O efecto sorpresa de Stannis en o Muro se va a perder quasi de tot, me pienso. Pero fer desapareixer a tres personaches como Stannis, Melisandre y Davos mientres quasi una temporada, ye verdat que teneba mala explicación t'as no-lectoras. Quemisió, talment tiengan belatra sorpresa presta en ixe arco argumental.... Meereen muito bien y poco más que comentar. Ye una trama que m'aburre prou. ¡Daenerys, deixa de fer l'ababola y tira ta Ponient! A baralla en o Muro tamién promete prou, estando a "gran baralla" d'a quartena temporada, encara que por as imachens que he visto cambiarán bellas quantas cosas. BRAN FLASBACKEANDO?: A la HBO le va a caler replenar minutos de serie como siga. No creigo que Martin tienga remataus os libros a tiempo. Bellas tramas pareixe que no enantan guaire, entre que belatras pareixe que quasi plegan a la fin de Danza de Dragons. Bran no tien guaire recorriu más y me pareixe que pueden aprofeitar prou os poders que ye en momentos de conseguir ta, talment no en ista pero sí en a venient temporada, fer toda una serie de Flashbacks a on que veigamos partes importants y claus d'o pasau de Ponient. A yo me pareixería millor solución que no inventar-se una fin. Ixo ye tot, por agora. Aspero escribir más cosas quan vaigamos tenendo más noticias y quan remate o catenazo de "The princess and the queen".
Marcha contra la macrogarchola de Zuera (Foto: Arainfo)
Fa bells diyas, La Enredadera feba un especial bien pincho sobre as garcholas. Ta ixe programa me tocaba de fer a sección de L'aragonés ye bien vivo. En ista temporada, y como Fendo Orella ye de vacanzas, decidié de traducir una canta cada mes y, de casualidat, a tematica coincidiba porque levaba ista canta de Habeas Corpus sobre as presas y presos. A la fin no podió salir por qüestions de tiempo, pero salió a l'atro mes. Ye un tema de dificil tractar, y muitas vegadas me trobo con muita incomprensión mesmo de chent que se suposa de cuchas, y de cuchas "alternativas".Tos recomiendo muito o programa que facioron, a on que se replegan muitos testimonios muito intresants (y a soben emocionants), y prou que sí, ista graniza canta que facioron Habeas Corpus, colla que cada diya me fa más goyo y que retrobé gracias a lo prochecto Riot Propaganda que facioron de conchunta con Los Chikos del Maíz. Sotz eixemplo: Toda una vida en prisión, concarando a terror luitando contra o silencio, l’ixubliu y a represión someso a la pior traza de rebaixada sin acochar o tozuelo ni porqué demandar perdón Chusto astí a on que a dolor fa más mal a on que o corazón s’achica pero la dignidat no pas y hue por ixo sotz eixemplo y sotz lición sotz eixemplo de corache, sotz lición contra la horror Anyos que penar lo que no ye escrito y más anyos y anyos invertius en querer-nos achenullar como estase importaba igual lo important yera ganar la baralla a lo compromís y a la solidaridat [Si me preguntasetz que ye a garchola tos respondería sin dubdar que ye o vasuerer d’un prochecto socioeconómico determinau a on que avientan a todas ixas personas que fan estorbo aintro d’a sociedat] Sotz a voz d’un acotole pando pero decidiu, que nunca le’n ye prou o más gran d’os sacrificios. Sotz a voz d’un acotole implacable consentiu pero también l’asperanza a deleria, a fé y a rabia o vuestro eixemplo ye a millor lición
