Mostrando entradas con la etiqueta Aragón. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Aragón. Mostrar todas las entradas

viernes, 6 de febrero de 2026

Votaré

Lo domingo votaré. Como siempre que he puesto. Sin ilusión, sin pasión y mesmo con una mica de mala gana. La fiesta me la busco por atros cabos. Antes, durant y dimpués d’a chornada electoral seguiré con as mías fayenas de militancia d’izquierda, antifaixista, cultural, aragonesista y comunicativa. Porque ye ixo lo que fa falta pa cambiar la sociedat y no i hai garra incompatibilidat. Ni votar te libra d’a militancia ni la militancia diaria ye una sincusa pa no votar.

Votaré, encara que sepa que no tien guaire utilidat. Porque la sola cosa mas inutil que votar ye no fer-lo. «Se ninvia un mensache de que no yes d’alcuerdo», argumentará belún. Ixe mensache, indistinguible estadisticament de qui no vota por galvana, porque piensa que no va con él u porque ni s’ha enterau, se leva ninviando decadas sin que haiga cambiau cosa. «No quiero emporcar-me las mans», argumentará belatro. En primer puesto, votar no ye un contrato vinculant. Que yo vote a lo partiu tal u cual no significa que siga d’alcuerdo a lo 100% ni que lo refirme. Significa que lo he votau. Ni mas ni menos. No me i he uniu en esprito ni afiliau ni cosa. Lo he trigau d’entre bellas cuantas opcions. En segundo puesto, nos emporquiamos cada día con toda la parrafiquera de contradiccions cutianas: femos servir vehiclos contaminants, ropa cosida por ninos explotaus, software d’interpresas sionistas, mercamos en domingo, zorriamos biera feita con transchenicos de Monsanto, tenemos las perras en bancos que forachitan a la chent de casa suya y emparamos con o nuestro treballo lo sistema capitalista y criminal. Si no fas garra d'ixas cosas, parabiens. Si no, ¿votar a un partiu mediocre t’emporca menos? Y si ye asinas, pues una duchica y a correr.

Votaré por pura estratechia y pragmatismo. Pa que la mía vida siga una mica menos dificil. Porque las cosas se pueden chirar prou chungas. Prou mas chungas que no’n son ya. Votaré, sí, por un malmenorismo que aplico en a mía vida cutiana y que cuento que aplicamos muitas bien a sobén. ¿Cuántas vegadas nos hemos habiu d’aconhortar con lo que i hai, a lo menos de manera temporal? Y a l’atro día, seguiré luitando por cambiar-lo, por no haber d’aconhortar-me. Pero lo domingo faré lo que pueda pa abanzar u lo menos no recular. 

Votaré y no me creyeré millor que no dengún. Ni pior. A l’atro día toz, las que votemos y las que s’abstengan tienen tot lo dreito d’o mundo a queixar-se independientement d’o que haigan feito iste domingo. Y unas y atras habremos de seguir dando ferrete con as nuestras luitas y lo nuestro treballo cutiano pa cambiar Aragón y lo mundo.

martes, 3 de enero de 2023

Empecipiamos 2023. Tierra de barrenaus 9x08

S'acaba 2022 y he resistiu la tentación de fer un resumen de l'anyo. Por contra, traigo un programa con a-saber-los contenius, d'actualidat, u no pas tanto. Empecipio con una editorial centrada en lo 20 d'aviento y las radidas celebracions que bi ha habiu, afundando mas en la crisi de l'aragonesismo politico que patimos dende fa anyos.

Lo nuclio d'o programa ye pleno con dos articlos bien diferents, pero que a fe que nos dan qué pensar. Lo primer va firmau por Daniel Salamero Herrera lo suyo titol ye Las fllors que no se ruixan, se mueren. Ye publicau en lo boletín Colectividad de Apoyo Mutuo y ha circulau prou por retz. Me pareixe un texto sobrebueno que mete una mica de talento en iste mundet tant varrenau de fablilandia. Si no te l'has leyiu, no te lo pierdas. Lo segundo articlo plega de man de Pablo Batalla, se titula La izquierda inquisitorial y se va publicar en La Marea lo pasau octubre. Fa una reflexión que se me fa important en un movimiento que siempre nos femos la bamba d'estar-nos debatindo terne que terne y, en zagueras, d'os cudiaus, quan no siempre ye asinas. 

En la parte literaria, locuto un d'os relatos publicaus en lo inktober de 2021, que replegué en lo fanzine L'aragoMés. Tamién tos traigo la resenya de Marea del despertar, novela que firmó, habe anyos, Roberto Malo, un d'os escritors mas alicates d'Aragón.

Tamién i hai mosica, prou que sí. Empecipiamos y rematamos con Pupil·les, una d'as bandas que mas ascuito en zagueras y que aspero te faiga sacar-te muitos prechuicios. La canción d'o programa la firma Sons of Aguirre & Scila con un d'os temas incluyius en las sesions Vamos a dormir morir todos. Lo calaixo d'a canción buenrollera lo imple en ista ocasión un tema de Suu que aproveito pa presentar un poquet lo suyo nuevo disco.

Tant de buen que haigatz pasau un sobrebuen anyo y que 2023 tos traiga cosas rebonicas. Fueras de que pase bell desastre (mas), me tendretz dando ferrete en la radio, lo blog y en bell prochecto mas que ya tos presentaré. Iste anyo trayerá novedatz, ya tos lo puedo anunciar. Y no pocas.

Recuerda que puetz ascuitar totz los programas en Ivoox, Spotify y la web de Radio Topo.

Programa #137

jueves, 26 de mayo de 2022

Finestras aragonesistas

I hai un anuncio en la radio que me clama l’atención cada vegada que lo ascuito. Ye la publicidat menos agresiva que nunca no heba sentiu. No ye nomás que no recurra a las mentiras u que prebe d’asociar con la marca conceptos como “libertat” u “tranquilidat”. Ye que sisquiá informa d’as suyas ufiertas u avantaches sobre la competencia. Ye lo menos publicitario que he sentiu en a saber qué tiempo. Sin slogans, ni claims, ni costodias. L’anuncio diz qualcosa asinas como “si ye pensando en cambiar las suyas finestras, considere la nuestra interpresa como una d’as suyas opcions”. ¿Qué diferencia ufren? ¿Qué tienen millor que la resta? Nunca no lo sabremos. Le falta demandar perdón por molestar a la fin d’a falca publicitaria.

Iste pasau día d’Aragón parte de l’aragonesismo convocaba una concentración baixo la estatua d’o Chusticia de Zaragoza. Lo 23 d’abril ye un d’ixos momentos a on que, con bendición institucional, salimos de l’almario, prenemos la quatribarrada y nos permitimos ixe luxo de amostrar-la un poquet por las carreras d’as nuestras ciudatz y lugars a on que pierde presencia por cada día. Ye un día de remerar lo país, de reivindicar la nación que estiemos, seguimos estando a pesar de tot, y queremos estar. Un d’ixos pocos días a on que nos espolsamos lo miedo de decir que Aragón y las suyas habitants tenemos una serie de dreitos colectivos socials, culturals y nacionals y que no i renunciaremos.

Quan vide, bell día antes, lo cartel a on que se convocaba a ixa concentración, tenié la mesma sensación que con l’anuncio d’as finestras: que les faltaba demandar perdón por l’acto. En letras grans, un “Más autogobierno”. En chiqueta, y antes “A 40 años del estatuto hoy más que nunca”.

Que l’aragonesismo ha reculau bella decada en refirme popular ye indiscutible. Las razons son variadas y dan pa firme debat, que sobrece a-saber-lo la intención d’iste post. Lo que me pregunto ye si rebaixar lo mensache tantismo tien garra utilidat. Levo mas de dos decadas de militancia y ixe mensache de “mas autogubierno” yera viello y feble ya quan empecipié. En Chobenalla, quan nos feba mas vergüenya u prudencia lo d’a independencia, apostabanos por eufemismos como soberanía u autodeterminación que, antimás, sensu stricto, no son lo mesmo. La resta d’organizacions que se definiban como soberanistas tamién feban servir ixe mesmo luengache. Aragón yera un país, una nación. Entiendo, que pa ixo encara me da, que los tiempos son diferents, y que agora lo sentimiento identitario de moda ye “la españita”, que las estanqueras s'ixemenan en los maniquiellos d’a mozardalla y que si convocasenos la mani ixa de “espanyola, au d’astí”, talment no en salisenos vivos. Pero en ixa parte de l’aragonesismo que convocó la mani d’o 23A, y en buena parte d’a que no la convocó (divididos y sin dar batalla, te fuimos perdiendo, país), se ye cometendo la mesma error d’a izquierda de mirar de rebaixar los mensaches pa atrayer mas chent conseguindo en tot caso que la que ya i hai, en marche.

