Mostrando entradas con la etiqueta libros. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta libros. Mostrar todas las entradas

lunes, 28 de septiembre de 2026

Tricolotiar-me y reconciliar-me con a lectura

Alla por cinqueno u seiseno d’EGB los mosens nos facioron leyer un libro pa clase. No m’alcuerdo ni d’o titol. Sí de que m’horrorizó. Un catenazo d’ixos que t’espantan de leyer. Cuasi me fa perder l’afición de tan malo que yera.

Agora ya tiengo mas estomaguera y, como tot cambea con os anyos, talment mesmo me fese goyo aquel libro. Miro de tener la ment patalera por la mía propia experiencia. Novelas que, a priori, no creyeba que m’isen a fer goyo por tematica, por autor u por lo que siga, han rematau en a mía lista de favoritas. Y de revés, atras que creyeba que podrían fer-me chirar la vida, m’aburrioron mesmo los uellos.

Fa poco tenié una d’ixas malas experiencias lectoras. Enceté un libro que m’heban regalau feba tiempo y l’heba iu deixando. Talment barruntaba lo que iba a trobar-me-ie. La premisa yera un topicazo, pero pensé que a la fin i hai historias que he leyiu cien y una vegadas y que, si se cuentan bien, igual tiene que te las repitan. Lo malo ye que lo desarrollo tampoco no milloraba. Los personaches no podeban importar-me menos, l’escenario yera forzau, buscaba una orichinalidat que quedaba en una bizarrada sinsentiu… Lo listau de problemas d’a novela ye larguizo. Leyeba y leyeba las suyas cuatrocientas pachinas aguardando a vier si en bel momento feba bel chiro la historia y preneba sentiu. Ixo no pasó. ¿Teneba bella cosa buena? Prou que sí. Pero no compensaba ni un sacre toz los suyos defectos.

Lo guardé en una caixa que tiengo pa levar t’o lugar con libros y cosas que no m’importa no tener a man. Fué t’a muntonera de «por leyer» y trigué lo siguient: «Olivia», de Clara Járboles, publicau por Rasmia (2025). En os dos primers capitols m’heba reconciliau con a lectura. «Isto sí. Por isto leigo», pensé. Me lo minché decamín. Siguié, fendo baixar lo muntón, con «La melancolía de la nieve», de Manuel Castelló, publicau por Pregunta (2025). Lo mesmo. Toz dos son libros bien diferents, pero con bella cosa en común. La primer ye que son muit bien escritos. Tienen tonos a saber qué diferents y manimenos, se nota lo calitre d’as dos autoras. Te fan desfrutar d’a historia, con independencia que lo suyo tema t’interese u no. Ni la educación ni la ruralidat d’uno y atro son cuestions que me truquen guaire, pero cuan se sabe chugar con o luengache d’a manera que lo fan Clara y Manuel, trampis de qué se charre. Tienen en común tamién que son dos libros escritos y publicaus por aragonesas que ye poco prebable que troben un cadet en os escaparates plenos de murdokus, youtubers, revisionistas historicos y novelistas de tertulia. Unatra preba de que la buena literatura cal buscar-la en os repalmars mas amagaus, en as ferias y en os consellos d’as buenas libreras de barrio.

Antiparte d’as diferents experiencias con ixos tres libros, una de mala y dos de buenas, me trobé con una consecuencia que no asperaba. Podría estar una coincidencia, pero cal que no. Durant lo tiempo que leyié aquel matraco, la mía producción literaria estió radida de tot. Me costaba de posar-me, no trobaba la inspiración y lo que adubiba a escribir yera pobrón. Mesmo deixé d’escribir la novela que me ocupa agora pa mirar de fer atros textos mas facils. Tampoco no tenié guaire exito mas. Con «Olivia», de botivoleyo, torné a picar a buen ritmo. Rematé lo capítol que se m’heba entrascau y empecipié lo siguient. Y con «La melancolía de la nieve» he tornau a la mía actividat escritora cutiana. Pareixeba que aquel atro libro m’hese vampirizau y que Clara y Manuel fuesen los míos Van Helsings particulars que me libraban de l’esconchuro.

Y si t’has quedau dica aquí aguardando a que diga lo titol u l’autor d’ixe libro que tan poco goyo me fació, lo siento, pero te faré burro falso. Los afalagos, en publico; las criticas, en privau. Antimás, que a yo no m’haiga feito goyo, que la mía opinión siga tan penible, no significa que siga un mal libro ni un mal autor. Nomás quier decir ixo: que a yo no m’ha feito goyo, que no me sirve, que no ye la lectura que precisaba en iste momento d’a mía vida. Talment a tu sí, talment a lo mío yo de deciueito anyos l’hese flipau, talment a lo mío yo de setanta anyos le dé por leyer-lo y le cuaque, talment i hai codigos d’o chenero que no he entendiu. Y mesmo d’ixe libro, n’he aprendiu prou.

martes, 9 de junio de 2026

D'as ferias ent'a presentación. Sigue lo viache de "Mas que catorce"

Si lo que hese quiesto en a vida mía fuese nadar entre billez no m’hese adedicau a l’activismo lingüistico y cultural, ni a fer un programa en aragonés en una radio libre ni, tot y que lucrativo en teoría, a escribir y publicar las mías barucas en forma de novelas y relatos. Asinas que las ferias d’o libro, y en cheneral tot evento literario, no los vivo con ixa angunia d’atras personas autoras que sí que lo tienen —u miran de tener— como medio de vida y me faría goyo durasen mesmo mas.

Istos días que he visitau las ferias d’o libro de Zaragoza y Uesca han estau una oportunidat pa presentar lo mío nuevo libro «Mas que catorce» y toda la resta d’a mía obra. Pero sobre tot han estau chornadas de intercambio d’ideyas, experiencias, consellos, opinions, chanadas y alparceos. Me’n salgo, d’o vulturno d’ista semana larga, con una parrafiquera de capazos literarios. Buens charrazos que m’he fotiu con a chent que me leyez y que hez veniu a vesitar-me. Firmes tamién con as companyeras y companyers de paradeta, de Gara, de l’AAEE, d’Imperium y d’o stand de firmas d’a Feria de Uesca. Sin ixuplidar los que m'he pretau a l'atro canto, como lector d'una patacada de propuestas que miraré de leyer-me antes con antes.

Siento que la Feria ye bella mena de campus informal an que s’aprende a saber-lo y se conoixen nuevas envistas sobre lo mundo literario y que ixo ye lo mas important d’istos eventos.

Con ixa empenta contino lo viache de «Mas que catorce». Podez ascuitar la entrevista sobre lo libro que me fació Ana Segura en La torre de Babel de Aragón Radio si querez saber-ne una mica mas. Pero sobre tot lo que podez fer ye venir-tos-ne iste 24 de chunio ta La Montonera. Astí charraremos d’o libro y tendrez la oportunidat de vesitar ista librería tan repincha en o preto d’as fiestas d’o Gancho. Tos i aspero en candeletas.

jueves, 21 de mayo de 2026

Mas que catorce, relatos pa ixamplar un universo varrenau

Diz que yayo carranyaba a los míos chirmans porque daban muito mal y no deixaban nunca de charrar. «Tos habrían de meter una radio, pa que i parlasez tot lo que tos calga y tos ne fartez». Cuasi no lo conoixié. Morió cuan yo yera bien chicorrón y tasament feba garras. La sangre no ye augua y soi igual de charrín como los míos chirmans. Cualcún diría que mesmo mas. Asinas que si yayo m’hese arribau a conoixer —y hese parlau aragonés— regular que m’hese dito ixo de «charras mas que catorce».

Tot y no haber-lo conoixiu debié de prener-me en serio ixo de trobar bel puesto a on que vulcar toda la mía estrolicadera. Asinas naixió Tierra de barrenaus, lo blog que escribo dende fa dos decadas, y mas tarde la suya versión en programa de radio. A la fin estié yo qui cumplió lo deseyo suyo, pero ixo no fació que se m’acotolase la parola.

Y entremistanto, en una evolución lochica d’a charrameca sin fin, empecipié con a narrativa por lo puesto mas común: lo relato. Lo blog vido naixer ixas primeras historias de formato bien comodo pa escritor y lectoras. Mas encara pa la chent que ye aprendendo aragonés y que talment se le faiga cara enta alto una novela larga.

