Mostrando entradas con la etiqueta espanyolismo. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta espanyolismo. Mostrar todas las entradas

viernes, 18 de febrero de 2022

Trilerismo olimpico

Yera de vermut, rodiau de chent de dreitas. D’as que quiers, porque tiens vinclos con ells, y prebas d’evitar seguntes qué temas pa no tricolotiar-te. Una d’ellas decide trencar la paz y, sin venir a cuento, introduz lo tema d’o suyo mitin: “Mama mía, lo d’as olimpiadas y Lambán”. La estratechia mía en istas situacions ye d’esbarrar lo tema enta atro mas amable: bella serie u bell libro, l’orache, lo zaguer viache que haiga feito u qualsequier cosa asinas. Pero me pilla con la guardia baixa, asinas que respuleyo de camín con un “mira-te tu que proposar olimpiadas d’hivierno entre que has de portar cambions plenos de nieu artificial pa que funcionen las pistas que tiens ubiertas”. L’audiencia se me mira fendo uellos, como si charrase d’o zaguer numero d’os X-Men u d’os costumbres d’os cayubabas. “Ya, ya, ixo rai. ¿Pero lo de Catalunya? Cal que los nombres vaigan, como poco, a ran. Aragón y Catalunya. Yo me niego a que no i amaneixca Aragón. Ya dimpués si se fan mas u menos prebas se puet charrar, pero que lo nombre i siga”. Me pensaba que lo debat yeran sobre olimpiadas, no pas sobre complexos. Tantos anyos en politica y sigo sin aprender lo d'a prevalencia d’o simbolico sobre lo material.

Lambán ye experto en ista mena d’estratechias y, por lo que veigo, le funcionan de pistón. Se proposa un chuegos olimpicos d’hivierno en una tierra que sabe y pateixe de primera man lo que ye la especulación y la corrupción asociada a ixa mena de grans eventos. Viviemos la Expo, estiemos a pocas d’acullir aquella ida de flama que yera Gran Scala, cremamos diners a boticiegas en lo forau de Motorland y me pasé toda la mia nineza y adolescencia sentindo la faloria d’a Chaca olimpica. Si ya no i hai nieu, si mesmo en atras latitutz mas propicias pa uns chuegos d’hivierno han de fer-se con artificial, ¿qué sostenibilidat puet haber-ie aquí? No cal ixuplidar que lo nuestro president, lo dr. Lambán, niega lo cambio climatico y considera que toda la comunidat scientifica internacional fa parte d’o que ell clama radicalismo ecolochista.

Sabe don Javier que l’ecolochista ye un d’os pocos movimientos socials que conserva musclo y prou numbro d’activista pa chafar-le lo suyo suenio-negocio olimpico. Asinas que, en un nuevo exercicio de trilerismo, como si fuese un d’ixos perillans d’as Ramblas barcelonesas, amaga la bola d’o ecolochismo y t’amuestra la de l’espanyolismo, sabedor de que en l’actual ambient identitario, la mayoría d’o electorau ye capable de refirmar la mayor loquería que se diga si leva una estanquera. Ya no se charra d’impacto medioambiental, cosas de fanaticos anti-extinción. Ni d’o impacto social u economico -pa mal - que tamién tendría y que a sobén pasa quasi d’amagatons en l’argumentario de qui nos oposamos a las olimpiadas y atras grans sanseladas. No se charra tampoco de qui se beneficia d’as olimpiadas y d’as obras que caldría fer, u simplament d’o negocio que la sola posibilidat de que se celebren significa pa belún. Arredol d’os chuegos lo solo tema de debat posible ye la toponimia d’a denominación.

Acusaban, tiempo habe y bella vegada con razón, a lo nacionalismo catalán y vasco d’amagar con sinyals los problemas socials d’os paises suyos. Lambán en ye experto, igual como la suya admirada Ayuso.

Mesmo pareixería, de quan en vez, que a Lambán le importa igual lo d’as olimpiadas. Pues si querese que se fesen prebaría de fer pacha con lo president de Catalunya, ni que fuese por l’intrés común. Aparcaría los anyos y anyos de faltadas enta lo país vecín, ixe trilerismo que cada vegada que tien problemas aquí fa servir, y complegaría en una candidatura conchunta. Soi seguro de que no ye mica dificil alcordar-lo con Aragonès si de verdat se deseya. Talment se la bufe lo d’os chuegos olimpicos y nomás quiera fer-lo servir de cortina de fumo entre que desmonta trens, ambulancias y atros servicios publicos con los suyos companyers de gubierno, a tuertas y dreitas, quedos u mesmo aplaudindo.

