Mostrando entradas con la etiqueta amostranza. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta amostranza. Mostrar todas las entradas

martes, 2 de diciembre de 2025

Lo minimo común multiplo y atras cosas que cal saber

D’entre toz los memes que m'arriban con bella periodicidat, n’i hai un que me fa encarranyar-me prou. Ya sé que ye lo mío problema, que no habría de fer-me por fateras asinas y que no ye que una pachuchada pa fer mas agradable lo maitín laboral. Pero, como en tantas atras cosas, no me preocupa la gracieta sino lo proceso lochico de pensamiento que i hai dezaga.

Parlo d’ixe meme que circula tantismo de «Atro día que no foi servir pa cosa lo minimo común multiplo», en la versión de letras, u «Atro día que no foir servir pa cosa lo complemento predicativo», en a de ciencias. Ista semana m’arribó unatra variant con a flauta dulza que aprendebanos las d’a mía cheneración en l’asignatura de mosica.

Tot son obchecions.

La primer ye la consideración d’os conoiximientos, rai de qué mena, como utils nomás en a mida que tienen una dimensión economica u practica immediata y evident. Ixe pensamiento tan ixemenau de que tot lo que no da diners u aduya a dar-ne, no vale pa res. Clamaz-me romantico u birontón, pero soi d’ixos que creye que lo conoiximiento por sí mesmo ye valioso. Soi d’os que chustifica que se inviertan chanflonadas en investigación teorica, en tirar naus ta l’espacio por muito que aquí nos quede a saber qué conoixer, en entender lo mundo sin haber de buscar aplicacions practicas immediatas. Nunca no sabemos d’a on vendrá la siguient revolución tecnolochica u cientifica. Muitas han saliu d’ixa investigación «pura» u «abstracta» que se suposaba no valer pa res. Y, en tot caso, tot ixe conoiximiento nos aduya a entender millor lo mundo. ¿Que no ye ixo valioso per sé? ¡Cuánto mal ha feito la ideolochía capitalista!

Lo segundo ye lo desprecio a la educación. A sobén sí que femos servir ixe minimo común multiplo, lo complemento predicativo y la flauta dulza en a nuestra vida cutiana de maneras que no en somos conscients. Mesmo si tu no lo fas servir, sí pas atras. Personalment, todas tres habilidaz m’han serviu bella vegada en a vida mía. Lo mcm, a todas horas. Tos recomiendo, como chimnasia mental, abandonar calculadoras y mobils y fer TODAS las cuentas cutianas, con o tozuel. Pero encara que ixe conoiximiento no lo aplicasenos, la manera d’adquirir-lo en la educación obligatoria ye un procedimiento que nos aduya durant toda la resta d’a vida nuestra a adquirir-ne atros d’ixos que sí que consideraz utils. Igual como estudiar una luenga, cualsequier luenga, ye un proceso que fa honra pa ixamplar las astrucias lingüisticas en a luenga propia y amillora l’entendimiento d’as sucesivas que s’aprendan.

Y lo tercer ye un mal d’a nuestra era: la celebración d’a ignorancia que’n charraba Carl Sagan. Ixo que denunciaba Jesús Quintero en o suyo famoso discurso de que «nunca como agora la chent s’heba feito la bamba de no haber-se leyiu un puto libro». Ploro por adintro cada vegada que cualcún diz «ye que soi de ciencias/letras» pa chustificar que no sabe sobre cuestions basicas d’a vida consideradas de l'atro canto d'ixa maldita muga que belún dibuixó entre unas disciplinas y atras. Pareixería que, en trigar l’itinerario en a ESO se chustifica esborrar d’a tuya ment tot lo que sabebas d’as materias de l’atro itinerario. A un matematico ya no de caldrá saber mica d’historia, ni lo mas basico, y de revés. ¿Por qué nos hemos de fer contentas de no saber cosas, de no tener bella competencia en bella materia? Prou que no podemos abracar tot, pero, personalment, tot lo que desconoixco me fa pena u mesmo vergüenya de no saber-ne mas. Por muito que seguntes que arias d’o saber me interesen poco, la zaguer cosa que faría sería presumir d’a mía ignorancia. 

Me salió en os rez una humorista que seguiba con ixe ferrete y reinvidicaba, como tantas vegadas he sentiu en a vida cutiana, que en os coles habrían d’ensenyar a fer la declaración d’a renta, que ixo sí que ye util. Seguindo con o suyo pensamiento utilitarista y capitalista, a on que delegas la capacidat de calculo a una app, nunca en a vida mía m’ha feito falta fer la declaración d’a renta. Siempre me la han feita. Mesmo podría firmar lo borrador que me ninvian. La sola cosa que se deixan, toz los anyos, ye la conduta d’o sindicato. Levo toda la vida treballando pa otri y ixa declaración ye de buen fer. No tiengo ni ideya de cómo funciona ixa declaración ni sabría por dó empecipiar si me la hese de fer yo. Y no veigo garra necesidat de que en a ensenyanza obligatoria s’amuestre cómo fer la renta. Pero no, no me’n foi argüelloso, de no saber-lo. Ye una pena y, si nunca me calese fer-la, me suposaría buen entrepuz.

Gracias, profesoras y profesors d’a vida mía, por tot lo que m’amostrez. Por lo minimo común multiplo, por lo complemento predicativo y mesmo por la tortura d’a flauta dulza y lo solfeo que tan mal se me daba. Y a qui me fa la declaración, ya de paso, porque ixe tiempo que me costaría aprender y fer-la, lo puedo adedicar a escribir en o blog.

lunes, 17 de noviembre de 2025

Profes y comercials a chornada completa

En no tener yo guaire vocación ni langaria por la fayena que foi, me cuesta d’entender lo d’a deformación profesional. Ye verdat tamién que, adintro d’a profesión d’aministrativo no sé que traslación podría tener ixa deformación a la vida no laboral. Asinas que cuento que no padeixco ixa circumstancia que, de vegadas, puet estar mesmo problematica.

Talment por ixo se me fa tan chocant, y de cabo ta cuan, gracioso, ixa deformación profesional que tienen dos profesions: las comercials y las docents. Me pienso que i hai un porcentache bien gran en toz dos sectors de personas que nunca no desconectan, que pareixe que sigan exercendo d’estrela a estrela. Antes de que bella lectora faiga un #notallteachers, me cal aclarir que iste ye un comportamiento que veigo a sobén y que tampoco no soi denunciando garra cosa. Prou que i hai a-saber-los comercials y docents que no lo fan y, de qui sí que actua asinas, no’n tiengo garra queixa. Ye nomás cualcosa que se me fa curiosa. Disclaimer feito.

Ye basico pa cualsequier comercial, muito mas que no conoixer lo suyo producto, tener una buena capacidat pa conectar con os clients. Estar simpatico, ristolero y capable de chenerar complicidat, tener un luengache adaptau a lo publico y estrucias comunicativas son las habilidaz que fan de cualcuna, una buena comercial. Atras, pendendo d’o sector, pueden estar mas externas, como la ropa, la farcha u lo maquillache. En tot caso, ye bien común que, dillá de l’horario laboral, las comercials continen tenendo ixa actitut que pareixe que tot lo rato te vaigan a vender bella cosa. S’han aprendiu de corazón ixo de dar-te siempre la razón, u lo menos no sacar-te-la. Siempre correctas, buscando cualsequier filo d’o que tirar pa trobar gustos comuns que t’acerquen a l’interlocutor. Ye, por cierto, una manera d’estar en o mundo que se pareixe muitismo a las profesionals d’a politica institucional. ¿Por qué será?

L’atro sector, lo d’a docencia, tien un comportamiento pareixiu. Son tot lo día fendo clase. Rai que no sigas alumna suya u que no sigaz charrando d’a materia que impartan. Charran ex catedra y con explicacions y discurso propio d’espacios d’amostranza. Entre ixos tics docents, un d’os que mas risa me fa ye cuan puyan la voz una miqueta pa que se les sienta por dencima d’os comentarios que se les fa u d’o rudio d’a carrera u lo bar. Lo fan sin cantiar-se, con a naturalidat que da lo costumbre de fer-lo terne que terne. Tamién les importa igual que les digas que ya sabes lo que te son explicando. Una vegada que empecipian la lición, la rematan. I hai vegadas que creigo que voi a marchar ta casa con quefers pa lo siguient día.

Amigas docents u comercials: relaxaz-tos. No cal que treballez tot lo día. Podez permitir-tos estar antipaticos u no explicar cada suceso a lo vuestro arredol. Podez fer-nos la contra u deixar-nos vivir en a ignorancia. Ixas horas no tos las pagará dengún.

Y aquí arribo a la gran duda. ¿Qué ye antes, l’actitut vital u la profesión? ¿La chent que ye tot lo día «vendendo-se» s’adedica a lo comercio u d’adedicar-se a lo comercio se torna asinas? ¿Las personas que les agrada d’explicar-lo tot se fan profesoras u prenen ixos costumbres a pur de clarión?

Pa atro día deixamos lo d’a deformación profesional d’os cuerpos y fuerzas de seguridat de l’estau, que ixo ya no fa tanta gracia.

miércoles, 14 de diciembre de 2022

Lo que cal saber ye...