«Mas que catorce», lo mío nuevo libro publicau con Gara d’edizions en a suya colección Arto, ye una replega de quince relatos escritos en os zaguers ueito anyos, toz ineditos. Quince nuevas historias con os toques d’humor y fantesía que cualsequier que m’haiga leyiu una miqueta conoixe y desfruta (aspero). I trobarez periodistas frustraus, vacacions varrenadas, cataticos espacials, miraglos, ladronas, gatolins, aeropatins, ciclismo u pitonisas entre atras muitas cosas.

Seguindo con l’esprito d’o blog y de tot lo que foi, miro d’ixamplar l’universo creativo en aragonés enta puestos no guaire exploraus, d’escribir lo que me faría goyo de leyer en ista luenga que creigo que precisa mas variedat de tematicas, envistas y voces.

Lo libro se publica con Gara d’edizions y s’ha encertau que comparto ciclo promocional con Sergio Mur y Felix Rivas, asinas que tendré una companyía de luxo en as paradetas, an que tos seré asperando pa pillar un buen capazo literario.

Podrez trobar «Mas que catorce» dende lo sabado 30 de mayo en a Feria d’o Libro de Zaragoza, en a paradeta de Gara d’edizions. Ixe día, antimás, seré firmando eixemplars de maitins y de tardes. T'a Feria d'o Libro de Uesca, i viacharé lo chueves 4 de tardes, pa fer-ne la presentación a las 19:30. Y si quierez que vaiga t’o vuestro lugar u barrio, escribiz-me y lo charramos.

lunes, 15 de diciembre de 2025

«Los chovens ya no leyen», dició lo viello escritor

L’escritor superventas, con la suya reputación de saputo y una fachenda que imple tot lo pabellón a pesar de l’altaria d’os suyos teitos, puya ta l’escenario y s'acofla en un d’os posillons. Se fa la bamba con a cantidat de publicacions que tien. No me salen las cuentas. No vive nomás d’ixo, lo sé, lo sabemos todas las presents. Ixa producción no ye posible si no porque bi haiga belún que le faiga la fayena y él nomás lo firme. Pero cal que no. Me quedaría mocau si tot un gran d’as letras como él fese cualcosa asinas. Dimpués refusa la obra d’otri. La resta lo fa muit malament. Estió un innovador en a suya aria y tot lo de demás ye furrufalla. En atro posillón, atra superventas asiente: «lo treballo d’otri, yo lo refuso mesmo mas». Se quieren a si mesmos y, en publico, la uno a l’atro.

Contino empecipia la matraca d’os chovens: «en a universidat, cada anyo ha iu a pior». Sin excepcions, sin matices. Una pendient contina entabaixo dende la excelencia d’o día que fació clase por primer vegada dica la semana pasada, a on que l’alumnau, probablement, yera una masa d’analfabetas que heba teniu problemas mesmo pa trobar l’aula. Ye una trachedia cultural. «Los chovens ya no leyen», asegura, a pesar de que todas las cifras digan chusto lo contrario. Talment no ha completau la frase, u no l’he sentiu yo, que m’espiguardo facil, y lo que quereba decir ye «Los chovens ya no leyen los míos libros». Sí, a fe que yera ixo. «Nomás cal veyer la chent que soz en o publico», anyade, debant d’un auditorio a on que la media d’edat ye la suya. La profecía autocumplida. Las solas personas que leyen son las que LE leyen.

Tot mal, tot fatal. La literatura acabó lo día que firmó la suya zaguer novela. Fueras d’os libros d’as atras escritoras presents, prou que sí. «Recomenda-nos-ne un», le convida la moderadora y l’escritor superventas tira de parient. Ixo ye amor por la familia, cualcosa que puet estar que tamién trobe a faltar entre los chovens.

«A yo lo que mas me preocupa ye la politización d’a cultura. Agora tiens lo periglo d’a cancelación», diz atra superventas sin guaire concreción mas. M’entrefilo que charrará de Pablo Hassel, que ha minchau garchola por los suyos versos. U de que no deixen que suene Kortatu en El Sadar. U de l’exilio ta Madrit de Mark Bray por las menazas d’o trumpismo por las suyas publicacions antifaixistas. La insurgencia, los titiriteros, Fermín Muguruza, Nacho Carretero, Héctor de Miguel… de casos, n’i hai a trompicuesco. No le falta razón: la cultura d’a cancelación ye preocupant.

«Toz nos pensabanos que “suceso historico” yera verdat dica que tu nos contrimostrés que no», le diz a l'escritor superventas sobre un suceso historico que fa decadas que se sabeba que yera un mito. Y contino se fa la bamba de documentar-se abundante. «Cal conoixer como se vestiba en lo sieglo nosecuantos». Ixo. Y datos basicos sobre historia cheneral, como lo que acabas de comentar, tamién.

«Cal ir acabando que agora vienen atros actos», avisa la presentadora. Lo micro ye de mal soltar, pareixe. Se quieren. ¡Cuánto se quieren! ¡Quí tenese una autoestima asinas! La de perras en terapia que nos escusaríanos. Entre aplausos abandonan l’escenario, que toca firmar. Pasa cerca d’a mesa mía. Yo tampoco no vendié guaire entre los chovens ixe día. Ni entre garra atro grupo poblacional. Vai, ya tenemos cualcosa en común.

Remero los libros suyos que m’he leyiu. Belún, de bien bueno. Belatro, de bien malo. Miro de fer ixe exercicio tan dificil de separar autor y obra, pero, d’os pecaus capitals, lo d’a soberbia ye lo que menos perdono. Fa tiempo que no leigo cosa suya. ¿Será que soi mas choven que no me’n pienso?

viernes, 17 de octubre de 2025

Juan del Val y la inspiración inversa

No sé por qué s’encarranya la chent con a concesión d’o Planeta ta Juan del Val. Encara si hese ganau bel premio con prestichio… Lo galardón se publicita como «lo que tien mayor dotación economica d’o mundo» y ixe ye lo suyo sinyal d’identidat. No pas «lo premio que descubrió a Fuleno u Mengueno» ni lo que publicó «la obra que refusoron los d’a competencia» ni garra atra cuestión relacionada con la literatura. Ni popular ni d’elite ni garra mena de literatura. Ye un premio economico a un d’os suyos. Una extra por rendimiento u por obchetivos, que mé sé yo. Y prou. Yo no m’encarranyo porque l'Ikea de Puerto Venecia faiga treballador d’o mes a Zuteno Mueblez. 

D’atra man, he de confesar que Juan del Val ye una d’as razons por las que me decidié a publicar los míos escritos. Él y muitos atros parellanos son toda una inspiración. Cada vegada que leigo un articlo u bel libro, u que siento la solemnidat con que opinan de cualsequier tema, me veigo autorizau de tot a publicar lo que me rote y a chilar bien fuerte tot lo que pienso. «Si iste matután publica y vende a trompicuesco, ¿por qué no voi a fer-lo yo? ¿Qué vergüenya he de tener?», me pienso. Ixo vale tamién pa muitos d’os libros que lego. Cada vegada que pasa por las mías mans bel catenazo u bella bambuquería de bel suposau intelectual, s’esmicaza lo mío sindrome de l’impostor y me veigo lechitimau de tot a reivindicar lo mío trocet de repalmar en librerías y catalogos editorials.

No criticaré las suyas capacidaz literarias por varias razons. La primera, porque las desconoixco. Ni he leyiu cosa suya ni tiengo garra intención de fer-lo. La vida ye masa curta pa malfurriar tiempo con un ser asinas. La segunda, porque a cadaún le fa goyo lo que le fa y lo que a yo me puet pareixer una buenya cosmic-size a atro le puet encantar. Firme debat tiengo en os clubs de lectura con libros que me pareixen obras mayestras y que no pas a la resta, y a l'inversa. La literatura, y l’arte en cheneral, van de fer-te sentir, de mover-te emocions, de chenerar disfrute. Y lo cierto ye que los best-sellers fan que patacadas de chent pasen los suyos buenos raticos. ¿Que los pasarían tamién leyendo a atras autoras que no han teniu una campanya publicitaria salvache ni lo refirme de grans corporacions? Prou que sí. Cómo fer-les descubrir ixos atros libros ye lo que los chicoz autors miramos de fer por cada día.

