Mostrando entradas con la etiqueta academia. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta academia. Mostrar todas las entradas

jueves, 8 de diciembre de 2022

Academia Aragonesa d'a Luenga. Tierra de barrenaus 9x06

Tarde, pero ha arribau. Ya i hai autoridat lingüistica pa l'aragonés, nombrada por las institucions, plural, diversa y representativa. Naixe d'una mala lei, como lo propio Director Cheneral de Politica Lingüistica escribiba en iste articlo chusto antes d'empecipiar a desarrollar-la. Naixe inexplicablement tarde, ya que habría d'haber estau una d'as prioridatz d'a Dirección Cheneral, mas quan los nombramientos de Cortz y Universidat yeran feitos fa a-saber-lo. Pero lo important agora ye que ye naixida. Ye momento de seguir treballando mirando-nos entabant.

Lo pasau 15 de noviembre, en lo Paraninfo d'a Universidat, prenioron posesión d'os suyos cargos Javier Giralt, como president de l'Academia y Director de l'Instituto Aragonés d'o Catalán y Anchel Conte, como director de l'Instituto de l'Aragonés. Serán dos entidatz con fayenas de tot diferents debant d'a situación tant distinta de todas dos luengas. La primer d'ixas fayenas, en lo caso de l'aragonés, y como ya anucioron tanto en prensa como en lo propio acto de posesión, será creyar, a la fin, una grafía oficial pa la nuestra luenga.

Bellas quantas personas estiemos en ixe momento historico, presenciando un acto con a-saber-la institucionalidat, como yera menester, pero tamién con muita emoción y mesmo bella purna d'espontaneidat de man de Tomás Bosque y La Chaminera. Aragón será somarda u no será. Tamara, Vero, Cherardo y yo nos chuntamos en un nuevo programa pa charrar sobre ixe acto y las asperanzas que tenemos en que la fayena d'istos nuevos organismos faiga firme honra pa lo futuro d'as nuestras luengas. Tienen por debant un treballo furo y dificil, a on que habrán de concarar-se con muita chent d'adintro y difuera d'o mundet nuestro. ¡Suerte! L'aragonés y lo catalán l'aprecisan.

Si te lo perdiés, puetz veyer aquí mesmo lo video completo de l'acto con todas las comunicacions que en charramos en lo programa.

Programa #135


martes, 8 de noviembre de 2022

Lo Diccionario ortografico de l'aragonés. Tierra de barrenaus 9x04

Lo Estudio de Filología Aragonesa empecipió en 2006 una fayena tant important como chigant y, quasi, inabracable. Lo primer paso yera lochico, alcordar una grafía pa poder codificar tot lo que vendría a l’arreu. Facioron una propuesta razonada y ampla que mira de solucionar todas las qüestions mas problematicas de l’aragonés. Contino vinió la Gramatica Basica de l’Aragonés, que publicoron en la suya web y dende fa poco podemos disfrutar y fer servir tamién en papel gracias a la edición de Prensas de la Universidad de Zaragoza. En istos días, han feito unatro important paso publicando a la fin lo suyo Diccionario Ortografico de l’Aragonés, con mas de dos mil pachinas. Una ferramienta que fará firme honra a qualsequier que treballe con la nuestra luenga. En iste quarto programa d’a temporada tendremos a Francho Rodés, director d’ista obra, charrando-nos-ne.

En la parte de resenyas, inauguramos una nueva sección de Libros varrenaus, a on que tos proposaré bella lectura. La que traigo en lo programa de hue ye Fuego frío, la zaguer novela de l’escritor belchitano Félix Teira. 

La mosica d’iste programa torna a tirar de recosiro. En la canción d’o programa tendremos a Los Enemigos con un tema de Nada, un d’os suyos millors discos. Ubrimos un nuevo calaixo de cancions: la canción movilizadera, que ubre Skalariak con un tema de 2001. Lo programa empecipia con un clasico d’Eskorbuto y acaba con ixe mesmo temazo versionau por La MODA.

Recuerda que los micros d’o programa son a la tuya disposición y que si quiers recontar u difundir qualsequier cosa, puetz contactar con yo a traviés d’os retz socials.

Programa #133

miércoles, 1 de agosto de 2018

L'aragonés, la fabla y normalizar las diferencias

No creyeba que en 2018 fese falta escribir sobre la necesidat d'un standard pa l'aragonés, u pa qualsiquier lengua que quiera sobrevivir en lo que clamamos Occident. Pero la publicación en Arainfo de dos articlos (de Gabriel Sanz y Ramón Lozano) metendo en dubda ixa necesidat fan que siga menester tornar a desfender una ferramienta que considero bien util como ye la d'una norma culta pa la nuestra lengua.

Totz dos articlos critican, no sin buena cosa de razón, un hipotetico modelo standard de l'aragonés que se gosa de calificar en zagueras como "fabla". Ixe modelo que todas tenemos en la ment, aluenyau d'as variedatz vivas, y que a muitas nos "suena raro". La solución proposada ye que no bi haiga un modelo standard d'aragonés común, sino que se charren las debantditas variedatz. "Si lo nuestro edificio tien gotilleras, en cuenta d'apanyar-las, espaldemos l'edificio y vivamos en cabanas". Bueno, ye una opción, pero talment quan arribe la creixida d'o riu se nos las leve ent'a mar. Ah, ¡y las cabanas tamién tienen gotilleras!

Una lengua no aprecisa standard. Ni grafia, autoridat, investigacions, normativización, .... pa existir. Prou que no. La mayoría de lenguas en la mayor parte d'a historia d'a humanidat han perviviu sin toda ixa parrafiquera d'institucions y ferramientas. Pa un rechistro coloquial, nian las lenguas modernas aprecisan de toda ixa furrufalla. Todas hemos visto cartels en la escalera d'os vecins que se pasan por l'arco d'o trunfo la sintaxi y toda la normativa grafica d'o castellano. Y no pasa cosa. Nos comunicamos igual y, fueras de bell caso extremo, lo mensache arriba a los receptors correctament. La lengua puet cumplir la suya función comunicativa perfectament sin tanta costodia.

Dito isto, cal parar cuenta de l'entorno a on que vivimos, a on que l'aragonés ha de sobrevivir. Daré por suposau que todas las lectoras quieren que l'aragonés contine vivo, y que, pa ixo, cal augmentar lo numero de fabladoras. Suposaré tamién, que no tendrán problema en que l'aragonés pueda recuperar territorio y ixamplar-se dillá d'as chiquetas buegas que l'acullen agora mesmo. Ixo significa amostrar l'aragonés a on que se parla encara, en zonas a on que se va deixar de parlar fa relativament poco, y mesmo en lugars y ciudatz a on que fa bell sieglo que va desapareixer como lengua vehicular.