¿Qué cal amostrar a las nuestras ninas y ninos? ¿Qué contenius ha de tener l’amostranza obligatoria? Istas qüestions son debatz continos en la nuestra sociedat y ixo ye normal y bueno. Lo mundo va cambiando y con ell las tecnolochías, las necesidatz y las valors socials y culturals, asinas que la ensenyanza en totz los suyos libels s’ha d’ir adaptando a ixos cambios.

I hai -u i heba- una concepción de l’amostranza como una manera d’adquirir conoiximiento “puro”, aluenyada d’os propositos utilitaristas u mercantilistas tan ixemenaus agora. I hai unatra corrient, cada vegada mas potent, que considera a la chovenalla como mano d’obra con mayor u menor qualificación seguntes nivel educativo y que totz los conoiximientos han d’ir enfilaus a fer d’ellas y ells buens y eficaces treballadors. En lo meyo y como siempre, tot un Arco de Sant Chuan d’opinions. En lo caso mío, si m’he de calar en bell puesto d’ixa escala, sería bien cerqueta d’ixa primer concepción. 

Tot conoiximiento ye valido. Tot conoiximiento ye util. Seguntes qui sigamos, quals sigan los nuestros intreses y cómo nos relacionemos con lo nuestro entorno en aprecisaremos uns u atros. A yo me resultaba absurdo que la chent se sabese las alineacions d’os vinte equipos de futbol de primera división dica que belún me fació notar que yo conoixeba tots los miembros d’os X-Men en orden d’ingreso en la escuela. Y que ixe conoiximiento, a yo, me yera tant util y valioso como a ell l'alienación d'o Reyal Zaragoza d'a Recopa. Por ixo me pareixe prou penible la chanceta ixa que amaneixe de cabo ta quan que diz “atro día que no foi servir lo mínimo común multiplo” (mcm), u lo suyo equivalent “de letras”: “atro día que no foi servir lo complemento circumstancial de tiempo” (CCT). Contino con lo ferrete de que ixa división entre sciencias y letras ye una d’as piors decisions que ha preso la sociedat occidental, pero ye que antimás, en la mía vida cutiana, sí que foi servir totz dos conoiximientos. Ye mas, cuento que muitas d’as personas que lo dicen y que comparten la gracieta, tamién lo fan servir, tot y que lo faigan de manera inconscient.

Las materias y contenius que s’estudien en las educación publica obligatoria han de consensuar-se entre toda la sociedat y, en la mía opinión, han de desarrollar qüestions basicas que nos permitan dimpués afundar autonomament en los conoiximientos que deseyemos. Lo mcm y lo CCT entran de tot en ixa definición y son parte alazetal d’as suyas respectivas materias. Sí que ye important estudiar-los y sí que s’aplican en la vida cutiana. 

En ixa concepción ultrautilitarista de l’amostranza, tuitaba con exito una persona fa bell día:

“Os imagináis salir del instituto sabiendo cómo hacer la declaración de la renta, darse de alta en hacienda, reclamar cosas que creemos que nos han sancionado mal, entender una hipoteca o hacer papeleos de aduanas, por ejemplo? La fantasía.”
Pa yo, ixos conoiximientos me resultan tant utils como l’alineación de l’Osasuna d’o 85. Beluns lo he adquiriu quan m’ha pertocau y belatro no l'he aprecisau en la mía vida. Manimenos, le tiengo prou aprecio a los mcm y lo CCT que cuento que despreciará ista tuitera que pareixe concebir la vida como una papelamenta contina.

Si fese yo un tuit asinas, podrías decir: “Tos esmachinatz salir de l’instituto con una buena comprensión lectora y expresión escrita, dominando totz los rechistros comunicativos, sabendo organizar-se de manera colectiva y entendendo las relacions de poder d’as nuestras sociedatz? La fantasía”. Son habilidatz que me pareixe que no se treballan prou en l’amostranza, que pienso que farían buena honra y que me faría goyo que se i fese mas ficancia. 

Pasa parellano con las luengas, que a escape se dividen entre utils y inutils. Las primeras: anglés, alemán y poco mas. En las segundas, toda la resta, que qui las aprende lo fa por un raro concieto y malfurriando un tiempo que podría adedicar a veyer First Dates u practicar lo metodo Marie Kondo, tot muito mas util a los uellos de belún que aprender latín, aragonés u mesmo arabe, que, tot y que lo parla lo doble de personas que l’alemán, como son en la suya mayoría pobres que no te van a dar treballo, ye tamién una perda de tiempo. La utilidat que le da a l’anglés la mayor parte d’a chent que bi invierte horas y diners arrienda no plega ni a un sacre de tot lo que m’ha dau a yo l’aragonés u lo catalán. Vete-me, antimás, que ixo no m’ha empachau de aprender y fer servir anglés y francés de cabo ta quan.

Las zagalas y zagals ya tienen un curriclo bien amplo. Pa cada cosa que querramos que aprendan, cal sacar beluna d’as que son aprendendo. U estirar l’amostranza obligatoria dica los trenta, que me sé yo. Lo debat sobre qué temarios se i anyaden y quals se’n quitan ye menester. Pero no entiendo ixa tendencia a fer de menos bells conoiximientos que, pa forro de bota, me pareixen qüestions basicas pa la vida. Las hooligans d’as sciencias fan de menos los conoiximientos de letras y eliminarían la filosofía, la metat d’o temario d’historia y tot l’analís sintactico. Las hooligans d’as letras sacarían los molestosos castiellos de fraccions y toda ixa inutil formulación quimica. Y asinas, entre uns y atros podríanos aspirar a una ensenyanza obligatoria a on que aprendesenos a fer papelamenta y presentar los nuestros trimestres de falsos autonomos.

Asinas, con ixas concepcions d’o saber, s’ha iu convertindo la universidat en una fabrica de treballadors hiperespecializaus, con un conoximiento d’a suya chiqueta aria tant gran como la ignorancia de toda la resta.

No entiendo mica d’economía. M’aburro nomás d’escribir ixa parola. Cada vegada que veigo apuntes d’asignaturas de Contabilidat, que por lo mío treballo me toca de cabo ta quan, se me fa como si fuese leyendo lo Necronomicón, y temo invocar, por error, un Cthulhu con la forma d’Adam Smith. Se me fa de mal entender que belún quiera voluntariament estudiar ixo. Pero cuento que a toda ixa parrafiquera de chent que imple la Facultat d’Economía y Interpresa se le fará rarismo que leve vinte anyos aprendendo aragonés, que invierta tantismas horas en escribir articlos que dengún no leye, u que contine flipando con la serie de Cosmos de Sagan y la suya nueva versión de Neil de Grasse Tyson. 

He teniu la suerte d’haber estudiau lo mcm y lo CCT, lo goyo de seguir entendendo lo que son, pa qué se fan servir y aplicar-lo de manera conscient y inconscient a la mía vida. Talment los fillos d’os míos sobrins en cuenta de Mates, Luenga y Historia tiengan “Formularios”, “Teleoperaduría”, “Carnet de Conducir” y “Mensachería” que les aprestarán muito mas pa la vida moderna. De toda manera, cuento que acabarán aprendendo lo que ye lo mcm y lo CCT en bell tutorial de Youtube.

jueves, 16 de diciembre de 2021

Quarto y metat de castellano

Faigamos un poder y viachemos ta un d’os universos paralelos tant de moda en la sciencia ficción y las pelis superheroicas. Esmachinatz-tos que, en bell lugar d’Aragón UNA familia quier educar a lo suyo fillo en aragonés y, como la escuela y la resta de familias en son en contra lo levase t’os tribunals. Ixos tribunals fallan a favor d’a familia y obligan a que un 25% d’as clases se faigan en aragonés y mesmo ubren la puerta a que en tot Aragón, calga ixamplar ixa mida. ¿Qué dirían los medios de comunicación? Charrarían sin dubda d’imposición y de que, por lo concieto d’una familia, talment calga redisenyar tot lo sistema educativo. Manimenos, ya veyemos que si ye de revés, ixa familia pareixen garrispos herois luitando contra lo catalán, la nueva ETA.

Si, como ye lo caso d’aragonés y catalán, la luenga ye minorizada, antimás charrarían de que ye un invento de laboratorio, un idioma inutil, sin futuro y cazurro. Que encerrinar-se en charrar-lo ye un atraso. Porque ya se sabe que l’espanyol “s’expande”, pero la resta de luengas “se imponen”. Ixa luenga que de vez tien una salut de pistón, que se parla en tot lo mundo, por cada día por mas chent, cientos de millons de personas, pero que pareixe tremolar si en un lugaron d’o Maresme los ninos fan Sociales en catalán u si Peppa Pig diz Egun on cada maitín.

¿Ye que dengún i piensa, en los ninos? pregunta una voz por astí. ¿De verdat conoixetz a garra nino que le preocupe en qué luenga le dan tal u qual asignatura? Talment, a aquella Victoria Invent que ploraba si le leyeban un libro en catalán, u a lo vecín de camping de Julen. Pero lo cierto ye que la mayoría d’a cachimalla no tien ixos problemas lingüisticos y se relacionan con la naturalidat de qui no tien los prechuicios d’os adultos. Asinas que a ixe hipotetico alumno que protagonizaba las primers ringleras d’iste post, lo mas probable ye que le tienga igual si le fan la clase en una u atra luenga. 

