Mostrando entradas con la etiqueta País Valenciano. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta País Valenciano. Mostrar todas las entradas

jueves, 21 de noviembre de 2024

Capitans A Priori (Editorial de TdB 11x05)

Durant la pandemia d’a COVID 19 se popularizó un capitol d’a serie South Park emitiu en 2010. I amaneixeba un personache clamau Capitán A Posteriori, un superheroi que siempre arribaba en los conflictos y catastrofes cuan tot heba pasau y que s’adedicaba a sinyalar lo que s’heba habiu de fer antes pa que no plegase a ocurrir lo zancocho en cuestión. A escape, lo Capitán A Posteriori esdevenió un meme pa responder a toda la chent que, días, semanas, u meses dimpués s’adedicaba a decir tot lo que s’heba feito malament y que, de bote y voleyo, teneba una solución caboliosa que l’administración heba ignorau.

Bi heba muita razón en acumular-les ixe aposteriorismo. Dengún no se podeba entrefilar, cuan lo virus empecipió a fer pasa allá ta China, la dimensión que podría prener, ni que la solución pasase por encadar-nos d’ixas maneras. U cuasi dengún, porque la verdat yera que sí que bi heba habiu chent que levaba tiempo avisando de que una pandemia yera asperable vistos los nivels de población, los movimientos internacionals de personas, lo cambio climatico y cuantos atros factors que feban que una pasa mundial fuese no nomás asperable sino cuasi inevitable. Agora ya hemos asumiu que, antes u dimpués, belatra pandemia arribará y asperamos que, en ixe momento, las administracions publicas y la sociedat sepamos responder millor que en la d’a COVID.

Ixos que avisoron son los mesmos que barruntaban cualcosa como la dana que arrampló con buena parte d’o País Valenciano y fació atras esferras mas chicotas en Aragón, Catalunya y Castiella: la comunidat cientifica y lo movimiento ecolochista. Levan anyos, decadas, avisando d’as consecuencias d’o cambio climatico. D’as suyas causas, que los gubiernos continan ignorando y d’as suyas consecuencias, que agora patimos en la suya versión mas cruel y esgarrifadera. Cientificas, urbanistas y ecolochistas habe tiempo que advierten d’as zonas a on que no s’habría de construyir, d’a imposibilidat de domar a la naturaleza pa cutio, de que los ríos tienen los papels d’os suyos cauces. Cientificas y ecolochistas amuntonan datos y datos sobre lo calentamiento d’a Mediterrania y lo que ixo puet causar en las costas d’o sur europeu. I hai un ciento de capitans a priori que, si se les fese caso, se podría evitar, u lo menos amerar, las consecuencias d’istos desastres. 

Cientificas y ecolochistas leva decadas acertando. Vaticinando un por un toz los acontecimientos que son ocurrindo, fendo prediccions que, a la fin, s’han contrimostrau ciertas y mesmo masa optimistas. 

Prou que ye dificil, mesmo imposible, acertar con los detalles. Cuán, a ón, cómo, con qué intensidat sucederán istos fenomenos. Pero sí se puet decir, a fe, que pasarán y que, como no deixan de dar-ne ferrete ecolochistas y cientificas, la sola solución ye adaptar-se, prevenir y estar-se a la tisva.

Manimenos, la respuesta dende las administracions, va en la dirección contraria. S’ignora a lo movimiento ecolochista, se le perigue, criminaliza y engarcho-la. En bella parte d’o mundo, dreitament se les asesina. Los diners pa la ciencia se retallan u s’adedican nomás a la investigación empresarial u d’as universidaz privadas, mas preocupadas por los rendimientos economicos que por lo futuro d’o planeta y los suyos habitants. Los presupuestos pa unidaz d’emerchencia y mantenimiento d’infraestructuras s’achiquen u dispareixen entre que una parte, minoritaria pero muit motivada, d’a sociedat aplaude a lo chilo de ¡menos ciencia y mas toreros!

A l’atro cabo de l’Atlantico s’acaba de votar como president d’o mundo a un criminal golpista que niega las evidencias cientificas, financiau por los principals culpables d’o cambio climatico y de que no se implementen las politicas d’adaptación que podrían salvar-nos-ne. Un faixista refirmau por las elites d’a comunicación que le consiguen que los suyos mensaches arriben a cada chiquet cantón d’o mundo.

¿Qué fer-ne? Sisquiá tenese la respuesta. I hai libros, articlos, teorías a trompicuesco. Que cada ún busque la suya y, si la trobaz, fez-me-la saber. Cuento que en istos somos muitas las personas perdidas. Dende ixa desorientación absoluta, seguiré fendo lo que puedo y treballando a on que creigo que puedo aportar mas: en la comunicación. En lo blog, en los míos libros, allá a on que me deixen parlar.

martes, 19 de noviembre de 2024

Popurri a priori. Tierra de barrenaus 11x05

Nuevo programa popurri a on que tornamos con buena cosa de contenius, que empecipian con una editorial relacionada con la dana d’o País Valenciano, lo cambio climatico y lo papel d’a comunidat cientifica y los movimientos ecolochistas.

En la parte mas creativa, trayemos poesía y narrativa. Pa la primera contamos con Cardelina un poema bien bonico escrito por la Ángeles Marto que nos presienta y recita ella mesma. En l’apartau d’os relatos, en locuto un d’o reto Inktober de 2020: Amagar. Una historia a on que, igual como en la poesía, tamién i hai presencia de muixons.