Vivimos en una sociedat que ha sufriu un proceso d'aculturación prou grieu y fundo. D'una man s'ha convenciu a las aragonesas de que la suya lengua ye antiga, rural, inservible u mesmo que nian existe. D'atra, lo propio concepto de lengua ye de tot malinterpretau. La mayoría d'a ciudadanía espanyola y aragonesa no entiende que bi haiga variabilidat adintro d'una lengua. No entiende que la normativa pueda estar mas u menos flexible u que los dialectos sigan formas diferents de parlar lo mesmo. La sociedat identifica modelo normativo con lengua. "Si lo castellano ye lo que diga la RAE, l'aragonés ha d'estar lo que diga l'autoridat X" ye lo razonamiento que fa quasi toda la chent, en no tener guaires conoiximientos lingüisticos. Isto me l'he trobau en un porcentache altismo de todas las alumnas que ha pasau por las clases de Nogara en los zaguers quince anyos. No s'entiende que no tiengamos una normativa, u una autoridat, u que cada vegada que nos pregunten por una parola, haigamos de dar dos u tres u quince opcions.

En ixa sociedat, cal explicar que lo castellano, como l'aragonés, y como todas las lenguas d'a planeta, tien variación. Y muita. Se pueden meter eixemplos arrienda, fer isoglosas en un costau y l'atro de l'Atlantico, contar-les tot lo proceso que ye tenendo la RAE pa mirar de fer lo castellano mas inclusivo con lo lexico y las formas americanas, ... pero cambiar tot un proceso d'aprendizache de decadas ye de muit mal fer. Sobre tot si lo femos quatre voluntarias a pur de fotocopias.

La población aragonesa no entiende que l'aragonés no tienga norma culta porque, en la suya inmensa mayoría, no entiende que garra lengua no en tienga. Pa la mayoría la lengua ye la norma y la norma ye la lengua. Y encara que sigamos conscients de que ixo no ye asinas, cuesta muito de cambiar ixas mentalidatz. Aqui arribamos en una d'as primers utilidatz d'un estandar culto: lo prestichio. Pa yo la menor de todas, pero no podemos ixuplidar-la.

Si queremos, y doi por feito que queremos, que l'aragonés tienga una oficialidat real u lo menos de facto, caldrá que l'administración lo faiga servir. A totz los nivels. Ye claro que los concellos u mesmo bell organismo comarcal puet y ha de fer servir un modelo basau en la variedat referencial que siga. - Isto por cierto, presienta atros problemas que dimpués en parlaré. - , pero ¿qué modelo s'ha de fer servir en concellos que no tiengan variedat referencial? ¿U en nivels supracomarcals?

Quanto a la ensinyanza de l'aragonés nos trobamos con problemas pareixius. En zonas a on que se parla, no bi ha problema en amostrar la variedat referencial (bueno sí, ya i arribaremos), pero malas que baixamos t'o sur u tenemos un CRA que replega chent con diferents variedatz, hemos de fer bell modelo pa amostrar-lo. Atra cosa ye, claro, que nos tienga igual lo que pase a nivel supracomarcal u en zonas no aragonesofonas, u que mesmo no queramos que la lengua recupere territorios. Pero aspero de verdat que no siga ixe lo caso.

Mesmo en ixos nivels locals u subcomarcals de l'administración y la educación, fa falta un modelo lingüistico. Las variedatz tienen menos variación que lo conchunto d'a lengua, ye evident, pero en tienen. En lo caso de l'aragonés nos trobamos antimás con una influyencia d'o castellano salvache de tot, que ha feito desapareixer vocabulario arrienda en lo zaguer sieglo. Quan nos planteyamos como amostrar, u como fer servir en l'administración las variedatz, nos trobamos con una versión chiqueta d'os mesmos problemas. ¿Ye lechitimo recuperar parolas que ya no se fan servir pero dica fa poco sí? ¿Quanto ye, alavez, "fa poco"? Si en la mesma zona se fan servir dos, tres u quince maneras de decir lo mesmo, ¿qual en trigamos? ¿Todas? ¿Qué standard d'a variedat que siga femos servir en los organismos comarcals de Viello Aragón, Alta Galliguera, Sobrarbe, Ribagorza, Cinca Meya, etc...? ¿Quál en los CRA que reciben chent de diferents poblacions? Qualsiquier modelo que se faiga servir, por bueno que siga, será criticau por la chent que no quiere que l'aragonés contine vivo y qüestionau por qui tienga atra envista sobre la variedat que siga.

Bi ha qui proposa que las nuevas fablants d'aragonés aprendamos bella variedat referencial. De feito ye un fenomeno cutiano que qui leva a saber qué anyos aprendendo aragonés acabe fendo-lo en beluna d'ixas variedatz u en una versión cercana. En Nogara ne b'ha buena cosa d'eixemplos, igual como cuento que pasará en atras asociacions. Ye una opción que han preso librement y por los motivos que siga. Pero isto nos leva a la gran pregunta: ¿quál y por qué no pas atra?. Se critica ixe suposau standard por pareixer masiau occidental y haber amarguinau formas orientals, y de vez se proposa que en zonas no aragonesofonas se ensinye un modelo que amarguine todas las variedatz fueras d'una. ¿En cada asociación, instituto, colechio, ... una diferent? ¿Con qué criterio?

La propuesta d'aprender variedatz talment pueda fer honra en lo momento actual pa la ensinyanza d'adultas, feita por volutariau, y en casos que ya tiengan un conoiximiento basico d'a lengua y buena conciencia lingüistica. Ye decir, un numbro de casos muit radiu d'o total d'a chent que s'acerca a l'aragonés.

Se parla d'un hipotetico modelo que "ha fracasau de manera colosal". Ye fer historia ficción lo que hese pasau sin ixe modelo, y sin tot lo movimiento de recuperación d'a lengua, pero acumular la situación de l'aragonés a ixe modelo, siga lo que siga, me pareixe, como poco, faltar a la verdat. ¿Qué modelo alternativo creyen los autors que hese trunfau "aturando lo deterioro" y creyando una "comunidat prou gran de nuevas usuarias en Zaragoza"? ¿Cómo de gran ha d'estar ixa comunidat? ¿Qui los cuenta y con qué criterios?