De Manel me fan goyo muitas cosas, pero probablement una d'as que más son as suyas letras, que me pareixen a-saber-lo orichinals. Ya fa tiempos, penché Aniversari, una d'as mias cantas favoritas, que antimás en facioron un video repincho. Hue, dimpués d'haber-los visto en o conciertazo que teniemos a suerte de viyer en Pilars, puyo Els guapos són els raros, atra d'as cantas que m'ha enamorau en zagueras. Qué pena que no viengan más a soben por Aragón y qué pena me fa toda la chent que se pierde istas cosas por a suya catalanofobia.... Os polius son os raros: Un hombre con antiparras de pasta grans fa una gambada niervudo por o puerto Ya fa más d'una hora que a la suya muller l'aguarda o Doctor Ramón. Que hue s'ha empliu de corache y han decidiu operar-se o cuerpo A muller quiere sacar-se papada y l'hombre se ferá una picha más gorda Pero no saben que estar polius tamién puet levar a vivir en una pesadilla Y os dos cantan de puta mai, muito millor que no yo, que fan canto coral. Y bailan sardanas en a Plaza Sant Jaume y lo fan de collons. Pepe ye un mozo que s'ha enreciau y se pasa o santo diya estirau en o leito Hue le rodian tres medicos y un choven becario con un bisturí Con un permanent amugan a esencia lardera que le sacaran Y el suenia con fer-se un waikiki rodiau de sinyoras que marcan pezons Pero Pepe no sabe que bells bien plantaus tamién viven en una pesadilla Y o tío organiza trobadas d'amigos d'o 600, y en tien un royo y quan puya t'o lugar, os ninos le demandan que les leve a fer una vuelta No saben que os polius son os raros Lo sabe tot lo mundo, pero no lo diz dengún Tampoco no se fan goyo y tienen complexos en estar diferents Y no saben que os polius desafinan, no tienen swing y no bailan bien Tamién se preocupan y tienen psicologos, y no pasa cosa Y no pasa cosa.
Buffff!!!! Mes y meyo sin escribir. Iste verano ye estando prou embolicau ta yo. Prou treballo en o treballo que me pagan, as reformas de Nogara, una movideta que i soi prou embrecau y que ya tos enteraretz.... Muita faina.
Bien se vale que tenemos a mosica, que siempre que puedo ye con yo y que tan diferent fa la vida. Iste verano soi estau en prous conciertos y he sentiu bells quantos discos nuevos que han feito a banda sonora mia d'istos meses. A que meteba en l'auto en os viaches, a que sonaba mientres treballabanos en Nogara y a que bailaba quan o DJ yera "d'a cuerda". Asinas que quiero compartir-ne bells trobos mahismos que he feito.
Aspencat ye sin dubda una d'as collas que más he sentiu y ye que o suyo zaguer disco Essència ye d'os millors que he sentiu en zagueras y, sin dubdar-lo mica, o millor que han feito. Me quedé sin viyer-los en l'Applec dels ports, pero aspero que viengan bell diya t'Aragón u que nos los trobemos en bell festival ta l'anyo venient. En tot caso, ye ta yo un disco que cal ascuitar con temazos como Antimateria u Quan caminaven y que antimás se puede descargar d'a web suya de baldes, como fa la buena chent. Istos y o conciertazo que fació Maut en o PIR, m'han feito fer pachas de nuevas con a electronica en a mosica.
O verano prencipió con Els catarres en Reus, Maut en Echo, y festivals como Esfendemos a tierra u lo Tamborilé. Pero en plegando a fin de chuliol prencipiemos a pensar a on pasar o puent d'o 15 d'agosto. En primeras querebanos descansar-nos bell poquet, pero o concello de Sant Sabastián nos lo metió prou dificil. En tres diyas i tanyeban ¡de baldes!, Riot Propaganda, Obrint Pas y Fermín Muguruza, tres d'as mias collas favoritas y de dificil viyer por istas tierras. Asinas que ni nos los pensemos y t'alla que i fuemos. Tres diyas dormindo en Zarautz y gronxiando-nos con as suyas plachas y pasando-lo rebien de nueitz en un ambient sobrebueno. Imachens como las que meto contino se nos quedarán en a memoria ta cutio. Os conciertos yeran a rebutir de chent, asinas que de videos bi'n ha arrienda por o rete. Istos en son bells quantos:
Impresionant a borina que bi heba, os pogos que se feban y o buen rato de luita y borina que i faciemos en tres diyas que rematemos escruixinaus de tot. Pero como bien decibanos, as resacas en a placha son menos resacas...