“Autogubierno” ye un concepto tant feble y estirable que lo puet desfender - y asinas lo fa de cabo ta quan - mesmo lo PP. Ye puro rechionalismo d’ixe que demanda infraestructuras viarias y poco mas. Ye lo vasallache que s’aconhorta con chestionar lo que a l’amo no le importe deixar y en la proporción que le permita. Ye un porcentache de curriculo educativo, la competencia de puertos maritimos, la menudalla, los sobradizos…

Astí ye tamién ixa referencia a l’estatuto d’autonomía y lo suyo 40 aniversario. Atra concesión que sisquiá fue por la vía d’as nacionalidatz gracias a Biel y UCD. Un aniversario a on que no i hai cosa a celebrar y muito en qué pensar. Un estatuto que a pesar d’as modificacions, sigue sin reflexar la nuestra realidat en qüestions tant basicas como las luengas.

Soi un aragonesista popiello d’organización. Fa anyos que la mia militancia ye nomás cultural y que no foi parte de colectivos estrictament politicos. Asinas que soi lo target d’ixe cartel, d’ixa concentración, d’ixa convocatoria. Lo de “Mas autogubierno” me deixa tant fredo como l’anuncio d’as finestras y, si no me mirase la parrafiquera de logos d’entidatz que firman lo cartel (beluna quasi unipersonal), mesmo me podría pensar que ye bella mena de convocatoria d’o PSOE que se autodenomina aragonesista entre besada de bandera y desfile militar sin que los suyos socios de gubierno s’alticamen guaire.

Sé que ye dificil, que no son buenos tiempos pa las aragonesistas que nos encerrinamos en estar-ne, que las nuestras diferencias personals y politicas fan quasi imposible que nos chuntemos ni a fer un hordio. Y no tiengo formulas ni elixirs machicos que lo solucionen. Pero me pienso que sí que ye menester ufrir alternativas, con uns mensaches minimos que no nos conviertan en qualcosa folklorica, y a on que la disidencia a la hechemonía d’o espanyolismo ya-no-banal trobe un espacio y una identidat a on que vivir y treballar por un Aragón digno y vivo.

Compatibilizar lo mensache con la emoción ye basico en la comunicación politica. No conoixco a garra persona que la parola “autogubierno”le provoque la mas chicota reacción. Si no se quieren fer servir las debantditas y talment sobreemplegadas soberanía, autodeterminación u independencia, n’i hai d’atras como “dreito a decidir”, y lemas a brozuecos de l’estilo de “un poble en moviment” que, antiparte d’ixa emoción, anyaden un component de clamamiento a la participación popular.

L’aragonesismo no consiguió creixer qüestionando quántos hectometros se trasvasaban si no oposando-se a lo trasvase y a los pantanos que lo permitiban.

viernes, 18 de febrero de 2022

Trilerismo olimpico

Yera de vermut, rodiau de chent de dreitas. D’as que quiers, porque tiens vinclos con ells, y prebas d’evitar seguntes qué temas pa no tricolotiar-te. Una d’ellas decide trencar la paz y, sin venir a cuento, introduz lo tema d’o suyo mitin: “Mama mía, lo d’as olimpiadas y Lambán”. La estratechia mía en istas situacions ye d’esbarrar lo tema enta atro mas amable: bella serie u bell libro, l’orache, lo zaguer viache que haiga feito u qualsequier cosa asinas. Pero me pilla con la guardia baixa, asinas que respuleyo de camín con un “mira-te tu que proposar olimpiadas d’hivierno entre que has de portar cambions plenos de nieu artificial pa que funcionen las pistas que tiens ubiertas”. L’audiencia se me mira fendo uellos, como si charrase d’o zaguer numero d’os X-Men u d’os costumbres d’os cayubabas. “Ya, ya, ixo rai. ¿Pero lo de Catalunya? Cal que los nombres vaigan, como poco, a ran. Aragón y Catalunya. Yo me niego a que no i amaneixca Aragón. Ya dimpués si se fan mas u menos prebas se puet charrar, pero que lo nombre i siga”. Me pensaba que lo debat yeran sobre olimpiadas, no pas sobre complexos. Tantos anyos en politica y sigo sin aprender lo d'a prevalencia d’o simbolico sobre lo material.

Lambán ye experto en ista mena d’estratechias y, por lo que veigo, le funcionan de pistón. Se proposa un chuegos olimpicos d’hivierno en una tierra que sabe y pateixe de primera man lo que ye la especulación y la corrupción asociada a ixa mena de grans eventos. Viviemos la Expo, estiemos a pocas d’acullir aquella ida de flama que yera Gran Scala, cremamos diners a boticiegas en lo forau de Motorland y me pasé toda la mia nineza y adolescencia sentindo la faloria d’a Chaca olimpica. Si ya no i hai nieu, si mesmo en atras latitutz mas propicias pa uns chuegos d’hivierno han de fer-se con artificial, ¿qué sostenibilidat puet haber-ie aquí? No cal ixuplidar que lo nuestro president, lo dr. Lambán, niega lo cambio climatico y considera que toda la comunidat scientifica internacional fa parte d’o que ell clama radicalismo ecolochista.

Sabe don Javier que l’ecolochista ye un d’os pocos movimientos socials que conserva musclo y prou numbro d’activista pa chafar-le lo suyo suenio-negocio olimpico. Asinas que, en un nuevo exercicio de trilerismo, como si fuese un d’ixos perillans d’as Ramblas barcelonesas, amaga la bola d’o ecolochismo y t’amuestra la de l’espanyolismo, sabedor de que en l’actual ambient identitario, la mayoría d’o electorau ye capable de refirmar la mayor loquería que se diga si leva una estanquera. Ya no se charra d’impacto medioambiental, cosas de fanaticos anti-extinción. Ni d’o impacto social u economico -pa mal - que tamién tendría y que a sobén pasa quasi d’amagatons en l’argumentario de qui nos oposamos a las olimpiadas y atras grans sanseladas. No se charra tampoco de qui se beneficia d’as olimpiadas y d’as obras que caldría fer, u simplament d’o negocio que la sola posibilidat de que se celebren significa pa belún. Arredol d’os chuegos lo solo tema de debat posible ye la toponimia d’a denominación.

Acusaban, tiempo habe y bella vegada con razón, a lo nacionalismo catalán y vasco d’amagar con sinyals los problemas socials d’os paises suyos. Lambán en ye experto, igual como la suya admirada Ayuso.

Mesmo pareixería, de quan en vez, que a Lambán le importa igual lo d’as olimpiadas. Pues si querese que se fesen prebaría de fer pacha con lo president de Catalunya, ni que fuese por l’intrés común. Aparcaría los anyos y anyos de faltadas enta lo país vecín, ixe trilerismo que cada vegada que tien problemas aquí fa servir, y complegaría en una candidatura conchunta. Soi seguro de que no ye mica dificil alcordar-lo con Aragonès si de verdat se deseya. Talment se la bufe lo d’os chuegos olimpicos y nomás quiera fer-lo servir de cortina de fumo entre que desmonta trens, ambulancias y atros servicios publicos con los suyos companyers de gubierno, a tuertas y dreitas, quedos u mesmo aplaudindo.

Cal que no se celebren aquí, los chuegos, por muitos, diferents y contudents motivos. Talment sisquiera se faiga una candidatura. Se’n charrará, y muito, y tanimientres bi habrá chent fendo negocio con las simplas alufras, arramplando con parte d’os presupuestos publicos nuestros. Si como en tantas atras ocasions m’entivoco, y a la fin se fesen, proposo que lo trilerismo entre como nueva disciplina y que Lambán nos i represente. Ye medalla d’oro segura.

martes, 11 de mayo de 2021

Almugavars. Tierra de barrenaus 7x17

Quan empecipié a barruntar de fer un programa de radio propio, escribié un listau de temas que quereba charrar-ne. Programas que teneba claro que quereba fer, ideyas que desarrollar, chent que entrevistar y asinas-asinas. Un d'ells ha tardau siet temporadas, pero a la fin ye aquí: los almugavars.