Se parte, y isto ye una opinión talment entivocada, d'una falsedat, que ye que no bi ha que un standard y que ye lo reflexau, si fa u no fa, en lo diccionario d'Andolz y la gramatica de Nagore. Talment ixas acusacions tenesen sentiu en 1978, pero en 2018 la envista que podamos tener de l'aragonés y lo modelo que femos servir qui lo hemos aprendiu ye bien variau. Tot lo que se ha iu aprendendo istos anyos ha feito que lo modelo haiga iu evolucionando. Atra cosa ye que muitas personas no s'haigan iu actualizando, y no continen fendo-lo terne que terne. Yo mesmo me meto royo a ormino en veyer como escribiba en iste mesmo blog fa dotze anyos. Qualsiquier que prenga meya horeta en leyer Tierra de barrenaus puet trobar-se con la evolución d'o mio aprendizache a traviés d'o tiempo. De cómo he iu porgando formas en favor d'atras y de tot lo que he iu aprendendo. Ixe camín lo levamos fendo muitas personas muito tiempo. Belun se va quedar por lo camín, sí. Ye una d'as conseqüencias de no tener estandar, autoridat lingüistica ni emparo institucional, antiparte d'a posible galvana u irresponsabilidat de cadaún y cadaúna.

Pero no existe un aragonés standard. En tot caso en existen propuestas. Unas mas afortunadas, atras menos. Y cadaún d'os fabladors d'ixa hipotetica variedat artificial tenemos una serie de concietos y propuestas, de localismos y personas nativas favoritas y un corpus de obras referencials. 

Pensando en un scenario que pa yo sería ideyal, me trobaría d'aqui a cinco anyos con un Aragón a on que las nuestras lenguas son oficials en tot lo territorio. Con l'aragonés tenendo una autoridat lingüistica acceptada y reconoixida por fabladoras, asociacions, mundo academico y las autoridatz lingüisticas d'atras parlas. Con un standard que fa contentas a todas las fabladoras y con las variedatz vivas coexistindo perfectament. Con lo mundo de l'activismo lingüistico treballando de conchunta por la dignificación y revitalización d'a lengua. Con un país concienciau lingüisticament. Con campanyas de sensibilización funcionando, rotulación bilingüe u trilingüe por tot, y las mais y pais matriculando masivament a la suya mainada en las vías en aragonés. En iste scenario, tenendo-lo tot a favor, l'aragonés no lo tendría mica facil pa sobrevivir, debiu a la situación que ye sufrindo. Cadaúna d'as ferramientas que le saquemos, chitaremos un camatón de tierra mas sobre la suya fuesa.

¿Las propuestas de standard son millorables? Prou que sí. Unas mas y atras menos. L'aragonés ye encara por investigar. Prou que sí. Muito menos que fa quaranta anyos, pero toda lengua ha de vivir en un proceso contino de documentación y investigación, y en lo caso d'una tant maltractada como la nuestra, mesmo mas. Pero lo feito de que se descubran u documenten qüestions concretas, no puet meter en qüestion decadas de investigacions. En tot caso, anyaden información bien valiosa que ha de seguir, antimás, una metodolochía determinada pa que se pueda tener en cuenta.

Los problemas que han teniu las diferents propuestas de standard - u lo que s'ha interpretau por parte d'a chent que femos parte de l'activismo lingüistico como propuestas d'estandar -  tienen un orichen común: totz s'han feito por entidatz privadas. Basicament lo Consello Asesor de CFA u l'Academia de l'aragonés de EFA, encara que todas las asociacions y personas femos servir de facto una propuesta de standard dialectal u supradialectal. Un hipotetico standard pa l'aragonés habría de naixer d'un consenso scientifico y d'una autoridat reconoixida y acceptada por lo conchunto d'usuarias. Por las asociacions sinyaleras que s'adedican a l'aragonés y por la comunidat de fabladoras. Cuento que ixo nomás puet surtir dende una autoridat lingüistica con lo mesmo grau de reconoiximiento y acceptación. Plural, democratica, referencial, transparent y scientifica. Con un modelo que integre de manera eficient las variedatz y que pueda asumir-se por todas. Tanimientres cadaún habremos de fer servir lo modelo que consideremos mas adequau u la propuesta que creigamos millor. No cal que explique unatra vegada quál ye la mia opción, ni ye l'obchectivo d'iste post.

Lochicament construyir ixo ye imposible con l'actual DGPL, como ha contrimostrau en muitos atros procesos. La qüestión grafica no en ye que lo mas significativo, pero n'i hai a brozuecos. Manimenos no ye imposible. En atros momentos d'a historia bi ha habiu procesos de compleganza amplos. Será muit dificil de fer-ne uno nuevo evitando todas las suspicacias d'antes mas y las que s'han iu creyando en los zaguers tiempos, pero en bell momento habremos de planteyar-nos fer-lo.

Las que queremos y amamos ista lengua, viengamos d'a on que viengamos, la aprendemos por cada diya. Prebamos d'estudiar-la, de millorar lo nuestro modelo, de fer-lo flexible pa poder acercar-lo a lo modelo de la persona que tiengamos debant. A l'aragonés le sobra problemas y enemigas y le falta propuestas. Ye bueno criticar lo treballo d'otri. De feito, ye menester. Ye la sola forma de fer autocritica, de revisar los conceptos que a soben damos por suposaus. Pero cal fer unatro paso. Cal proposar solucions. Pa toda la lengua. U explicitar pa qui son las solucions proposadas. Hemos teniu tres anyos a on que nuevas y viellas activistas d'a luenga no hemos sabiu ni fer-nos venir a buenas mutuament ni construyir qualcosa de conchunta. S'ha malfurriau la primer oportunidat que l'aragonés ha teniu meya Dirección Cheneral en lo gubierno. Soi seguro, porque asinas lo he sentiu en conversas con muita chent de que i hai prous vimbres pa fer buen cesto. Nomás cal voluntat.

L'aragonés, como toda lengua viva, ye bien variau. Igual como las maneras que tenemos de vivir-lo la chent que nos acercamos a ell. L'aragonés, como todas las lenguas vivas, tien tamién toda una serie de puntos en común que precisament son los que fan que se le pueda clamar lengua. La chent que desfendemos l'aragonés, tamién tenemos toda ixa serie de puntos en común. A ormino desconoixemos las diferencias y los puntos en común d'as diferents variedatz que constituyen l'aragonés, y a soben tamién desconoixemos las diferencias y los puntos en común d'as diferents envistas que existen sobre la nuestra lengua. Talment, igual como nos fa falta investigar mas fundament las variedatz de l'aragonés pa fer un standard apropiau, nos calga conoixer-nos mas fundament a qui treballamos por la nuestra lengua pa que lo treballo de todas y totz realment le faiga honra.

PD. Como siempre foi en l'aragonés oral, he prebau d'acercar lo modelo que he feito servir en iste texto a la chent que cuento que recibe lo mensache. Ixo no significa que renuncie a denguna d'as parolas que no he emplegau. Aspero que dengún, a garra canto d'as linias que nos autoimposamos s'encarranye.