Atra colla que conoixié de casualidat estioron Xeic!, colla catalana de Ska facilet, pero apegalloso de tot y que han feito lo temazo que pencho contino a on que contan con l'aduya d'o cultureteo catalán (y involuntariament de Wert....). Preixinatz qualcosa parellana por l'aragonés?
China chana, dende ixe tema me he ascuitau tot lo disco y tienen muit buenas cantas. Igual como Vendetta, colla que en primeras no me remataba de fer guaire goi, pero que, con iste zaguer disco, han amillorau prou, encara que continan estando prou irregulars. Ta suerte nuestra ya han pasau dos vegadas por Zaragoza y aspero que i tornen o curso que prencipia agora. O tema que meto, antimás, sonaba cada vegada que nos amanabanos a viyer as traineras de Zarautz, con lo que me pienso que siempre me va a remerar a ixe lugar.
Y prou que bi'n ha habiu muitas atras collas que m'han acompanyau mientres istos diyas. O nuevo disco de Manel, que ye de pior trusquir que os anteriors, pero que a la fin me ye cuacando muito y que me penó prou no poder haber-los vistos en o Pirineos Sur. Els amics de les arts, qui tamién me van dentrando china chana gracias a octubre17, qui me los remeró. Red hot chilli Peppers, de qui me baixé a discografía fa poco y los voi remerando prou....
Ya sé que ye d'un anuncio de Coca cola u bella cosa parellana, pero ¿que sería de nusatras sin a mosica?
De chicot, cuento que como muitas más, soniaba con salir ta l'espacio y conoixer atros mundo y especies alienichenas. Con tener a mia propia Space Opera como en Star Wars u Star Trek, pelis que me minchaba con anglucia malas que podeba. Hue, l'universo contina estando ta yo una maravilla, ixa muga que bell diya aspero poder cruzar y estar-me, encara que no siga que por unas horas, difuera de ista planeta. No ye garra secreto que David Bowie yera (y en ye) un frikazo. Fa ya bellas anyadas gravó Hallo Spaceboy con Pet Shop Boys, pero muito antis ya yera conoixiu por os suyos temas relacionaus con l'espacio. Mesmo en fació, en 1972, un disco conceptual clamau "The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars" (A puyada y cayida de Ziggy Stardust y as aranyas de Marte) a on que yeran temazos como Ziggy Stardust, que yera o nombre d'o protagonista d'o disco u Starman. Mesmo antis, quan garra humana heba pisau a Luna, y fendo-la coincidir con ixa calendata, Bowie fació Space Oddity. Ta yo toda una alfaya encara hue, y que en o suyo diya, debió estar tot un himno t'a zaragalla d'alavez. Siempre m'ha feito a-saber-lo de goi ista canta y muitas atras de Bowie, a qui considero un chenio. Fa poco, un astronauta canadiense clamau Chris Hadfield tenió a suerte de pasar bells meses en a Estación Espacial Internacional. Astí fació una gravación, en gravedat zero, de Space Oddity cambiando-le bell poquet a letra y fendo-la plegar en l'espacio. No sé si Bowie pensó que nunca i plegaría a suya canta, pero regular que será prou argüelloso. Yo lo sería. Abaixo tenetz a letra en aragonés d'a versión orichinal y os videos d'a canta de Bowie (versions de 1969 y 1972) y a gravada en a EEI por Chris Hadfield. Odisea espacial
Control de tierra a Mayor Tom Control de tierra a Mayor Tom Prenga-se as suyas pindolas y meta-se o casco Control de tierra a Mayor Tom (10,9,8,7) Prencipiando cuenta entazaga, motors enchegaus (6,5,4,3) Comprebe a ignición y que l'amor de dios siga con tu (2,1, enta alto) Clamando control de tierra a Mayor Tom realment lo consiguiés! y as depeixas quieren saber de qui son as chambretas que fas servir Agora ye l'inte de deixar a capsula si gosas Mayor Tom clamando a Control de tierra soi traviesando a puerta y flotando d'unas trazas prou peculiars y as estrelas pareixen prou diferents hue Aquí soi, posau en una lata d'aluminio muito luen sobre o mundo a planeta Tierra ye azula y no bi ha cosa que pueda fer. Encara que he esnavesau cient mil millas no siento que me mueva y creigo que a mia nau espacial sabe enta do ir decitz-le a la mía muller que la quiero - Ella lo sabe. Control de tierra a Mayor Tom Os circuitos son estricallaus, bella cosa ye mal Puetz ascuitar-me Mayor Tom? Puetz ascuitar-me Mayor Tom? Puetz ascuitar-me Mayor Tom? Aquí soi, posau en una lata d'aluminio muito luen sobre o mundo
a planeta Tierra ye azula
y no bi ha cosa que pueda fer.