Cal que no se celebren aquí, los chuegos, por muitos, diferents y contudents motivos. Talment sisquiera se faiga una candidatura. Se’n charrará, y muito, y tanimientres bi habrá chent fendo negocio con las simplas alufras, arramplando con parte d’os presupuestos publicos nuestros. Si como en tantas atras ocasions m’entivoco, y a la fin se fesen, proposo que lo trilerismo entre como nueva disciplina y que Lambán nos i represente. Ye medalla d’oro segura.

jueves, 27 de enero de 2022

Eurovision y luengas: Terra, de Tanxugueiras

Han caliu 44 anyos, dende que s’aprebase la constitución espanyola, pa que existise la posibilidat de que una canción cantada en una luenga oficial diferent d’o castellano podese representar a RTVE en lo festival d’Eurovisión. Terra, la canción en gallego, y con frases en euskera, catalán y asturiano d’o grupo Tanxugueiras, participó lo pasau día 26 en lo Benidorm Fest, a on que s’ha de trigar lo tema que irá t’o festival europeu. Qualsequier abance en la visibilidat, difusión y promoción d’as luengas minorizadas ha d’estar bienvenida. Mas si se fa con un gran tema como iste Terra y con un mensache tant sinyalers como “No i hai mugas”, la frase que repiten en ixas debantditas luengas. Pero lo solo feito de que haigan pasau ixos 44 anyos ye un eixemplo cabolioso d’a discriminación lingüistica que seguimos patindo en l’estau espanyol.

Queda luent, en 1968, la prebatina que fació Serrat de levar lo catalán t’o festival. Lo rechimen franquista no lo permitió y lo cantautor estió sustituyiu a tot meter por Massiel. Lo catalán si que consiguió estar-ie present, en Eurovisión, pero no pas de man de l’estau espanyol. Marta Roure representó a Andorra con lo tema Jugarem a estimar-nos en 2004. Atras luengas, de toda mena, han representau a diferents estaus: minorizadas, minoritarias, aloctonas y mesmo artificials.

A pesar d’ixe aponderable y bien important paso entabant que suposa iste “Terra”, la discriminación lingüistica ent’as luengas que no son lo castellano ye interiorizada, banalizada y omnipresent. Eixemplo en ye la presentación que tenió la canción en la gala tevisiva d’o Benidorm Fest, de man d’Inés Hernand y Alaska. Lo guion, en un programa asinas, gosa deixar poco espacio a la improvisación, asinas que si i hai que acumular culpas, habrían de levar-se-las l’equipo de guion y no pas las presentadoras. Podetz veyer lo video en iste tuit de l'activista por l'asturiano Inaciu Galán. La transcripción ye contino:

Inés: Bueno, Bélgica ha enviado una canción en idioma inventado no una, sino dos veces, en 2003 y en 2008, Alaska.
Alaska: Sí, pero bueno, nuestras siguientes candidatas a representarnos no se han inventado nada. Al contrario: lo que han hecho ha sido incorporar a la letra de su canción, a Terra, esas lenguas cooficiales que tenemos en este país.


En tasament meyo minuto se fa vistera ixa discriminación d’una manera tant sutil que muitas nian en pararán cuenta. Cal decir que en la gala, se relacionaba, de contino, la canción presentada con la larga historia eurovisiba. Quan se presentó, por eixemplo, a Azúcar Moreno, qui aspiraban a representar a Espanya por segunda vegada, se remeró atros eixemplos d’artistas que repitioron sobre ixe scenario como Serafín Zubiri u Conchita Bautista. Buscando ixe filo que se relacionase con una particularidat d’a canción Terra, como ye que se canta en una luenga minorizada, podrían haber recurriu a qualsequier d’os idiomas minorizaus que han representau a estaus en Eurovisión. Manimenos, decidioron charrar d’anecdotica representación de Belchica con una luenga artificial. L’adchectivo inventada remite de camín a ixe mantra d’o espanyolismo lingüistico que nos priva, a todas las fabladoras de luengas que no sigan lo castellano, de tener una variedat culta supradialectal, lo que por un regular clamamos estandar, con l’argumento de que ixo ye un “invento” que va en contra d’as variedatz vivas, como si ixe proceso no heses existiu -y continase existindo - en castellano y las suyas variedatz s’hesen acotolau por ixo. S’encarga Alaska, en la respuesta, de aclarir que las luengas presents en la canción no son inventadas. “Tot lo contrario” diz. Alavez, ¿por qué ixa referencia a la luenga artificial d’a canción belga?. ¿por qué no una referencia a atras luengas minorizadas? ¿por qué no un mea culpa y que Inés decise, por eixemplo: “Bueno, bi ha habiu muitos paises que han ninviau cancions en luengas que no se parlaban en tot lo suyo territorio. Espanya, manimenos, siempre ha ninviau cancions en castellano y, en tot caso, con bella frase en anglés. Iste anyo, talment cambee ixo si lo grupo que canta contino resultau lo mas votau”. Regular que un buen guionista puet trobar una formula millor, pero cuento que s'entiende lo que quiero decir.