Leigo tot lo que puedo y bien variau. Best-sellers y underground. Autors locals y internacionals. No me zarro a garra chenero y nomás en iste anyo he leyiu fantasía, amor, contemporania, asayo, ciencia-ficción, policiaca, teatro, biografica, humor y de viaches. Y en tot ixo, i he trobau oro y fiemo, choyas literarias que m’han percutiu y catenazos infumables, autoras sorprendents y galvans repetitivos. En toz, i trobo razons pa seguir publicando. En os que me fan goyo, por mirar d’acercar-me a lo suyo arte; en os que no pas, porque, si han publicau ixo, ¿qué vergüenya he de tener yo de publicar las mías historias? Inspiración dreita y inversa, todas dos funcionan.

En 2025 publicar un libro ye bien facil. Si no trobas garra editorial que lo faiga, que ya se me fa raro, i hai un ciento de vías de autopublicación, fisica y dichital. Ixo fa que todas las que queramos, publiquemos y que la ufierta siga cuasi infinita. Precisament por ixo proliferan tanto bookstagramers, clubs de lectura y tallers literarios. Que lo premio Planeta le’n den a un d’os suyos, que toz conoixemos, nomás fa vistera la manera de funcionar d’os grans grupos editorials y d’os criterios extraliterarios que gosan tener pa publicar y publicitar las suyas obras. En frent, i hai tot un universo d’historias por leyer que tos convido a descubrir. Que un libro siga mas u menos conoixiu, pende muit poco d’a suya «calidat literaria» (siga ixo lo que siga) u d’a suya capacidat d’entretener y muito d’a chanflonada invertida en publicidat. Juan del Val en ye buen eixemplo. 

Vai, pues leye atras cosas.

viernes, 9 de mayo de 2025

Que no zarre ni una librería mas. Editorial TdBradio 11x16

(Editorial emitida en las vispras d'o Día d'o Libro)

Zarra Picaraza. Cuan iste programa s’emita, ya no podrás visitar la suya botiga, tot y que sí que podrás aduyar-les mercando-les bel libro en la paradeta d’a feria d’o Día d’o libro. Zarra Picaraza y zarra unatra d’ixas iniciativas que miroron de fer Zaragoza una ciudat mas culta, mas bonicas y con mayor diversidat. Fa ya seis anyos que atra librería mitica zarró: Los portadores de sueños, deixando un foradet en lo bel meyo d’o centro urbano. Y lo mesmo destín tien La Librería Central, por a on que cuasi toda la ciudat hemos pasau en bel momento. Se leva, antimás, la suya editorial Mira, que, entre atras cosas publicoron la gramatica de Nagore con qui tanta chent empecipiemos a aprender aragonés.

No yera guaire client de Picaraza. Me pillaba luent de casa y tiengo atras librerías de referencia mas cerqueta. Asinas que aproveitaba pa fer-les gasto en las ferias a on que teneban presencia. Lo suyo catalogo yera d’ixos que te feba aturar-te firme rato en la paradeta, alparciando tot con tranquilidat, prenendo nota mental pa cuan la cuenta corrient me permitise ixamplar la mía colección literaria. Se les trobará a faltar.

Cada vegada que veigo zarrar una librería peno muito. Encara que no les ha tocau lo turno a ixas debantditas referencials, nunca no se sabe cuan puet pasar ixo. ¿Cómo puet estar que, agora que se vende mas libros que nunca, bi haiga librerías zarrando? Por las mesmas tendencias que en tot lo consumo. Las vendas online, la primera y evident. Ixa marca que toz sabemos y que ha arramplau con una parte importantisma d’o mercau, que mesmo ha cambiau lo mundo editorial. Pero tamién por ixa tendencia a mercar en ixas dos u tres grans cadenas de libros que se minchan l’atro gran troz d’a tarta, deixando pa las librerías chiquetas los repuis.

Si las librerías chiquetas continan zarrando, la cultura se muere u se transformará en puro consumo. Son astí, en ixos puestos alternativos, a on que podemos disfrutar d’obras que no publican las cuatro editorials de siempre, de textos que no trobarás en los grans circuitos, de chent que s’autopublica, de variedat de opinions, tecnicas, envistas, historias, paisaches, de rarezas… Ye astí a on que se puet estableixer una linia literaria y que las libreras y libreros den una personalidat a la botiga y no nomás siga una chestión y intercambio de toneladas de celulosa. A on que puez confiar en criterios que no haigan de pasar obligatoriament por lo economico. Astí s’organizan un ciento d’actividaz diferents, autochestionadas en ocasions, son puestos de debat y de construcción colectiva de cultura… Las autoras chiquetas tamién i trobamos un puesto a on que poder organizar presentacions, trobadas, debaz y toda mena d’actividaz.

M’encarranyaba fa bel día por lo bombo que se le dio a la franquicia de cafés que ubrió en Independencia y la celebración d’a cazurralla. Si siguen ubrindo-ne, no tardaremos guaire a trobar a faltar bars diferents, que no faigan parte de bella cadena. Con los libros, pasa lo mesmo. Si no querez acabar bebendo café de mierda y leyendo libros de mierda, deixaz de fer ricos a ixa chentucia.

Lo 23 d’abril tenez una sobrebuena oportunidat pa conoixer, visitar y refirmar las paradetas d’ixas librerías chiquetas, que serán en lo Paseyo Independencia mirando de fer-se visteras entre las docientas arcadas que ocupan las grans superficies. No la deixez pasar. La cultura y la literatura tos lo agradeixerá prou.

martes, 22 de abril de 2025

Especial Día d'o libro. Tierra de barrenaus 11x16

Ye a tocar lo Día d'o libro de 2025 y editorials y librerías s'aprestan pa una chornada de fer conoixer las suyas novedaz y lo treballo de muitos meses. Una oportunidat pa trobar-nos y pretar-nos un sobrebuen capazo literario. Asinas que Tierra de barrenaus no podeba deixar pasar la enchaquia pa charrar de libros y historias.



Empecipiamos con una mica de poesía, con versos de Lucía López (Cuan plegue o colapso) y Álex García (Las ausencias, las ciudades y el mar). Seguimos con un relato mío de l'inktober de 2020, que t'a par d'alavez se dició "Radedor" y que he retitolau como "Una cagada en lo proceso de disenyo". En lo calaixo de cancions, imos con una balada de Nick Cave and the Bad Seeds que ye adintro d'o calaixo de relatos, como no podeba estar d'atra manera en iste programa.

Acabamos recomendando-tos bels cuantos libros y autors pa conoixer iste 23 d'abril. Muitos en aragonés y toz de muit buen leyer. Asperamos que tos faiga goyo y que nos visitez en la paradeta de Nogara en Plaza Aragón. 

Recuerda que puez ascuitar toz los programas en Ivoox, Spotify y la web de Radio Topo.

Programa #189

 

sábado, 15 de marzo de 2025

Lo primer suenio de Tronus

Gracias, gracias y mas gracias. Ye lo primer que he de decir a toda la chent que m’acompanyez lo pasau 28 de febrer en la presentación de Tronus, la guardia de los sueños, lo mío seiseno libro en solitario, lo tercer en castellano y lo tercer también adintro d’o chenero fantastico. Estió una tarde prou bonica tot rodiau d’amigas y amigos que comparten pasions literarias. Gracias tamién a todas las que no podiez estar-ie, pero me ninviez bel mensachico de norabuena y con buens deseyos.

Tronus ya ye arribau, armau con los suyos astrals, pa cusirar los tuyos suenios u tornar-se la tuya pior soniadera. Iste ser, que da nombre a lo mío zaguer libro, ye un d’os pobladors de Sornin, lo mundo t’a on que entran los protagonistas cada nueit. Cuan dispiertan en lo nuestro mundo, l’escenario no ye guaire millor: han de concarar problemas laborals, de vivienda y d’acoso sexual en los anyos posteriors a la crisi economica de 2008.

Unatra vegada, Imperium ediciones son qui han aculliu ista nueva ida de flama que ye lo tercer titol que me publican. La editorial, choven y chiqueta encara, tien un catalogo a on que conviven autoras con firme experiencia con atras que tasament acabamos d’empecipiar en lo mundet literario. Una colleta de escritoras con a saber qué calitre y con qui fa firme goyo compartir paradetas y capazos cada vegada que nos chuntamos.