David Bowie en 1969
David Bowie en 1972 (mosicalmant amillorada prou, en a mia opinión)
A ilesia catolica s’encerrina en deixar-me as cosas facils. Encara que yo no quereba que a sección de Tierra de barrenaus en Fendo Orella esdevenise un Aragón Ateu, a verdat ye que m’encanta charrar d’istos afers, y me dan o treballo feito. Fa poco, a Conferencia Episcopal (CE entabant) fació un video mirando de que l’alumnalla esleixise relichión como asignatura. Bi ha muitismas cosas que comentar d’un video de tasament 5 minutos, pero no en charraré que de bellas quantas. Prou que tos recomiendo de viyer o video, que ye una alfaya, antis de continar leyendo y que ascuitetz, quan quieratz a sección que facié en Fendo Orella. La podetz ascuitar punchando en o play d'abaixo.
O video prencipia con una anvista de toda la clase. Ye una clase moderna y multietnica, asinas que lo primer que truca lo ficacio ye que ye de dar que ye una escuela publica. En una clase de qualsiquier colechio privau, sosteniu u no pas con os nuestros diners, no bi habría tantisma policromía. ¡De qué! Ya s’ocupan bien de trigar a l’alumnalla ta que no i dentren pobres. Y, como sabemos, a más gran parti d’os migrants que viven aqui, son de clase baixa u meya-baixa como muito.
Cal remerar que ixos entrepuces son, como poco, “poco legals” en lo que agora la dreita clama “escuelas sostenidas con fundos publicos”, eufemismo a on que son as escuelas publicas y as escuelas privadas (relichiosas en más d’un 90%) que pagamos todas y totz. En ixas escuelas no pueden viedar a dentrada ta dengún en teoría, y han d’estar de baldes. A solución ta trigar por o ran economico a l’alumnalla la han trobada en carismos uniformes, condutas obligatorias ta asociacions de mais y pais u atras cosas parellanas, que fan que ta muita chent, t’a más pobra, siga imposible dentrar en una escuela privada concertada. Ye de dar que por muito que Wert y Serrat preben de vender-nos a moto, en as “escuelas sostenidas con fundos publicos” no bi ha la mesma mena d’alumnalla y no son lo mesmo. D’atra man, ye una clase mixta. Cal remerar que contina habendo-ie colechios que no deixan dentrar-ie a la metat d’a población pendendo d’os chenitals que tienga y que ixos centros, con a reforma educativa que quieren fer podrán pasar a estar parti d’as “escuelas sostenidas con fundos publicos”.
"Apunta a os fillos tuyos ta l'adoctrinamiento"
Contina o video y diz: “Un companyer m’ha preguntau extranyau si de verdat continaba adedicando-me a isto”. Ye normal que le’n pregunte. As profesoras y mayestras d’as escuelas publicas (isto no va t’as privadas concertadas, a tamás d’estar “sostenidas con fundos publicos”) han de pasar unas dificils prebas d’oposición. Ixo sí, dimpués consiguen un treballo con un chornal digno y una estabilidat prou gran. No son inforachitables, pero quasi. Isto ta totz os profesors y profesoras y mayestros y mayestras. Totz? No.