No somos feitas a detectar ixa discriminación lingüistica. Asinas que vaigamos t’a discriminación racial a on que tenemos mas costumbre. Esmachinemos que pa presentar a las Azúcar Moreno, en cuenta de fer referencia a ixa segunda oportunidat de participar-ie, se fese a la suya condición de chitanas. Y que Inés Hernand, leyendo lo teleprompter, decise “Bueno, Francia ha ninviau cantaires negros, no una sino dos vegadas, en 1990 y 1992, Alaska”. ¿A que aquí sí que se veye cabolioso como ye un comentario racista? ¿A que rebute d’ixe subtexto de “imos a deixar que se presiente la purria ista”? ¡Que buenos que son los blancos castellanoparlants que deixan participar en la suya fiesta a chitanas y gallegoparlants!

Se podría charrar d’a triga d’o vebo “incorporar” que no acabo d’entender ya que cuento que Tanxugueiras escribiría la canción en gallego y, en tot caso, prenió la decisión de meter ixe “no i hai mugas” tamién en catalán, asturiano y euskera. Pero creigo que ye mas intresant y important la segunda parte, la que clama “ixas luengas cooficials” a las quatre representadas. Antimás d’estar mentira - l’asturiano encara no’n ye - tornamos t’o calificativo de “cooficials” pa clamar a las luengas oficials que no son castellano. A pesar de que ocupan articlos diferents en la constitución (lo 3.1 pa lo castellano y lo 3.2 pa la resta) las luengas oficials son todas igual d’oficials en los territorios a on que conviven. No i hai una, lo castellano, que siga mas oficial y una ripa (gallego, asturiano, euskera, aragonés, occitano, catalán…) que sigan “cooficials”. Lo castellano ye tant cooficial como l’occitano. No cambea l’estatus suyo sino la extensión de territorio a on que disfruta d’ixe estatus. Siempre que se fa servir ixa terminolochía i hai la intención - explicita u implicita - de meter-las en un libel inferior

Lo luengache no ye inocent. Esleixir unas u atras parolas, expresar-se d’una u atra manera, ye representar los nuestros pensamientos. Ya siga con intencionalidat u simplament revelando como concebimos lo nuestro entorno. Qui escribió ixas ringleras tien de tot interiorizada la discriminación lingüistica que i hai en l’estau espanyol u, pior encara, sabe bien como fer de menos a qualsiquier prebatina de que la diversidat lingüistica d’o Reino d’Espanya se faiga present en un festival internacional con millons d’espectadors.

Bienvenidas istas Tanxugueiras y qualsequier iniciativa que visibilice las luengas minorizadas. Sisquiá sirva pa que chire la envista que tiene ixa Espanya monolingüe, y parte d’a plurilingüe, sobre la riqueza d’o patrimonio lingüistico.

jueves, 16 de diciembre de 2021

Quarto y metat de castellano

Faigamos un poder y viachemos ta un d’os universos paralelos tant de moda en la sciencia ficción y las pelis superheroicas. Esmachinatz-tos que, en bell lugar d’Aragón UNA familia quier educar a lo suyo fillo en aragonés y, como la escuela y la resta de familias en son en contra lo levase t’os tribunals. Ixos tribunals fallan a favor d’a familia y obligan a que un 25% d’as clases se faigan en aragonés y mesmo ubren la puerta a que en tot Aragón, calga ixamplar ixa mida. ¿Qué dirían los medios de comunicación? Charrarían sin dubda d’imposición y de que, por lo concieto d’una familia, talment calga redisenyar tot lo sistema educativo. Manimenos, ya veyemos que si ye de revés, ixa familia pareixen garrispos herois luitando contra lo catalán, la nueva ETA.

Si, como ye lo caso d’aragonés y catalán, la luenga ye minorizada, antimás charrarían de que ye un invento de laboratorio, un idioma inutil, sin futuro y cazurro. Que encerrinar-se en charrar-lo ye un atraso. Porque ya se sabe que l’espanyol “s’expande”, pero la resta de luengas “se imponen”. Ixa luenga que de vez tien una salut de pistón, que se parla en tot lo mundo, por cada día por mas chent, cientos de millons de personas, pero que pareixe tremolar si en un lugaron d’o Maresme los ninos fan Sociales en catalán u si Peppa Pig diz Egun on cada maitín.

¿Ye que dengún i piensa, en los ninos? pregunta una voz por astí. ¿De verdat conoixetz a garra nino que le preocupe en qué luenga le dan tal u qual asignatura? Talment, a aquella Victoria Invent que ploraba si le leyeban un libro en catalán, u a lo vecín de camping de Julen. Pero lo cierto ye que la mayoría d’a cachimalla no tien ixos problemas lingüisticos y se relacionan con la naturalidat de qui no tien los prechuicios d’os adultos. Asinas que a ixe hipotetico alumno que protagonizaba las primers ringleras d’iste post, lo mas probable ye que le tienga igual si le fan la clase en una u atra luenga. 