Me feba firmes ganas de veyer sobre papel ista nueva historia a on que he puesto treballar temas socials de vez que la fantasía mas varrenada en cada ún d’os suenios que viven los suyos personaches. Pero tamién me fa una miqueta d’incertidumbre ya que, en iste libro, m’aparto de tot d’o tono que he feito servir en las mías anteriors publicacions, con una presencia d’a violencia y lo sexo muito mas explicita que nunca no heba descrito d’istas maneras. Ye antimás la mía primer historia de fantasía feita en castellano dimpués d’o thriller literario Hechos de tinta y d’a novela d’humor absurdo Arroyuelo: orden de despoblación. Manimenos creigo que ye un libro que igual puet fer goyo a la chent mas feita a la fantasía como a qui no gosaz leyer-ne. Pa forro de bota, lo mundo de Sornin, que tasament i empecipio a describir, tien muito futuro. D’ideyas pa siguients partes, me’n sobra. Asinas que si tos fa goyo, no dudes en decir-me-lo y, bel día, ixas continacions se farán realidat.

Agora que ya ye librau, a Tronus le queda muito camín a fer: ferias, firmas, presentacions, entrevistas y mil costodias que iré anunciando por rez.

Entremistanto, ni un día sin escribir. Lo siguient prochecto, que ya anuncio que será en aragonés, ya leva en fase d’escritura cuantos meses y podría publicar-se en 2026. Pero ixo ye unatra historia.

Ista nueit, cuan te chites y zarres los uellos, Tronus será asperando. Que te guarde los suenios u te provoque soniaderas, pende de tu.

jueves, 13 de marzo de 2025

La presera d'as presentacions

Cada vegada que voi ta bella presentación de libros me siento como un animalet desvaliu y indefenso que va cara t’a suya presera sin dudar. Un que no puet escusar deixar-se cayer-ie, en la trampa, como un gurrión. Guarda que, dende habe tiempo, me decidié por una politica de no mercar mas libros d’os que adubo a leyer. Una politica que queda nomás en un plano teorico y que nunca no he plegau a cumplir. Entre atras razons, porque sigo indo ta presentacions.

Asinas me pasó con La huella vikinga, un libro que, a priori, m’interesaba bien poco, pero que, a los cinco minutos d’empecipiar la presentación, heba decidiu mercar. No nomás ixo: Laia San José sabió vender-lo tan bien que se blincó lo riguroso orden de lectura que teneba estableixiu pa la montonera de libros d’o repalmar de “por leyer” y se caló entre los primer puestos d’a ringlera (podrez leyer la resenya en Entre cortesía y colofón en los siguients días).

Ayer tornó a ocurrir. Me sintié como Ignatius Farray en aquel running gag que feba, penando por repetir las suyas errors: “M’ha tornau a pasar, no aprendo, no doi una”. La vispra heba visto en Insta que Samanta Schweblin visitaba Zaragoza pa presentar lo suyo nuevo libro de relatos en lo Paraninfo Universitario. La conoixié a traviés d’o taller de Sci Fi feminista que organiza La Montonera dende fa bel anyo. Astí leyiemos Kentukis, una d’as dos novelas que tien publicadas. Una historia sobre tecnolochía, soledat y atras cuestions bien rusients que sabe creyar una atmosfera amuinadera, preocupant y a sobén anguniant a on que antimás se cruzan a-saber-las microhistorias. Me fació goyo, pero no pas tanto como pa correr a repetir autora. M’estimo mas d’ir blincando cheneros y escritoras que no encerrinar-me en trusquir-me las obras completas de cualcún, por buena que siga. Asinas que no heba tornau a saber d’ista autora dica que vide la convocatoria d’a presentación.

“Vai, Carlos, tu puez. Sabes que lo puez fer. Ye nomás una presentación, dengún no t’obliga a mercar cosa. I vas, veyes lo que tienga a decir Samanta, prenes notas d’as ideyas suyas, aprendes d’o que puedas aplicar cuan te pertoque a tu fer presentación y te’n vas con los mesmos libros que i arribés”, m’iba repetindo por lo camín t’o Paraninfo. “19,90 euros. Jibo con lo pre. Y febrer, que lo pasé en royo. Nanis, que no me lo merco. Ya me l’ampraré de bella biblioteca si me fese goyo” me dicié en veyer los libros sobre la mesa antes d’entrar-ie. “U, a una mala, me lo pillo mas adebant, cuan haiga baixau la muntonera de pendients”.

Una buena escritora ye a sobén una buena comunicadora, y Samanta tardó un tres y no res en ganar-se-me. A los cinco minutos ya heba quitau la libreta d’a mochila pa apuntar un par d’ideyas que dio y una frase que me trucó. Pa forro de bota, la entrevistadora, Eva Cosculluela, sabió menar prou bien l’acto y conseguir de l’autora a saber qué reflexions. Muita medolla en menos d’una hora d’evento. ¡Qué important ye tener una buena presentadora, que conoixca obra y autora y sepa trasmitir!

A la fin, prou que sí, me merqué El buen mal. Dreito t’a muntonera. I tiengo cuantos que irán antes, m’entrefilo. U no pas. Por que lo de leyer ye de mal saber que lectura t’aganará en rematar la que tiens entre mans. Lo que ye de seguro ye que, en la siguient presentación que i vaiga (iste mesmo sabado en tiengo una), cayeré en la presera y acabaré mercando lo libro. Pa ixo se fan.

martes, 14 de enero de 2025

L'arribada de Sr. Despoblación (Arroyuelo capitol 1)

Agora sé que Arroyuelo yera un puesto singular, un lugar diferent a la resta, a on que la nuestra cuotiniadidat enarcaba a los radius visitants que tenebanos. Estié lo suyo zaguer habitant y l’encargau, por aclamación popular, de replegar la suya historia y las suyas historias. Ni yera, ni soi presto pa ixo, ya que no he estudiau cosa que me capacite pa ixa fayena, asinas que l'he feito como he puesto, como m’ha pareixiu bien y fendo enfasi en los sucesos y personaches que mas pareixen clamar l’atención a los habitants d’ista ciudat que tasament empecipio a conoixer.

Prencipiaré por la fin, por la paulatina marcha d’os suyos pobladors. Va escomenzar lo día que i arribó Sinyor Despoblación. Yera un hombre vestiu de trache gris. Portiaba chemelos, cualcosa que nos trucó ya que, tot y que sabebanos que existiban, dengún nunca en lo lugar no los heba feito servir, porque se nos feban toda una fatera como complemento. La truqueta, unatra ababolada, yera d’a mesma color que lo trache. Baixo la chaqueta asomaba una chambra blanca. Aquella combinación de colors le feban pareixer una fotocopia d’human. Talment mesmo teneba la tipica rayeta que amaneixe por bel defecto en la optica d’a fotocopiadera, que i contina por meses, dica que un fallo mas important obliga a clamar a lo tecnico pa que la apanye y «ya que i ye, le faiga una uelladeta a lo d’a rayeta».

Sinyor Despoblación veniba de parte de l’Estau. Yera funcionario, dició. Nos comunicó que lo signo d’o tiempos yera lo que yera y que habríanos d’achiquir la nuestra población de manera drastica, que un lugar d’a grandaria d’Arroyuelo no teneba razón pa existir. Belún habría de jopar t’as ciudaz u ta lugars mas grans, proposó como opción principal. Qui no querese, podeba trigar la muerte que, tot y que mas dramatica a priori, yera mas sencilla y no caleba lo inquesto proceso de fer l’equipache y, carriando-lo, haber de fer-le una zaguer uellada a lo lugar antes d’abandonar-lo.

Lo d’achiquir la población nos estorbó. Pero, antimás, haber de fer-lo drasticament nos pareixió d’una severidat que no asperabanos d’a nuestra administración. Asinas que, dimpués d’un rato de negociación y cuantas rondas en lo bar, consiguiemos que Sinyor Despoblación reblase y nos permitise deixar Arroyuelo a monico, dando-nos tiempo a organizar l’exodo.

Aquel hombre-fotocopia se’n tornó ixe mesmo día t’a on que siga que n'hese saliu. Ni sisquiá tenió la decencia de dormir en la casa rural pa fer gasto u de convidar a una rondeta, a pesar d’haber-se fotiu toda la tarde zorruspiando a cuenta nuestra. No tornaríanos a veyer-lo ni a saber d’a preocupación de l’estau por lo lugar nuestro dica muito tiempo dimpués.