Sin ETA, con uns relativament buenos datos economicos y laborals y la evolución favorable d’a pandemia, a lo facherío no le queda atra que tirar de conflicto lingüistico y fer aparatos a mirar qué pesca en una qüestión tant identitaria y alavez pasional. L’aparato mediatico, prou que sí, i colabora, emplindo horas de desinformación con isto a on que pareixe que no tienen ni un minuto pa comentar que l’alcaldesa y las profesoras de l’instituto son recibindo menazas de muerte dende que se mediatizó lo caso, tant condenables como qualsequier atra menaza de muerte. Diz Casado, y i soi d’alcuerdo con ell, que no caldría adedicar ni un minuto a charrar de que Peppa Pig s’emita en euskera. Prou que no. Tramite parlamentario y ta casa. ¿Qué problema i hai? ¿Por qué no va a poder veyer la cachimalla de Eukal Herria los dibuixos en la luenga que quiera? Ye la dreita qui s’encerrina en que no se pueda ixamplar la ufierta de contenius en luengas que no sigan lo castellano. “Luengas cooficials”, que les claman los medios, ixuplidando lo significau d’ixe prefixo “co” que las mete en una teorica igualdat. Tant cooficial ye lo catalán u lo gallego como lo castellano, asinas que, u anyaden “diferents d’o castellano” a lo termen “cooficials” u fan servir atras mas sinceras como “inferiors” u “molestosas” que ye en realidat lo que quieren decir.

Contimparan la docencia en catalán con lo terrorismo, lo nazismo u l’apartheid sin mica vergüenya. La supervivencia d’una luenga chiqueta en un mundo globalizau con qüestions que han significau muertos arrienda.

Lo que diga la sentencia ye quasi lo de menos. Porque lo que importa ye qüestionar un modelo de immersión lingüistica que leva decadas funcionando razonablement bien y con lo que las ninas y ninos educaus en Catalunya consiguen competencia en todas dos luengas. Si no, ¿por qué ye un 25% de clases en castellano? ¿Por qué no un 50%? ¿U un 10, 73 u 2%? ¿U lo que demande cada familia en cada escuela. Quarto y metat de castellano, como en las carnicerías ¿Qué razons pedagochicas u chudicials i hai pa que siga precisament lo 25? Cada hora menos en la luenga minorizada ye un entrepuz pa la suya supervivencia, cosa que no pasa con la no-minorizada, omnipresent, y que, precisament por ixa ubicuidat, no aprecisa de mayor protagonismo pa que se charre con la mesma (u mesmo mayor) competencia que en los territorios monolingües de l’estau. 

En tot iste caso, a lo facherío le importa igual lo crio y la familia, las razons pedagochicas, culturals, socials u historicas que aparan lo sistema d’immersión lingüistica, y se la bufa l’arbitrariedat chudicial. Porque lo problema suyo ye la simpla existencia d’una luenga que no siga lo castellano. Porque, a la fin, lo que quieren ye que todas ixas luengas molestosas se queden en la intimidat d’as casas u, en lo millor d’os casos, musealizadas pa que, qui tienga lo raro concieto de querer conoixer-las, pueda consultar-las en bell rechistro, sin fer estorbo a la naturalisma, mistica y mica forzada expansión d’o castellano que, como dició lo Rei fuyiu, “nunca fue lengua de imposición, sino de encuentro, y que a nadie se le obligó nunca a hablar”. Por dencima d’un 25%, caldría anyadir.

viernes, 5 de noviembre de 2021

Nos ne sobra, de motivos

Quasi dende que empecipié a fer de mayestro d'aragonés prenié una rutina pa lo primer día de clase. Prencipiaba explicando a las alumnas lo funcionamiento d'as clases, de l'asociación, obchectivos y cosas asinas y acababa decindo que ixa que pronunciaba yera la zaguer frase que me sentirían en castellano. Dimpués, me presentaba y comencipiaba un rolde a on que cada ún recontaba qui yera. Les demandaba lo nombre suyo, nivel educativo, a qué s'adedicaban en la vida, aficions, orichens cheograficos u sociolochicos y la razón por la que quereban aprender aragonés. Lo feba sobre tot pa saber por a on alentaba cada ún y como me podeba enfilar-ie pa ficar-le tot l'amor por la luenga que quereba transmitir. Me pareixeba, y me sigue pareixendo, que ye un dato intresant a la hora de poder buscar complicidat con l'alumna y trobar vinclos emocionals que faigan que la materia, en iste caso l'aragonés, no nomás siga obchecto d'estudio, sino que se torne una pasión.

Entre ixas motivacions, me trobé de tot. N'i heba de clasicos, que amaneixeban terne que terne: por la cultura aragonesa, porque pai, mai, yayo u yaya charraban no sé cómo, por orichens, mas u menos aluenyaus en l'arbol chenealochico, d'o Pirineu, por intrés filolochico u lingüistico, por militancia politica... Mesmo n'i heba qui no sabeba explicar guaire bien porqué quereba aprender-lo. Un d'ells, en un d'os primers anyos que feba clase, me respondió, literalment "pa hoder a los catalans", como si a garra catalán le hodese, u nian le importase un sacre, lo que ixe personache estudiase. M'espantó aquella respuesta, pero pensé en que teneba tot un anyo de clases pa fer-le cambiar los suyos prechuicios lingüisticos y nacionals y fer-le parar cuenta d'o entivocau que yera. Si lo consiguié, no lo sé. Fa anyos a-saber-los que no me lo trobo.

Fa bell anyo, en belún d'os videos que se puyó t'os retz a on que amaneixeba chent parlando sobre l'aragonés, una d'as entrevistadas qüestionaba los motivos pa acercar-se a la luenga. Deciba que "no podeba ser que qui s'acerca-se-ie lo fese por motivos que no fuesen purament lingüisticos", desautorizando en un petén a lo 90% (si no lo 100%) d'as alumnas que he teniu en totz los anyos. L'aragonés pareixe que ye una luenga en tant buen estau que puet permitir-se lo luxo de decidir que nomás qui tien unas motivacions "purament lingüisticas" pueda acceder-ie y, qui no, qui en tien d'atras, u pa qui la luenga en sí mesma no ye que una d'as motivacions, ha d'aleixar-se-ne no siga que lo malmeta con las suya sangre puerca. La lingüistica pareixe, de vez, una disciplina tamién "pura", negando la suya relación mas que caboliosa y de tot inseparable, con atras como la sociolochía u la historia. Si lo de "hoder a los catalans" m'heba espantau, isto quasi me fa plorar.

Lo Congreso espanyol d'os diputaus aprebaba iste mesmo mes una PNL por la que l'aragonés podeba optar a subvencions y premios. Cauquerré. Money. L'argent. Lo que fa chirar lo mundo, que deciba la Minnelli. Y muito mas, a priori, que no las radidas perras que pueda ofrir circumstancialment lo Gubierno aragonés. Los diners no me pareixen la millor motivación pa acercar-se a l'aragonés. Prou que no ye la mía. Prou que me faría mas goyo que se fese por atras razons, entre ellas las lingüisticas. Pero si fa que la chent se bi intrese, bienvenidan sigas todas las motivacions. En totz los anyos que levo d'activista ye un debat que ha surtiu terne que terne. Pa que l'aragonés tienga futuro cal que faiga mover-se los diners, que cuenten puntos pa las oposicions, que siga un atractivo turistico, que bi haiga prochectos empresarials que tienga l'aragonés en cuenta y asinas-asinas. Muitas iniciativas intresants s'han feito en los zaguers anyos precisament en ixa linia. Y no se m'ocurriría qüestionar ni un solo segundo a qui s'acerca a l'aragonés por motivos economicos.

Todas y totz femos falta. Todas y totz tenemos identidat, lingüistica y nacional, y todas son respetables siempre que no nieguen la d'otri. Todas las que tenemos una relación con l'aragonés, siga la que siga, tenemos los nuestros motivos, en plural, pa acercar-nos-ie d'a manera que queramos y dengún no tien dreito a qüestionar-los. Y sisquiá, tot y que por razons que consideremos entivocadas, por cada día bi haiga mas chent que lo aprenda u que no lo deixe de parlar. Parafraseando a Sabina: pa charrar aragonés, nos ne sobra, de motivos.

martes, 13 de octubre de 2020

Educación y pasa. Tierra de barrenaus 7x02

Probablement un d'os temas mas polemicos y debatius en istos tiempos de pasa ye cómo chestionar la educación. Las problematicas son bien diferents y poco tienen a veyer las estudiants d'universidat con las d'infantil. Pero en totz los nivels educativos nos trobamos con grans concentracions de personas que se suposa que ye precisament lo pior que i hai pa que nos apeguemos lo virus. Como en tantas atras cosas, no tenemos respuestas machicas que apanyen de camín totz los problemas derivaus de no poder chuntar chent, pero somos seguras de que bi ha muitas cosas millorables.

En un afer tant important como ye la educación he quiesto contar con diferents voces y quatre d'ellas han respondiu a lo clamamiento que facié y son presents en iste programa. Pais, educadoras y docents de diferents nivels educativos ofreixen la suya envista de tot lo que ye pasando en istos primers meses d'educación en tiempos d'a covid. Lo debat chenerau toca a-saber-las atras cosas bien intresants tamién, contrimostrando que la educación ye muito mas que una serie de nivels formals d'adquisición de conoiximientos. 