Chusé Bolea ye una d'as personas que mas sabe sobre lo tema. En 2010 publicó Almugávares, vía sus!, un sobrebuen treballo a on que analiza punto por agulla totz los aspectos arredol d'a companyía de mercenarios. Agora, fa tasament bella semana, acaba de publicar Almugávares. Una aventura medieval de conquistas y traiciones, una versión mas divulgativa y visualment atractiva d'a historia d'istos guerrers medievals. Lo libro ye una choyeta tanto por los suyos rigurosos y entretenius contenius como por las ilustracions que los acompanyan y que fan d'ista obra una d'as que qualsequier amant d'a historia aragonesa habría de tener. En lo programa, nos charra d'as razons que facioron que los almugavars pasasen a fer parte d'a nuestra identidat colectiva y d'ixe libro recient publicau.

La mosica vendrá de man d'una nueva banda valenciana, a qui tos convido a ascuitar libres de prechuicios - qui en tiengatz - y a visitar tamién los suyos videos. En lo calaixo de cancions, tornamos con una canción literaria, que mosica un d'os poemas mas rebonicos d'o castellano. La banda, disuelta fa poco, ye tamién parte d'a historia d'o rock en ixa luenga.

Con iste, Tierra de barrenaus fa 100 programas emitius, muito mas que no m'asperaba quan empecipié ista aventureta. Cien emisions dimpués, y tot y que bella vegada se fa dificil estar de vez guionista, director, productor y tecnico de soniu, contino baixando a grabar con a-saber-las ganas y contento de recibir las vuestras opinions y aportacions a lo programa. Aspero poder fer lo menos 100 programas mas y que sigatz a l'atro canto d'os cataticos pa ascuitar-los. TdB no se cancela! Emitir nos fará vencer!


martes, 22 de diciembre de 2020

Cancions pa una nueva rebelión aragonesa. Tierra de barrenaus 7x07

En 1591, con l'asesinato de Chuan V de Lanuza, remataba la rebelión aragonesa contra Felipe II. Quatre sieglos dimpués beluns seguimos remerando ixa parte d'a nuestra historia como un d'os feitos clau que explican la nuestra realidat actual. Como tantas atras, lo relato s'ha esbafau de tot, quedando en unas "alteracions" que se deixan sin conteniu. Un acto institucional y los actos que organiza l'aragonesismo, en lo sentiu mas amplo que se le puet dar a ixa parola, ye tot lo que remera lo 20 d'aviento en unas calendatas a on que la mayoría d'a población no piensa que en turrons y presents pa la familia y amigas.

D'Aragón, se'n ha cantau a-saber-lo. D'a suya tierra y las chents que i vivimos. D'as cosas que tenemos, las que nos mancan y las que aprecisamos. Y, prou que sí, s'ha reivindicau. Barrunto que cada vegada se le canta menos, pero pa poder asegurar-lo probablement me falte datos y envista historica. En bell anyo aspero poder tornar a leyer isto y pensar que m'entivocaba. Tanimientres habremos de disfrutar d'as cancions que ya tenemos. Ixas que le cantan a la tierra y a lo país. Ixas que muitas hemos cantau con rasmia en manifestacions, conciertos y borinas. De toda mena, porque qualsequier mosica ye capable d'emocionar si se sabe cómo.

En iste nuevo programa tos proposo bella canción pa una nueva rebelión aragonesa. Temas que regular que conoixeretz y que fan parte d'a nuestra cultura mosical y politica. Aspero con isto meter la mía parte en un momento a on que l'aragonesismo no ye precisament en los suyos millors tiempos. En i falta muitos. Podría fer quantos programas como iste, y talment los faiga. Pero cuento que tot lo que suena ye mereixedor d'o titol d'o programa. 

Nota: Pa mas información sobre la rebelión aragonesa de 1591, puetz sentir tamién iste programa.

Programa #90

martes, 28 de julio de 2020

L'aragonés medieval y Ninogara. Tierra de barrenaus 6x22

En la luita por l'aragonés y por los dreitos d'as personas que lo charramos, a sobén pareixe que no bi haiga que pleitinas, egos y ixa morfuga espantosa que Twitter heredó d'as ziberrufiertas y atros foros de primers de sieglo. Manimenos, i hai muita mas chent que luita en positivo. Que china-chana y sin mica estrapalucio construye ferramientas que fan honra a la chent que treballamos porque la nuestra luenga tienga un futuro. En iste programa entrevisto a dos d'ixas personas que han feito fayena de diferents arias d'a luenga.



Una d'as qüestions mas importants a la hora de desfender l'aragonés ye conoixer la suya historia. Informando-se bell poquet  se pueden desmontar buena parte d'os topicos, cunyadadas y falsedatz que sentimos de cutio arredol d'a historia lingüistica peninsular. "El aragonés medieval. Lengua y estado en el reino de Aragón", escrito por Guillermo Tomás Faci y publicau por Prensas Universitarias de Zaragoza ye un libro bien intresant pa toda la chent que le faiga goyo la nuestra historia y la nuestra luenga. Lectura fundamental pa conoixer millor Aragón, l'aragonés y trobar en ixos sieglos que marcoron tanto la nuestra historia, explicacions pa muitos problemas que agora patimos.

Un d'ixos problemas ye, sin dubda, la transmisión cheneracional de l'aragonés. Mesmo en atras luengas minorizadas muito mas fuertes, con a-saber-los recursos, autoridatz lingüisticas, norma culta y toda mena de ferramientas, ye dificil conseguir que la cachimalla s'exprese en ixa luenga. En lo caso de l'aragonés, ye quasi un miraglo, lograu a pur de voluntat paciencia que las crías y críos fablen y se relacionen con atras personas. Ninogara ye una iniciativa naixida de man de mais y pais aragonesofablants que preban de que la suya catrinalla creixca en aragonés. Charramos con Chuserra, un d'ixos pais, que nos la explica.

En la parte mosical, tos convido a ascuitar una canción relativament nueva d'un de tantos grupos que ye aproveitando ista falta de conciertos pa grabar lo suyo nuevo disco. Un lamín pa fer boca d'ixe nuevo treballo que muitas aguardamos en candeletas. En lo calaixo de cancions, i ficaremos una "Canción d'Antes mas" d'una d'as bandas mas sinyaleras d'os 90, y d'un d'os discos historicos d'aquellas envueltas.

jueves, 19 de septiembre de 2019

Naixiu d'Aragón (Cantando No puc deixar-te, de Auxili)

"Ací no em pariren, però ací estic, ací visc orgullós i agraït de que em volgueres acollir". (No puc deixar-te. Auxili)

I hai, en l'imachinario colectivo, bella mena d'autoridat que te da naixer d'un puesto. Pareixe como si ixos primers dias d'a vida tuya marcasen pa cutio la tuya existencia. Como si imprentasen en lo tuyo ADN una serie de caracteristicas imborrables y inmutables que definirán la tuya identidat la resta d'a tuya existencia. Pa estar "d'un puesto", no ye prou con haber viviu astí, con desfender-lo u con pagar-ie impuestos. S'aprecisa ixe certificau de naiximiento, u mesmo que los tuyos antepasaus tamién sigan d'o lugar, barrio u ciudat. Los famosos ueito apellius acumulaus a lo nacionalismo vasco.

D'eixemplos en tenemos a pirol en lo país nuestro cada vegada que se parla de Catalunya. ¿Quantas vegadas habremos sentiu desacreditar a Carod Rovira u a muitos atros politicos independentistas por tener orichens en Aragón? Las radices d'una tienen la importancia que cada ún les quiera dar. Y la identidat no ha d'estar vinclada necesariament a lo puesto d'a on que se naixió. Ni sisquiá a on que se creixió.

Tornando ta l'eixemplo catalán, tenemos toda una cheneración d'independentistas con una graniza variedat de circumstancias personals. Fillas y nietas de chent venida d'atras partes de l'estau y d'o mundo, comparten militancia con milenta personas que pareixen descendients d'o mesmo Rafael Casanova. Muitas d'ixas migradas troboron en Catalunya un puesto que las acubilló, con una cultura que talment no tetasen en casa, pero que acarrazoron con rasmia. A sobén, con muito mas carinyo que las propias d'o lugar.

En Aragón, ixe fenomeno tien atras coordenadas. Dos d'as personas que conoixco que mas han treballau por lo país, no tienen las suyas radices familiars aqui. Por las aulas de Nogara, i ha pasau chent de procedencias bien diversas, con a-saber-las ganas d'aprender aragonés y de chupir-se d'a nuestra cultura tradicional.  Bien a ormino son la chent "de difuera" las que mas s'intresan por tot lo nuestro y lo fan suyo tamién.