Ye tamién un programa a saber qué mosical. Empecipiamos con mosica de Los Bengala que han anunciau nuevo disco que se presentará en iste mesmo mes. Seguimos con una ida de flama que me dio por una canción de Biznaga que se me fa masa pareixida a unatra de Aviadro DRO como pa que siga coincidencia. ¿Qué’n opinaz? En lo calaixo de cancions, charraremos de sexo y de Tino Casal. Tos proposo tamién una nueva canción traducida pa que la endevinez y zarramos con mosica valenciana, mas necesaria que no nunca.

En la parte de convocatorias, Anchel nos charra d’una exposición que tenez pa visitar en Gares / Puente la Reina (Nafarroa) sobre las luengas d’os Pirineus y a on que l’aragonés, como no podría estar d’atra manera, tien firme presencia.

Ya sabez que sigue ubierto lo plazo pa que nos ninviez las vuestras historias sobre Mallacán. ¡Nos seguimos trobando!

Recuerda que puez ascuitar toz los programas en IvooxSpotify y la web de Radio Topo.

Programa #178

miércoles, 17 de enero de 2024

Alcordanzas d'un monet que se chubila

Ploro - u no - por los Zoo, que lo deixan. Sentimientos enfrontinaus. Tristura, de no tornar a veyer-los. Alegría, d’haber puesto disfrutar-ne, que cosa no ye pa cutio.

Malas que se publicó lo video con que anunciaban la suya aturada, se me plenó lo mobil con amigas enarcadas por la noticia, ploramiquiando muitas, encarranyada beluna. Los Zoo aturan y perdemos una banda que ha feito historia, que combinaba uns discos producius de pistón con uns directos salvaches, emocionants y trenca clavillars. Pa la nuestra fortuna, me pienso que i hai muito bueno en ixa decisión.

Que una banda se disuelva siempre ye una mala noticia pa lo suyo fandom. Que me lo digan a yo, que he visto dispareixer entre atros, a Mallacán, Skabeche y Prau, a Obrint Pas, Aspencat y La Gossa Sorda, y que habré de despedir-me, iste anyo, de 13Krauss y los Drunken Cowboys. Manimenos, cuan i hai calitre y ixa pulsión que no te deixa reblar en l’activismo cultural y politico, los proyectos no dispareixen, se transforman. Zoo se fació con chent que veniba d’atras bandas y, igual como de La Raíz, naixió Valira, Nativa y Ciudad Jara, soi seguro de que de Zoo, en surtirá buenas brancas, como Malifeta, lo grupo d’Arnau, de Zoo, con Mireia, de Pupil·les.

Lo legau de Zoo deixa tamién un buen eixemplo pa qui vienga dezaga. No nomás por la parte purament mosical u borinera. Toda la fayena que han feito con la cachimalla a traviés de tallers y libros fa de simient pa que la siguient cheneración tienga un referent lingüistico y mosical. Lo compromís con a-saber-las causas como la lingüistica marca buen camín en un momento politico que amenista artistas que cotinen chilando bel mensache dende los escenarios.

Ni sé ni m’importan los motivos d’a decisión. Lo feito ye que en bel mes deixaremos de veyer-los sobre los escenarios y habremos d’aconortar-nos con los recuerdos que nos han grabau, que no en son pocos y que querría compartir a modo d’homenache.

Remero, pa empecipiar, la primer vegada que los vide, en lo Viñarock, cuan tasament heba ascuitau “Estiu” lo suyo primer single. Que ni sisquiá i fuemos, que ibanos enta atro escenario y le dicié a Tamara que podríanos pasar-nos a veyer a uns valencianos que empecipiaban y que les heba sentiu una canción que marcaba bien. Lo concierto yera en un s’os escenarios chiquez, aladiaus, d’ixos a on que tocan las bandas pa replenar cartel.

Remero un d’os momentos mas anguniants d’a mía vida, en lo primer Iruña Rock, sobre un verdete que esbarizaba prou y un pogo muit poco denso, que m’esbaricé y acabé por tierra y una patacada de chent empecipió a cayer-se-me dencima, y lo suyo peso m’afogaba y, pa forro de bota, teneba la garra mal doblada. China-chana fueron devantando-se y torné a alentar. Una man prenió la mía, me metié de peus unatra vegada y, dimpués d’uns segundos tornaba a bailar. En ixe mesmo concierto, un valient u un estalentau, seguntes se mire, se posó con una silla de plastico en lo bel meyo d’o pogo. Lo bueno ye que se le respetó prou y lo mozo se vido meyo concierto tan tranquilo.

Remero en un d’os conciertos en la López de Zaragoza, que dimpués nos los trobemos en lo Pottoka, que un amigo le furtó lo pomo a Panxo y el le fació “así me gusta, el usufructo”, frase que hemos repetiu un ciento de vegadas. Remero que les alicatemos firme y nos faciemos fotos y todas ixas cosas que de vez me fan pampurria y goyo.

Remero en un Aplec dels ports, que nos devantemos dimpués d’una nueit bien fura y fuemos t’a plaza d’o lugars a fer bella cosa dimpués de desayunar-nos. Astí yera Panxo d’empalmada y capazo con tot qui querese, mas pito que pito, que pareixeba que no hese tocau lo día d’antes.