S'ha quedau difuera d'iste programa bella voz que m'hese feito goyo de tener: alumnau, profesorau rural, las FPs... y ya soi treballando en que puedan venir ta belatro programa a comentar la suya situación. Asinas que si yes una d'ixas personas u en conoixes garra y quiers venir t'o programa, mete-te en contacto con yo.


viernes, 21 de septiembre de 2018

'Vosotros', 'ustedes', 'sopars' y 'cenes'. Por Carles Terès

En Facebook, charrando sobre temas de standards y amostrar-los en la educación publica, empecipió un chiquet debat. Un d'os debatients estió Carles Terès, autor de Licantropia, libro ganador d'o Guillem Nicolau de 2011, y d'o blog L'esmolet, toda una referencia en la blogosfera aragonesa. L'articlo orichinal, titulau 'Vosotros', 'ustedes', 'sopars' y 'cenes", lo podetz leyer en lo suyo blog, y contino tos pencho la versión en aragonés.

Iste Cabo d'anyo s'han anyadiu a la colla de Torredarques los amigos Rosana y Marcelo con los suyos fillos Tigist y Mulatu. Son archentinos y fa mas de deciueito anyos que viven en Espanya, concretament en Madrit. Nos conoixiemos en Addis Abeba, quan i fuemos a buscar a los nuestros fillos respectivos. Les amostremos lo lugar, una mica Morella y mesmo lo centro de salut de Vall-de-roures - cosa important, tranquilos.

Como en la chiqueta colla de Torredarques bi ha catalans, estió inevitable que en la cena de despedida d'o 2017 surtise lo tema d'a situación. Que se le va a fer. Pero a yo lo que m'intresó estioron las conversas sobre los nuestros respectivos dialectos. L'archentino en ye un de bien rico, con fama (talment mereixida) de estar seductor por la suya mosicalidat dulza y lo suyo lexico peculiar. L'amigo Marcelo nos recontó que quan ell estudiaba en Buenos Aires le ensenyaban lo mesmo espanyol que en las escuelas d'os suyos fillos en Madrit. A pesar d'ixo, y como tot lo mundo puet comprebar, la modalidat archentina pervive cerenya y sin rastro d'iberización. "Yo estudiaba 'tú' y 'vosotros', pero siempre digo 'vos' y 'ustedes'". L'expliquemos que por ista parte beluns s'alticaman si en la escuela s'amuestra 'sopar' u 'doncs' en cuenta de 'cena' u 'pues'. "No lo entiendo" dició Marcelo. Yo tampoco.



martes, 12 de junio de 2018

Las mozas. Historias d'un cole de mosens XI

Un ser imachinario charró a los chefes d'o mio colechio y les dició que lo millor pa la nuestra educación yera que nos separasen d'a mitat d'a población, trigando como criterio los nuestros chenitals. Ixo, que los chueces fachas d'un estau aconfesional han decidiu que paguemos entre todas, tien conseqüencias educativas muit grieus, como que me plantase con tretze anyos sin haber puesto creixer con zagalas d'a mia edat y tener alavez un problema de relacions prou grieu con ellas, dica que me i facié.

Las mesachas nos embabiecaban a muitos de nusatros dende crietz. T'a part d'alavez sí que yeran ixos "sers misteriosos" que diz lo topico masclista. Sers que no hesen estau misteriosos si hesenos creixiu sin troixar-nos. Pero como no las tenebanos en casa, hebanos d'ir a buscar-las por la redolada.

Lo primer colechio an que nos aventuremos, como Livinsgtones preadolescents, estió lo Gascón y Marín. Un companyer de clase - no me preguntetz cómo lo aconsiguió- festellaba con una zagaleta d'ixa escuela. Con ixa enchaquia, una colla d'amigos quedabanos con los dos y marchabanos ta un callizo d'o Paseyo la Mina, an que viyebanos como se besuquiaban toda la tarde. Totz dos levaban aparato dental, y siempre febanos chanzas con las posibilidat de que las suyas ferrallas d'enganchasen y no podesen desbesar-se, habendo d'avisar a sus pais pa que venisen y los descubrisen pecando. La resta mirabanos de charrar con las mesachas, avergonyaus de tot, mirando de fer-nos con una novia, sin saber guaire bien lo que ixo yera.

Las siguients expedicions nos levoron ta Carmelitas. Astí conoixeba a una zagaleta, filla d'uns amigos de mis pais. Pasabanos por la puerta quan en saliban a viyer si escunzabanos con la que nos fese goyo. Pa quan feban fiesta d'o cole, y bella tarde que las monchas andasen espisguardadas, gosabanos de colar-nos-ie pa alparciar qué podeba haber-ie de diferent en aquell patio misterioso freqüentau nomas por zagalas. Las dificultatz pa entrar-ie, y lo feito de que me pareixeban una mica pixautas, fació que a escape chirasenos t'o tercer destin en lo nuestro viache en busca de companyía femenina.

Asinas pleguemos en lo que mas nos duró. Lo colechio publico Miraflores. Lo tenebanos bien cerqueta y lo patio suyo yera a ran d'a carrera y d'o parque. Una cleta nos separaba, pero nos apanyabanos, charrando a lo tuyo traviés, u mesmo pasando-nos los libros de textos pa que nos i sinyasen y nos metesen bella ixautada de crietas. Ya faríanos once u dotze anyos y, tot y estando encara bien patantons, las hormonas empecipiaban a alticamar-se. Ellas, ye claro, se nos ne rediban. No yeran como las de Carmelitas, pixautas y d'un cole no mixto. Yeran bien feitas a lo contacto con atros ninos. No febanos que decir fateretas propias d'ixa edat y con que nos adedicasen bella floreta, ya marchabanos de tornada ta casa a dos palmos de tierra.

Las mesachas me ubrioron, en ixos zaguers anyos de cole y en los primers d'instituto, un mundo diferent, an que las relacions entre las personas no teneban ixa pudor de masto violento marcando territorio que tanto se cautivaba en Corazonistas. Quan a la fin en conoixié y podié tener las relacions normals que habría de tener qualsiquier choven, trobé una companyía muito millor en ellas que no pas en ells. La mia cuadrilla, durant muitos anyos, yera formada muit mayoritariament por zagalas. Una opción que la educación segregada, trigada por mis pais, desfendida por la ilesia, y subvencionada encara hue por los impuestos de todas, me negó.

En marchar t'o instituto publico, s'encertó que beluna d'ixas mesachas d'o Miraflores fue con yo ta clase. Mesmo con bell par contino tenendo amistanza dimpués de tantas anyadas. No puedo evitar fer-me a riseta cada vegada que recuerdo ixos meyodiyas en lo parque, charrutiando de fateras, con miedo mesmo a acercar-nos-ie. Ni evitar pensar en tot lo diferent que hese estau la mia vida d'haber puesto relacionar-me con mesachas d'una manera normal durant los mios primers anyos d'existencia.

jueves, 10 de agosto de 2017

Patri y la literatura: Historias d'un insti publico V

De lo paso mio por Coras no recuerdo que una profesora buena. La que me dio en 1º de EGB, que siempre me refirmaba en la mia afición a la lectura, y que me recomendaba libros. La resta yera una clica de barrenaus de mayor u menor grau, quan no dreitament psicopatas. En tot caso, chent que no mereixeba tener a cargo suyo ni un periquito.

En l'instituto no tot yera ideyal. Recuerdo un profesor sustituto de Manuals (u como se decise) que levaba penchando d'o cinto un clavero con l'alica franquista, y que yera un carnuz. Bien se vale que duró poco la sustitución. Atra profe, de luenga pa forro de bota, s'encerrinaba en pronunciar como /x/ la J de una alumna que se deciba Judith, y ixe yera o suyo nivel de criterio lingüistico y de respeto a las personas. De profesors malos, u simplament mediocres, en tenié más d'un y de dos.

Pero en l'instituto tenié beluna d'as millors profesoras d'a mia vida. Prou que la comparanza con Corazonistas ye absurda, ya que me niego a reconoixer a ixo como profesorau.

A una d'as profesoras que me marcó le clamaremos Patri, por si no le fa goyo que en charre, d'ella. Yera profesora de Luenga y literatura, y tenié la suerte de que me dio clase un anyo, y la desgracia de que no me'n dase mas. Yera d'ixas personas apasionadas d'a literatura y de l'amostranza, y que antimás sabeba transmitir ixa pasión. Personalment, Luenga y literatura yera una asignatura que gosaba de aprebar porque me resultaba prou facil, pero de vez me feba muitisma galbana d'estudiar-la. Manimenos, ella conseguiba que ni me calese estudiar, porque me bebeba cadauna d'as suyas parolas en clase.

Una d'as alcordanzas que foi d'a clase suya estió lo romanticismo. Quan nos lo explicó yo yera adolescent. Un bullir d'hormonas, sentimientos, amors y desamors. Ixos momentos d'a vida tuya an que tot pareixe gloria u trachedia. Siempre exacherando cada acontecimiento d'o diya, como si estase clau pa la resta d'o tuyo esdevenider. Lo romanticismo, allora, yera un movimiento cultural que me atrayeba prou. Amor, libertat, rebeldía, ... lo teneba tot pa una persona de 16-17 anyos. Pa chupir-nos de l'esprito romanticista, un diya proposó de fer una clase diferent. Iba a meter-nos mosica d'autors romanticos, u cancions basadas en os suyos textos. Tamién ibanos a leyer belun d'ixos textos y charrar-ne. Y pa que nos gronxiasenos, no iba a pasar lista. No iba a existir las normas "normals" de clase.