Un compa de l'instituto se casó t'Andalucía. La suya parella vinió a visitar Albarrazín. Embacilada por la polideza d'o lugar, le'n comentó a la suya suegra, qui respondió con un breu: "Bueno, sí, ye mahico". La zagala se feba cruces por lo poco que valuramos lo nuestro patrimonio. Talment si se'n venise a vivir t'aquí, se tornaría una d'ixas defensoras de l'aragonés que, arribadas dende difuera, aprecian lo que nusatras tant a sobén veyemos como poco important.

Talment lo nuestro saldo migratorio negativo ye un mas d'os tantos entrepuces que hemos teniu pa la construcción d'una identidat aragonesa que valure lo suyo patrimonio historico, cultural y lingüistico. Talment las personas que han habiu d'ixopar son fendo ixe treballo difuera, y no en tenemos prou de difuera que viengan a trucar-nos y avisar-nos d'as cosas tant repolidas que tenemos aquí.

Pa forro de bota, muitas siguen tenendo ixa envista tant negativa de que si no yes de bell puesto pareixes tener menos dreito - u mesmo no tener-ne - a desfender la suya cultura, patrimonio u tradicions. ¡Guarda si nos femos la bamba las aragonesas d'estar acullidoras! Pero encara en 2019 i hai qui demanda lo libro de familia a la hora de considerar-te "autentica" de tal u qual causa.

Soi naixiu d'aqui, igual como pai, mai, y totz los yayos mios. No conoixco garra ascendent mio naixiu de difuera d'o país, y mesmo muit pocos de difuera de Zaragoza. Y no por ixo tiengo mas u menos dreito que garra atra persona a lo nuestro patrimonio, luenga, identidat, cultura y historia. Sisquiá bi hese mas "recient arribaus" como belún d'os que conoixco, y menos "argüellosos d'estar aragoneses" de culicaiga.



lunes, 3 de junio de 2019

Una quatribarrada a lo servicio d'o nacionalismo espanyol

Aragón, pa la mayoría d'espanyols, ye ixe país que nomás tien identidat quan s'ha de fer servir pa enrestir a Catalunya y a lo suyo pueblo y historia.Uns diyas ye previo a la existencia d'Espanya, y de feito simient d'a mesma. Nomás cal remerar aquella exposición sobre Fernando II d'Aragón que tituloron "Lo rei que esmachinó Espanya y la ubrió a Europa". Aragón yera una ferramienta d'usar y aventar pa la construcción d'o que de verdat importaba: Espanya. Atros diyas, manimenos, Aragón nomás existe porque la sacrosanta Constitución d'o post-franquismo asinas lo decidió.

Totz los momentos a on que Aragón ha teniu problemas con Castiella u Espanya s'amagan u relativizan. La rebelión aragonesa de 1591 se conoixe como "alteracions" y mesmo belun desfiende que Felipe II yera muit queriu por la población aragonesa. Los Decretos de Conquista siempre son clamaus de Nueva Planta, y reciben una atención quasi nula de medios y institucions en lo suyo 300 aniversario. Tot lo contrario que los 200 anyos d'a resistencia contra los franceses que dio buen ferrete, enmarcando-se adintro d'ixe proceso contino de construcción d'identidat espanyola. 

Probablement lo feito de que un personache como Lambán siga lo nuestro president tien relación con lo texto que podemos leyer en l'Alchafaría, la siede d'as Cortes d'Aragón, en una exposición sobre lo sinyal d'a Casa Reyal d'Aragón, a on que veyemos un eixemplo bien cabolioso de tot isto:

"La anulación de los Fueros aragoneses en el siglo XVIII produjo la desaparición de muchas de nuestras instituciones y la reducción progresiva del uso del escudo y la bandera hasta el siglo XIX. Muchos de los intelectuales aragoneses de esta época se doblegaron ante la propaganda nacionalista catalana que defendía el origen catalán de las Barras. Sin embargo, tras muchos avatares, la bandera barrada aragonesa consiguió representar al conjunto de los ciudadanos de Aragón a partir  de 1984."

Por lo texto, hemos de suposar que los fueros aragoneses s'anuloron por arte de machia. Talment prenioron consciencia y decidioron abolir-se ells mesmos. U se fació un referendum a on que las aragonesas y los aragoneses votoron prener las leis castellanas como propias. No lo sabemos. Podríanos haber escrito que "Los decretos de Conquista, dictaus por Felipe V dimpués d'a redota d'Aragón en la Guerra de Sucesión, acaboron con la mayoría d'as nuestras leis y institucions propias, provocando una destrucción progresiva d'a identidat y simbolos aragoneses". Pero cuento que se acusaría a ixe texto de tendencioso.

L'orichen d'o sinyal aragonés, común a totz los territorios d'a Corona, ye encara hue en discusión. En tot caso, me pareixe de poca importancia lo suyo orichen y un debat que se fa siempre dende lo presentismo. Nación, identidat, país, sinyal, escudo... son conceptos que han iu cambiando a-saber-lo en la historia y mirar-nos qüestions d'o sieglo XII con uellos d'o XXI ye una error. En tot caso, pa l'autor d'o texto, los intelectuals aragoneses d'o sieglo XIX que desfendioron (suposo que con argumentos, como totz los intelectuals) ixe orichen catalán, no teneban criterio propio. Que las barras naixesen a un canto u l'atro d'una buega muito mas difusa en ixos anyos, no da mas lechitimidat u historia a Catalunya u Aragón. En lo panel, los historiadors catalans fan propaganda, entre que los aragoneso-espanyols fan rigurosa investigación historica. Como en tantas ocasions en qüestions historicas, la calidat de l'historiador no se mide por las evidencias que aporte, sino por las conclusions que fa, independientement de que tiengan u no pas alazetz.

Remata lo texto fendo referencia a uns "avatars", que desconoixco si explica en la resta d'a exposición, pero que barrunto que no. Dimpués repite lo debantdito discurso d'a chustificación d'a existencia d'Aragón por la Constitución Espanyola. Los simbolos pueden u no representar a la población en función de muitos factors. L'institucional nomás en ye un. L'himno oficial d'Aragón, a pesar d'estar-ne, no represienta a dengún. La quatribarrada representaba a las aragonesas (y a las catalanas, valencianas, etc) muito antes de que salise en los papels. Y prou que muito antes d'o 84. A qui quiera que le represente, claro. Porque igual que a yo no me represienta la estanquera por muita literatura que bi haiga en lo mio DNI, a bell ciudadano aragonés, por las razons que siga, no le representará lo nuestro sinyal. Y no pasa cosa.

Aragón ye bien anterior a Espanya, y ha teniu pleitos y problemas con Castiella, Catalunya y qualsiquier territorio mugant, como ye lochico en un país de mil anyos d'historia. Lo nuestro sinyal ye un valioso troz d'ixa historia que, afortunadament, compartimos con atros paises que por un tiempo teniemos un prochecto común. Lo mesmo feito de que ixe sinyal siga compartiu ye una parte bien positiva d'a nuestra historia y habría d'estar motivo de firme argüello, y no pas una sincusa pa que nos faigan servir como arma contra una nación que preba de decidir lo suyo futuro democraticament.

La nuestra identidat, en lo sieglo XXI la hemos de fer de conchunta, con los parametros socials, culturals y politicos d'o present. Trigar d'a historia las valors positivas que podemos fer servir hue, y recordar las partes negativas pa no repetir-las. Teixer una alternativa a la identidat espanyola, de tot excluyent, que pueda levar-nos enta un futuro mas libre. Pa ixo, y no pas pa atras cosas, considero que cal fer servir los nuestros simbolos.

domingo, 17 de marzo de 2019

La Corona d'Aragón y lo Diya Internacional d'a Luenga Materna. Tierra de barrenaus 5x07

Estatua a Chaime I en Salou
Los dos temas que mas lo petan en lo programa y en lo blog son la historia y la luenga. Asinas que, en chuntar los dos, probablement haiga feito un d'os capitols que tendrá mas descargas. Sisquiá, porque creigo que ha quedau bien pincho.



Empecipiamos con un d'ixos temas que levo querendo charrar-ne dende la primer temporada: la organización interna d'a Corona d'Aragón. L'historiador Guillén Tomás comparte los suyos conoiximientos explicando-nos como s'organizoron los diferents territorios que en facioron parte dende que la voda de Ramón de Berenguer IV y Peironela d'Aragón, dica los Decretos de Conquista que acaboron con la independencia d'ixos paises. Un tema apasionant tractau con rigor, luent d'as pasions que belun podría asperar.