Remero lo concierto zaguer que fación en Zaragoza, pa un acto de Podemos, que cuan acaboron nos los trobemos en la carpa y les demandé un selfie. Panxo se m’acercó y le dicié “no, con tu no, que ya en tiengo, la quiero con Marcos Úbeda, que estió en Obrint Pas y no tiengo foto con el”. Aspero que no se lo prenese malament.

Remero en Lanuza, en lo Pirineos Sur, lo suyo concierto bien varrenau. Alto, en las gradas, i heba buena xarramata de crios, que diz que la suya mosica les fa firme goyo. Abaixo, en lo pantano, la xarramata yera d’os pifolos que chapurniaban. Y entre lo publico, meya Madalena, que no nos querebanos perder ixos momentazos tan pinchos que nos deixoron.

Remero lo concierto en lo Wizink, que nos ne fuemos ya de vermu y bi arribemos como cesticos, que febanos vergüenya. Asinas nos fue, que lo chenullo d’Arale dició prou y lo concierto l’acabemos antes d’hora, en lo puesto d’a Cruz Roya, dende a on que viachemos en ambulancia t’o Gregorio Marañón. 

..y Mataró, en una discoteca, y un Festiuet en Valls, y un 11 de setiembre en Barcelona, y lo capazo que me pillé, con un mozo que levaba lo suyo logo tatuau, porque vido lo mío tatuache con lo d’Obrint Pas y vinió a charrar-ne. ¡Bien majo!, y asinas-asinas todas ixas chanadas que fan d'un grupo de mosica parte d'a tuya vida.

A fe que las personas que fan parte de Zoo nos sorprenderán antes con antes con nuevas historias. Por agora nos deixan toz ixos momentos, que no se perderán como glarimas en la plevida porque, a lo menos pa yo, son imborrables. Muitas gracias a toz por haber-me feito feliz tantas vegadas en istos diez anyos. Aspero no haber-tos dau guaire mal cuan m’he meso en plan fan y que la vida nos faiga encertar-nos muitas mas vegadas.

jueves, 15 de junio de 2023

Pactos d'un fuello. Diario electoral 03

Un treballo de clase de 1º d'ESO. Y con mala nota. Ixo pareixeba l'acuerdo PP-VOX pa gubernar lo País Valenciano, con chenialidaz como "Libertat pa que todos podamos esleixir" u "Sinyals d'identidat pa desfender y recuperar los nuestros sinyals d'identidat". Ixe acuerdo se fació en tasament bella hora y cuento que, en realidat, lo farían en 10 minutos y adedicarían la resta a preguntar-se por la familia u pretar-se un gin-tonic. Entremistanto, la izquierda yeranos fendo-nos pallas mentals sobre fuellas de ruta, tricolotiando-nos por cualsequier detalle y chitando sal en l'hortal d'o vecín de trinchera. 

Creigo sincerament que una d'as fortalezas d'a izquierda ha d'estar lo metodo. Que lo debat y la reflexión han d'estar continas. Que siempre hemos d'estar revisando los nuestros postulaus ideolochicos pa no esdevenir dogmaticas. Pero talment no pas toz los días y talment no pas con seguntes qué intensidaz.

En la dreita tamién i hai diversidat. Liberals, democristianos, faxisitas senso stricto... Toz saben qué piensa la resta y aplazan lo debat a haber conseguiu lo poder. En la izquierda sabemos perfectament de qué coda ye cada una d'as nuestras familias. Sabemos que los temas a on que no coincidimos son bels pocos. Belun de mas fundo, belatro de mas superficial. Pero sabemos lo que i hai. La escenificación d'o pacto d'o País Valenciano nos habría de fer reflexionar. No digo que copiemos ixa indignidat, pero sí que talment podríanos fer uns acuerdos mas basicos y que no calga procesos de anyos pa decidir un programa ideyal que dimpués no podremos aplicar por diferents motivos: lo primero, porque no haigamos conseguiu lo poder entre atras razons por estar-nos mas a debaz esterils que a estratechicos; lo segundo por la propia urchencia d'a vida que obliga a improvisar y a aplicar las politicas como buenament se pueda, ¿u ye que s'hese puesto fer un progama que tenese en cuenta la pandemia u la guerra en Ucraína?; y lo tercer porque a no estar que faigamos una revolución, lo poder d'a izquierda habrá d'estar compartiu con lo PSOE que nunca no deixará implementar seguntes qué politicas. 

Dimpués d'una semana de pacto Sumar-Podemos seguimos con lo ferrete d'o veto d'Irene Montero. No sé si dende Sumar creyeban que Podemos reblaría en iste tema y se callaría. No sé si en Podemos son conscients d'o mal que puet fer a la coalición d'a que ya en fan parte prolargar lo tema tantismo. Lo debat ideolochico -y por ende de personas que represienten ixa ideolochía con toz los suyos matices - ye vital en la izquierda y ye menester pa que de verdat sigamos una teoría politica liberadera y transformadora. Pero si ya sabemos quí somos y qué pensamos cada ún, talment habríanos de deixar ixe debat pa lo tiempo entre procesos electorals y, cuan sigamos en istas dinamicas, priorizar cuestions estratechicas. Ye penible y fiero, pero mas en será deixar lo poder en mans de clicas como la chentucia que gubernará lo País Valenciano los siguients cuatro anyos.