Como ya he comentau yo feba fuina bien a soben, asinas que a ideya de fer-ne sin que me contase, yera un lamín. Manimenos decidí d'ir-ie, porque lo tema m'apasionaba. Ixo sí, chupiu d'aquell esprito facié un ratet tarde. Indo ta clase, la esmachinaba con toda la chent en plan hippie, leyendo y charrando y Patri explicando-nos de que iban todas aquellas metaforas que no entendebanos. Quan i plegué me trobé un panorama prou diferent. Sí, Patri heba conectau lo radiocasette, y leyeba en a loseta un poema de bell autor. Pero l'alumnalla teneba la mesma actitut que en una clase normal. Totz posaus en as suyas mesas, con los cuadernos ubiertos y lo boli presto pa prener nota. Por un momento pensé que m'heba entivocau, asinas que le pregunté a Patri:

- Perdona Patri, lo d'o romanticismo yera hue, no?
- Sí, sí, ye hue.
- Alavez, me puedo posar aqui debant por tierra pa ascuitar bien la mosica, no? -en clase gosaba de posar-me bien dezaga -
- Como quieras, prou que sí

Deixé la mochila en a mia silla y me posé por tierra a o canto d'o radiocasette.No entendeba porque les daban un troz de libertat y no lo aprofitaban. La mayoría, encara que podeban crebar las reglas de cada diya, decidiban voluntariament continar con la rutina y sin salir-se-ne ni un sacre d'as recholas d'arredol d'a mesa suya. Nomás lo mio companyer de mesa, un buen amigo que tamién lo yera flipando con lo romanticismo, m'acompanyó. A la fin d'a clase yeranos cinco u seis en ixa actitut. Ya podetz viyer que, como buen adolescent, yera un poquet "notas".

La clase estió marabellosa. Poesía, mosica y, sobre tot, un oasis en ixe desierto que gosa d'estar l'amostranza d'a literatura. An que no febanos que aprender una parrafiquera de datos de nombres d'autors, corrients, anyos y obras, Patri nos amostraba de qué iba cadauna d'ixas corrients, qué nos trobaríanos en ubrir un libro suyo, por qué se valeba la pena leyer-los (u no pas), ...

Atro diya nos fació un examen "sin compromís". No contaba pa evaluación, ni ibanos a tener una nota numerica. Consistiba en comentar tres textos. Un d'ells yera la Canción del pirata de Espronceda. Lo de comentar textos yera qualcosa que me feba a saber que goyo, porque no me caleba estudiar-lo y gosaba de fer-lo prou bien. En iste caso m'escribié bell fuello, charrando sobre a libertat d'o pirata, l'ausencia d'autoridat, y cosas asinas, que mereixió una anotación de Patri en un marguin que deciba "Juventud rebelde". M'encantó recibir aquello como nota d'un examen.

Ixas yeran clases especials, pero las mas cutianas tamién yeran buenas. Aquell anyo me animó a leyer muitas cosas que ni hese pensau de fer-lo y me sacó bell prechuicio sobre a literatura clasica. Patri prebaba d'amostrar-te a leyer de verdat. No nomas la tecnica de chuntar letras que ye lo que aprendemos de chiquetas, sino entender lo que se ye leyendo. Aturar-te un momento a pensar-ie, a analizar, mesmo a parar cuenta de cómo ye escrito y d'a polideza que guardan ixas parolas. Leyer-leyer, no pas entender simbolos. Y ixo ye muit gran. Una d'as mas grans feblezas d'o sistema educativo ye que bi ha una graniza proporción de personas, mesmo con estudios superiors, incapables de entender textos relativament sencillos.

Como toda la familia mia, trigué sciencias quan lo sistema educativo decidió que heba de fer-lo. Los famosos itinerarios, que tantas pleitinas provocan en cada reforma educativa ya existiban. Lo feito de tirar por sciencias suposaba que teneba una serie de asignaturas obligatorias y un surtiu d'optativas. Entre toda la ufierta cheneral d'asignaturas yera la de "Literatura universal". Atras me feban mas goyo a priori, pero sabeba que ixa asignatura la iba a dar Patri. M'hese encantau de poder trigar-la, pero no yera en lo "catalogo" d'as asignaturas pa la chent de sciencias. Como teneba bella amiga de letras que sí que iba t'a clase suya iba informando-me-ne. Yo me feba cruces, y contino fendo-me-ne, de qué clase de incompatibilidat viyeba lo sistema en que podese cursar de vez Física y Literatura Universal.

Un diya me castigoron por fer que me se yo en clase. Me facioron fuera y me ninvioron t'a biblioteca de l'instituto lo que quedaba de clase, que yera quasi toda. Veteme que por astí andaba Patri, con lo suyo alumnau, fendo clase, porque de cabo ta quan le feba goyo de baixar-se-ne t'a biblioteca a fer-la. Probablement estié un d'os alumnos que mas caso le fació ixe diya, por aquello de que si no i vas obligau, tot dentra millor. Ixa estió la sola clase de Patri que tenié la suerte de recibir aquell anyo.

Guardo muit buena alcordanza de muitas profes d'aquellas envueltas, pero sin dubda ye de Patri de qui millor en tiengo. Si bi'n hese mas como ella, probablement tendríanos una sociedat muitismo millor. Y si lo sistema educativo emparase maneras de funcionar como las suyas talment bi'n habría mas.

viernes, 23 de diciembre de 2016

Historias d'un insti publico (I)

A modo de memorias, voi recontando en iste blog lo que más me percutiba en os anyos que m'estié en Corazonistas, colechio privau catolico que pagamos entre todas. Ixe tiempo lo vivié pleno d'una sensación d'absurdez total en a mayoria d'os fenomenos que teneba arredol. No entendeba la relichión, no entendeba as trazas d'o profesorau, ni porque no podebanos compartir espacio con mullers u tantas atras cosas.

Pero tot ixo se tornó mesmo mas fundo quan a la fin plegué en a escuela publica. Debant de tot lo que heba viviu, me trobaba con un espacio de convivencia y estimulos perens. Con dificultatz, prou que sí. No yera un paradiso, como no puet estar-ne l'adolescencia de dengún. Pero siempre que foi alcordanza d'os anyos d'instituto, los remero con a sensación de descubrir un mundo real que dica alavez se me heba amagau. 

Facié a secundaria en l'IES Medina Albaida. A mia quinta estió la primera en fer ESO en ixe instituto que, antimás, engueremos. A FP, en o segundo anyo dimpués d'a reforma educativa, la facié en l'IES Andalán. Asinas que prebé diferents institutos y experimenté a reforma educativa. Como buena parte d'a mia cheneración, facié EGB y ESO. Y ni por lo uno, ni por l'atro soi millor u pior.

En a publica, podié ixuplidar os trucazos de valdes. Convivié con mullers, descubrindo que gosaba de trobar-me muito mas comodo con ellas que no pas con ells. Me amostroron que opinar u prebar de debatir con as profesoras no ye mal, si se fa con respeto. Que no caleba estar tot lo dia sentindo-se culpable por tot. Que o feito de que as personas sigan muito diferents entre si, ye una riqueza, no un periglo. Tantas cosas!

Tamién aprendié atros conoiximientos "tecnicos", por si belun se lo pregunta. Prou que en salié integrando y derivando, sabendo-me a historia d'Espanya, as leis d'a termodinamica y o ciclo de Krebs. Torné a gronxiar-me con a lectura, vicio que heba deixau en os zaguers anyos d'o cole, dimpués de malas experiencias con os libros de lectura obligatoria. 

L'instituto consiguió lo que se le ha de demandar a la escuela publica: ensinyar-me as materias mas esencials pa la vida y pa os mios estudios y, sobre tot, formar-me como persona.

Ixos anyos, como he dito, no estioron un paradiso. Pero a o canto d'os que vivié en o colechio, estioron una verdadera liberación. A cronica d'aquells tiempos, en bells dias prencipiaré a recontar-tos-la.

viernes, 28 de octubre de 2016

Criterios y arbitrariedat (2): A historia d'Adrián. Historias d'un cole de mosens VIII

Que no totz os alumnos son iguals yera qualcosa evident en Coras. Pero no por una atención personalizada, u por un cudiau a la diferencia. Adrián en estió l'eixemplo más claro. Yera un mocet royo y una mica baixo. Yera muit traveset, y encara que yera bien agudo, lo d'estudiar no le feba guaire goyo, asinas que suspendeba os examens a l'arreu. Siempre chustet, se libraba en o zaguer momento de repetir. Tardé tiempo a fer pacha con ell. De feito nos faciemos más amigos en l'instituto que nos encertemos dimpués, que no en os ueito anyos de mosens.

Antimás de mal estudiant, Adrián estió d'as primeras personas que se me definió como anarquista, d'os primers companyers que prencipió a fumar y a zorriar, a ascuitar punk y rock, y mesmo a portiar un pendient d'ixos de rolde en a orella cucha. Prou que ,como qualsiquier cosa que s'esvarraba bell poco d'o modelo de "nino Coras", le vedoron de portiar-lo.