L'atro gran tema ye lo Diya Internacional d'a Luenga Materna, que se celebró lo pasau 21 de febrer en toda la planeta. Iste anyo tos demandé que compartisetz con yo experiencias positivas que hesetz viviu relacionadas con l'aragonés. Me'n ninvietz bellas quantas y con ixe material he feito ista sección que aspero que reflexe lo que querebatz transmitir. Muitas gracias a toda la chent que hetz colaborau. A la fin d'o post, podetz trobar los videos d'as personas que me lo ninvioron en ixe formato y que han quedau a-saber-lo polius.

Como en totz los programas, u quasi, isto se completa con lo resumen d'o blog, y bell par de temazos, de man de Xavi Sarrià y Koers. A bailar-los! Aspero los vuestro comentarios!







viernes, 28 de diciembre de 2018

Buen solsticio, Felipe V

Portal d'a botiga "La Gramola"
En istas calendatas que nos movemos ye cutiano trobar-me con diferents formulas de buens deseyos pa istos diyas. Goso de trigar la de "felices fiestas", en estar un buen deseyo (la felicidat) chunto a un dato obchectivo (que, las celebremos u no, son fiestas). Mas neutra, malament. Entre las formulas sentidas en istos diyas nos trobamos mas a soben con un "Buen nadal". N'i hai de mas cristianas que se van con un "Buenas pascuas", y la prebatina de buens deseyos laicos "buen solsticio d'hibierno".

Ixa zaguera me clama a-saber-lo l'atención. La fa servir buena cosa de chent no relichiosa como formula alternativa a las cristianas, por lo que en primeras habría de emplegar-la yo tamién. Atra "nomenclatura alternativa", d'atro afer prou diferent, la conoixié quan empecipié a estudiar la historia aragonesa, y quasi de vez a militar en organizacions aragonesistas, y me trobé con la doble numeración de bell rei. Especialment la d'os Felipes.

Por si belun no lo sabe, repasemos un poquet d'historia: Felipe I, clamau "El hermoso" nunca no estió soberano d'Aragón, por lo que lo "nuestro" primer Felipe sería Felipe II de Castiella qui ya sí que tenió soberanía sobre lo reino aragonés y totz los territorios de l'antiga Corona. Alavez n'i hai muitas que, quan se charra de bell rei Felipe, fa servir la "numeración aragonesa", estando Felipe I qui ordenó la decapitación de Chuan de Lanuza, Felipe IV qui derogó los fueros aragoneses por dreito de conquista, y Felipe V l'actual Rei d'Espanya.

Tornando a lo solsticio d'hibierno, no me siento especialment comodo con ixa formula tot y que muita chent, cristiana y no, me la diz mirando bella mena de complicidat d'un ateu como yo. No celebro lo nadal y tampoco no lo solsticio d'hibierno. Pero fueras de bella persona, creigo que dengún no celebra ixe solsticio, y que ye una formula de tot erronia. Pa empecipiar ni sisquiera coincide la calendata, en estar entre lo 20 y lo 23, antes d'o nadal cristiano. No bi ha fiesta, a no estar que s'encierte que toque cabo de semana. Los centros comercials no venden maquetas d'o sistema solar pa que podamos flipar con la distancia angular d'o sol con l'equador terrestre, sino dioramas d'o naiximiento d'un chudeu con superpoders fa 2000 anyos. Ye verdat que lo cristianismo fació servir ista calendata, que se celebraba d'antes mas con rituals de toda mena, pa calar las suyas celebracions, pero hue dengún no los fa, a lo menos en istas latitutz. D'atra man, tener l'exe d'a tierra a una u atra distancia d'o sol no me pareixe qualcosa "celebrable".

No celebro nadal, ni lo solsticio, ni cosa. Si por yo fuese, treballaría totz istos diyas y tendría mas vacancias en verano, que ye quan me fa goyo de tener tiempo libre. Pero en un estau nacionalcatolico como iste, ixe debat ni s'aspera. Las vacacions de todas las dicta lo calendario cristiano. Y si no te fa goyo, marcha ta Cuba, ya sabetz.

Cuanto a lo d'a numeración d'os Felipes, existe una corrient d'opinión que creye que cal negar la lechitimidat de Felipe II de Castiella, y de feito de toda la monarquía castellana, y que alavez cal numerar-los con las cifras castellanas sin reconoixer lo suyo reinau. Por lo tanto, Felipe II de Castiella sería simplament ixo, Felipe II de Castiella. Clamar-le Felipe I equivaldría - seguntes lo razonamiento que fan - a reconoixer como rei lechitimo d'Aragón a qui provocó la rebelión aragonesa de 1591 y que, a pesar d'o que diga GozArte, estió una calamidat pa la nuestra historia.

Y aquí ye a on que s'enreligan las dos qüestions que me levoron a fer iste post. Todas dos formulas, deseyar un buen solsticio d'hibierno y fer servir la numeración aragonesa pa los reis espanyols, son una manera de visibilizar una alternativa a lo cristianismo en un caso y a l'espanyolismo en l'atro. Lo poder. Todas dos nos cuentan mentiras, como que nusatras podemos celebrar un hipotetico solsticio d'hibierno eslampando d'o nadal u que la numeración reyal ye qualcosa en qüestión en Aragón.  Todas dos tienen argumentos en contra y a favor, y mesmo alternativas neutras como un "felices fiestas"y fer servir la doble numeración (Felipe II de Castiella y I d'Aragón, p.e.).

Entiendo que ye mas curto decir "buen solsticio" que explicar que encara que no creigas en dios no te queda atra que celebrar istos diyas, ya que nos han furtau lo debat sobre quan, cómo y con qué criterios hemos de tener vacancias. Que ye mas breu Felipe I que "lo Felipe que en Castiella se numera como segundo pero que en Aragón perdió toda la lechitimidat -que talment nunca no tenese- en no respectar los fueros que heba churau cumplir".

Asinas que, sin fer-las mias, ya que seguiré sin celebrar solsticios ni reconoixer la lechitimidat de garra rei (no Targaryen), las entenderé como unatra convención social adintro d'iste mundo a on que lo simbolismo contina estando, pa bien u pa mal, tant important. Y mesmo no me quedará atra que fer-me una buena riseta quan las sienta ya que, a lo menos, l'interlocutor entiende que bi ha alternativas a lo cristianismo y a la monarquía espanyola. Y en istos tiempos, ya ye qualcosa.

miércoles, 25 de abril de 2018

Valencia, Aragón y los nuestros diyas nacionals

Quan escribo isto se fa 311 anyos d’a redota austracista en la Batalla d’Almansa. Con aquella redota empecipiemos a perder la nuestra independencia. La guerra continaría bell tiempo mas, pero con poco ya a fer. Lo 25 d’abril, aniversario d’ixa redota, las valencianas celebran oficiosament lo suyo diya, recordando ixa calendata. Manimenos, la suya fiesta oficial, lo diya de Valencia, ye lo 9 d’octubre. Valencianas y aragonesas compartimos muita historia, muita identidat y tamién lo mal de tener un diya nacional oficial con significau muit diferent de l’oficioso.

Acabamos en Aragón de celebrar Sant Chorche, lo nuestro "diya nacional oficial". Por tot lo alto. Con un acto en las nuestras Cortes d’alto standing, an que se chunta toda la chent "important" d’o país. En ista ocasión pa ascuitar como lo nuestro vergonyoso president Lambán presumiba de patriotismo espanyol una vegada mas. Con lo socio “aragonesista” mirando-se t’o ciel y chiflando como si la cosa no ise con ells. En las carreras aragonesas, las ciudadanas con lo periodico baixo lo brazo, leyendo las enqüestas que nos dicen lo que cal votar. Ixe diya recordamos las glorias pasadas, ixa aluenyada Edat Media tant convenient pa l’espanyolismo. Tant comoda, en no tener conseqüencias tant claras en lo nuestro present. Tant romantica y heroica, con ixos almugavars portiando las nuestras quatre barras por toda la Mediterrania. Mercamos la zaguer novedat de Corral Lafuente, "que fa libros que de vez que aprendes, pasas un buen rato". Por la tele nomas charran de Sant Jordi y lo diya d’o libro, y lo baturrismo s’encarranya porque Espanya, una vegada mas, no nos fa caso.

Celebramos en Sant Chorche, que a un rei aragonés se le apareixió un martir cristiano que vivió entre los sieglos III y IV. Ista pantasma diz que aduyó a l’exercito de Pedro I a conquerir Uesca a los musulmans. La Reconquista, una vegada mas, como atro d’os mitos espanyols. Lo cristianismo enradigau en la identidat aragonesa.