Sin ETA, con uns relativament buenos datos economicos y laborals y la evolución favorable d’a pandemia, a lo facherío no le queda atra que tirar de conflicto lingüistico y fer aparatos a mirar qué pesca en una qüestión tant identitaria y alavez pasional. L’aparato mediatico, prou que sí, i colabora, emplindo horas de desinformación con isto a on que pareixe que no tienen ni un minuto pa comentar que l’alcaldesa y las profesoras de l’instituto son recibindo menazas de muerte dende que se mediatizó lo caso, tant condenables como qualsequier atra menaza de muerte. Diz Casado, y i soi d’alcuerdo con ell, que no caldría adedicar ni un minuto a charrar de que Peppa Pig s’emita en euskera. Prou que no. Tramite parlamentario y ta casa. ¿Qué problema i hai? ¿Por qué no va a poder veyer la cachimalla de Eukal Herria los dibuixos en la luenga que quiera? Ye la dreita qui s’encerrina en que no se pueda ixamplar la ufierta de contenius en luengas que no sigan lo castellano. “Luengas cooficials”, que les claman los medios, ixuplidando lo significau d’ixe prefixo “co” que las mete en una teorica igualdat. Tant cooficial ye lo catalán u lo gallego como lo castellano, asinas que, u anyaden “diferents d’o castellano” a lo termen “cooficials” u fan servir atras mas sinceras como “inferiors” u “molestosas” que ye en realidat lo que quieren decir.

Contimparan la docencia en catalán con lo terrorismo, lo nazismo u l’apartheid sin mica vergüenya. La supervivencia d’una luenga chiqueta en un mundo globalizau con qüestions que han significau muertos arrienda.

Lo que diga la sentencia ye quasi lo de menos. Porque lo que importa ye qüestionar un modelo de immersión lingüistica que leva decadas funcionando razonablement bien y con lo que las ninas y ninos educaus en Catalunya consiguen competencia en todas dos luengas. Si no, ¿por qué ye un 25% de clases en castellano? ¿Por qué no un 50%? ¿U un 10, 73 u 2%? ¿U lo que demande cada familia en cada escuela. Quarto y metat de castellano, como en las carnicerías ¿Qué razons pedagochicas u chudicials i hai pa que siga precisament lo 25? Cada hora menos en la luenga minorizada ye un entrepuz pa la suya supervivencia, cosa que no pasa con la no-minorizada, omnipresent, y que, precisament por ixa ubicuidat, no aprecisa de mayor protagonismo pa que se charre con la mesma (u mesmo mayor) competencia que en los territorios monolingües de l’estau. 

En tot iste caso, a lo facherío le importa igual lo crio y la familia, las razons pedagochicas, culturals, socials u historicas que aparan lo sistema d’immersión lingüistica, y se la bufa l’arbitrariedat chudicial. Porque lo problema suyo ye la simpla existencia d’una luenga que no siga lo castellano. Porque, a la fin, lo que quieren ye que todas ixas luengas molestosas se queden en la intimidat d’as casas u, en lo millor d’os casos, musealizadas pa que, qui tienga lo raro concieto de querer conoixer-las, pueda consultar-las en bell rechistro, sin fer estorbo a la naturalisma, mistica y mica forzada expansión d’o castellano que, como dició lo Rei fuyiu, “nunca fue lengua de imposición, sino de encuentro, y que a nadie se le obligó nunca a hablar”. Por dencima d’un 25%, caldría anyadir.

jueves, 26 de noviembre de 2020

La importancia d'as luengas

Dició istos días una dirichent d’un partiu de dreitas que l’espanyol yera la “segunda luenga mas important d’o mundo”. No pas la mas charrada u la mas aprendida. La mas important. Como lo luengache no ye mica inocent, u millor dito, como qui lo femos servir no somos mica inocents, me faría goyo de pensar-ie una miqueta y preguntar-nos a on reside la “importancia” d’una luenga.

Talment lo decise por lo mantra de que ye la segunda luenga mas parlada d’o mundo, en competición dende habe anyos con l’anglés, lo chino y l’hindi. Podríanos preguntar-nos cómo se consiguen ixos datos, qué dialectos se consideran constitutivos d’a luenga, qué grau de competencia s’exiche pa incluyir-te en lo censo de fabladors u si, como barrunto, se fica en la cuenta a toda la población de qualsequier país que tienga lo castellano como oficial. Pero rai tot ixo. Si no fuese la segunda sería la tercer, quarta u cinquena que, en un mundo a on que se considera que existen 6000 luengas vivas, ye un puesto sobrebueno. Todas las luengas s’acumulan por un regular mas numeros de fabladors que no en tienen en realidat. Encara que en l’aragonés pareixe que haigamos renunciau a ixa estratechia de supervivencia y i hai una corrient encerrinada en fer la cuenta “a la baixa”.