Como yeranos chent d’orden y respetabanos lo signo d’os tiempos, a escape nos metiemos con d’o achiquir la nuestra población. «Truquemos a bar» , que asinas ye como le decibanos a convocar una reunión en lo bar, l’epicentro d’Arroyuelo. Astí yera a on que preneban las decisions importants. Dimpués, nomás si caleba u si daba muito ferrete Secretario, lo nuestro burocrata local, se trasladaban a l’equipo municipal. Acotolemos cualques caixas de pomos antes de completar lo Plan d’Evacuación Paulatina d’Arroyuelo, u PEPA, como s’encerrinó en decir-le-ne Clodo Silencio, la bibliotecaria d’o lugar, que le agradaban a-saber-lo los acronimos. Cal decir que estió un d’os millors documentos que hemos elaborau en la nuestra historia, con una calendarización impecable de quí heba de deixar lo lugar, cuán y cómo. Dende la Farfallosa Bilva dica Simón lo Fatirol. «Eduardo, día tal de tal y mes y tal anyo. Caminando con cachaza. Con una maleta, un chapero de palla y una mezcla estrania de pena por la patria que s’esfa dezaga d’el y l’asperanza de trobar en lo suyo nuevo destín experiencias enriquideras», recuerdo que meteba sobre Eduardo, que cumplió punto por agulla con lo PEPA, pero cal que no trobase dimpués garra d’ixas experiencias que se suposa que le aguardaban.

En ixa mesma sesión se decidió que belun de nusatros prenese papels destacaus. A yo me pertocó de cronista. Me veyeban enradigau, dicioron. A diferencia d’a resta, yo nunca no heba saliu d’o lugar y no m’importaba quedar-me-ie dica lo momento final, por si pasaba cualcosa resenyable. Tenié la fortuna de que ixo me metió, por definición en la zaguer posición a la hora de jopar d’Arroyuelo. Sería testigo de toda la historia local que quedaba por venir y la mía nueva obligación yera que’n quedase constancia en istas pachinas que escribo. Lo mío chornal vendría d’a subvención estatal que, sin duda, nos concedería l’administración cuan tenese notorio d’o nuestro PEPA, tan minucioso y obedient con las nuevas directrices. La realidat estió que aquels diners nunca no i arriboron, asinas que la mía fayena se pagó a pur de presupuestos municipals que, en estar tan radius, no me permitioron d’acceder a la formación que m’hese caliu pa fer lo treballo.

Qui sí que i arriboron estioron los antidisturbios, chusto lo día que yera previsto que abandonase lo lugar, un rato antes de fer-lo. Se metioron en formación en la entrada d’Arroyuelo y empecipioron a chilar a traviés d’un megafono que hebanos de jopar d’o lugar, que no i pintabanos res y que fesenos volito. Lo deciban en plural, asinas que ignoraban que yo yera lo solo que i remaniba. Nunca no he sabiu si no leyoron lo nuestro PEPA u creyoron que no lo cumplirianos, y no tiengo guaire claro cual d’as dos opcions me faltaría mas. Lo sarchento seguiba esbramegando menazas entre que yo miraba d’explicar que me caleba un par de minutos p’acabar-me la valisa, que ya en jopaba y que no heban d’estar-se astí quillaus, con las suyas armas y los suyos cenyos marcials, que a fe que tendrían cualcosa millor a fer en la capital comarcal u a on que fuesen que tenesen lo cuartel. Zarré l’equipache, ficando-ie los zaguers apunts que heba iu prenendo dende que se me nombró cronista y enceté lo camín que m’aluenyaba d’o lugar, fendo tranya d’entre los achents. Un d’els, por pura rabia, por marcar autoridat u por chustificar lo chornal, me fotió una tochada. Chiqueta, que cuasi ni la noté, porque yera un folango que se debió de repenedir de l’acto suyo en lanzar la charrasca contra las mías costiellas. Pero lo tanganazo me lo levé. No le respondié porque soi civilizau, no por falta de ganas. Y antes de marchar-ne, con els entre lo lugar y yo, les dicié que me pareixeba una sinvergonyería malfurriar los diners publicos en un desplegue asinas, que yo me’n iba igual y que las cosas, si se dicen de buenas trazas, no obligan a trayer cambions ni folangos armaus ni esbramegadors con megafono pa fer-las cumplir. Que ya yeranos toz grans y que mas valeba que ixos diners s’hesen feito servir pa cosas importants.

Fa ya cuasi un anyo que deixé lo lugar a on que va naixer y a on que va vivir toz los días dica que Sinyor Despoblación me fació venir-me-ne t’a ciudat. Una metropoli que m’aculliu a mal aire, fendo-me la ficancia chusteta, como fan las grans urbes, que lo que les sobra ye chent y por ixo ni les fan aprecio ni los cudian ni les zaragateyan y igual les tiene que i sigas de paso u pa cutio, que faigas simient u sigas flor d’un día. Aquí, cuan he explicau lo que yeranos, lo que febanos y lo que nos ocurriba, he estau testigo d’a estupefacción que chenero entre los míos nuevos vecins que, diz que, tienen modos de vida diferents y companyers de vivencias muito menos interesants.

Replego pues, entre istas letras, lo que m’ha pareixiu mas destacable d’a vida mía en Arroyuelo, como yera la localidat, qui bi habitabanos y los sucesos que mas han enarcau a qui les n’he contau. Ista ye la historia d’o lugar mío, que ye a on que son toz: en los corazons y las memorias de qui i habitabanos. Y a nivel cheografico, en lo sur d’a comarca de Campo de Castilloviejo.

martes, 5 de noviembre de 2024

Popurri oficial. Tierra de barrenaus 11x04

Dimpués de tanto especial, ya tocaba un programa normal, un a on que presentar-tos beluna d'as novedaz y seccions que quereba trayer en ista temporada que nos enfila ent'os 10 anyos de programa. Tot un popurri de contenius que arriba precediu por una editorial adedicada a la oficidalidat de l'aragonés.

Empecipiamos con una nueva sección-concurso a on que tos proposamos endevinar una canción que he traduciu a l'aragonés. La respuesta, a la fin d'o programa, pa que tos quedez tot lo rato. Continamos con unatra sección que ya me feba muitas ganas d'empecipiar: un espacio poetico. La primer convidada ye Lucía López, ganadora d'o Premio Arnal Cavero por "Cuan plegue o colapso", que nos traye un d'os poemas publicaus en ixa obra. 

En Pase de prensa, damos treslau de noticias sobre la Espluca de Chaves u lo Consello d'Europa que carranya a Aragón por no tener en lo suyo estatuto la oficialidat d'aragonés y catalán. Tamién sobre lo CSO Kike Mur que fació 14 anyos y lo celebró con unas chornadas bien interesants. En la parte de cronicas, tocamos lo concierto de Mallacán y Los Draps en l'Argilaga de Massalió y la presentación de "Borbollas a l'aire", lo nuevo libro de Jose María Satué, ilustrau por Elena Moncayo y publicau por Transiberiano edicions, que se va presentar fa uns días en lo Centro d'Historias de Zaragoza.

Zarramos lo programa con mosica a-saber-la. Obrimos lo primer calaixo de cancions, un que nos proposó un oyent fiel, seguimos con la resolución d'o concurso d'Endevina la canción y rematamos con un tema de Dr. Calypso que visitoron la ciudat en iste mes d'octubre.

Recordaz que continamos aguardando las vuestras historietas sobre Mallacán y que lo programa siempre ye ubierto a las vuestras colaboracions.

Recuerda que puez ascuitar toz los programas en Ivoox, Spotify y la web de Radio Topo.

Programa #177

 

 

martes, 2 de julio de 2024

L'hombre que ya no le feban goyo los gatos, d'Isabelle Aupy

Cuan presiento Arroyuelo a soben me preguntan por las mías influencias u por los referents pa ixe libro. No me fa goyo contimparar-me con grans, pero a la fin trobo que, si quiero que s’entienda cual ye lo tono d’o libro, no me’n queda atra. D’atra man, personas que lo leyoron sin que les dase ixas referencias, a escape me comentan que les n’ha recordau a cualcuna d’ellas u mesmo a atras que nian i heba pensau. Son bien evidents: Amanece que no es poco y atras de Cuerda, los Monty Python, Terry Pratchett, Rodrigo Cortés…

Dende fa bel día podría anyadir-ne un. Un libro que no ye d’humor pero que en tien, d’humor, bella miqueta. Y sobre tot, muito absurdo. El hombre al que ya no le gustaban los gatos, de Isabelle Aupy, ye la histora d’una isla plena de mixins que, de bote y voleyo, en dispareixen. Chunto a lo protagonista, que nos recuenta la historia en primer persona, nos trobamos a cuantos personaches bien curiosos que concaran de diferents maneras ixa perda d’os gatos.