Creigo que yera enta seiseno u sieteno de E.Ch.B, que a bell mosen le dió lo barrunto de fer d'as tutorías qualcosa más que no una hora pa fer quefers. En a primer clase nos fació una charrada sobre o dialogo que prebaría de empentar, y que ixe espacio sería pa que debatisenos y charrasenos de lo que nos preocupase. En una d'as primers clases, Adrián, posau en a zaguer ringlera de sillas, devantó a man y preguntó porque le vedaban de portiar lo pendient que tanto goyo le feba. Mosen respondió, fendo a retolica sobre as trazas y os modos, y decindo que a chent heba de venir acotraciada. Adrián, con toda la mielsa que teneba quan quereba, fació un cenyo de superioridat y respulió, muit tranquilo, preguntando qual yera a razón de que as ninas sí podesen levar-ne. Aquell anyo u l'anterior, no lo remero, yera o primer que entraban chicas en a escuela. Mosen, a qui yo creyeba con más astrucias dialecticas, se quedó sin tartir. Bell largo segundo dimpués, bien niervudo, dició que s'acababa lo debat y que totz a leyer. Aquell dia tamién aprendié muito. De Adrián, claro.

Ni Adrián ni yo querebanos estar-nos-ie. Igual como muitos atros lo tenebanos bien claro. En seiseno les demandé por primer vez a mis pais que me cambiasen ta un publico, pero no lo consiguié dica ueiteno. A diferencia entre Adrián y yo yera en as notas. As mias de notable alto, as suyas d'uns aprebaus radius y conseguius a pur de repetir examens. Mesmo pa la mia marcha / liberación de Coras, os mosens me teneban alzada una sorpresa.

O feito de que muitos nos i sentisenos engarcholaus, se viyó enfortiu quan prencipioron a devantar o IES Medina Albaida. Dende o nuestro recreu podebanos viyer como abanzaban as obras a traviés d'a cleta que nos ne separaba. Cada vegada que saliba encarranyau t'o patio, m'aconhortaba mirando-me ent'o Gasometro - como le decibanos en ixas envueltas - y feba la cuenta d'os dias que me i quedaban. En primeras, qui bi marchabanos, charrabanos a escuchetes entre nusatros, d'os tramites que caleba fer y d'as asperanzas que tenebanos en ixa fuyida. Quan as listas salioron publicadas ya no podebanos continar con o secretismo y se fació publico os tretze - de quaranta - que en ixopabanos. Entre ells, Adrián y yo. 

Antes que ixo estase definitivo, bell mosen, no recuerdo qual, venió y prebó de convencer-me de que me i quedase. No entedeba por qué quereba marchar d'o cole, si teneba unas notas tant buenas. No le dié explicacions. No las mereixeba. Yera a primer vez en muito tiempo que s'intresaban por a mia opinión y ya feban tarde. Con tot y con ixo, me quedé una mica percutiu. En o siguient recreu lo charré con a resta d'os tretze. Nomás heban charrau con atro y yo, os dos con una media de notable alto. Rai a resta. Adrián y yo, y quasi totz, nos encertemos en o Medina Albaida y m'aseguroron que no heban charrau tampoco dimpués con ells. 

En l'instituto, en o primer anyo, facié un gran amigo, que tamién heba sufriu a los corazonistas. Ell yera un anyo mayor que yo pero repetiba 1º de BUP, pasando-se a 3º ESO (yera quan prencipiaba a aplicar-se a LOGSE). Charrín charrán, le charré d'os mios zaguers dias en Coras y ell me contó a suya propia historia. Yera un tarambana y en ueiteno le'n cayoron quatre. Asinas que heba de repetir curso. Sus pais marchoron a charrar con os mosens y le dicioron que l'aprebarían tot a truca de que le levasen t'atro centro. Asinas lo facioron. Con poco exito ya que me lo trobé repetindo a l'atro curso.

Adrián continó estando un estudiant penible y dimpués de suspender no se quantas en 3º d'ESO, tornó a cambiar de IES, asinas que le perdié la pista. A zaguer vegada que charré con ell iba ta un cole de l'Opus y aprebaba tot a pur de "os chanfles de pai", en as suyas propias parolas.

Un nino de 11 anyos evidenció a falta d'argumentos d'un mosen de ciquanta y tantos. A diferencia de tracto enta ell y enta yo, deixó claras a etica y as practicas inmorals - y probablement ilegals - de l'amostranza catolica que todas, Adrián y yo tamién, financiamos.

jueves, 29 de septiembre de 2016

Criterios y arbitrariedat: O "pai" Reollo. Historias d'un cole de mosens VII

Os camins d'o Sinyor son inescrutables. Os criterios d'os mosens a soben tamién. U no pas tanto. Una d'as tantas cosas que me feban encarranyar-me en os anyos que estié en Coras, estió l'absoluta falta de lochica y l'arbitrariedat en a mayoría d'as decisions que preneban os mosens.

Un d'os mosens con qui no feba pacha ni pa dios, se deciba Reollo. O nombre no lo recuerdo, porque entre atras cosas absurdas, allí totz nos clamabanos por l'apelliu. Y a os mosens con un "pai" u "chirmán" por debant. Dende chiquet he teniu problemas con a esquena y me cuesta d'estar-me muito rato en una mesma postura. Asinas que en clase yera una sargantana, movendo-me terne que terne, prebando de trobar una posición que me fuese comoda en aquellas sillas de tortura que tenebanos. A ormino m'acoflaba como podeba, deixando-me esbarar silla t'abaixo. O Reollo, m'encarranyaba y me deciba que guardase a postura "buena", que yera la de "nino-maquina" con a esquena dreita, as mans sobre a mesa y a uellada entabant t'atender a las suyas aburridas explicacions (Ye a sola vegada en a mia vida que a Historia me la ha bufau). Como no podeba estar-me quieto, yera bien cutiano que yo rematase a clase forachitau, contando as recholas d'os pasillos, u copiando a lición en belatra aula. Si yera por a quimera que teneba u porque me perdeba la metat d'as clases, no lo sé, pero aprebaba con un "sufi" la suya asignatura, y gracias.

Pero tot aquello cambió un diya. O Reollo nos heba mandau copiar bella lición u qualcosa d'ixas tant educativas que feban os mosens quan no les aganaba de fer clase. Totz yeranos en silencio, escribindo u estudiando u lo que fuese. Ell iba caminando por cada ringlera de sillas, como siempre con as mans en a esquena. S'acercó t'o puesto mio y s'acochó. Yo ya yera pensando-me que m'iba a cayer por bell cabo. No recordaba haber feito cosa mal, pero con os mosens nunca no se sabe. Sino has pecau, yes a pocas de fer-lo, y sino, ya s'inventarán bella cosa ta castigar-te. S'acochó enta yo y me dició:

- Ahiere te viyé salir d'un puesto que me fació muito goyo.

En ixas envueltas yo acababa de fer-me socio d'a Biblioteca d'a D.Ch.A. que bi ha en Dr. Cerrada. Aquello me pareixeba una maravilla y me i foteba firme rato leyendo con anglucia cadagún d'os libros y tebeos que i teneban. Yera o solo puesto que se m'ocurriba que m'hese puesto viyer salir-ne.

- A biblioteca? - le pregunté, con una mica de miedo, por si fallaba y me cayeba bell lapo.
- No. D'o Pilar. - y continó lo camín entre ringlera y ringlera de silla, con as mans en a esquena, como siempre, pero con una sonrisa en a cara.

Creigo que, dimpués d'o mio baltizo, nomás heba pisau dos vegadas a basilica d'o Pilar. A tercera estió fa poco tiempo. Pero chusto s'encertó que bell diya antes heba acompanyau a mi pai a agradeixer-le a la virchen bella cosa d'o treballo suyo, creigo. Y Reollo me viyó salindo-ne.

No creigo en as coincidencias, asinas que o feito de que dende ixe diya y dica la fin d'o curso, a mia nota no baixase de notable y os viaches ta fuera de clase se viyesen quasi anulaus, cuento que tien bella relación con ixa imachen mia en o Pilar.

Rai a biblioteca. Ni me'n preguntó. Yo teneba muita inquietut y ganas de leyer y d'aprender cosas. A Biblioteca d'Aragón ye una d'as millors cosas que me pasó en a mia nineza, y m'ha continau acompanyando dica hue. O Pilar, pa viyer-lo y tal, ye majo, pero de conoiximiento poco en trobarás. Lo que yo sabese u deixase de saber sobre historia u as inquietutz que tenese, no contaban tanto, como haber-me visto salindo d'a basilica. Con ixos criterios, y remerando o viache d'estudios que feríanos bell anyo dimpués, ¿cómo creyetz que nos explicaban a historia?

jueves, 15 de septiembre de 2016

Asignatura de cochos y gatos

Quan yera chiquet me feba miedo os cans. Nunca no en heba teniu y cuento que a mia chirmana ye a que me transmitió ixe miedo. A ella le mordió un, y a yo unatro. Poquet a poquet fue perdendo ixa cerina. Aprofitaba que un amigo y vecin se feba la gambadeta con o cocho, pa fer-me un fumarro con ell d'amagatons. Aquella canya estió a primera que la querié una miqueta. 