¿Pero ye lo numbro de fablants sinonimo d’importancia? No pas pa yo. La cantidat de parladors ye un feito contabilizable. La importancia ye una cualidat subchetiva. ¿Qué animal consideraría la mayoría d’a chent mas “important”: lo lince iberico u la rata? De ratas n’i hai a trompicuesco, pero a degún no se le ocurriría que cal protecher-la d’o lince. Tot de revés, se fan a-saber-los poders pa protecher a una especie que, precisament por lo suyo radiu numbro d’exemplars, ye important. Porque en queda pocos.

Podríanos considerar l’euskera la luenga mas important d’o nuestro entorno. No tien “familia” conoixida y ixo la fa unica. Pa yo ye tot un privilechio poder convivir con un idioma como ixe, de tot diferent y solo testimonio d’una manera de veyer lo mundo. Podríanos considerar la mas important a l’aragonés que, si no lo conseguimos evitar, será la siguient luenga europea en dispareixer. Lo cornico represienta pa muitas un eixemplo de que se puet fer reviscolar una luenga mesmo dimpués de que haiga muerto la suya zaguer fablant. Latín y griego han serviu de base pa lo luengache scientifico de buena parte d’o planeta. U, por qué no, muitas pueden considerar l’esperanto la mas important, ya que pa ellas sigue representando una asperanza pa tener una luenga universal no vinclada a garra nación. Todas podrían estar "la luenga mas important".

Si nos centramos en criterios economicistas u utilitaristas, l’anglés contina estando la luenga de l’imperio y la mas parlada con diferencia en internet. Si lo chino consigue empecipiar a desplazar-la d’ixos dos puestos ye qualcosa que podremos presenciar probablement en la siguient decada, con tot lo cambio lingüistico y cultural que ixo puet suposar en occident. En qualsequier caso, l’espanyol no chuga en ixa liga, u lo menos no lo fa en ixos primers puestos.

Me pienso que la importancia ye de tot subchectiva y pende d’a experiencia vital de cadaún. ¿Qué importancia puet tener en la mía vida cutiana l’hindi y los suyos cientos de millons de fabladoras? Manimenos, l’aragonés, que la mayoría d’a población d’o planeta - incluyindo muitas aragonesas- morirá sin saber nian que existe, ye pa yo la luenga mas important d’o mundo, y sisquiá ye la mía luenga materna. Diga, sinyora de dreitas, que l’espanyol ye la segunda luenga mas parlada. Si manipula bien las cifras mesmo puet fer-lo puyar a la primera. Pero, como en tantas atras ocasions s'entivoca d'achectivo. A no estar que sepa que lo castellano no ye la segunda luenga mas parlada d'o mundo y precisament faiga servir la parola "important" pa poder fer servir los datos que mas honra faigan a las conclusions que vusté y tantas atras nacionalistas espanyolas emplegan como enchaquia pa las suyas politicas lingüicidas.

miércoles, 28 de noviembre de 2018

Lo suspenso en valenciano

Mural en Valencia
Fa bell diya enchegué lo mobil y me trobé en lo mio Twitter quantos mensaches sobre un carnuz argüelloso de que lo suyo fillo heba suspendiu luenga valenciana. Lo tuit orichinal, en concreto, deciba: 

"Superorgulloso de mi hijo. A SUSPENDIDO VALENCIANO y lo he premiado con 500 €. Si eres Padre de un Español sigue mi ejemplo. Impide que conviertan tu hijo en un posible soldado catalán. Declárate OBJETOR DE CONCIENCIA y aprueba sin estudiar"

Y s'acompanyaba d'una foto d'o sinyor que firmaba como "ESPAÑOLES" con lo suyo fillo -suposo - totz dos fendo-se buena riseta.

Pocos diyas antes heba leyiu un texto d'una novela de primers d'o sieglo a on que un hombre deixaba a lo suyo nieto en un comercio pa que aprendese l'oficio(1). En fer-lo, le daba indicacions a lo botiguer pa que l'amostrase lo treballo que heba de fer "y cosa mas". Que si heba d'aprende a sumar u multiplicar bien, pero que restar y dividir no feba falta. Un sieglo dimpués, pa beluns, contina estando deseyable deixar voluntariament d'adquirir conoiximientos que se consideran inutils.

Siempre me he feito cruces de cómo una persona puet voluntariament renunciar a l'aprendizache tenendo la ocasión y los medios. Pero ye un pensamiento muito mas extendiu que no nos pensamos. Hue contina estando bien ixemenau ixe mantra de que "i hai masiada chent estudiando en la universidat". Efectivament creigo que la falta de prestichio social d'as FPs ye qualcosa que caldría solucionar antes con antes, y que muitas d'as personas que son estudiando en la universidat probablement serían mas felices y s'adaptarían millor a estudios mas "profesionals". Pero ¿masiada chent universitaria? ¿Cómo podemos deseyar que un país u un estau tienga menos universitarias, y alavez una población menos formada?