Si bella cosa ha teniu de bueno l'adelanto electoral ye que s'ha contrimostrau que las izquierdas se pueden meter d'acuerdo sin aprecisar procesos larguismos de debat que acaban cremando a-saber-la chent y con trenta escisions. Sí se puet. ¿Ye pior lo resultau, son piors las listas y los suyos representants, que si s'hese teniu seis meses mas?. ¿S'hese feito una coalición millor? Lo dudo. 

Pasarán las eleccions y, pase lo que pase, tendremos que solucionar isto de cara a los procesos de 2026-2027. Podemos empecipiar a l'inte a fer-lo y permitir-nos un debat fundo y serio que estableixca un metodo de participación real y lo mas horizontal posible en un sistema que por definición no en ye u aguardar a zaguer hora y asumir que los pactos se farán sobre personas y puestos seguntes lo suyo peso electoral, como fan los fachas, pero con una redacción una mica menos vergüenyosa.

jueves, 2 de diciembre de 2021

Memoria y emoción: lo concierto de Xavi Sarrià en Reus

Dimpués de que la plevia fese suspender lo concierto Xavi Sarrià en Cambrils, lo de Reus yera la zaguer oportunidat que tenebanos de veyer la chira No s’apaguen les estreles, un formato que talment naixió d’a necesidat d’adaptar-se a las circumstancias sanitarias pero que ha esdeveniu una ideya diferent y sobrebuena.

Tornar a veyer mosica en directo yera qualcosa que aprecisaba mas que no me pensaba. Pero creigo que, sobre tot, trobaba a faltar tamién todas ixas sensacions d’os grupos y conciertos que no se quedan nomás en lo mosical sino que transmiten tamién una serie d’ideyas y reivindicacions. Tenié ixa sensación, que feba tiempo que no viviba, en lo concierto d’a chira zapatista, con Viki Lafuente, Nuei y Comando Cucaracha. Dimpués de muito tiempo y en lo preto d’una crisi de militancia, la vibra que m’arribaba dende lo scenario d’o Centro Civico Almozara me remeraba la parte mas bonica d’a luita colectiva. En Reus, en lo teatro Fortuny, ixa sensación estió perén en totz los temas que facioron sonar Xavi Sarrià i el cor de la fera. No bi heba canción sin reivindicación ni emoción. Ni un tema sin que lo punyo, quasi de manera inconscient, se devantase.

En No s’apaguen les estreles se mezclan las cancions d’a nueva banda de Xavi Sarrià con los testimonios de quantas personas. Historias que charran d’a memoria colectiva d'as valencianas y valencianos, victimas como tantos d’o capitalismo, lo neoliberalismo y lo faixismo. A traviés d’a mosica y los audiovisuals se fila un exercicio de memoria de l’activismo y la luita politica y cultural en lo País Valenciano. Una representación de personas que consiguen, por cada día, que la cultura y luenga suyas y la memoria de tot un pueblo no dispareixca. Y asinas, sabendo a on se tienen las venas, d’a on se'n vien, poder construyir de conchunta entre todas las cheneracions, un futuro digno y con chusticia

Entre las letras d’as cancions de Amb l’esperança entre les dents y d’os temas que han iu publicando-se en istos zaguers anyos, tornamos a trobar ixa tematica. La luita como manera de vivir, d’estar-se en lo mundo, de compartir experiencias. Y siempre, y ixo ye lo que mas goyo m’ha feito siempre de Xavi tanto en Obrint Pas como agora, con un mensache d’asperanza y d’optimismo. De que vale la pena tot lo que femos. Sonoron las emocionants No s’apaguen les estreles y Quan ens tornem a abraçar, dos temas recients con un significau que siempre fa dificil d'aguantar-se la glarimeta. Tamién buena cosa d’o repertorio d’ixe primer disco que asperemos que luego siga acompanyau por un segundo treballo. Y, prou que sí, bell clasico d’antes mas como No tingues por, Del Sud u La flama.

Queda bell par de conciertos d’a chira en lo País Valenciano, asinas que encara sotz a tiempo de vivir ista chira si no has puesto fer-lo antes. No tos fará burro falso. Entre los acordes d’a mosica y las letras d’as cancions trobaretz rasmia pa luitar tres vidas. Yo, que no soi de conciertos s’estar-se posau, que me va mas un pogo que un teatro, que me cuesta concebir la mosica sin un pozal d’hordio en la man, pasé una nueit de bitibomba. Cuento, y aspero, que la chira de 2022 prenga ya la dinamica mas cutiana, festivalera y bailable. Pero tanimientres he teniu la suerte de poder presenciar un espectaclo diferent, emocionant y memorable que n’habríanos de prener nota en ista tierra de tot lo que tenemos por aprender.

lunes, 1 de febrero de 2021

Especial Obrint Pas: La discografía. Tierra de barrenaus 7x10

Quan empecipié a fer iste programa de radio teneba bien clara la tematica de bells quantos programas. La mayoría los consiguié grabar en las primers temporadas. Iste que tos presiento hue, manimenos, ha tardau siet temporadas. Probablement por dos razons. La primer, lo gran respeto que le tiengo a la banda, que me privaba de fer qualsequier zaborrería. La segunda, y mas important, la cantidat de cosas que creigo que se puet contar sobre Obrint Pas, un d'os grupos mosicals valencianos mas importants d'as zaguers decadas.