PPD. Las preguntas que foi, en tot lo texto, no son retoricas, ni tienen garra tono (¡ai las limitacions d'a lengua escrita!). Son sinceras y constructivas. Si beluna, tanto por ixo como por qualsiquier atro punto d'o texto se siente ofendida, demando disculpa y le convido a debatir con lo respeto que todas mereixemos.

lunes, 2 de julio de 2018

Esfendemos a tierra, Instituto de l'aragonés y podrufierta politica. Tierra de barrenaus 4x11

¡Buen mes rusient que hemos teniu iste chunyo! Bien se vale que arriba lo verano ya, y tendretz bell diya libre. Y digo "tendretz", en segunda persona, porque yo ya he acotolau las vacanzas y precisament por ixo bi ha habiu tant poqueta actividat en lo blog. Pero a partir d'agora, aspero poder escribir, a lo menos, con lo ritmo cutiano.



Arriban tres de los millors diyas de l'anyo. Ixos tres diyas an que alentamos libertat, soberanía y desfensa d'a tierra, rodiaus d'as companyeras d'aqui, d'asti y d'alli. Arriba Esfendemos a tierra, lo festival que se celebra d'o 20 t'o 22 de chulio en Artieda y que en ista edición combina clasicos incombustibles como la Llitera Tropical y Els bocs de Can Rosés, con bandas nuevas y quantas novedatz. Pa charrar-ne, estié con Miguel, de Purna, qui recontó todas las actividatz que i podremos fer.

La DGPL, dimpués de deixar claro que no derogará la lei d'o LAPAPYP, contina encerrinada en fer efectivo l'academia zancochera que preveye ixa lei feita contra la diversidat lingüistica, y que lo mesmo director cheneral calificó de "cajón de(sastre)" y dició que podría provocar "la desparición a medio del plazo (sic) del aragonés". Nogara emitió un comunicau sobre iste afer, que podetz leyer en Arainfo, y que Dabi nos explica en lo programa, alportando antimás un intresant marco historico, lechislativo y politico.

Pa rematar lo programa, arriba una nueva edición d'a Podrufierta. Lo curso politico 18/19 se presienta intresant a-saber-lo y prebemos de fer d'endevinadors con las nuestras previsions pa iste curso. Tanto a nivel municipal, como nacional y estatal. ¿Acertaremos? Cal que no. Pasemos un buen rato y reflexionemos sobre l'actualidat politica? A fé que sí.

De nuevas, aspero que tos faiga goyo y que me faigatz arribar los vuestros comentarios, propuestas, faltadas, etc..



domingo, 26 de noviembre de 2017

Un futuro grafico pa l'aragones?

Ya ha pasau nueu meses dende que se presentase en la Biblioteca d'Aragón de Zaragoza un documento clamau "Una grafía común para el aragonés y sus variedades". La historia de como se plegó en ixe documento ye larga y tenetz documentación arrienda, pero cal recordar que se prenió como partes d'o "conflicto", con buen criterio en la mia opinión, a las tres asociacions con propuesta grafica propia. Ye decir, Consello d'a Fabla Aragonesa (CFA), Estudio de Filología Aragonesa (EFA) y Sociedad de Lingüística Aragonesa (SLA).

Lo debantdito documento pretendeba estar una grafía de consenso que fese toda la comunidat de fablants d'ista polida y maltractada luenga. Poco tiempo dimpués d'a suya presentación, tanto EFA como SLA anuncioron que no la farían servir. Por lo que sé, CFA tamién ha decidiu no fer-la servir como organización. De las grans asociacions adedicadas en exclusiva a l'aragonés, nomas Fablans, s'ha amostrau a favor d'ixa grafia. D'a chent que gosabanos (y gosamos) d'escribir en aragonés, una parte muit chiqueta la ha presa como propia. Lo mesmo Director Cheneral, "quitaba fierro" a la prebatina de grafía, aclarindo, en siede parlamentaria, que se tractaba nomas d'un "informe d'unos expertos". Asinas que ixe fullo y meyo publicau en lo BOA, con la suya corrección posterior, a la fin ni ye grafía, ni ye de consenso.

Ye una graniza pena que s'haiga deixau pasar unatra oportunidat de plegar en un alcuerdo grafico. Ye una d'as cosas mas urchents en la normalización d'a nuestra luenga. Pero pareixe que habremos d'asperar bell anyo mas. Tot lo que ha pasau en iste tiempo, creigo que mereixe bella reflexión.

La primera ye que cal aprender d'as errors. La ideya de prener a tres expertos independients pa que decidisen sobre l'afer grafico, a priori, yera buena. Lo desarrollo no pas tanto. Ye evident que no bi ha habiu comunicación, u a lo menos no prou, con las organizacions. Por lo que sabemos, ni entre lo expertos. La ideya d'a mediación externa yera innovadera y con gran potencial, pero pa mediar cal que i sigan presents las partes.

Tenemos atros temas rusients con envistas muit diferents entre las sensibilidatz presents en lo mundo de l'aragonés: autoridat lingüistica, marco europeu, ... La oportunidat de resolver lo conflicto grafico en ista lechislatura ya ha pasau, pero encara somos a tiempo de trobar solucions pa la resta. Si se torna a prener solucions sin contar con todas las sensibilidatz, tornaremos a trobar-nos con unatro fracaso. Qualsiquier mida que se prenga asinas tendrá de durada lo que la lechislatura, u nian ixo. Una autoridat lingüistica no reconoixida, tendrá la mesma utilidat que una grafia que no fa servir dengún. Se podrá vender como logro politico, y prou que tendrá la suya clica d'aplaudidors, pero honra, no le'n fará a l'aragonés.

D'a derogación d'a lei de no-luengas d'o LAPAPYP, ya no en charro mas. Una pena que, tot y tenendo mayoría parlamentaria los partius que levaban en lo programa fer-ne una nueva (PSOE, Podemos, CHA y IU), y fendo ixa reforma parte d'o programa de gubierno PSOE - CHA (punto 22), haigan decidiu continar con la discriminación lingüistica en iste país nuestro. Habrán d'explicar quan y por qué decidioron no cumplir con ixe punto d'o programa.

L'atra reflexión que cal fer, ye arredol de trobar una solución a lo conflicto grafico, que contina pendient. Si pa bella cosa ha serviu iste proceso empentau por la DGPL ye pa fixar bella posición y pa que la chent se significase publicament. ¿Queda espacio pa una futura negociación? Amplos sectors de EFA y SLA han amostrau que entre las dos grafías se puet trobar puents. Pero, ¿qué espacio ha deixau CFA? La grafía DGPL, como lo propio president de CFA reconoixió, ye basicament, la d'o 87 con v. (5) Manimenos, ixa organización no la ha presa como propia y contina fendo servir la d'o 87, ya quasi en solitario. Alavez, ¿en qué exactament yera disposau a reblar? U 87 u cosa? Qué ye negociable graficament pa CFA? No son preguntas retoricas, que conste.