Ya de mozo, prencipié a interactuar con cans y gatos. A moniquet y con firme cudiau. Naixiu y creixiu de Zaragoza, os primers contactos mios con os lugars m'aduyoron a fer-lo. Tamién toda la chent que arredol de yo, teneba gatos y cans. Quan m'independicé ya heba superau aquells miedos y agora vivo con un gatet bien particular y carinyoso, naixiu de Banariés y que nos conoixiemos gracias a Florencio. Kurt ye parte muit important d'a mia vida y no quiero nian esmachinar a casa sin ell.

Ixos miedos que teneba de chiquet, en buena mida, son porque dengún no m'heba amostrau a "charrar" con a resta d'animals. Agora, amanau a los quaranta y dimpués de ueito anyos convivindo con Kurt, conoixco lo suyo lenguache perfectament. Igual como, si fa u no fa, me pasa con os cans. Sobre tot con os conoixius. Pocas cosas me fan mas goyo que chugardiar con bell cocho, correr, esbolotar-nos, ...Tot ixo me lo he estau perdendo durant muito tiempo.

A respuesta pa tot no ye una asignatura escolar. Ye claro. Pero agora de gran, me pienso que si en bell momento m'hesen trayiu ta clase una clica de cans y atra de gatos y nos hesen explicau quatre cosetas, m'hese escusau muitos problemas y hese ganau un tiempo maravelloso que pasar rodiau d'animals. No cal guaire tiempo. Con bell par de sesions cuento que se podrían fer muitas cosas.

Sé que o mio caso de "urbanitismo extremo" no ye guaire común en Aragón. Pero desgraciadament, cuento que cada vegada en seremos más. Asinas que no privemos a las venients cheneracions de urbanitas d'o disfrute de poder entender-te con os animals no humanos que tenemos más cerqueta. 

miércoles, 14 de septiembre de 2016

Lenguas y actitutz

Como muitas sabretz levo tres anyos aprendendo formalment catalán y bells quince aprendendo aragonés. A situación de l'aragonés, sin estandar, normativa, ni estudios oficials, ha feito que tienga una competencia pareixida en as dos lenguas, encara que quiero pensar que charro millor aragonés que catalán. Sino, me doi por hodiu...

L'atro dia, un companyer me preguntó por a reacción d'a chent catalanofona debant d'o mio catalán. Ye evident que lo que pueda yo charrar de catalán por agora no ye guaire correcto, que m'entivoco, y que a mia prenuncia no ye precisament la idonea. Manimenos, nunca m'han feito garra cenyo de no entender-me, ni m'han criticau as errors que haiga puesto fer, ni m'han correchiu. Quan han parau cuenta de que o catalán no yera la mia lengua materna, bella vez m'han preguntau que cómo que charraba. Con sorpresa, curiosidat y mesmo con goyo. Nunca con refús, ni fendo-se a risa, ni con bamba. Les n'he explicau y siempre han reaccionau positivament. Me han animau a continar aprendendo y m'han felicitau por l'intrés por a suya lengua. Chent de diferents puestos de Catalunya, País Valencià y d'a nuestra quiesta Franja.

En os quince anyos que levo aprendendo aragonés, m'he trobau con bella persona que m'ha amostrau ixa mesma actitut. Bell par de goletz d'o Pirineu y bell estudioso de l'aragonés. Pero tamién m'he trobau, y muito, con chent que pareixeba que le estases chitando sal en lo sembrau. Que malas que dices una parola en atra variedat, blinca, que te corriche terne que terne, que se fa a mofla d'o que desconoixes, que dubda d'as tuyas motivacions pa aprender,... ...

Prou que bi ha de tot, en todas dos comunidatz lingüisticas. Regular que bell dia me trobaré bella ababola catalanofona que me faiga burro falso. Pero dica que prencipié a aprender catalán, no heba viviu lo que ye estudiar una lengua minorizada y que a inmensa mayoría d'a comunidat de fablants te veiga como un aliau. Que facil ye tot, quan una lengua ye normalizada y a suya comunidat lingüistica concienciada!


viernes, 17 de junio de 2016

O sexo. Historias d'un cole de mosens V

No sé guaire bien en qué momento d'a historia, a ilesia catolica prencipió a centrar buena parte d'o suyo mensache en decidir qué practicas sexuals yeran aprebadas por o sinyor de l'espacio y quals no. O caso ye que hue, un d'os alazetz d'o suyo mensache pende precisament en ixo, condenando a l'infierno a qualsiquier persona que esbarre una miquirrina d'o suyo modelo de familia. Un modelo que ya nian os supuestos catolicos cumplen. Tamién en bell momento historico belun decidió que yera normal, u mesmo bueno, que chent que en teoría no ha practicau nunca o sexo nos explicase a la resta como fer-lo. U millor dito, como no fer-lo.

Os mios primers impulsos sexuals, como los de tot lo mundo, prencipioron en a EChB. Afortunadament, a mia chirmana s'ocupó d'explicar-me bella coseta y mesmo recuerdo como me deixaba viyer a la Dra. Ochoa en aquell "Hablemos de sexo", lo más pareixiu que tenié a una verdadera educación sexual.

Ya he contau como en a catequesi esbrazada de Club Choven, nos explicoron que a homosexualidat yera una malotía. Que antimás, favoreixeba que s'ixemenase a SIDA. Ixa yera toda la información que teneba yo sobre o tema. Pero a primer lición sobre sexo, como de cutio en Coras, me plegó en forma de trucazo en o tozuelo. O cabo d'anyo de 1987 nos deixó a muitos ninos marcaus por as popas de Sabrina blincando d'a suya brusa, y trucando-nos en os uellos, l'esmo y os balons. Belun pilló una TeleIndiscreta u bella revista de l'estilo, an que regalaban un colgallo d'ixos que, seguntes como le de la luz, amuestra una imachen u atra. I saliba Sabrina y, si lo movebas, a popa tornaba a acucutar por aquella chaqueta de cuer. Os zagaletz andabanos alticamaus y pasandonos-lo a daria ta revivir aquel inte. Tant emocionau yera que no paré cuenta que por dezaga de yo veniba, silencioso como un gatet, o pai fulanico. O suyo punyo zarrau, con a falanche d'o cordial sobresalindo un poquet, cayendo sobre o mio tozuelo, me dispertó d'o suenyo pseudoerotico y me tornó t'a realidat d'os foscos corredors d'a escuela.

Prou que me furtoron o colgallo, deixando-nos a toda la clase sin esbastadera t'a resta d'o maitin. Dimpués me menazoron con os cient mil infiernos, charroron con mis pais, que tot aquello se la bufaba prou y, como no, me tocó bell painuestro.

L'ausencia de zagalas en clase yera atro d'os feito con que conviviba. En ixos anyos d'experimentación y de descubrimiento d'os cuerpos, nos hebanos de fer o pre dillá d'aquellas aulas, ta conoixer o cuerpo femenino. Tot y que yo teneba bella amiga difuera d'o cole, as mullers me pareixeban tot un misterio que, en creixer, habiemos d'ir descubrindo en as revistas porno que furtabanos en a papelería. U en bell Jueves u Interviu que pillabanos de casa nuestra.

A masturbación yera, prou que sí, una practica vedada de tot. Pero en ixas edatz, muito miedo t'han de fer ta que deixes de sobatir-te-la terne que terne. Lo primer, como siempre, yera l'infierno. Chesús, o pai Policarpo (fundador de Coras), os anchels, os santos y quemisio quanta chent más, se nos miraban dende o ciel, invadindo a intimidat nuestra de cambras y escusaus. Como lo mio ateismo naixió quasi de vez que la mia sexualidat, aquello no m'importaba guaire. Cuento que os mosens lo sabeban, porque a lo mensache divino antimasturbatorio, l'adhibiban a menaza medica. No nos quedaríanos ciegos. Ixo no colaba. Pero sí que se nos fería micazas. Por cada palla que cayeba, s'acercaba l'inte de que o nuestro recient descubierto tocho de placer s'esboldregase, deixando-nos ta cutio sin entretenimiento.

A culpabilidat yera una mormor contina en que remataba con "a faina" y me deciba a yo mesmo que heba de tardar bell tiempo a fer-me-ne unatra, y asinas no se me cayería. Pero a la fin no m'adubiba y a ixa, le'n seguiba unatra en bien poco tiempo. A la fin, ya viyé que aquello aguantaba lo que calese y a culpabilidat fue china chana desapareixendo, pero me fació pasar muit malos ratos d'una forma de tot innesezaria.

A la fin, un diya, nos dicioron que nos tocaba A clase. Con mayuscula. A clase, porque no bi'n habría que una, d'educación sexual. Ya yeranos pavos de tot, y a escape prencipiemos a sonyar que nos meterían una porno, que viyerianos bien de carne femenina. Pero, lo menos yo, antimás de tot ixo, teneba dubdas. Prous. Quereba que me'n aclarisen beluna, que fesen una mica de luz en toda ixa foscor que yera la sexualidat.