Obrint Pas fació la suya carrera mosical entre 1993 y 2013. Publicoron tres maquetas, seis discos d'estudio y un directo y fació conciertos por tot lo planeta. La suya mosica, que chuntaba elementos d'a historia y tradición mosical valenciana con ritmos como rock, ska, rap u reggae, nos fació bailar por muitos anyos y las suyas letras, siempre combativas y fendo servir lo valenciano pa expresar-se nos convidó a luitar por los nuestros ideals. 

En iste primer especial sobre Obrint Pas he quiesto enfilar-me sobre tot a la chent que menos los conoixcatz, simplament presentando una miqueta la suya discografía y los temas mas sinyalers y conoixius. En lo programa foi una viache por los temas que mas en charran y traduzco beluna d'as suyas letras. Mas entabant quedará tiempo pa rechirar en la suya ampla producción mosical y trayer-tos atros contenius relacionaus con la banda que aspero que tos intresen.

No querría que fuese un programa de recosiro. Prou que trobo a faltar a Obrint Pas y que contino ascuitando los suyos discos bien a ormino. Pero lo suyo esprito, afortunadament, sigue bien vivo en muitas atras mosicas que suenan adintro y difuera d'o País Valenciano asinas que "Sempre anirem Obrint Pas!"

Programa #93

lunes, 8 de julio de 2019

La luenga no aprecisa chustificar-se

Articlo orichinal, de Xavier Aliaga, publicau en El Temps.cat

¿Por qué hemos de leyer libros? Iste interrogant sería bien alto en un hipotetico ranking de preguntas presuntament retoricas. De cutio, por inercia, s'argumenta que leyer nos fa mas sabios y libres, millor personas. Y etc. Los argumentos de manual, manimenos, s'erosionan con lo paso d'o tiempo, pierden valura persuasiva.

Por ixo, quan he de parlar debant d'un auditorio con chent choven, de vegadas fuigo d'os puestos comuns y foi servir argumentos utilitaristas: miratz-tos, sotz personetas de viache a la edat adulta que antes u dimpués menaretz equipos, faretz entrevistas de treballo, habretz de vender crabas y motocicletas diversas y habretz d'ubrir-tos paso en una selva con chent que sabrá mas idiomas, tendrá mas cultura y mas recursos expresivos y discursivos que no vusatros. No pateixcatz por ixo. Sotz bien chovens y no ye cosa que no pueda amillorar-se viachando y tenendo uns buens costumbres de lectura. De lectura de libros, si puet estar, lo millor puesto pa entender la complexidat d'o mundo.Talment bell diya, belun de vusatros m'agradeixerá iste consello... 


Y bla, bla, bla. Porque lo mas seguro ye que garra d'as criaturas no recuerde nunca lo consello d'ixe sinyor. La hipotesi mas factible ye que ista mena d'elechías los impresionen bien poco. De feito, son discursos a los que sigue la punyetera pregunta – cada vegada menos freqüent, cal decir-lo – de “¿por qué no escribes en castellano?”.

A la finitiva, un adulto me fació la observación de que iste argumentario le sacaba grandeza y misterio a la literatura y los libros. M'acusaba de chustificar con razons materialistas qualcosa que no cal que se chustifique, que tien valuras intrinsecas. Los buenos libros, ciertament, no aprecisan demandar disculpas: leyer-los nos fa millors. No habríanos d'acotraciar y atrapaciar lo feito de leyer. I hai diyas  que lo remordimiento me rosiga por adintro. Por lo mesmo pre, manimenos, m'entero de que una escuela de negocios asociada a la Universidat Pompeu Fabra, la School Barcelona Management (SBM), edita y distribuye entre alumnos y profesors libros como Candido u l'optimismo, de Voltaire u Bartleby, l'escribient, de Herman Melville. Con la bienintencionada intención de enfortir la formación humanistica y, por tanto, las capacidatz d'os futuros dirichents d'organizacions. Nomás que preben de fer-lo, provoca ternura y optimismo.

Lo tema d'a luenga suchiere reflexions pareixidas. Fa bell dia, l'Instituto d'Investigacions Economicas, a propuesta d'a Consellería d'Educación y Cultura, publicaba un informe sobre l'impacto d'o catalán en la economía valenciana. Cifras mica despreciables quanto a lo PIB y la creación d'ocupación. Ye muito bien fer istas cosas, recordar que l'emplego d'a luenga tien tamién un impacto economico, pero no deixa d'estar un argumento utilitarista, una autoreivindicación que no toca la fibra d'a chent que no se'n siente implicada u concernida. Pasa la mesmo con la (necesaria) capacitación lingüistica: pa normalizar l'administración y guarenciar los dreitos de tot los ciudadanos, istas midas habrían d'estar innegociables. Pero tampoco no podemos fer-nos masa contentos por las lechions de funcionarios y mesmo treballadors d'a interpresa privada que s'apuntan a cursos pa conseguir dimpués certificacions de competencia lingüistica. Ixo ye muito bien. Con tot y con ixo, la immensa mayoría lo fan por obligación, y segurament, a retepelo.