Como cada vegada que se parla de luengas, y sobre tot d'as minorizadas, toda mena de problemas politicos, culturals y ideyolochicos traviesan lo debat. L'autor d'o tuit - talment m'entivoque pero cal que no - probablement siga bien argüelloso si lo suyo chico le va ta casa con buena nota en anglés. No ye l'aprendizache d'una segunda luenga lo que le preocupa, sino que ixa segunda luenga siga lo valenciano.

Puet estar que, como muita chent, lo considere inutil, ya que puet comunicar-se en castellano con toda la chent con que puet comunicar-se en valenciano. Deciba Nelson Mandela que "Si parlas a una persona en una luenga que entiende, las parolas irán t'a suya capeza. Si le parlas en la suya propia luenga las parolas irán t'o suyo corazón". Pero deixando a un costau lo no poco important tema sentimental, que cuento que a ista persona no le importará guaire, lo feito ye que no nomas le ye negando a lo suyo fillo la posibilidat d'aprender una segunda luenga, sino la posibilidat de vivir un bilingüismo efectivo. Lo bilingüismo en anglés, agora mesmo en lo sistema educativo espanyol, ye una gran mentira. Los crios pueden salir con un conoiximiento prou gran d'a luenga. Regular que con un nivel mayor a los d'a mia cheneración que nos fotebanos anyos arrienda repetindo red-rojo, amariello - yellow. Pero no son en un entorno anglofono. Ni en casa, ni en los medios de comunicació de masas, ni en la mayoría d'o sistema educativo, se fa servir ixa luenga de manera cutiana. Manimenos lo mozo d'o tweet sí que podría vivir un bilingüimo alto u baixo efectivo, encara que con las dificultatz que sufre encara hue lo catalán en lo País Valenciano. Ixe bilingüismo que, independientement de quals sigan ixas dos luengas, ye mas que contrimostrau que tien toda mena de avantaches pa l'aprendizache d'un choven. L'aprendizache lingüistico, prou que sí, pero tamién cheneral. Antimás, lo feito de aprender valenciano, en un entorno a on que muitas personas la tienen como luenga principal, millorará las suyas capacidatz comunicativas con la sociedat que tien arredol. Prou que si les parla en castellano le entenderán, pero si puet comunicar-se tamién en valenciano tendrá mas ferramientas a la suya disposición, como sabe qualsiquier persona que parle - u chapurreye - mas d'una luenga.

Puet estar que, como muita chent, creiga que los cerebros pueden adquirir un determinau numero de luengas y que aprender valenciano no siga compatible con aprender, por eixemplo, anglés u alemán. Isto ye de tot falso, ya que aprender una luenga de feito, facilita aprender-ne atras, como ye contrimostrau dende fa decadas. Lo nuestro tozuel, afortunadament no funciona asinas, que si te entra una cosa, has de sacar-ne atra. Eixemplos claros son las personas creixidas en entornos plurilingües que, sin estar a priori mas intelichent que los de entornos monolingües, tienen prou mas facilidatz pa aprender nuevas luengas.

Iste sinyor premia que lo suyo fillo no quiera aprender una luenga, no quiera tener millor habilidatz comunicativas, no quiera poder fer parte efectiva d'una sociedat bilingüe. Y lo fa, pareixe estar, pa que no se convierta "en un soldau catalán". No le fa miedo, probablement, que lo suyo fillo esdevienga un soldau anglés, que acabe desfendendo la "britanidat" de Chibraltar. Ni sospeitaría que lo crio podese acabar vulcando cambions de naranchas por Perpinyan si aprendese francés. Manimenos, pareixe que aprender valenciano, te leva a desfender la viabilidat d'os Països Catalans, u que pa aprebar lo C1 te calga afiliar-te a las CUP. Yo, monolingüe en castellano dende naiximiento, no pareixe que siga precisament un soldau espanyol, u castellano. 

Ixos "razonamientos" fan parte d'a identidat nacional espanyola, que nomás concibe pa lo suyo estau una nación, una luenga, una cultura... y qualsiquier atra, si pasa d'o merament folklorico, le fa estorbo u dreitament ye sediciosa. Una identidat nacional que podría estar d'atra manera. Que de feito i hai chent que la vive d'atra manera y que planteya una espanyolidat diferent. Pero que son ultraminoritarias. La realidat ye que, a diya de hue, iste hombraz ha manifestau en un tuit muit resumidament la ideya d'espanyolidat d'a mayoría. La que expresó Millán-Astray con aquell "muera la inteligencia".

Si piensa qui leye isto que l'autor d'o tuit ye un radical, un "pasau de rosca", una excepción... creigo que s'entivoca. Lo ha expresau d'una manera diferent talment, pero arredol, en lo país, tenemos chent arrienda que tien las mesmas bases ideyolochicas que levan a ixe mensache. Meyo Aragón tien casa en la Costa Dorada, u en la parte de Vinaroz. Tot territorio catalanoparlant. ¿Quanta d'ixa chent ha aprendiu bella parola de catalán? ¿Quántas historias hemos sentiu de chent encarranyada porque le atendeban en catalán en las botigas? ¿Quántos s'han feito la bamba de tener-ie casa y no haber aprendiu ni 'bon dia'? Conoixco casos mesmo de chent que ha viviu en Barcelona y que presume de no saber mica catalán. (Chent que, pa forro de bota, ye capable de desfender-te que se ye imposando lo catalán y que no les deixan vivir en castellano) Una oportunidat perdida d'aprender una luenga sin haber de deixar-te perras a brozuecos. ¿Cómo puet belún estar argüelloso d'a suya propia ignorancia?