En lo País Valenciano, lo diya oficial ye lo 9 d’octubre, diya d’a entrada de Chaime I en la ciudat de Valencia. Unatra vegada lo mito d’a Reconquista. En ista ocasión, a lo menos, celebrando bella cosa que sí que pasó. ¿Urbanocentrista? Pues tamién.


L’atro país chirman, lo tercer territorio con que nos chuguemos lo futuro en lo Compromís de Casp, tien lo suyo diya en una calendata bien diferent. L’once de setiembre remeran una redota militar y las suyas conseqüencias. En 1714, fa mas de tres sieglos, las tropas borbonicas entraban en Barcelona dimpués de meses de sitio, y acababan con los zaguers repuis d’a resistencia austracista. Siet anyos antes aragonesas y valencianas hebanos empecipiau a sufrir los Decretos de Conquista (conoixius tamién como Decretos de Nueva Planta). Las catalanas no tardarían guaire a sufrir-los tamién.

Ixa guerra estió probablement la mas important pa los tres territorios. Dimpués d’a Guerra de Sucesión, Aragón, Valencia y Catalunya perdioron la suya independencia y leis “por dreito de conquista”. Iste feito se remera muit bien en Catalunya, con libros, exposicions, etc. por tot, y con lo suyo diya nacional. Una sobrebuena manera de no olvidar la historia ye fer-ne alcordanza por cada anyo.

Valencia y Aragón, tamién perdiemos aquella guerra. Tamién nos quedemos sin fueros. Manimenos los nuestros diyas nacionals no son festivos. Garra institución no celebra cosa ixe diya. Lo 29 de chunyo, diya que se promulgó lo Decreto de Conquista d’Aragón, nomás da nombre a una fundación de CHA, y no se le dedica ni una ringlera en la prensa local. En ixas calendatas las aragonesas somos contando los diyas que falta pa marchar ta Salou.

Las valencianas sí que trigoron lo 25 d’abril, diya d’a Batalla d’Almasa, pa recordar la suya identidat historica y reivindicar-la. Millars de valencianas salen t’a carrera ixe diya en manifestacions que implen las carreras de quatribarradas.

L’equivalent nuestro, sería lo d’atra redota. La de Chuan V de Lanuza, Chusticia d’Aragón, contra l’exercito de Felipe II de Castiella, que tenió como conseqüencia lo suyo asesinato y l’empecipiadura d’a nuestra perdua d’independencia, que remataría en 1707. Lo 20 d’aviento, las soberanistas aragonesas salimos t’as carreras (u no), femos charradas, nos enzorriamos a viyer si conseguimos olvidar tanta redota, … y aguantamos la relativización contina d’a importancia d’o que pasó en aquella rebelión aragonesa.

Los diyas nacionals han de servir pa remerar la nuestra historia, analisar-la, viyer qué conseqüencias tien en lo present, reivindicar-la, y reivindicar-nos como pueblo con una personalidat propia que sobrevive (en parte, lo menos) a pesar de Lambans, Rudis y los suyos complices.

En la mia opinión Sant Chorche no vale pa ixo. Ye un diya esbafau, vuedo de tot, folklorico estando chenerosas. ¿Qué remeramos ixe diya? Como muito, las Cortes de 1461 que decidioron de trigar-lo pa patrón d’Aragón, con garra conseqüencia sobre la población u lo futuro nuestro. Celebrar lo 29 de chunyo, u lo 20 d’aviento ye remerar la nuestra historia. ¿Una historia de redotas? Pues sí. Porque somos un país redotau. Y continaremos estando-ne si desconoixemos la nuestra historia y si seguimos mercando ixe relato que leva a Aragón dende “l’almugavarismo” dica la transición en un peten, sin que pasase cosa en tot ixe tiempo.


Sería tamién bueno, que antimás de recordar la historia d'Aragón, lo fesenos de conchunta con qui nos acompanyó en ixa redota. Conoixendo mas d'a historia de Catalunya y Valencia, nos conoixeremos millor. Trobaremos, paisanos a los tres cantos d'a muga, totz ixos vinclos historicos y culturals que nos unen y achirmanan, y que tanto intrés tienen dende bell sector en trencar terne que terne. 

miércoles, 11 de abril de 2018

L'asturiano y la finestra d'oportunidat

"¡Cómo somos las aragonesas! ¡Siempre tricolotiando-nos! No femos aprecio a lo nuestro y lo deixamos perder. ¿Y fablilandia? ¿Qué me'n decitz? Siempre desunius, pleitiando por fateras. ¡Ai, que desgracia nos ha traito la historia!"

Tot iste penar tant cutiano, sin deixar d'estar verdat, ye común a muitos d'os pueblos colonizaus y a las comunidatz lingüistica minorizadas como podemos estar l'aragonesa y l'asturiana. Cada vegada que leigo bell texto u siento bella charrada sobre los procesos de redignificación, normalización, normativización, etc... d'una luenga minorizada, me trobo con exactament los mesmos problemas que tenemos en l'aragonés. Punto por agulla. Los argumentos contra las nuestras luengas son los mesmos: que son inventos u conchuntos de dialectos sin unidat lingüistica, que no sirven pa lo mundo moderno, que dividen a la sociedat, que "aquí nunca no s'ha charrau asinas", que se quier crebar Espanya, etc. 

Cada chiqueta conquista cuesta arrienda, y cada chiquet logro ye celebrau por los movimientos en desfensa d'as luengas como una gran victoria sin parar cuenta a soben d'o facil recular que tien qualsiquier paso entabant que faigamos.

La oficialidat ye una d'as reivindicacions d'os movimientos en desfensa d'as luengas. Una d'as mas basicas, ya que suposa lo simple reconoiximiento d'a realidat lingüistica y d'os suyos usuarios como personas con dreitos plenos. En Asturias ista oficialidat podría plegar antes de no acabar la lechislatura y por ixo, l'Asociación Cultural Nogara convidó a la Xunta pola defensa de la llingua asturiana a las suyas XXV Chornadas d'as luengas d'Aragón. En la charrada, Xulian explicó como heba estau lo camín dica plegar en ixa posibilidat que s'ubre en lo suyo país pa conseguir la oficialidat.

Una d'as cosas que repitió qualques vegadas estió que caleba aprofitar la oportunidat que teneban. Gracias a un chiro en la opinión d'o PSOE, iste partiu heba decidiu desfender la oficialidat de l'asturiano. Dende ixe cambio, la suma con Podemos y IU en lo suyo parlamento daba pa aprebar un cambio lechislativo que reconoixese la oficialidat d'a luenga. Encara ye muit dificil, ya que s'acercan eleccions y ya sabemos que dengún no quiere meter en marcha midas polemicas. Y muito menos un PSOE que siempre s'ha amostrau a saber que cagoso quanto a los temas lingüisticos. Antimás, y como bien sabemos por lo nuestro país, lo facherío aproveita qualsiquier abance en toponimia, u en politicas lingüisticas municipals, pa fer paralelismos absurdos con la situación en Catalunya, y clamar de tot a la chent que desfiende los dreitos lingüisticos.

Si a cada cosa que contaba Xulian, pensaba en lo paralelismo con la nuestra luenga y la situación politica, no podeba estar menos cada vegada que charraba d'aproveitar la oportunidat. Explicó, con muita razón en la mia opinión, que en la siguient lechislatura yera mas que probable que l'aritmetica parlamentaria no permitise fer oficial l'asturiano. En qualsiquier caso, si lo permitiba, lo treballo ya sería feito. Asinas que no bi heba garra enchaquia pa no fer ixe debat ya, y aprebar-lo antes con antes.

En Aragón, los partius que se presentoron con la derogación d'a lei d'o LAPAPYP en lo suyo programa electoral (PSOE, Podemos, CHA y IU) suman mayoría. La suman dende lo primer diya de lechislatura y han aprebau arrienda leis de conchunta sin garra problema. Manimenos, en lo tocant a la politica lingüistica, PSOE ha decidiu dar-le-ne de tot a CHA, con l'aprebación de facto de Podemos y IU, que no s'amuestran guaire intresaus en iste tema. S'han feito abances en educación u toponimia, por eixemplo. Tamién mas d'una zancochada como lo d'a prebatina de grafía. Pero probablement lo pior que s'ha feito, u millor dito, que no s'ha feito, en istos mas de dos anyos, ye no derogar la lei d'o LAPAPYP y mesmo empecipiar a desarrollar-la, en puntos tant importants como l'autoridat lingüistica. En un fallo que, en la mia opinión, nos podemos planyer durant decadas. Sisquiá m'entivoque, que lo foi a ormino.