Lo libro tien firme medolla. Ye d’ixos de mal soltar, que yes deseyando de saber qué pasa contino, d’os que repasas lo que acabas de leyer terne que terne porque tien suco pa saboriar. D’os que, dimpués d’a primer lectura, te quedas con ganas de fer-ne una segunda pa sacar-le mesmo mas treslada.

I hai cuantas reflexions sobre la importancia de decir-le a las cosas por lo suyo nombre, contra la imposicions, arredol d’o poder d’os medios pa cambiar las ideyas… Le puez dar vueltas dica que te’n fartes. Un libro pa pensar y compartir capazos. Ideyal pa clubs de lectura.

Una d’as cosas que tenemos en común ye que la reacción d’os protagonistas no ye la que la persona lectora aspera. Debant d’un suceso trachico lo asumen con parsimonia, como si la cosa no fuese con els. No i hai ira, carranya ni rabia. Dengún no s’alticama u, qui lo fan, son una minoría incomprendida. Isto, que truca y fa muita gracia, ye una envista d’o mundo que comparto con Isabelle, l’autora. Ixe no comprender por qué no penchamos d’a forca, u guillotinamos, u a lo menos denunciamos todas ixas barbaridaz que nos fan. Cuento que i hai una perplechidat compartida en no entender por qué no se reacciona debant de seguntes que cosas.

El hombre al que ya no le gustaban los gatos ye publicau por Rayo Verde, en castellano y catalán y ha esdeveniu a l’inte un d’os libros favoritos d’os que levo leyius en iste 2024.

martes, 18 de junio de 2024

Los libros y Obrint Pas. Tierra de barrenaus 10x20

Fa bella semaneta se republicaba Totes les cançons parlen de tu, la primer -y, por agora, unica- novela de Xavi Sarrià, ex-cantaire d’Obrint Pas. Sembrallibres la tornaba a publicar cuan fa diez anyos que amaneixió, como un d’os primers libros d’a, en aquellas envueltas, recien naixida editorial. Con ista enchaquia, reprengo un programa que teneba en ment dende habe tiempo y que completa una trilochía de especials sobre Obrint Pas. 

En iste programa repasaremos las relacions literarias d’a banda y d’os suyos components, a traviés d’obras bien diferents. Empecipiamos con un asayo sobre la historia d’o grupo. Tendremos narrativa, de man de Xavi Sarrià, con un libro de relatos y la debantdita novela. Tamién un libro ilustrau basau en una d’as zaguers cancions d’Obrint Pas y unatro asayo, un sobrebuen treballo periodistico de Miquel Ramos. Y bella curiosidat mas, prou que sí, con a-saber-as mosica d’a colla. 

Siempre fa pena que un grupo que te fa goyo se separe. Queda dezaga la suya obra pa poder disfrutar-la cuan quieras. Pero en iste caso, la fayena d’Obrint Pas contina de muitas maneras, entre atras, la de publicar todas istas choyetas que hue tos traigo.

Como deciba, iste ye lo tercer programa especial sobre la banda. En lo primerprimer, repasemos la suya discografía. En lo segundosegundo, beluna d’as cancions y colaboracions no tant conoixidas. ¿N’i habrá cuarto programa? Bien podría estar. Tanimientres, viacharemos ent’o Poborina Folk pa veyer a Xavi Sarrià unatra vegada por tierras aragonesas.

Recuerda que puez ascuitar toz los programas en Ivoox, Spotify y la web de Radio Topo.

Programa #171

martes, 16 de abril de 2024

Especial libros 2024. Tierra de barrenaus 10x16

En acercar-se lo Día d'o libro, surten como fungos actividaz arrienda arredol d'o mundo d'a literatura. Toz istos días son un bullir de presentacions, exposicions, publicacions, charradas y asinas-asinas. Enfilando-se enta ixe gran día que ye lo 23 d'abril a on que nos trobaremos lectoras, autoras, editoras, libreras y toda ixa parrafiquera de chent que amamos leyer. 

Iste anyo torné a fer un clamamiento popular, agora a traviés de tik tok, pa que me ninviasez las vuestras propuestas lectoras. Como de cutio, rai en qué luenga lo fesez, que chenero recomendasez, si l'autora yera nueva u viella, d'aquí u d'allá. Lo resultau ye estau bien pincho: cuantas recomendacions y bien variadas. Libros pa todas y toz que a fe que podrez trobar en las paradetas d'as vuestras ciudaz u lugars. 

Por la mía parte, m'estaré tot lo día en lo Paseyo Independencia de Zaragoza. La mayor parte d'o tiempo en la paradeta que meteremos Nogara en la Plaza Aragón, en un d'os cabos d'a feria. Astí podrez trobar los míos libros en aragonés y la resta de publicacions de Nogara, Transiberiano y bel amigo mas d'a nuestra luenga. Tamién seré, de 13:00 a 14:00 en la paradeta de Imperium ediciones, con los míos libros en castellano. "Arroyuelo: orden de despoblación", lo zaguer, acaba de empecipiar con la suya segunda edición y cal celebrar-lo chunto a toz los varrenaus personaches d'ixe lugar. Y lo solo puesto a on que seré con toda la mía obra será de 15:30 a 16:30 en la Asociación Aragonesa de Escritores. 

Aspero que en ista hora larga de programa trobez bella buena recomendación pa leyer y que nos lo faigaz saber contactando con nusatras. Y ya sabez que los micros de Tierra de barrenaus son siempre ubiertos pa la buena chent que querez l'aragonés y la literatura.

Recuerda que puez ascuitar toz los programas en Ivoox, Spotify y la web de Radio Topo.

Programa #167

martes, 2 de enero de 2024

Arroyuelo: Lo absurdo d'a despoblación en lo mío libro nuevo

En empecipiando 2022 un relato mío va recibir una mención especial en un concurso. Quedó lo cuarto d’entre mas de mil que se i presentoron. Chusto lo primer puesto que no daban perras. En ixe relato presentaba a un personache peculiar que viviba en un lugarón igual de peculiar. Si no quereban que seguise estirando d’o filo, ¡que no me l’hesen premiau!

Lo important d’os concursos, mas que mas pa las personas inseguras como yo, no ye tanto los diners u la publicación, sino lo reconoiximiento y la certeza de que cualcún t’ha leyiu y que, pa forro de bota, le ha feito goyo. Asinas que ixa mención me motivó a-saber-lo pa desarrollar una ideya que levaba tiempo remugando: recontar una serie d’historias que pasasen en un lugarón, con lo tono d’humor absurda que he feito servir cuantas vegadas en los relatos míos. Enchegué lo motor y aquel relato se fue ixamplando, emplindo Arroyuelo - lo nombre que le dié a lo lugarón - d’habitadors tan peculiars como aquel d’ixe relato.

Arroyuelo: orden de despoblación ye lo titol d’o mío nuevo libro. La historia d’un lugar que, un buen día, recibe la orden de despoblar-se y d’uns habitants que deciden acatar la orden, pero d’aquellas trazas. Lo cronista d’o lugar, que lo nombran de propio cuan empecipia la despoblación, nos recuenta cómo yera la vida en Arroyuelo, qui yeran los suyos pobladors y las chanadas que les ocurriban. Conoixemos, en istas pachinas a Tomás, lo matematico de letras, a la farfallosa Bilva, a Esperanza, la sustituta de la fe, a lo fato Simón, a Fani Pedales, la criadora de bicicletas, u a lo ferrero Seis-Pesetas, entre atros muitos personaches. Vivimos la suya rivalidat con Riachuelo, lo lugar que tienen a lo canto. Puyamos t’o Monte Rasgado a on que vive Rodrigo, lo robot eremita. Presenciamos lo naiximiento de Lagunacha, la fastiosa pedanía d’Arroyuelo. Y asinas-asinas, historias a embute.

Iste ye lo mío segundo libro en castellano, lo cinqueno que publico en solitario. Lo torno a fer de man d’Imperium, una editorial choven y encara chiqueta, a on que tiengo la honor de compartir catalogo con una patacada d’autoras con firme calitre y prochección arrienda. Arroyuelo arriba dimpués de Hechos de tinta, la mía primer novela en castellano, con la que he plegau a muitas personas que no m’heban leyiu antes y a qui siempre convido a que, si les fa goyo, aprendan aragonés pa leyer la resta de libros míos. ¡Sisquiá!