Me niego a reblar y creyer que no bi ha solución, u que a sola solución ye la obediencia ciega y acritica a unas politicas que muitas entendemos que no resuelven, u mesmo agravan los problemas que ya tien a luenga. Somos a tiempo de aturar, reflexionar y empecipiar a trobar solucions de verdat, acceptadas por todas, u lo menos por una ampla mayoría. U, en iste tema, habremos perdiu unatra lechislatura.

lunes, 18 de enero de 2016

Correchindo

Aprender aragonés, torno a decir-lo, tien bella dificultat que lo fa de pior aprendizache que no atras lenguas. Ya dié mal con o tema d’o prestichio, a utilidat, l’amostranza, l’autoridat y a certificación. A todas ixas malotías que tien l’aragonés cal sumar-ie unatra que ye a pasa d’as correccions, engriviada por a existencia d’os retz socials informaticos.
Torno a fer alcordanza, porque de cabo ta quan pareixerá que lo ixublidamos, que en escribir isto, l’aragonés no tien garra autoridat reconoixida por toda u sisquiá una mayoría d’a suya comunidat de fablants. Qui aprendemos aragonés y muitas d’as personas que lo amostramos, no tenemos atra formación en lingüística u filolochica dillá d’o que haigamos aprendiu en a escuela y lo que haigamos quiesto formar-nos dimpués. Ta forro de bota, aprendemos a soben con libros de personas que tampoco no han teniu ixa formación.
Fueras de bell caso, y por un regular temporalment, somos voluntarias. Ye decir, tenemos un treballo u unos estudios, una vida personal y, en os ratos libres, hemos de fer clase, aprestar exercicios y formar-nos bell poquet. Quasi siempre aduyamos en bella atra faina d’as asociacions an que femos clase. Dende escoscar dica aprestar conciertos, lo que leva firme treballo. Ye imposible, en istas condicions, fer as cosas como s’habrían de fer. Ta ixo caldría una profesionalización y muitas atrás cosas que deixaré t’atro post.
En no haber teniu ni tener as ferramientas formativas adequadas, ni una autoridat ta la que endrezar-nos en caso de dubda,ni tiempo ta una adequada formación contina, ni una certificación que nos diga si sabemos aragonés y quanto en sabemos, ni que nos lo diga de tercers personas, hemos d’estableixer os nuestros propios criterios. No ya cuanto a la lengua, que ye quasi imposible en as debantditas condicions. Sino cuanto a los referents lingüisticos. Os estudiosos d’a lengua, por meter-les bell nombre.
Istos estudiosos, que ya sabemos todas de qui charramos, han preso dende fa un tiempo una serie de costumbres que poca honra fan a soben. Una d’ellas ye la d’as malas correccions. No malas por erronias,sino por os modos.
A primer error, en a mia opinión, son as correccions publicas. Qui aprendemos aragonés lo femos con una grandisma inseguridat. As mayestras tampoco no podemos transmitir-les guaires seguridatz por os problemas antes comentaus (autoridat, formación, etc, …). Pero siempre les animamos a, dende o primer diya, ir fendo-lo servir. Esmachinatz, que regular que tos ha pasau u lo hetz visto pasar, que l’alumna fulanica mete a suya primer frase en facebook en aragonés, charrando d’o suyo can (por decir bella cosa). En un petén, tien un primer comentario correchindo-le a frase. En dos horas, a foto d’o suyo can, tien 30 comentarios an que una patacada de chent se tricolotea por si ista parola ye más u menos local, ixe emplego ye mal, lo has escrito en grafía nosequé y “yo he feito una replega en Malgurguet”. Ella nomás quereba presumir de can, y s’ha trobau con “a mundial” y con que be-te-me que no puetz fer servir l’aragonés dica que no tiengas seiseno d’a EOI. Y como ixo no existe…
¿Qual ye l’obchectivo d’a corrección? ¿Amillorar o nivel lingüistico d’a correchida u l’autoestima u reputación d’o corrector? Si ye la primera, fe-la por privau, y antimás podrás establir una repolida relación “tú a tú” con ixa persona. Si ye a segunda, talment s’habría de mirar belatra actividat. “Fer-lo publico tien l’avantalla de que plega a más chent y de que se escusa que a error feita s’ixemene t’atrás fablants” se puede razonar. Y en soi d’alcuerdo. Faiga-se allora en o muro propio, como ya lo fa belun, con firme éxito. Asinas, a qui l’intrese, podremos leyer-lo, y viyer as reaccions y contrarazonamientos d’a resta de estudiosas. Muito más intresant, y deixas a fulanica que presuma d’o can suyo en paz y tranquilidat. Muitas queremos charrar EN aragonés, no DE l’aragonés. U no siempre, lo menos.
A desautorización contina d’as correccions ye atro d’os inconvenients. En no tener garra autoridat, ni certificación, etc… o “prestichio” ye a sola traza de que una persona que aprende aragonés se creiga lo que le dices. Si yo sé una cantidat X d’aragonés y o mio corrector en sabe 100 X u X/2 ye bella cosa que, a priori, no sabe a resta. Si o mio corrector de 100 X me corriche a yo, pero no pas a un que en sabe X/50, a resta se pensará que yo goso d’entivocar-me y que l’atro no pas. No sé porqué pero muitos d’os correctors han revlau de tot con seguntes qué personas que tienen un aragonés muit chustet, entre que encorren terne que terne qualsiquier fallo chicot que se cuele en os textos de chent con muit buen nivel.
D’a desautorización que tienen en casa suya, no’n son conscients. Qui hemos aprendiu aragonés lo hemos feito a soben con clases y/u libros d’as mesmas personas que s’encerrinan en correchir-nos. Asinas que os nuestros pecaus tamién son suyos. Pero antimás, se contradicen entre ells. Quan dos estudiosas, de igual prestichio ta yo, me dicen cosas diferents y mesmo contrarias, ¿qué foi? Pues fiar-me de yo mesmo, de os mios gustos u d’atros criterios más u menos peregrinos. Nos desautoriza chent que se desautorizan entre ells, asinas que malament.
L’ausencia ya no d’un estandar consensuau, sino sisquiá d’un consenso en criterios ta un estandar, fa que s’embolique mesmo más la cosa. Bi’n ha qui s’aluenya tot lo posible d’o castellano y qui s’aluenya tot lo posible d’o catalán. Os localismos son validos seguntes qui los diga, la moda d’a semana u lo concieto de l’estudioso. A soben sisquiá bi ha datos fiables d’a extensión u cheneralización de muitas parolas u emplegos. L’emplego de parolas “viellas” ta nuevos significaus ye una blasfemia ta uns y un esporte t’atros... Y en correchir, pocas vegadas especifican a qué se refieren con que bella cosa siga “mal”. Ixa cosa puet estar siga una error, lo que significa que garra persona en garra situación lo diría en aragonés, estandar u “dialectal” (por clamar-le de bella traza). Que va contra as “reglas” de l’aragonés. Pero tamién se refieren a soben a que no s’habría d’incluyir en un hipotetico estandar, a que no ye prou ixemenau, a que ye un localismo, u una excepción, ... u un ciento de cosas. Repito: no tenemos un estandar, ni sisquiá criterios consensuaus ta fer-ne uno. Asinas que belunas d’ixas correccions son más opinions ta un futuro estandar que no atra cosa.
Tamién bi ha bella mena d’inercia que me deixa de cabo ta quan percutiu. Ye verdat que bi ha errors y malos emplegos que se levan repetindo dende os anyos 70, pero cada vegada menos y por menos chent. Ixa evolución ha feito que qualsiquier alumna de segundo curso de Nogara charre muito millor agora de lo que yo lo feba quan rematé segundo. U mesmo quan prencipié a fer clase. Pero se contina dando ferrete con errors que ya fa tiempos que no fa quasi dengún. U a cosas que s’amuestran bien, pero que simplament cuesta d’aprender y, sobre tot, d’aplicar en a parla cutiana.
“¿A que no tos inventatz parolas en anglés?” preguntoron en Ciresa. Dengún no tartió, pero mentibanos. En anglés, en castellano y en todas as lenguas que he teniu bell poquet de traza m’invento parolas. Fa tiempos ascuité un maravilloso “bizcochable” en un podcast. En o programa “La ventana” de La SER fan totz os viernes una sección sobre emplegos d’o castellano. En ella, a FUNDEU (Fundación del Español Urgente) daba como bueno o verbo “fragilizar” porque, encara que existiba “debilitar”, reconoixiu por a RAE y d’emplego preferible, “yera un verbo bien construyiu”. A RAE, ixe dinosaurio pleno de chaquientos saputaces, pareixe en zagueras con más flexibilidat y millors estratechias ta conservar y ixemenar una lengua que no le cal, que no pas as “autoridatz” de l’aragonés. En anglés, a frikalla, nos hemos habiu d’inventar u adaptar toda una serie de parolas ta nuevos emplegos. Charro aragonés totz os diyas d’a mia vida dende fa prou tiempo y lo foi ta charrar de tot. Tamién de cosas y conceptos nuevos. Y tiengo dos opcions: amprar d’as atras lenguas que charro ixe vocabulario, u creyar-lo, fendo servir as ferramientas que me da l’aragonés, que’n tien y muitas. Belun s’estimará más de pillar o termen castellano. No ye o caso mio. Si a parola, como deciba la FUNDEU, ye “bien construyida”, ¿qué importa que no l’haiga feito servir dengún antes?. Si tien fortuna, y s’ixemena entre a comunidat de fablants, ¿deixa d’estar aragonés por estar “inventada”?. ¿Qual estió l’anyo exacto ta deixar d’inventar parolas?
Ni ixas parolas inventadas, ni os localismos, ni seguntes que cosas, son de buen emplego en seguntes qué contextos. Ixo lo sabemos y asinas lo amostramos. Dende fa tiempo. Yo no foi servir o mesmo rechistro en castellano quan soi en o treballo, quan soi con as mias amigas de borina, u as radidas vegadas que escribo en ixa lengua. Igual como no foi servir o mesmo aragonés quan charro con a mia parella, con as mias alumnas, con as estudiosas de l’aragonés, en a radio, u quan puyo t’o Pirineu. Bellas vegadas me sale más natural, belatras he de fer un poder, pero prou que cambeo de rechistro. Y prebo de transmitir ixe cambio necesario a lo mio alumnau.