Cal que no, pero talment que la siguient lechislatura tornemos a tener prous diputadas a favor de derogar la lei de luengas. Mesmo talment d'abanzar ent'a oficialidat. Lo que no podemos permitir, gubierne qui gubierne y tiengamos la composición parlamentaria que tiengamos, ye que lo debat recule y nos aconhortemos con las micazas d'os nuestros dreitos lingüisticos. Ya hemos malfurriau un tiempo precioso. Que no torne a pasar.

Los problemas d'as luengas minorizadas son los mesmos en quasi todas las comunidatz lingüisticas. Aprendamos d'as vecinas, d'os suyos exitos y fracasos, y apliquemos las solucions a la nuestra luenga y lo nuestro país.

La charrada la puetz sentir aqui:



domingo, 8 de abril de 2018

Premios d'a mosica aragonesa 2018. Tierra de barrenaus 4x08

Un anyo mas, iste 6 de marzo s'entregoron los Premios d'a mosica aragonesa. Y con lo bien que nos lo pasemos l'anyo pasau, tornemos a estar en la gala, pa viyer-la, admirar-la, criticar-la y, a la fin, fer-ne cronica y opinar d'o que i viyemos. Sin tener ni ideya, prou que sí, ya que ixo pareixe estar l'estilo d'istos zaguers anyos.



La gala entregó decinueu premios en tasament dos horas de durada, asinas que fue a tot meter. Entre los premiaus, Sho Hai, Maria Jose Hernández, Lady Banana, Kleejos Band, Vegetal Jam, La Ronda de Boltaña, y muitas atras artistas y profesionals que treballan pa fer-nos la vida muito mas bonica. En ixas dos horas, como ye normal, bi habió de tot. Emoción, risas, bell momento vergonyoso, glamour, reivindicación, ... De tot ello, prebamos de dar-ne treslada Dabi, Ruben y yo mesmo en poco mas de dos horas de programa.

No contemos con la presencia d'Arale, que ye estudiando, pero que somos seguros de que tornará a estar present a l'atro anyo. Si no hetz visto la gala encara, ya tardatz. Ye un d'os momentos mas importants pa la mosica aragonesa de tot l'anyo. Y si la hetz vista, ascuitatz-tos lo programa y deixatz la vuestra opinión en los comentarios.

Dende iste blog, quiero agradeixer, ¡como no!, toda la fayenada de la chent d'Aragón musical, que consigue fer una gala tant digna como la d'os Premios d'a Mosica Aragonesa y que antimás fa que por bell diya, se charre en las noticias y depeixas d'as mosicas aragonesas, tant inchustament ixublidadas a soben.




domingo, 11 de marzo de 2018

Lo gaiter d'o lugar toca... de pistón

Diz lo refrán que "Lo gaiter d'o lugar u toca lo mesmo u toca mal" fendo referencia a ixa tendencia que muitas tienen que les fa infravalurar lo propio y glorificar lo forano, de manera independient d'a suya calidat obchectiva. Ye ixa una malotía aragonesa, y cuento que de muitos atros pueblos con baixa autoestima, como en ye l'aragonés.

Los Premios d'a Mosica Aragonesa, que se celebran dende fa decinueu anyadas, son un exercicio de tot lo contrario. Prebar de fer viyer a las aragonesas que ixos gaiters d'aqui tocan muit bien y fan una mosica a saber que intresant. Mosica que no viye que entrepuces ta salir d'o país, entre atras razons por lo suyo orichen. Todas las mosicas nuestras que trunfan (en lo sentiu capitalista d'a parola), acaban vivindo dillá d'as nuestras mugas.

Sergio Falces, un d'os organizadors d'os Premios, n'entregó en ista gala un a Las Novias, por la suya trachectoria. En la entrega, remeró como, quan yera mas chovenón, le enarcaba que, antimas d'a suya buena mosica, ixos artistas fuesen vecins. Ell d'o Rabalete, ells de Las Fuents, barrios vecins. Se sentiba a saber que afortunau y emocionau de poder dar-les un premio a unas personas tant admiradas y de vez tant cercanas. En la replega d'o premio, Las Novias se facioron argüellosos d'os suyos orichens de clase y puesto.

Igual como Sergio, tamién he teniu siempre ixa tendencia a valurar mas lo propio, lo cercano. Quan una colla fa mosica que me intresa, que me emociona, si son de casa, sé que los voi a poder vivir d'una manera bien diferent a si fuesen foranas. Podré sentir-los en directo muito mas a ormino, podré acercar-me a las artistas y comprebar cómo son personalment. Charrarán en las suyas cancions, probablement, de cosas cercanas. La experiencia mosical será, a la finitiva, muito mas completa.

Pero antimás ye una qüestión de chusticia. Aragón ye un país con un patrimonio mosical, historico y present, impresionant. Las artistas que han teniu repercusión difuera, como Bunbury, Pecker, Kase O u Amaral no son que una chicota representación de tot lo bueno que da ista tierra por cada diya. Ignorau por l'administración, pero tamién por las propias aragonesas que muitas vegadas nos estimamos mas de gastar-nos buena parrafiquera de diners en bell concierto "gran", que ir ta los quatre u cinco que podríanos disfrutar con ixas mesmas perras si fuesen artistas locals.

En estar ignoraus por administración y medios, a soben las buenas mosicas aragonesas son de mal trobar. Pero si rechiramos bella miquirrina por lo circuito de conciertos u iniciativas como los premios d'a mosica, nos trobamos con una riquisma cultura mosical aragonesa que, ta forro de bota, ye ixemenada por tot lo nuestro territorio, y que tien una continidat historica a traviés d'as decadas.

Y contino, bell par de videos que lo contrimuestran.








miércoles, 20 de diciembre de 2017

Un 20 d'aviento mas

Lo 20 d'aviento habría de servir-nos a todas pa reflexionar bella mica sobre l'estau d'Aragón y de l'aragonesismo entendiu amplament. Fa mas de quatro sieglos, Aragón se devantó contra una inchusticia y por la suya soberanía. Hue, bell repui d'aquello luitamos por que contine vivo ixe sentimiento de dignidat que, igual como l'auron u l'aragonés, nunca no ha desapareixiu de tot, pero ye en las tres pedretas, bien amanau a estar una remeranza nostalchica.

Politicament nos trobamos popiellos d'una gran fuerza politica que arrocle l'aragonesismo y, lo que ye pior, que pueda ficar en los debatz publicos la necesidat evident de que Aragón siga sucheto politico soberano, u simplament, fer charrar d'os problemas mas cercanos y urchents d'a tierra nuestra. Las que ne b'ha agora mesmo, u no acaban de plegar en toda la chent que nos cal, u han rebaixau lo discurso dica esdevenir inutils pa qualsiquier cambio real. 

L'espanyolismo ha arramplau, sobre tot en lo zaguer tercio de l'anyo, con qualsiquier problematica propia. Los nuestros debatz y circunstancias los han pasaus a un segundo plano politico y informativo, en favor d'una campanya propagandistica en contra de l'independentismo catalán y d'o dreito a decidir d'ixe pueblo, y por extensión, de totz los pueblos sin estau.  Mesmo parte de l'aragonesismo, s'ha posicionau con l'espanyolismo, u en posicions de falsa neutralidat cuanto a iste tema, perdendo qualsiquier lechitimidat a la hora d'una futura reivindicación soberanista.

La mesma celebración d'ista efemeride d'o 20 d'aviento no s'ha puesto fer, atro anyo, de manera unitaria. Lochico, en viyer las diferencias que nos separan y la suya profundidat. Soi lo primero que, con seguntes qui, ni pa fer una biera. Y ye que caldría tener claro quals son las reivindicacions que consideramos medulars en lo movimiento aragonesistas. Si nos qüestionamos mesmo la posición cuanto a reivindicacions historicas como la oficialidat d'as nuestras luengas, u lo reconoiximiento d'o dreito a decidir d'os pueblos, l'aragonesismo no sirve pa cosa.

Pero como bien remera de cabo quan Txemaurri, lo redotismo se castiga con gulag, asinas que quiero dar ixa chisla d'asperanza, u optimismo, u como le queratz decir. La mia cheneración politica creixió en un momento muit dulz pa l'aragonesismo. La menaza d'o trasvase fació que, de rapiconté, apareixese aragonesistas como fongos. De vez, l'aragonesismo mas oficial rebaixaba a moniquet lo suyo discurso entre que nusatras afundabanos por cada diya en lo soberanismo como parte d'a solución a los problemas nuestros. Lo resultau, una perdua de bases y votos y, lo que ye pior, una perdua de referent politico institucional soberanista.