As profesoras de relichión, encara que las paguemos d’entre todas, las esleixe a propia ilesia catolica (u la que pertoque). Lo suyo achuste no tien mica que viyer con lo d’a resta. Y antimás, igual como con l’alumnalla, tamién i fan triga. No bi ha un procedimiento ubierto, con resultaus transparents. Esleixen por motivos ideyolochicos, basicament. Y, por eixemplo, deixan difuera a divorciadas.
¿En qué atro treballo se podría forachitar a dengún por divorciar-se? Si yo estase interpresario y no achustase que marxistas u forachitase a belún por haber-se casau u votar a o PAR, ¿no cayería tot lo peso d’a lei dencima mio?
Talment Lucas s’haiga divorciau y por ixo le preguntaba l’amigo si continaba en isto.
Charra o sinyor Lucas d’os motivos ta esleixir relichión que pueda tener a zaragalla:
“Uns por os vuestros pais”. En a practica totz. Nunca no he conoixiu garra filla de ateus que s’haiga convertiu a garra relichión. Manimenos conoixco cientos de personas que son cristianas y que, oh casualidat, sus pais tamién. Muitos pais cristianos fan que as suyas fillas estudien relichión. Ye asinas y creigo que dengún no me lo discutirá.
Pero ye que a resta, todas ixas chovens que os suyos pais no les obligan (u "animan") a estudiar relichión, lo fan en estar en un redol relichioso de tot, a on que ye normal adorar a un dios que se’n fue t’a Tierra ta que le matasen y asinas perdonar-nos por os pecaus que ell mesmo redactó y nos fació cometer en creyar-nos sabendo que lo feríanos. Si ixa mesma chent hese naixiu en un estau con mayoría mulsulmana, serían estudiando l’Islam, asinas que totz, d’una traza u atra lo fan por los pais.
De feito quanto más creixe l’alumnalla y más libertat tienen ta esleixir as clases que quieren fer, menos chent triga relichión. Os datos son que en o curso 2011-2012 “un 72,4% de l’alumnalla d’Educación Infantil (de tres a cinco anyadas) trigó Relichión [Nota: a chent de tres a cinco anyadas no triga cosa, lo trigan sus pais], en Primaria estió o 77,2% (80 % o curso anterior)... 65,4% en ESO (puyó dende o 58,9 % d’o curso anterior) y 43,4% en Bachillerato” Fuent: El País.
“Ye una asignatura facil”. Tan facil ye que no punctua. Ye decir, puetz estar apuntau en relichión y dormir mientres as clases, contestar os examens (si bi’n ha) escribindo charradas entre pokemons y enreligar-te canutos con fuellas d’o libro de relichión, que a tuya nota d’a selectividat será la mesma. No cuenta ta repetir y, de feito, no cuenta ta cosa. Isto ye una avantalla ta toda l’alumnalla que ye estada obligada por os pais suyos a matricular-se-ie, ya que, a lo menos, no le perchudicará masiau ista perda de tiempo.
Isto ye una d’as cosas que prebó de fer o gubierno d’Aznar con Pilar del Castillo como ministra: fer que a relichión punctuase. Preixinatz qui conseguiría millors notas t’a selectividat, no? Wert lo ha tornau a planteyar tamién agora.
Me molesa muito que a relichión faiga servir a sciencia t’as suyas movidas quan quiere y la encorra quan la deixa en evidencia, que ye muito a soben. Diz, Sinyor Lucas: “Gracias a una mazana Newton descubrió a lei d’a gravedat”
En realidat estió gracias a que yera un fisico brillant y bien alparzero que fació servir o metodo scientifico (observación, experimentación, replicabilidat, ixas cosas....) ta plegar a conoixer a realidat. Que ye chusto lo opuesto a lo que fa o “metodo relichioso”. Dende as conclusions preba d’explicar o mundo. Newton, por cierto, estió un gran fisico, pero tamién yera arrianista y, alavez, s’oposaba a la Santa Trinidat. Isto no ye que una curiosidat, pues no ye argumento ta cosa, pero bueno... ye curioso.