Asinas que si tenez curiosidat, si querez visitar la comarca de campo de Castilloviejo y seguir la carretera que acaba en Arroyuelo y, cuan i arribez, fer una asembleya en lo bar d’o lugar pa conoixer a toda la suya población, tos aspero lo domingo 14 de chinero a las 11:00 en l’Hotel Vincci Zaragoza Zentro pa presentar-tos iste nuevo libro que aspero que tos faiga firme goyo.

sábado, 16 de diciembre de 2023

Libros afalagadors

Permitiz-me estar una mica nyonyo. Soi un sentimental. Y agora mismo voi en una boireta, empecipiando con un amplo riso en la cara lo cabo de semana. ¿Qué m’ha provocau iste estau? De nuevas, un libro.

Si i piensas fundo, ye increible como una parrafiquera de fuellos tacaus de tinta puet dispertar-te sentimientos y sensacions tan autenticas y potents como las que fan los buens libros. Ixe ye lo poder d’a parola escrita, d’a parola en cheneral. Por ixo, entre atras razons, las luengas son muito mas que no una simpla ferramienta comunicativa. En los zaguers días m’he leyiu dos libros que, por razons diferents, m’han feito sentir “en casa”. Ixa calideza que te fa buen estar, que t'afalaga, como si t’arrebullases baixo una manteta con la persona querida, sonando la tuya canción favorita y fendo ulor d’a birolla que mas t’estimas.

Lo primer, que he zarrau fa bel minuto, ye Jim Botón y Lucas el maquinista. En iste caso yera una relectura. Estió un d’os míos libros favoritos de chiquet. Lo teneba en la casa de Cambrils y, de chiquet, cada anyo, pa vacacions, tornaba a leyer-lo. Me lo sabeba de corazón, de barra a barra, cada pachina, dibuixo y aventura que aculliban ixas pachinas. En bel momento va dispareixer d’os repalmars cambrilencos. No sé si bel parient se lo quedó, si lo cacegarían en bella cursa t’a placha u que me sé yo. Lo caso ye que me va quedar sin el. Habe bel anyo, la mía parella me lo va regalar y pasó a fer parte d’a muntonera de “pa leyer”. A la fin trobé lo momento pa leyer-lo, cosa mica facil, y me va trobar, dende la primer pachina, un flumen de remeranzas y emocions. Me sentiba como de criet, tornaba a vivir con Lucas, Jim y Emma todas las suyas historietas.

Lo libro se escribió en 1960. Estió lo primer que va publicar Michael Ende, l’autor de La historia interminable u Momo. Leyiu en 2023, tien a saber qué contenius que nos resultan sexistas y racistas. Ye lo que tien un libro de 63 anyos. Barrunto que Michael Ende, que de chovenón militó en l’antifaixismo de l’Alemanya d’os 40, no escribiría agora Jim Botón como lo fació en aquellas envueltas. Cuento que ista sensación que he experimentau no la tendría de leyer-lo agora por primer vegada, que ye mas recosiro que no atra cosa. Por bel día he tornau t’a mía nineza, ta ixa sorpresa que te levas con cada capitol d’as primers lecturas, cuan tot ye nuevo. Si lo leyez agora, de grans, ya me contarez que tos pareixe.

L’atro libro-manteta va venir dende lo club de lectura de ciencia ficción que en foi parte; Monje y robot, de Becky Chambers. Ye la replega de dos noveletas que va publicar l’autora en 2022 y que ganoron un Locus, un Hugo y estioron nominadas a un Nébula. La historia, ye escrita en luengache no binario y protagonizada por dos personaches que tamién en son, de no binaries. Antiparte d’isto que, en realidat tien poca trascendencia en la novela dillá d’a normalización d’ixe feito, la historia s’enmarca en una sociedat utopica que ha superau la transición ecolochica y a on que la chent vive en una arcadia social y natural.

Dicen los manuals de narrativa que en toda historia fa falta un conflicto pa que abance. Somos tan feitas a ixo que me pasé buena parte d’os primers capitols aguardando que en bel momento, le monche se trobase con bel problema irresoluble, u que lo robot resultase una menaza u en avisase d’una. Manimenos lo conflicto ye bien ausent en ista novela y, con tot y con ixo, t’agarrapiza a escape. Dex y Onfalina, les protas, viven en ixe mundet con la sola inquietut, que no ye poca, de trobar-le sentiu a la suya existencia.

¿Resulta inchenuo y mesmo naïf? Sí pas. Pero s’agradeixe de cabo ta cuan una historia que t’aluenye de l’angunia, que te parle d’un mundo ideyal, un puesto que probablement ye inalcanzable, pero que fixa un buen destin enta do caminar.

Entre las suyas pachinas he trobau tranquilidat a capazos y una paz interior de mal trobar en las lecturas que goso fer. Pero tamién muitas reflexions interesants sobre las motivacions vitals, sobre las metas que nos imposamos a nusatras mesmas, sobre lo sentiu d’a vida u la suya ausencia. Y ratos de fer-me buenas risas, en especial con la manera que tien lo robot de veyer lo mundo.

Si i creyese, en la machia, me pensaría que los libros tienen bel esconchuro, que i hai bel encante que fa d’a tinta y lo papel un artefacto mistico que nos torna varrenadas. A fe que s’ha feito estudios sobre lo que provoca en lo cerebro la lectura y como las nuestras neuronas ordenan la producción de qué me sé yo que productos que nos fan tener todas ixas sensacions. Siga como siga, gracias a Becky y a Michael por fer-me sentir asinas, tot calentet, debaixo d’a manteta que fan los suyos libros.

martes, 10 de octubre de 2023

Cosas que me farían goyo (un lunes de tardes)

Ye lunes de tardes, de cansera y poca fayena, y me da por pensar...

Remero l’antipregón, que estió tot un exito. Un ciento de personas, de toda mena y edaz, cuasi todas buena chent, s’arrocloron en la carrera Sant Agustín pa empecipiar bien la Fiesta Gran de Zaragoza, en la borina que organizó Radio Topo. Como parte d’a radio, facié lo mio redolín de barra. Iba atarrantau, servindo a tot meter, y una persona se m’acercó. L’absurda conversa estió alto u baixo asinas:

- Una biera y un libro

- ¿Litro de qué?

- No, no. Una biera y un libro - marcando la B.

- ¿Ein? - me quedo mirando entazaga un momentet por si tenebanos bel libro que se vendese y no me’n heba enterau - Lo siento, pero no t’entiendo.

- Un libro - se me mira un poquet desesperada - Rai, la biera nomás.

Rato dimpués, muito rato dimpués, barrunto que, qui fuese, sabeba que escribo u mesmo m’ha leyiu y simplament quereba compartir-lo, como tantas vegadas demando por rez. ¿Y qué le voi a fer si soi lentico? ¡Bi ha habiu tantas vegadas que he entendiu las cosas cuan ya no valeba pa cosa entender-las! Me siento como Homer cuan se fa feriant y Wiggum preba de sobornar-lo.
 
Me faría goyo d’estar mas agudico y centrar-me mas en lo que m’ocurre arredol y no estar tot lo día pensando en siet cosas de vez. Me faría goyo de poder viachar en lo tiempo, ista y muitas atras vegadas, y tener la oportunidat de responder lo que en veras pertocaba.
 
En la radio charran de libros. Ye una sección semanal d’una emisora de prestichio. Bi va la saputalla a fer la retolica, fan un concurso de relatos que i participo - con poco exito, por agora - y entrevistan a autoras. Lo tema de debat ye cómo organiza la chent las suyas bibliotecas personals. Cuantos s’encarranyan porque i hai chent que fa doble ringlera de libros por repalmar, amagando con los de debant los de dezaga. U mesmo ¡blasfemia! que aproveita los espacios vuedos d’os libros chicoz pa calar-ne en horizontal. I hai cuasi unanimidat en que ixo ye barbarie y que los suyos millars de libros son toz en ringlera unica, verticals, y ordenaus por autors, tematicas y atros criterios de buena lectora.
 