No me soi posicionando a favor de l'argumentación eteria y tramposa de que la luenga “no s'ha d'imposar”. I hai cooficialidat, ye una qüestión de respecto, de dreitos y de sentiu común. Mesmo de buena convivencia: ¿Por qué hemos de respectar a qui no ye capable de fer-lo? La buena qüestión ye que los argumentos y procedimientos utilitaristas no son prou, la luenga propia d'os valencianos se salvará en la mida que i haiga una conexión mental, una convicción. A la luenga no li cal chustificar-se pa vivir: ye un patrimonio legau d'as cheneracions que nos han precediu que, a pesar de totz los entrepuces, s'ha manteniu vivo y con una vitalidat que los pesimistas de guardia no podeban esmachinar.

Un tresoro cultural que no s'ha de desfender de l'acusación zaborrera, fata y intelectualment miseriosisma que “no vale pa cosa”. Conoixco muita chent que se i ha incorporau, que ha trencau ixa barrera mental y que ya ye capable de percebir como propia una luenga que no ye la luenga materna. Personas que no lis cal estimar-se-la en termins d'utilidat profesional u d'impacto en lo PIB. Bellas vegadas nomás cal una purna, una amistat, una relación, una canción, un libro, un programa televisivo infantil (¡en ye d'important ixo!), pa fer espaldar los muros d'a chent de buena voluntat. Por ixo, cal estar buenos profesors, mayestros, companyers y vecins, estar pacients, producir cancions, programas y textos literarios de gran libel. Chenerar impresions esteticas, empatía, complicidat.

Sabemos, ixo sí, que qui ye intolerant y irreductible, en será siempre.

miércoles, 28 de noviembre de 2018

Lo suspenso en valenciano

Mural en Valencia
Fa bell diya enchegué lo mobil y me trobé en lo mio Twitter quantos mensaches sobre un carnuz argüelloso de que lo suyo fillo heba suspendiu luenga valenciana. Lo tuit orichinal, en concreto, deciba: 

"Superorgulloso de mi hijo. A SUSPENDIDO VALENCIANO y lo he premiado con 500 €. Si eres Padre de un Español sigue mi ejemplo. Impide que conviertan tu hijo en un posible soldado catalán. Declárate OBJETOR DE CONCIENCIA y aprueba sin estudiar"

Y s'acompanyaba d'una foto d'o sinyor que firmaba como "ESPAÑOLES" con lo suyo fillo -suposo - totz dos fendo-se buena riseta.

Pocos diyas antes heba leyiu un texto d'una novela de primers d'o sieglo a on que un hombre deixaba a lo suyo nieto en un comercio pa que aprendese l'oficio(1). En fer-lo, le daba indicacions a lo botiguer pa que l'amostrase lo treballo que heba de fer "y cosa mas". Que si heba d'aprende a sumar u multiplicar bien, pero que restar y dividir no feba falta. Un sieglo dimpués, pa beluns, contina estando deseyable deixar voluntariament d'adquirir conoiximientos que se consideran inutils.

Siempre me he feito cruces de cómo una persona puet voluntariament renunciar a l'aprendizache tenendo la ocasión y los medios. Pero ye un pensamiento muito mas extendiu que no nos pensamos. Hue contina estando bien ixemenau ixe mantra de que "i hai masiada chent estudiando en la universidat". Efectivament creigo que la falta de prestichio social d'as FPs ye qualcosa que caldría solucionar antes con antes, y que muitas d'as personas que son estudiando en la universidat probablement serían mas felices y s'adaptarían millor a estudios mas "profesionals". Pero ¿masiada chent universitaria? ¿Cómo podemos deseyar que un país u un estau tienga menos universitarias, y alavez una población menos formada?

Como cada vegada que se parla de luengas, y sobre tot d'as minorizadas, toda mena de problemas politicos, culturals y ideyolochicos traviesan lo debat. L'autor d'o tuit - talment m'entivoque pero cal que no - probablement siga bien argüelloso si lo suyo chico le va ta casa con buena nota en anglés. No ye l'aprendizache d'una segunda luenga lo que le preocupa, sino que ixa segunda luenga siga lo valenciano.

Puet estar que, como muita chent, lo considere inutil, ya que puet comunicar-se en castellano con toda la chent con que puet comunicar-se en valenciano. Deciba Nelson Mandela que "Si parlas a una persona en una luenga que entiende, las parolas irán t'a suya capeza. Si le parlas en la suya propia luenga las parolas irán t'o suyo corazón". Pero deixando a un costau lo no poco important tema sentimental, que cuento que a ista persona no le importará guaire, lo feito ye que no nomas le ye negando a lo suyo fillo la posibilidat d'aprender una segunda luenga, sino la posibilidat de vivir un bilingüismo efectivo. Lo bilingüismo en anglés, agora mesmo en lo sistema educativo espanyol, ye una gran mentira. Los crios pueden salir con un conoiximiento prou gran d'a luenga. Regular que con un nivel mayor a los d'a mia cheneración que nos fotebanos anyos arrienda repetindo red-rojo, amariello - yellow. Pero no son en un entorno anglofono. Ni en casa, ni en los medios de comunicació de masas, ni en la mayoría d'o sistema educativo, se fa servir ixa luenga de manera cutiana. Manimenos lo mozo d'o tweet sí que podría vivir un bilingüimo alto u baixo efectivo, encara que con las dificultatz que sufre encara hue lo catalán en lo País Valenciano. Ixe bilingüismo que, independientement de quals sigan ixas dos luengas, ye mas que contrimostrau que tien toda mena de avantaches pa l'aprendizache d'un choven. L'aprendizache lingüistico, prou que sí, pero tamién cheneral. Antimás, lo feito de aprender valenciano, en un entorno a on que muitas personas la tienen como luenga principal, millorará las suyas capacidatz comunicativas con la sociedat que tien arredol. Prou que si les parla en castellano le entenderán, pero si puet comunicar-se tamién en valenciano tendrá mas ferramientas a la suya disposición, como sabe qualsiquier persona que parle - u chapurreye - mas d'una luenga.