Igual como ye curioso que haigan esleixiu a Newton qui, yera prou relichioso encara que no estase cristiano. No han trigau a Galileo Galilei, ni a Miguel Servet, ni a Charles Darwin, ni a dengún d’os tantos y tantos scientificos que a ilesia ha perseguiu y mesmo muerto mientres os zaguers 20 sieglos. Y que contina fendo, por cierto.
Contina, fendo servir l’argumento d’a polideza. Leonardo, El Greco, Rubens y Miguel Angel pintaban cuadros con cosas cristianas... Prou que sí. Y? Ixo s’estudia en Historia de l’arte. Warhol pintaba potes de sopa. ¿Femos una asignatura de sopa? ¿Bi habrá una asginatura de Superheroes d’aqui a 100 anyos porque a cultura d’a segunda metat d’o sieglo XX y de primers d’o XXI los ha pintau por tot y feito cintas, libros, etc... ¿Que argumento ye ixe? ¿Son decindo que en relichión s’estudea arte?
Lo mesmo argumento lo fa servir t’a mosica. Primer de tot, que dubdo muito que o mozo de l’anuncio estase ascuitando a Bach. Segundo, que un buen mayestro l’hese feito sacar-se os cascos antis de prencipiar a clase. Tercer, que a mosica actual ye muito más alazetada en os ritmos negros, por eixemplo, venius Africa, que en o neoclasicismo europeu, por decir bella cosa. Quarto y finitivo: y qué, si s’inspiran en un libro? Igual como os pintors, a mas gran parti d’as obras yeran por encargo de qui teneba perras d’antismas (y agora): a ilesia y a nobleza. Alavez quasi tot charraba de cosas cristianas u de reis, duques y condes. Tamién se va a estudiar historia d’a mosica en relichión? Todas sabemos que no...
Una d'as campanyas más penibles que he visto en muito tiempo
Arquitectura: No voi a repetir argumentos. Os edificios los pagaba a ilesia y con tot y con ixo, tampoco no se va a dar arquitectura en a clase de relichión.
Politicos, economistas, interpresarios que evitarán a crisi d’agora. Torno a repetir: ¿Van a amostrar politica, economía u interpresarials? No. Ye más: totz os politicos, economistas y interpresarios de más de trenta y tantas anyadas han dau obligatoriament relichión. A más gran parti d’os más chovens tamién. ¿Ha conseguiu ixo aturar a crisi? No. De feito la han provocada.
Continan as fateras: “Será aquí a on aprenderetz a on fer a millor inversión que podretz fer”. Sí. A conduta de l’Opus, que tos guaranciará una vida prou más facil que a la resta.
“Ista asignatura tos aduyará a vivir”... con miedo a l’infierno, creyendo que toda la resta d’a humanidat ye entivocada y irá ta l’infierno, condenando a qui quiera esleixir sobre a suya sexualidat u maternidat y asinas asinas....
Os contenius que en realidat se dan en relichión pues ya los sabemos. Homofobia, misochinia, condena de l’aborto, chustificación de dictaduras de dreitas, minusvaloración d’a sciencia como fuent de conoiximiento y, lo que ye pior, a creyer-te as cosas sin qüestionar-las.
Ye de dar que ta aprender moral, no cal ni l’asignatura de relichión ni a relichión en sí mesma. T’aprender a suya doctrina sí. T’aprender historia de l’arte tampoco no cal l’asignatura de relichión. De feito, si a relichión no hese copau as manifestacions artisticas mientres muitos sieglos, probablement tendríanos un arte muito más rico y variau agora mesmo.
Bi ha qui diz que s’aprenda “historia d’as relichions”. No entiendo porqué, estando a historia d’as relichions aintro d’a propia historia en haber teniu as diferents relichions un papel central en totz os gubiernos, guerras, chenocidios d’os zaguers sieglos. Pero en qualsiquier caso, imos a deixar que den clase de “historia d’as relichions” os catolicos (u musulmans u chodigos, .... rai) esleixus por a propia ilesia?
Podría continar mientres horas, pero creigo que a ideya ye esclatera y quedo a disposición de qui quiera debatir. A relichión, t’as ilesias. A sciencia y a cultura, t’as escuelas