A los cuatre días d’entrar a vivir en lo mío piso de 51 metros cuadraus, ya no i culliba mas libros, en los repalmars. M’habié de buscar las manyas pa ir calando tot lo que m’he mercau u m’han regalau en istos anyos: la casa d’o lugar, un traster que tenemos dende habe bel anyo y, prou que sí, segundas ringleras y libros en horizontal, en caixas, calaixos, almariez y en cualsequier puesto que se m’ocurra. Bendigo las bibliotecas, que m’ufreixen lectura que no ocupa espacio, y lo libro electronico por la mesma razón.
 
Me faría goyo de poder pontificar sobre cómo ordeno la mía librería. U ya no pontificar, sino mesmo poder ordenar-la, cosa que no he conseguiu fer que dos vegadas en quince anyos. Y poder decir que poseyo toz los libros que he leyiu y que ixo d’o libro electronico ye una modernez y que como buen lector leigo en papel y ni pensaría en piratear un libro.
 
Se me queda un ratico libre y me meto a aprestar contenius pa lo programa de radio. Tiengo un archivo a on que voi anotando ideyas pa seccions, cancions, temas pa charrar-ne, notas pa programas especials y asinas-asinas. Voi trigando-ne. “No me vaga de fer-lo. Masa embolique. Convidau de mal quedar porque ye aqueferau u vive luent u lo que siga.” A la fin, sota, caballo y rei: meto unas cancions, leigo un relato, charro de bel tema d’actualidat y, arredol d’ixo, basteixo una nueva edición de TdB que aspero que faiga honra pa l’aragonés y qui l’ascuita, pero que ye bien luent d’o que querría fer.
 
Me faría goyo de tener mas tiempo y recursos, de conoixer millor todas las posibilidaz tecnicas que da la radio y los medios informaticos que i hai y que, dimpués, en la edición, quedase lo soniu mas limpio, y poder desarrollar todas las ideyas que he iu anotando en archivos y libretas por tantos anyos.
 
Chusto en acabando iste post m’escribo con la mía parella y charramos de aprender a renunciar, a aconortar-se, a aceptar que i hai cosas de mal cambiar. Tot y que talment bel día tienga una casa gran, que i cullan toz los libros, bien ordenadicos. U tiempo pa gravar cualsequier sanselada que se m’ocurra. Lo d’os viaches en lo tiempo y fer-me mas agudo, ya lo veigo mas embolicau.

lunes, 18 de septiembre de 2023

Muito aragonés pa empecipiar lo curso. Tierra de barrenaus 10x01

En acabar lo vrano empecipia Tierra de barrenaus y torna con la suya decena temporada, con firme rasmia y ganas de compartir con todas vusatras las mías basemias, historias y luitas. Han estau meses d'a-saber-las noticias y polemicas. De festivals, conciertos y viaches que darían pa una temporada completa. Pero me quiero mirar ent'o nuevo curso pa prencipiar a treballar antes con antes por la nuestra luenga.

Empecipiamos con un chiquet analís d'a nueva situación comentando l'articlo que publiqué fa bel día aquí mesmo. L'escenario institucional pa l'aragonés ha cambiau prou y lo poco refirme que podebanos asperar-ne no pareixe que vaiga a existir en ista lechislatura, asinas que caldrá treballar en las atras vías.

Ixas que peteniamos muitas terne que terne, encerrinadas en fochar por que los dreitos d'as personas que parlamos aragonés sigan reconoixius. Asinas que doi treslada de cualcunas d'ixas iniciativas: la feria d'o libro aragonés de l'Almozara, la jornada lingüistica d'o Sur d'Aragón y la devantadera d'os cursos de Nogara. Todas convocatorias pa iste mesmo mes de setiembre y bien interesants. 

Torna tamién la sección d'a calaixera y ubrimos lo primer d'os cuatre nuevos calaixos tematicos. En iste caso lo d'a psicocanción, a on que ficaremos temas que charren d'a salut mental. Empecipiamos con uns grans d'o rap que en lo suyo nuevo disco se ubren a tot lo suyo fandom, reconoixendo las suyas errors y recontando-nos como lo pasoron. 

Tierra de barrenaus ya ye aquí un anyo mas pa concarar a qui quieren destruyir la nuestra luenga, ya siga dende l'odio espanyolista, ya siga dende lo blaverismo disvrazau.

Recuerda que puez ascuitar toz los programas en Ivoox, Spotify y la web de Radio Topo.

Programa #152

 


martes, 6 de junio de 2023

Especial Libros 2023. Tierra de barrenaus 9x19

Entre lo 3 y lo 11 de chunyo se fa en lo Parque Gran Jose Antonio Labordeta la Feria d'o Libro de Zaragoza. Toda una semana pa disfrutar d'a ufierta literaria d'a ciudat y lo país. Autoras, editorials, librerías y personas relacionadas de diferents maneras con los libros nos trobaremos ixos días en lo parque pa compartir ixa rebonica afición que ye la lectura. Imposible visitar-la y no salir con bel libro baixo lo brazo.

Con ixa enchaquia, hemos feito un programa centrau en recomendacions literarias, y con la participación d'as personas que respondiez a lo clamamiento feito en rez y nos ninviez las vuestras ideyas. N'i ha habiu de bien variadas: asayo, relatos, comics y novelas, de novedaz y d'antigos, d'autoras d'aquí y de bien luent... Una patacada de propuestas a on que a fe que trobarás bella cosa que te faiga goyo. Muitas gracias a qui hez colaborau y, a la resta, tos aspero en la siguient convocatoria pareixida que faiga.

En ixos días, antimás, seré present en las paradetas de l'Asociación Aragonesa de Escritores (lunes 5 de tardes), la d'Imperium Ediciones (miercres 7 de tardes) y la d'a Librería La Montonera (viernes 9 de tardes), firmando libros y charrutiando con todas las que tos agane d'acercar-tos-ie. ¡Tos i aspero!

Recuerda que puez ascuitar toz los programas en Ivoox, Spotify y la web de Radio Topo.

Programa #148


 

 

viernes, 12 de mayo de 2023

Córrer sense por. Suenios y soniaderas.

I hai libros que t’enganchan a escape, que te pasas lo día aguardando a tener ixe ratico libre que aprecisas pa disfrutar d’a suya lectura. I hai libros que lo suyo final te deixa percutiu, habendo de prener-te un tiempo pa asumir lo que acabas de leyer, pa meter en orden las emocions que t’ha feito sentir. Córrer sense por (Non dirmi che hai paura) cumple todas dos.

En las pachinas suyas conoixemos la historia de Samia Yusuf Omar, una choven somalí que suenia con participar en los Chuegos Olimpicos representando a l’atletismo d’o país suyo. Suenia, tamién, con cambiar la realidat cutiana d’una tierra capuzada en una larga guerra, y d’unas mullers de tot sozmesas. La historia empecipia en la suya nineza en Mogadiscio, cuan correr ye pa ella poco mas que un chuego que compartir con los suyos amigos y familiars. Descubrimos asinas como yera lo dia a día de cabo d’os novanta y primers d’o nuevo milenio y las consecuencias d’a guerra en la sociedat. Por tot lo libro ye present tamién lo Viache, asinas con mayuscla, pa referir-se a la emigración ta Europa. En iste caso, a traviés de Sudán y Libia pa enfilar-se enta Lampedusa y entrar en Italia, tot y que lo relato podría trasladar-se perfectament enta atras rutas.

La historia ye recontada en primer persona.Giuseppe Catozzella, periodista y autor d’o libro, sabe fer-nos entrar con precisión en la pelleta de Samia, la suya protagonista. Vivimos con ella las suyas alegrías y tristuras, los suyos suenios y la frustración que suposa poseyer un talento y no tener las oportunidaz pa contrimostrar-lo. I hai vegadas que la novela te regala un optimismo impropio d’o mundo que tien Samia arredol pa, en atras, trucar-te con la dura realidat contra la que se rebela.

Samia Yusuf Omar existió, y iste ye lo relato d’a vida suya. No lo conoixeba y te recomiendo, potencial lector u lectora d’o libro, que te resistas a la tentación de buscar-la en rez. Dimpués, te percutirá mesmo mas. No ye de buen trobar libros que te leven por tantas emocions, tant diferents y menos encara tratando un tema tant dificil. La historia de Samia s’habría de conoixer muito mas y, pa ixo, Giuseppe Catozzella ha feito un treballo sobrebueno.

Non dirmi che hai paura (No me digas que tiens miedo), escrito orichinalment en italiano ye publicau en catalán por Sembra Llibres baixo lo titol Córrer sense por, y en castellano por Grijalbo como Correr hacia un sueño.