Puet estar que, como muita chent, creiga que los cerebros pueden adquirir un determinau numero de luengas y que aprender valenciano no siga compatible con aprender, por eixemplo, anglés u alemán. Isto ye de tot falso, ya que aprender una luenga de feito, facilita aprender-ne atras, como ye contrimostrau dende fa decadas. Lo nuestro tozuel, afortunadament no funciona asinas, que si te entra una cosa, has de sacar-ne atra. Eixemplos claros son las personas creixidas en entornos plurilingües que, sin estar a priori mas intelichent que los de entornos monolingües, tienen prou mas facilidatz pa aprender nuevas luengas.

Iste sinyor premia que lo suyo fillo no quiera aprender una luenga, no quiera tener millor habilidatz comunicativas, no quiera poder fer parte efectiva d'una sociedat bilingüe. Y lo fa, pareixe estar, pa que no se convierta "en un soldau catalán". No le fa miedo, probablement, que lo suyo fillo esdevienga un soldau anglés, que acabe desfendendo la "britanidat" de Chibraltar. Ni sospeitaría que lo crio podese acabar vulcando cambions de naranchas por Perpinyan si aprendese francés. Manimenos, pareixe que aprender valenciano, te leva a desfender la viabilidat d'os Països Catalans, u que pa aprebar lo C1 te calga afiliar-te a las CUP. Yo, monolingüe en castellano dende naiximiento, no pareixe que siga precisament un soldau espanyol, u castellano. 

Ixos "razonamientos" fan parte d'a identidat nacional espanyola, que nomás concibe pa lo suyo estau una nación, una luenga, una cultura... y qualsiquier atra, si pasa d'o merament folklorico, le fa estorbo u dreitament ye sediciosa. Una identidat nacional que podría estar d'atra manera. Que de feito i hai chent que la vive d'atra manera y que planteya una espanyolidat diferent. Pero que son ultraminoritarias. La realidat ye que, a diya de hue, iste hombraz ha manifestau en un tuit muit resumidament la ideya d'espanyolidat d'a mayoría. La que expresó Millán-Astray con aquell "muera la inteligencia".

Si piensa qui leye isto que l'autor d'o tuit ye un radical, un "pasau de rosca", una excepción... creigo que s'entivoca. Lo ha expresau d'una manera diferent talment, pero arredol, en lo país, tenemos chent arrienda que tien las mesmas bases ideyolochicas que levan a ixe mensache. Meyo Aragón tien casa en la Costa Dorada, u en la parte de Vinaroz. Tot territorio catalanoparlant. ¿Quanta d'ixa chent ha aprendiu bella parola de catalán? ¿Quántas historias hemos sentiu de chent encarranyada porque le atendeban en catalán en las botigas? ¿Quántos s'han feito la bamba de tener-ie casa y no haber aprendiu ni 'bon dia'? Conoixco casos mesmo de chent que ha viviu en Barcelona y que presume de no saber mica catalán. (Chent que, pa forro de bota, ye capable de desfender-te que se ye imposando lo catalán y que no les deixan vivir en castellano) Una oportunidat perdida d'aprender una luenga sin haber de deixar-te perras a brozuecos. ¿Cómo puet belún estar argüelloso d'a suya propia ignorancia?

Todas las luengas son valiosas. Todas son utils. Aprender-ne qualsiquier ye, por lo simple proceso de fer-lo, un sobrebuen exercicio pa lo cerebro. Nos proporcionan millors ferramientas comunicativas. Nos facilitan la interacción social con atras personas. Nos ubren nuevas formas de veyer lo mundo, de describir la realidat. Y talment precisament ixe siga lo problema. Que ista persona no quier que lo fillo suyo se comunique guaire, u veiga diferents maneras de veyer lo mundo u entender la vida. Que nomás veiga lo suyo odio y lo transmita a qui tienga arredol.

(1) L'auca del senyor Esteve. Santiago Rusiñol

miércoles, 25 de abril de 2018

Valencia, Aragón y los nuestros diyas nacionals

Quan escribo isto se fa 311 anyos d’a redota austracista en la Batalla d’Almansa. Con aquella redota empecipiemos a perder la nuestra independencia. La guerra continaría bell tiempo mas, pero con poco ya a fer. Lo 25 d’abril, aniversario d’ixa redota, las valencianas celebran oficiosament lo suyo diya, recordando ixa calendata. Manimenos, la suya fiesta oficial, lo diya de Valencia, ye lo 9 d’octubre. Valencianas y aragonesas compartimos muita historia, muita identidat y tamién lo mal de tener un diya nacional oficial con significau muit diferent de l’oficioso.