A muitas personas les fa pampurria iste ambient “d’ultracorrección” que bi ha en fablilandia. Muitas s’han pensau de deixar de charrar y beluna lo ha feito temporalment u pa cutio. Tiengamos una mica d’empatía. Prou que cal amillorar l’aragonés. Y os modos, y as trazas. Cada vegada que corrichamos a una persona, pensemos en cómo nos fería goyo, d’estar ixa persona, que nos fesen ixa corrección. Razonemos bien as cosas. Tamién entre as correchidas bella vegada nos cal librar-nos d’ixa sensación d’estar de contino chuzgadas. Entre as correctoras, por un regular, bi ha buena voluntat. Unas y atras hemos de fer un poder t’apanyar-nos, ta cudiar-nos y, sobre tot, ta mirar entre todas por l’aragonés y no pas por nusatras u las nuestras pleitinas.

martes, 8 de enero de 2013

L'aragonés ye bien vivo (chinero 2013)

Prencipio l'anyada de buen implaz, dimpués d'unas chicotas vacanzas y un chiquet proceso de reflexión asociativo y personal. Y qué millor traza de prencipiar que repasando as noticias de l'aragonés ta La Enredadera, que me convidó tamién ta fer un balanz de l'anyada en o especial cabo d'anyo que facioron.

 Chornadas sobre prochectos de comunicación en luengas minorizatas: 
A Enrestida organiza entre o 10 y o 12 de chiner unas chornadas sobre prochectos de comunicación en luengas minorizatas. Bi habrá representants de meyos de comunicación en aragonés, catalán y euskera, qui presentarán mientres os tres diyas os suyas prochectos y ideyas.

En as chornadas i serán Fendo Orella, Arredol, Arainfo, Kafé Antzokia, Magofermín, Comunica N'roll y Radio Matarranya. Unas sobrebuenas chornadas a on que se ferá analís d'ista nueva realidat que os meyos tecnolochicos nos han permitiu creyar a on que todas podemos participar d'a información y compartir-la de trazas que fa tasament diez anyadas ni hesenos pensau.

Como ye cada vegada más costumbre, tamién se i ferá una chenta popular en o local d'A Enrestida y de nueitz, bi habrá borina en La Botica con mosica trayida dende Euskal Herria de man de DJ Elepunto de Kafé Antzokia.

Chornadas Prochectos comunicación en luengas minoritarias from aenrestida on Vimeo.
 



Zaguers novedatz politicas:
A lei de no-luengas ha pasau un atro trango en as Cortes Aragonesas. PSOE, CHA y IU i presentoron as suyas esmiendas, entre que o PP y o PAR esfendeban as suyas tesis a-scientificas y coincidents con as d’as extrema dreita. Una d’as sorpresas que nos deixó iste proceso ye l’alternativa de lei de luengas que presentó IU a on que se demandaba a cooficialidat d’aragonés y catalán, ixo sí, en as “zonas de parla predominant” y en bellas zonas de “transición - recepción”. A tamás d’as esmiendas presentadas, no s’acceptoron cambios y a lei contina mirando de fer a fuesa t’as nuestras dos luengas y imposando lo castellano como luenga unica ta todas nusatras.
 