Todas las luengas son valiosas. Todas son utils. Aprender-ne qualsiquier ye, por lo simple proceso de fer-lo, un sobrebuen exercicio pa lo cerebro. Nos proporcionan millors ferramientas comunicativas. Nos facilitan la interacción social con atras personas. Nos ubren nuevas formas de veyer lo mundo, de describir la realidat. Y talment precisament ixe siga lo problema. Que ista persona no quier que lo fillo suyo se comunique guaire, u veiga diferents maneras de veyer lo mundo u entender la vida. Que nomás veiga lo suyo odio y lo transmita a qui tienga arredol.

(1) L'auca del senyor Esteve. Santiago Rusiñol

martes, 15 de noviembre de 2016

A cultura en a Marca Espanya (#MarcaEspanya 1)

"Muera la intelectualidat traidora". A frase de Millán Astray, tant quiesto por Esperanza Aguirre, la d'a Espanya d'os tresmil anyos, revela muito d'a relación entre Espanya, intelectualidat y cultura. A traición ye cosa mala  por definición. Pero qui define traición como qualsiquier cosa que s'esvarre un celemin d'a linia fixada por a hechemonía cultural, ixa intelectualidat traidora esdeviene simplament intelectualidat.

A cultura espanyola, vista dende l'exterior, se resume en toros y flamenco. Ni l'estau, ni qui se sienten nacionalment espanyols, se avergüenyan guaire d'iste feito. A tortura animal ye present en tot lo mundo de diferents trazas: cazeras de zorros, domas de bisonte, barallas de gallos, ... pero en pocos puestos se fa d'ixo sinyal nacional.

O mundo d'a cultura, la de verdat, la que no le cal torturar garra bicho, ye mirau con desconfianza y mesmo con hostilidat. L'espanyolismo s'ha ocupau de fer-les pareixer uns cazasubvencions galbans que fan mierda. O caso d'o cine ye muit sinyaler. No sé si hetz visto bella vez o programa que fan de cine espanyol en 13TV, pero ye buen reflexo d'a idea que tien Espanya d'o que ye a "intelectualidat no traidora". Willy Toledo, Leo Bassi, Albert Pla u a revista Mongolia son linchaus publicament y as suyas obras boicoteadas, u mesmo sufren prebatinas d'atentau. Os titiriteros de Madrit, todas as campanyas de criminalización d'a AVT contra Fermín Muguruza, S.A. y muitas más, a basemia d'a prensa de dreitas con a familia Bardem, ... de casos, n'i hai a brozuecos.

"Faltarán perras para otras cosas, pero aquí gastan un millón", cantaba Ixo Rai! charrando d'as vacas en as fiestas d'os lugars. Y quanta razón tienen. Con os diners que malfurria cada chiquet concello en fer-le a tana a las vacas, se podrían fer unos ciclos de teatro impresionants, u trayer orquestas que fuesen una mica dillá d'os Pajaritos y Paquito Chocolatero. Pero bi ha un ambient cheneralizau de que a minoria vaquillera tien bella mena de prioridat en o reparto de perras, y que lo atro ye pa "finas" u concieteras. A las mosicas y a las artistas en cheneral se les recatia tot lo que se puet, fendo-les bien dificil poder vivir d'o suyo treballo, tant malament reconoixiu.

A Marca Espanya se caracteriza tamién por una envista de tot utilitarista y economicista de quasi tot. Lo viyemos en o nuestro país quan s'estricalla a Espluca de Chaves pa poder cazar-ie, u s'esboldrega Averly pa fer-ie putos pisos. Pero dillá d'as nuestras mugas en tenemos eixemplos arrienda (el Cabanyal, Gamonal, El Algarrobico, ....) que metioron a especulación y o negocio inmobiliario por debant d'as valors patrimonials y mediambientals u d'as necesidatz d'o vecinamen.

Con ixa mesma mentalidat se desprecian y desprestichian os estudios "de letras", sacando-les horas de l'amostranza obligatoria, u mesmo zarrando estudios universitarios. Ixo sí, l'amostranza en castellano en Catalunya, u d'a relichión catolica en totz os puestos, eslampa d'ixa envista y se debuixa como un dreito quasidivino.