Acabamos en Aragón de celebrar Sant Chorche, lo nuestro "diya nacional oficial". Por tot lo alto. Con un acto en las nuestras Cortes d’alto standing, an que se chunta toda la chent "important" d’o país. En ista ocasión pa ascuitar como lo nuestro vergonyoso president Lambán presumiba de patriotismo espanyol una vegada mas. Con lo socio “aragonesista” mirando-se t’o ciel y chiflando como si la cosa no ise con ells. En las carreras aragonesas, las ciudadanas con lo periodico baixo lo brazo, leyendo las enqüestas que nos dicen lo que cal votar. Ixe diya recordamos las glorias pasadas, ixa aluenyada Edat Media tant convenient pa l’espanyolismo. Tant comoda, en no tener conseqüencias tant claras en lo nuestro present. Tant romantica y heroica, con ixos almugavars portiando las nuestras quatre barras por toda la Mediterrania. Mercamos la zaguer novedat de Corral Lafuente, "que fa libros que de vez que aprendes, pasas un buen rato". Por la tele nomas charran de Sant Jordi y lo diya d’o libro, y lo baturrismo s’encarranya porque Espanya, una vegada mas, no nos fa caso.

Celebramos en Sant Chorche, que a un rei aragonés se le apareixió un martir cristiano que vivió entre los sieglos III y IV. Ista pantasma diz que aduyó a l’exercito de Pedro I a conquerir Uesca a los musulmans. La Reconquista, una vegada mas, como atro d’os mitos espanyols. Lo cristianismo enradigau en la identidat aragonesa.


En lo País Valenciano, lo diya oficial ye lo 9 d’octubre, diya d’a entrada de Chaime I en la ciudat de Valencia. Unatra vegada lo mito d’a Reconquista. En ista ocasión, a lo menos, celebrando bella cosa que sí que pasó. ¿Urbanocentrista? Pues tamién.


L’atro país chirman, lo tercer territorio con que nos chuguemos lo futuro en lo Compromís de Casp, tien lo suyo diya en una calendata bien diferent. L’once de setiembre remeran una redota militar y las suyas conseqüencias. En 1714, fa mas de tres sieglos, las tropas borbonicas entraban en Barcelona dimpués de meses de sitio, y acababan con los zaguers repuis d’a resistencia austracista. Siet anyos antes aragonesas y valencianas hebanos empecipiau a sufrir los Decretos de Conquista (conoixius tamién como Decretos de Nueva Planta). Las catalanas no tardarían guaire a sufrir-los tamién.

Ixa guerra estió probablement la mas important pa los tres territorios. Dimpués d’a Guerra de Sucesión, Aragón, Valencia y Catalunya perdioron la suya independencia y leis “por dreito de conquista”. Iste feito se remera muit bien en Catalunya, con libros, exposicions, etc. por tot, y con lo suyo diya nacional. Una sobrebuena manera de no olvidar la historia ye fer-ne alcordanza por cada anyo.

Valencia y Aragón, tamién perdiemos aquella guerra. Tamién nos quedemos sin fueros. Manimenos los nuestros diyas nacionals no son festivos. Garra institución no celebra cosa ixe diya. Lo 29 de chunyo, diya que se promulgó lo Decreto de Conquista d’Aragón, nomás da nombre a una fundación de CHA, y no se le dedica ni una ringlera en la prensa local. En ixas calendatas las aragonesas somos contando los diyas que falta pa marchar ta Salou.

Las valencianas sí que trigoron lo 25 d’abril, diya d’a Batalla d’Almasa, pa recordar la suya identidat historica y reivindicar-la. Millars de valencianas salen t’a carrera ixe diya en manifestacions que implen las carreras de quatribarradas.

L’equivalent nuestro, sería lo d’atra redota. La de Chuan V de Lanuza, Chusticia d’Aragón, contra l’exercito de Felipe II de Castiella, que tenió como conseqüencia lo suyo asesinato y l’empecipiadura d’a nuestra perdua d’independencia, que remataría en 1707. Lo 20 d’aviento, las soberanistas aragonesas salimos t’as carreras (u no), femos charradas, nos enzorriamos a viyer si conseguimos olvidar tanta redota, … y aguantamos la relativización contina d’a importancia d’o que pasó en aquella rebelión aragonesa.

Los diyas nacionals han de servir pa remerar la nuestra historia, analisar-la, viyer qué conseqüencias tien en lo present, reivindicar-la, y reivindicar-nos como pueblo con una personalidat propia que sobrevive (en parte, lo menos) a pesar de Lambans, Rudis y los suyos complices.

En la mia opinión Sant Chorche no vale pa ixo. Ye un diya esbafau, vuedo de tot, folklorico estando chenerosas. ¿Qué remeramos ixe diya? Como muito, las Cortes de 1461 que decidioron de trigar-lo pa patrón d’Aragón, con garra conseqüencia sobre la población u lo futuro nuestro. Celebrar lo 29 de chunyo, u lo 20 d’aviento ye remerar la nuestra historia. ¿Una historia de redotas? Pues sí. Porque somos un país redotau. Y continaremos estando-ne si desconoixemos la nuestra historia y si seguimos mercando ixe relato que leva a Aragón dende “l’almugavarismo” dica la transición en un peten, sin que pasase cosa en tot ixe tiempo.


Sería tamién bueno, que antimás de recordar la historia d'Aragón, lo fesenos de conchunta con qui nos acompanyó en ixa redota. Conoixendo mas d'a historia de Catalunya y Valencia, nos conoixeremos millor. Trobaremos, paisanos a los tres cantos d'a muga, totz ixos vinclos historicos y culturals que nos unen y achirmanan, y que tanto intrés tienen dende bell sector en trencar terne que terne.