Tant y mientres, Puyalón ha decidiu de marchar d’a Coordinadera Aragón Trilingüe por os motivos que explican en un comunicau feito publico fa bellas semanas. Más que más cretican o seguidismo d’as politicas de CHA y a febleza d’os planteyamientos d’a mesma.  A verdat ye que o manifiesto ya naixió prou gabacho y no pareix, por agora que a Coordinadera tienga guaire recorriu. Caldrá viyer enta do va agora, sin o partiu independentista.

Nuevos miebros d'o EFA:
O Estudio  de Filolochía Aragonesa - Academia de l'aragonés, ha incorporau a seis nuevas personas t'as filas suyas. Istos nuevos miembros serán "correspondients" y se incorporan más que más, t'as fainas de codificación lingüistica que son desembolicando y que asperemos que faigan fruitos antis con antis. 

As incoporacions son: Miguel Anghel Barcos, lexicografo, traductor y fagotano; Chuan Pavlo Martínez, doctor en telecomunicacions y desembolicador de ferramientas informaticas t'a luenga; Santiago Paricio, filologo, investigador d'as variedatz vivas de l'aragonés y ganador de l'Arnal Cavero de 2009; Chorche Díaz, filologo y investigador de l'aragonés benasqués y d'as parlas d'a Ribagorza; Mª Teresa Moret, de Mequinenza y doctora en filolochía y investigadora d'o catalán en Aragón y Guillermo Tomás, historiador, investigador d'as parlas vivas y de l'aragonés meyeval.

Son, si no remero mal, os primers nuevos miembros que se bi incorporan dende a creyación de l'academia, fueras d'os academicos d'honor. Todas ellas de gran valura y que regular que ferán muitisma honra ta l'academia, antimás de trayer aire fresco. 


Colección Yalliq en PDF:
A comarca de l'Alto Galligo nos fació un chiquet present de nadal en publicando en PDF una ripa de materials d'a colección Yalliq que han veniu editando mientres as zaguers anyadas. Belunas d'as publicacions ya yeran bien dificils de trobar, por cierto. Regular que ferán buena honra ta todas las enamoradas d'a nuestra luenga y a nuestra tierra y antimás ye un sobrebuen recurso, sobre tot si paramos cuenta en todas las que no nos podemos permitir mercar tot lo que se publica. Os materials son más que más de tradición oral y toponimia, pero tamién bi ha una caracterización lingüistica d'a redolada, de Chabier Lozano y una replega de materials t'aprender aragonés de Maria Pilar Benítez, dos alfayetas. Muitas gracias a qui haiga teniu a iniciativa y asperemos que l'eixemplo cunda y, a lo menos as institucions, faigan publico y descargable de baldes totz ixos materials que a soben no fan que acumular polvo en bell fosco almagacén. 

Cosetas d'adentro:
Fa bells pocos diyas se presentaba o libro-DVD "Cosetas d'adentro" que ya en hebanos charrau bell diya en La Enredadera, quan se presentó o curto. Ista edición leva o DVD d'o curto, o suyo guión y o relato que lo prencipió tot.

Cosetas d'adentro estió ganador d'un accesit en a edición de 2009 d'o concurso Condau de Ribagorza y dimpués se'n fació un curtometrache grabau en Graus y Montanyana. Reconta a historieta d'un pastor d'a redolada en as anyadas 50 y d'a suya relación con una zagaleta  Ye publicau por Gara d'edizions y se puet mercar en a suya web.




"Mesaches", de Chuse Inazio Nabarro:
Chuse Inazio Nabarro presento ent'a fin de noviembre o suyo nuevo libro "Mesaches" que estió lo ganador d'o premio "Ziudá de Barbastro". O libro reconta l'adolescencia d'un zagal mientres a clamada "transición politica espanyola". Iste premio ha publicau ya libros sobrebuenos como "Reloch de pocha", tamién de Chuse Inazio Nabarro, que ye estau traduciu a castellano, francés y ruso u "Alas de Papel", de Fernando Romanos. A novela, como ye costumbre, tamién la ha editada Gara d'edizions y se puet mercar en a suya web u en a botiga de Fablans.

A colla d'o mes:
Remero que contina o reto que diciemos en a primer sección d'iste curso: que bella colla de mosica faiga una nueva canta en aragonés. Sabetz que tenetz toda l'aduya que tos calga ta traducir u asesorar en lo que quieratz. Ya hemos recibiu bella propuesta pero encara no tenemos canta ta ufrir-tos. Tant y mientres, continaremos repasando ixas collas de mosica que, encara que no faigan servir l'aragonés de cutio, decidioron un diya de fer una canta en ista luenga nuestra.
Hue, os esleixius son Atland, una colla zaragozana de (seguntes la wiki) power metal, qui levan dos discos editaus: Opera prima y Marboré y que estió a primer colla de l'estau en fer un video mosical en 3D. A suya mosica la podetz sentir en www.atland-metal.com. A canta que meto abaixo ye "Marboré", que en o disco apareix en versión en castellano y en aragonés.






domingo, 23 de octubre de 2011

Barrenau pregunta: Revlo?

Los que me leigatz asoben, ya habretz visto que m'ha dentrau un troll en o blog. Ye un troll bueno y por ixo le publico os comentarios. No fa que dar mal con as erratas, faltas graficas, lexicas y cosas d'ixas. Cosa que l'agradeixco prou, porque sin conoixer y reconoixer as errors ye imposible tirar enta debatnt. Bellas vegadas l'he dau a razón y he cambiau lo que pertocaba y bellas atras no pas. Pero bi ha habiu una vegada que no he sabiu o qué responder.


En un post me deciba:" Agora sí t'he pillau! reblar bien de "revirare" en latín, asina que abrías d'escribir-lo con v" Ya viyetz que fa servir grafía d'o 87. O caso ye que, en no tener n.p.i. de etimolochía, no sé si isto ye asinas u no, y, en ixe caso de si cal escribir reblar u revlar....


Asinas que ista ye a pregunta: ¿Reblar con b u con v y por qué? Prou que seguntes a grafía ACAR. Abstener-se de contestar "con b porque ye a grafía buena y tal y qual..." Aspero as vuestras respuestas

miércoles, 17 de agosto de 2011

Vadillo diapleron y anchelot

O PP ye plegau. Un PP que en Aragón encara no conoixebanos gobernando. O PP intereconomico y TDTparty-er. Resultau d'isto ye o nombramiento de Humberto Vadillo, un hooligan de ixos “meyos de comunicación” como Director Cheneral de Cultura. Prou que sí, con ixo a party prencipió....

Dende que se sabió, bi ha habiu arrienda d'articlos criticando a decisión y charrando d'o suyo pasau. Un pasau d'antis d'ahiere. Quasi en nombrar-lo habió de fer disapareixer a suya cuenta de twitter, cuento que por as burradas que i meteba que no ferían guaire goi a las "centradas" d'o PP. A la fin d'o post tenetz arrienda articlos de tot lo que s'ha publicau istos diyas sobre ell.