Ixe diya yo andaba emocionau asperando que en ixa sesión de dos horas radidas, m'explicasen totz los mecanismos d'o mio cuerpo, de como funcionaba tot ixo que tanto goyo me feba, que confirmasen u desmentisen lo de que se te cayeba a micazas, que me decisen como iba tot lo que viyeba en Hutslers y Penthouses y que no adubiba a entender de tot,... Me'n feba d'alufras! Decepción ye decir poco. Amor, matrimonio, dios y poco más. Ni un radiu pene esquematico. Ni una imachen d'una natura que a la fin arrullase luz sobre o tema. Fillos, casorios, pecau. Ni cómo, ni por a on, ni quan, ni cosa. A belun, que ya iba t'a charrada quasi con a picha en a man, le fació ganchet en viyer ixe publireportache de la COPE.

D'aquella chornada, en salié con as mesmas dubdas, pero carranyau por a oportunidat perdida. Habié d'aguardar, como con tantas atras cosas, a la escuela publica, ta tener qualcosa pareixida a la educación sexual. Afortunadament a evolución nos ha dau firmes ferramientas ta ir descubrindo ixas cosas sin que nos calga guaires libros y quiero creyer que aprendo aprisa. Pero no totz tienen ixa suerte y, sobre tot, muitos creixioron sin datos u mesmo con datos erronios. Si as mias primers relacions yeran como yeran, no quiero nian pensar en atros que continoron confiando a suya educación sexual a lo cristianamen de Coras.

lunes, 30 de mayo de 2016

Secretos de confesión: Historias d'un cole de mosens III

Sisquiá recuerdo quan estió a primer vegada que me confesoron. Pero sí que recuerdo perfectament fer-lo una arrienda vegadas, esdevenindo-se rutina quan encara yera bien chiquet. A confesión, igual como as misas u as oracions de maitins, feba parte d'a nuestra vida de borches, igual como podeba fer-lo lo futbol u Espinete.

Nunca no he entendiu que a sociedat permita que a personas tant chiquetas se les fique en toda ista ripa de rituals absurdos y tant ideyolochizaus, y muito menos que lo faiga con tanta naturalidat, como si fuese normal. Entiendo perfectament que lo faiga a ilesia, pues a suya falta absoluta de argumentos lochicos fa que haigan de tirar d'os recuerdos más emocionals y ilochicos, producius más que más en as vivencias d'a nineza. Normalizar ritos y practicas sin sentiu ye de millor fer entre ninos que no pas entre adultos. Sino, preba a decir-le a un adulto que no lo ha feito nunca que vaiga a soben a contar-le a un mosen lo que "ha feito mal".

Estié en Coras entre os 6 y os 14 anyos. Qué de malo puet fer un zagal en ixos anyos? Qué le podebanos contar a o mosen de turno? A confesar-nos nos baixaban en clases enteras. Tot un curso, bell ciento de ninos, empliba a ilesia que tenebanos en o cobaixo d'un d'os edificios. Bells quantos mosens se posaban en uns chiquetz confesionarios ubiertos, sin ixa separación que sale en as pelis yankis y ibanos pasando-ie a daria. Como aquello gosaba de tener un tiempo determinau ta confesar-nos totz, belun galvaniabanos a viyer si nos tocaba de puyar antes de no pasar por o mosen. Atros "chirmans" s'adedicaban a cusirar-nos, bien a la tisva de que totz pasasenos por as orellas d'aquells mosens tant chafarders.

Nos posabanos en as cadieras. Os menos resistents a aquello, a escape se devantaban y iban t'a confesión. Nos achenullabanos en frent d'o mosen y santiguando-nos decibanos as parolas machicas "Ave María purísima". "Sin pecado concebida" respondeba. Y prencipiabanos o relato os probes zagalotz que, recordemos, febanos menos de catorce anyadas.

- Pueeeees,..... m'he tricoloticau con o mio chirmán
- Ai fillo no t'has de tricolotiar con o tuyo chirmán. Qué más?
- Pueeeees, ..... no sé....
- Bella cosa más tendrás.
- De cabo ta quan digo bell "taco".
- No has de decir tacos. Qué más?
- Pueeeees, .... no sé .... cosa
- Te portas bien con tu mai y con tu pai?
- Sí, prou que sí.
- Pues vienga. Tres painuestros, quatre avemarias y no te baralles con o chirmán tuyo, eh? Ego te absolvo patatin patatan.

Asperabanos a que rematase a retolica, te tornabas a santiguar, y te'n ibas t'as cadieras an que, achenullau atra vegada, mormostiabas o tiempo que calese dica que "o mosen cusirador" t'hese visto rezando y ya no tenese dubda que hebas pasau por tot lo proceso. Ya en ixas envueltas, quan muitos encara tenebanos a fé imposada por as nuestras familias, prebabanos de fer fuchina d'aquell catenazo. No por rebeldía u ateismo, que ixo tardaría a plegar, sino por puro aburrimiento. Tot aquello d'a confesión yera un rato d'estar-te callau, sin fer atra cosas que viyer a los tuyos companyers achenullar-se a daria y preixinar qué ostias contar-le a lo confesor.

A la hora, t'heses confesau u no, tornabanos t'a clase. Asinas que muitos prebabanos de confesar-nos os zaguers, a vier si entre unas cosas y atras, pasaban aquells sisanta minutos, y no nos caleba aguantar o ferrete aquell. Con o pasar d'os anyos, ibanos perfeccionando as estratechias ta escusar-nos a confesión, u fer-la más amena. Si o "mosen cusirador" s'espisguardaba, u yera de charreta con belatro, prebabanos a achenullar-nos en a mesma cadiera, y fer como si ya hesenos pasau por o confesor y estasenos ya recitando la penitencia que nos ubriría temporalment as puertas d'o ciel. Con ixo me libré de más d'una.

Ta no aburrir-nos tanto, y como no se nos permitiba charrar, hebanos ideyau tot un sistema de cenyos ta que, qui se confesase antes de nusatros, nos marcase seguntes qué cosas. A qué le feba pudor l'aliento a o mosen, quantos painuestros l'heba encargau, ... Si o confesau se tocaba la orella, o confesor feba pudor a vin, si cucaba un uello, o "chirman" yera sondormiu y podebas hopar a escape,... y asinas prebabanos de fer más curto totz aquells minutos cacegaus en as nuestras encara curtas vidas.

Ya de más mayors, prencipiabanos a tener más astrucias y a esmaliciar-nos. Un diya, con bell companyer más, entre que baixabanos en ringlera t'a confesión, nos esbarremos por un pasillo sin que en parase cuenta o mosen. Pero quan ya yeranos celebrando a nuestra victoria, atro mosen nos pilló y nos preguntó que i febanos. Dimpués de bella prebatina fracasada de inventar una historia, le diciemos a verdat: que no querebanos confesar-nos, que no nos feba goyo y que no tenebanos garra pecau que confesar. Ell nos prencipió a charrar d'a importancia d'a confesión, de Chesucrito, os anchels, os santos y o copetin bendito.

Encara me foi cruces d'o resultau d'aquello. Quan asperabanos lo menos bell castigo de copiar licions u qualcosa parellana, o mosen nos dició que podebanos no ir t'a confesión pero que hebanos de quedar-nos en clase. Que no yera obligatorio. D'una man, celebremos aquello como una victoria. Nunca más habríanos de confesar-nos. Nos librabanos de toda ixa mierda que tanto nos aburriba y que tanto tiempo nos sacaba en una edat que una hora suposa meya vida. D'atra man, nos preguntabanos por qué no nos heban dito antes dengún, que existiba a posibilidat de no fer confesión. Encara que lo sabebanos perfectament. Si nos hese dau a opción, os confesionarios se vuedarían de camín. Belun habió de tornar a confesar-se, porque os pais suyos l'encarranyoron. Pero tanto yo, como belatro companyer d'a "resistencia", dende alavez pasabanos as horas de confesión leyendo u fendo os quefers de clase. Cosas muito más utils que chafardiar con mosens u charrar con sers imachinarios, ye claro.

Agora, con os uellos d'un adulto, contino sin trobar-le sentiu. A confesión cuento que ye bella mena de terapia u de consellería, t'o cristianamen, y ixo lo puedo entender. A qui no tienga garra atra persona con qui charrar, y creiga en tot ixe sistema de sers machicos alaus, puede fer-le honra recontar os suyos problemas. No creigo que siga la forma más adeqüada, pero cadagún fa lo que quiere con a suya vida.

Pero ninos de 10 u 12 anyos, ¿qué pecaus van a fer? ¿qué necesidat tienen de recontar-le a un viello meyo capin que se tricolotean con o chirman suyo, u que l'han furtau un monyaco a lo companyer de mesa? ¿Por qué transmitir a la catrinalla toda ixa culpabilidat perén y sadomasoquista d'o catolicismo? ¿Por qué a sociedat lo permite y mesmo vei con buenos uellos?

No m'alcuerdo que libros leyié en ixas horas que no habié de confesar-me. Ni qué licions aprendié, en fer aquells quefers. Ni qué facié en as horas de chuego que, gracias a haber-los feitos, podié disfrutar. Pero m'alcuerdo perfectament d'o sentimiento de libertat que tenié en librar-me d'a confesión, y de poder aprofitar o tiempo. Qualsiquier cosas que fese, por fata que fuese, a fé que me fació más honra t'a vida mia, que achenullar-me ta satisfer a insana alparcería d'un mosén.