La cheneración d'as mas chovens d'agora, han habiu de construyir lo suyo discurso en un ambient muito mas dificil. Manimenos han sabiu fer-lo, en la mia opinión, d'una manera muit efectiva. No soi d'alcuerdo con tot, como no en soi con dengún, pero en linias chenerals, tienen un discurso claro, contundent y que esviella bell vicio que tenebanos. Y sobre tot, no s'esbafa los mensaches en busca d'arroclar sectors que poco u mica tienen a viyer ideyolochicament con lo soberanismo.

Viyer tantisma chent choven en actos u manifestacions como la d'o pasau 16 #PerLaLibertat, u en la charrada "La clase obrera y el derecho de autodeterminación" de fa un mes, ye un buen sinyal de que, mesmo en los piors momentos, lo soberanismo puet movilizar-se y tien futuro.  Estió tamién, una oportunidat en un momento dificil, de trobar-nos abrigaus con ixa calor que da las companyeras de luita, y que te fan querer continar luitando.

Ni yo ni muitas atras, ya no valemos pa prebar de reteixer relacions con todas las que femos parte de l'aragonesismo. Tiengo la mochila masiau cargada d'historias y historietas. Pero confio en la responsabilidat y capacidat d'istas chovens cheneracions pa fer-lo. A la fin, todas nos consideramos herederas politicas y historicas d'aquells que se devantoron contra la monarquia hispanica fa mas de quatro sieglos y somos en la mesma luita de fundo: desfender los nuestros dreitos y desobedeixer debant d'as inchusticias. Que iste siga lo zaguer 20 d'aviento que siga un 20 d'aviento mas.

miércoles, 25 de octubre de 2017

Racionalizando l'independentismo

Si a los conflictos nacionals de qualsiquier mena les sacamos todas la pasión y la parte identitaria, talment podamos plegar en solucions d’una manera civilizada, que ye como s’habrían de fer las cosas en lo sieglo XXI. Sé que ye dificil, en haber-ie qüestions identitarias y simbolicas, y pa solucionar ixas qüestions caldrá atras solucions. De feito tamién caldrá que la solución a los problemas racionals (por decir-les de bella traza) pase por la solución d’os problemas identitarios y simbolicos. Pero pa ixo, primer cal conoixer-nos

Qué quiere un independentista?
Un independentista no ye necesariament nacionalista. L’independentismo, por definición, postula un estau propio pa un territorio que no en tien. No lo fa, necesariament, por una pretendida superioridat cultural (ixo sí que ye nacionalismo), ni por odio a l’atro, ni por no querer charrar la luenga colonial, … cadaun lo fa por qüestions diferents. Bi’n ha que son indepes por qüestions identitarias, bi’n ha que por economicas, y bi’n habrá de tot. Mesmo belun que por una simpla moda. Pero lo que los une a todas, y concretament en lo caso catalán ye evident, ye la voluntat de tener un estau propio.

Podríanos simplificar una definición d’estau como un conchunto de institucions y poders que organiza lechislativament la vida d’o pueblo que se suposa que represienta. Ye decir, basicament, ye un espacio lechislativo. Lo que distingue a los ciudadans espanyols d’os franceses, ye que se richen por leis diferents. Lo que se pretende en creyar un nuevo estau, si olvidamos por un momento la qüesitons identitarias y simbolicas, ye ixo: tener un tarabidau lechislativo diferent. Y independient, en la mida en que lo son los estaus d’o sieglo XXI. Ixo, y ni mas ni menos que ixo.

A la fin, tot ye un problema de legalidatz. Pa tanto ye ixo?

La identidat nacional
La identidat nacional ye propia. Como todas las identidatz individuals y colectivas. “Lo que mete en lo DNI” ye la CIUDADANÍA. Yo soi ciudadano espanyol, prou que sí, porque son las suyas leis las que he de cumplir. Pero la mia identidat nacional no ye espanyola. Yo no soi espanyol, porque no siento que la espanyolidat siga parte d’a mia identidat personal. Ye una opción personal y no ye tant dificil d’entender.

Te lo explico, amiga espanyola. Tú yes espanyola. Te sientes espanyola. Tremolas quan gana la selección en bell esporte, t’encanta la suya luenga universal charrada por chococientos millons d’humanos, y todas ixas cosas. Si marchases a vivir difuera (u quan has marchau a vivir difuera), has continau estando espanyola, ¿no?. Mesmo si t’heses de cambiar legalmente de nacionalidat, continarías estando espanyola. Empadronar-te en Düsseldorf no te faría deixar de celebrar las victorias de La Roja. A que no? Lo puesto an que naixes tampoco no ye determinant pa cosa. Emilio Aragón, u Alaska son espanyols y muito espanyols, a qué sí? L’uno naixió de Cuba, y l’atra de Mexico.

La identidat nacional ye qualcosa intima, sentida por una nomas, y que dengún no puet imposar a atro. Por muito que me digas que soi espanyol, ixo será una qüestion legal, no pas identitaria. Ciudadanía ye en l’ambito d’o legal. Nacionalidat en lo sentimental y identitario. Ye important saber distinguir-lo. Y respetar-lo.

Pa qué un estau propio?
Juan Carlos Moreno Cabrera feba un simil charrando d’as luengas y las normas cultas. Ell deciba que a una luenga no le cal, en primeras, una norma culta, ni autoridat lingüistica, ni sisquiera grafía común. Igual como a las personas, ta sobrevivir, no nos cal, en primeras, ropa. Podemos ir espulladas. Pero en las sociedatz que vivimos, a la chent le cal portiar ropa la mayoría d’o tiempo, y a las luengas les cal estandars, autoridatz y grafías ta poder sobrevivir. A las culturas y luengas minoritarias, a las nacions sin estau propio nos pasa qualcosa pareixida. Si se respetasen los mios dreitos, la mia identidat, luenga y cultura, probablement no sería demandando un estau propio que las protechese. Si Aragón no fuese tractau sistematicament como una colonia d’an que sacar recursos, talment creyese mas en ixe teorico “cafe pa totz”. Pero como ixo, ni pasa, ni pasará, mientras Espanya siga Espanya, nos cal un estau propio. No pa refusar atras culturas, identidatz u luengas, sino pa que qui no somos en las hechemonicas, tamién podamos exercer los nuestros dreitos y vivir las nuestras identidatz con normalidat.

Talment caldria desapasionar lo discurso independentista, como de feito se ye fendo en una ampla parte de l’independentismo moderno. Tot iste renombramiento d’as nuestras ideyolochías como “empoderamientos”, “soberanías”, y atras, cuento que va precisament en ixa linia. Lo identitario, simbolico y emocional ye important, prou que sí, pero ye mas important explicar qué ye lo que queremos y por qué. Vulcar tot lo discurso espanyolista dende lo politico, y no pas dende lo simbolico. Desfender la viabilidat d’as nuestras propuestas socials, politicas y economicas.

Bi ha dos grupos de personas con que tenemos firme faina en iste sentiu d’haber-nos d’explicar-nos bien. La una son todas ixas que, sin estar especialment espanyolistas, en istos diyas s’han alticamau y mesmo han penchau la estanquera en lo balcón. Sí, n’i hai. Ye dificil y cal paciencia a-saber-la, pero tenemos argumentos arrienda pa explicar-les las mentiras que les son contando y, sobre tot, que bi ha un prochecto alternativo y inclusivo con todas las identidatz, siempre que respeten a la resta.

L’atro, ixos suposadament internacionalistas, que meten como problemas iguals a l’independentismo catalán (sin diferenciar CUP de JxS, por eixemplo), y a l’espanyolismo que ocupó policialment Catalunya. Mesmo muitas d’istas personas tienen una formación politica prou gran y, manimenos, no aduben a entender lo que bi ha dezaga d’un y atro movimiento politico. D’istos, en he conoixiu qualques y, quan les n’explicas, a lo menos les fas reflexionar bell poquet. Conoixer-nos y ascuitar-nos con respeto, siempre ye bueno.

Los independentismos y las independentistas somos probablement las que demandamos una democracia mas radical. Hemos treballau mas que garra atro movimiento politico los conceptos de soberanía y identidat, que serán vitals en los desarrollos politicos d’o que queda de sieglo. Tenemos un marco teorico inmillorable, an que hemos superau muitas d’as nuestras contradiccions historicas. Agora nos cal saber explicar-lo y ixemenar-lo, dende envistas purament racionals pa, sino conseguir una masa critica que crebe con lo sistema, lo menos sí fer cayer las resistencias entre las nuestras aliadas potencials