Ya pareixeba platero antis d'as eleccions que, si ganaba o PP, con u sin o refirme d'o PAR, a la lei de luengas le quedaban quatre diyas. Talment no la espalden, pero as modificacions que puedan fer en una lei que, d'atra man, ya yera prou esbafada, la ferán inutil de tot. Dimpués de conoixer a o nuestro nuevo director cheneral, ya lo tenemos más fosco que ta qué. Sin academia oficial, sin amostranza en (quasi) garra cabo, sin presencia institucional,...

Pero soi de natural optimista, asinas que siempre veigo una vesant positiva. Y en iste caso creigo que bi ha una muito positiva.

Dende o II Congreso, as relacions interpersonals y interasociativas han iu esboldregando-se poquet a poquet dica plegar en un inte (fa bells pocos meses) penible de tot. Siempre hemos teniu as nuestras movidicas en Fablilandia, pero nunca, en as dotze anyadas que levo (si fa u no fa) en istas historias, heba visto as cosas tan malament. As asociacions, en cuenta de treballar por l'aragonés, han dedicau gran parti d'a suya rasmia mienters a zaguer anyada a politiqueyar u a chitar-se mierda, por alto u por baixo, entre ellas. Chent(ota) boicoteyando a atros por un puesto no se do u por escribir d'ista u d'ista atra traza. O lamín que nos ufriba o gubierno yera buenismo. De feito yera, y ye, menister. Pero ye estau quasi mortal ta Fablilandia. Ya dicié tamién, y torno a repetir-lo, que no hemos d'asperar cosa d'os gubiernos. Que hemos de levar a nuestra propia achenda. Y si por o camín, toca bella cosa, “#posmubien”. Y si no, pues a continar enta debant. ¿U nos imos a foter quatre anyadas prebando de fer venir a plego a Vadillo?

Agora, Vadillo, como si estase un Neo de Matrix, un Chesus d'o cristianismo, una Hope de os X-Men, un Jake Sully de Avatar,... ye plegau ta “chuntar a todas as tribus”. En serio, dende lo II congreso no viyeba a tanta chent de tantas sensibilidatz (u tribus) diferents de l'aragonés arredol d'una ideya común: fer dimitir a l'ababol iste. O facebook de Vadillo dimisión, en pocos diyas, ya va por más de mil personas adhibidas. No ye mica mal si remeramos que o manifiesto d'o congreso lo sinyoron, a ran personal, 4200 personas. Chent que feba tiempo que nian se deciban "ola" hue colaboran con iste obchetivo común. No voi a estar tan inocent de pensar que agora nos imos a chuntar todas de camín, ixublidar as faltadas y ir blincando d'a man a espardir l'aragonés por o mundo, pero ye un prencipio. A situación, en a mia opinión, no podeba estar pior. A plegada de Vadillo ha feito que muitas tornemos a charrar y a pensar de conchunta. Ha feito que muita chent que “pasaba d'isto”, muitas chusto por as baralletas chirmanicidas, torne t'a luita por l'aragonés. Y mesmo ha feito que chent d'a resta d'a cultura aragonesa s'amane ta refirmar-nos. Nos queda muito camín dica que re-endrecemos a situación, pero creigo que lo hemos encetau.

Si t'has pasau lo verano en Marte, u simplament en Cambrils y no te'n has enterau de mica, contino pencho parti de tot lo que s'ha publicau. Posa-te comoda que tiens ta un ratet...

Purnas 1

Purnas 2

Blog de Sergio del Molino

Blog de Daniel Gascón

Heraldo de Aragón

Felqueral

El Periódico de Aragón 1

Blog El mestizo

El Periódico de Aragón 2

El Periódico de Aragón 3

El Periódico de Aragón 4

El Periódico de Aragón 5

El Periódico de Aragón 6

Aragon2.com


miércoles, 13 de julio de 2011

Rudi nos torna t'a reyalidat

Ya lo venibanos mascando dende as eleccions d'o 22 de mayo, pero agora ya ye anunciau y me pienso que, en tornar d'o verano, será un feito. A lei de luengas ye muerta. U se derogará u se cambiará ta que no faiga honra. Mesmo menos que no'n fa agora.

Analisi politico cuento que no cal. O espanyolamen chungo ha pactau con a interpresa de servicios politicos y como no quieren nian charrar de qualcosa que no sía l'espanyol y o fragatí, nos deixan más difuera d'a reyalidat. No nos reconoixen como personas con os mesmos dreitos que a resta d'habitadors d'o país. Si con ista lei de luengas no los tenebanos guaranciaus de tot, agora tornamos a estar “outlaws”.

¿Y qué feremos agora en Fablilandia? Bi ha habiu esferents camins dende que se dició que se fería una lei de luengas y que d'astí en surtiría una academia. Un que esfendeba que caleba continar treballando independientement de lo que fese a D.Ch.A pos no caleba asperar-ne cosa y ixe treballo nunca no sería por demás. Ye la que he esfendiu yo y me pienso que lo tiempo y os feitos me dan a razón. Atra que deciba de asperar a que a D.Ch.A. fese y desembolicase a lei y que toda a resta de cosas no valeban. Agora que ixo no pasará, a lo menos en quatre anyadas no sé o qué ferán.

Ya no tenemos a lo gubierno treballando por nusatras. Agora tot pende de nusatras mesmas. Tot lo que se faiga por l'aragonés pendera de lo que queramos y podamos fer as personas que charramos y esfendemos ista luenga.

¿Y d'a normativización qué? L'academia triada fa pocos meses nunca no será nombrada por o gubierno y, prou que nunca no podrá fer un standard oficial (con o sentiu de institucional). Asinas que tornamos a la situación d'antis. Continamos sin tener una autoridat reconoixida por todas as asociacions y fablants. Contino pensando que l'Academia de l'aragonés (EFA) tien prou representatividat, autoridat por a traza de naixer y refirme social como ta fer ixe rol d'autoridat. En tot caso ye una autoridat que no puet exercer o CFA, Nogara, Fablans u qualsiquier atra asociación. Asinas que, qui asperaba a lo gubierno, ¿qué ferá?. ¿Qué feremos totz? ¿Fer un atro congreso ta que, sino sale lo que me mola y soi o president boicotear-lo? ¿Charrar o mio modelo d'aragonés con os mios amigos y dedicar toda a rasmia mía a criticar a l'atro?

Quatre y concaradas, iste ye o nuestro país y ista ye a nuestra luenga. Torno a decir lo que siempre he dito y sisquiá m'entiboque. A l'aragonés no lo salvará garra gubierno (mientres continemos estando una autonomía espanyola, ye de dar), u a lo menos, no cal asperar que lo faiga. A l'aragonés lo salvaremos u lo feremos morir qui lo charramos.