Quan bell artista trunfa difuera de l'Estau, ixo sí, no les falta tiempo t'apropiar-se d'o treballo suyo si cal. "El cómic español se quita los complejos con cuatro premios Eisner", titulaba La Razón quan Aja, Guarnido y Díaz Canales ganoron iste premio, que ye o máyor reconoiximiento en o mundo d'o comic. L'articlo s'adedica a charrar de Marca España y de que Espanya y a luenga espanyola son pistonudas y trunfan en tot lo mundo. Curiosament, en El Periodico, o titular yera unatro: "Dos creadores premiados con los Oscar del cómic reniegan de la Marca España". En ixe articlo, bien diferent de l'anterior, os dibuixants charran d'a imposibilidat de tener una carrera profesional y sisquiera reconoiximiento publico en Espanya, si t'adedicas a os comics. "Tanto ell [Juan Díaz Canales], como David Aja, atro d'os premiaus, han expresau a traviés d'os retes socials a suya carranya y han escrito que lo que les preboca Espanya ye, más que más, vergüenya", diz l'articlo. As parolas que diz contino Díaz Canales, expresan lo que cada vegada más artistas piensan:


Díaz Canales afirma que ye espanyol, porque "no puetz estar atra cosa dende o momento que naixes d'Espanya" y adhibe que "isto no ye prou pa sentir-me argüelloso d'o mio país. De feito, hue, os sentimientos que me fa estar espanyol son de vergüenya, impotencia y infinita indignación".
"Por tot ixo - remata -, no quiero que o mio nombre s'asocie, y muito menos sin o mio consentimiento, con ixe esperpento que han clamau "marca Espanya". Faigan a favor de clamar-me atra vegada quan haigan escoscau a casa, a chent pueda aspirar a un treballo digno, as institucions recobren a suya verdadera función y a etica torne a tener más valor que no os diners".

No creigo que ni ell, ni muitas atras personas que comparten istos sentimientos sigan independentistas d'os suyos respectivos países. Pero entienden perfectament lo que ye Espanya, y lo que significa culturalment. Quan Strawberry escribió "España es idiota" pa DEF CON DOS, no creigo que lo fese pensando en a secesión de garra territorio precisament.

As lenguas mereixen un tractamiento aparte en ista serie d'articlos que soi escribindo, y lo tendrán. Pero en un estau an que se charran siet luengas, an que un porcentache muit significativo d'a población en fa servir beluna ta expresar-se de cutio, ye raro que siga mas facil sentir en as radios estatals una canta en rumano u alemán que no en qualsiquier luenga de l'estau que no siga o castellano. Bueno, sería raro si no fuese por a construcción cultural y lingüistica d'a ideya (agora marca) "Espanya".

Manel se consiguió posicionar a primer colla en ventas de discos. Sino porque a SER los mete cada vegada que charra d'o "Procés", encara sería asperando a sentir-los en bella radio espanyola. Mallacán u Obrint Pas lo petoron en Chapón u Alemanya, pero ni una noteta en os telediarios. A "scena valenciana" ye agora mesmo fendo as propuestas más intresants d'a mosica en iste cabo d'Europa. Festivals espanyols como o Viñarock implen os suyos cartels con a mosica de Aspencat, Zoo, La Gossa Sorda, Auxili, ... pero tot ixo no apareixe en a radioformula.  ¿Ye porque o publico espanyol quiere entender punto por agulla as letras d'as cantas? Evidentement no, pues no sonaría garra canta en anglés. Dragostea din tei nunca no hese trunfau si hese estau por ixo. Ye porque Espanya ye una comunidat nacional lingüisticament analfabeta y incapable de superar una serie de fobias nacionals que fan que cantar en catalán, euskera u aragonés vede automaticament a qui lo fa, l'acceso a los medios de comunicación masivos. Mesmo si una persona tant espanyola quan intresa como Shakira, se l'ocurre fer una versión de "Boig per tu" de Sau, ha de soportar una campanya d'acoso y faltadas que fa vergüenya allena. Y no por a calidat d'a versión, sino por fer-la en catalán. De feito, dengún no criticó a Luz por cantar ixa mesma canta. Prou que no, porque lo fació en castellano.

Pa Espanya a cultura ye un estorbo. Un concieto d'afrancesadas. Lorca ye bien en a fuesa an que siga, y os actors son una clica de terroristas. L'arte y a cultura ye lo que paguen os turistas y, prou que sí, os toros. Toda la resta, masonería. Ye verdat que Millán Astray no dició literalment ixo de "Muera la intelichencia", pero a efectos practicos, ye lo mesmo.

Anteriorment, en #MarcaEspanya... (Se puet cambiar Espanya?)


miércoles, 13 de enero de 2016

¿Por qué no charramos?

Quan d'una lengua, en queda pocos fablants, como ye o caso de l'aragonés, siempre nos preguntamos ¿por qué s'ha deixau de charrar?. Muitas lenguas, como o dalmata, ya no tienen posibilidatz, pues as zaguers fabladoras morioron y no pareixe que bi haiga guaire intrés en creyar una nueva comunidat que la charre. Atras, como l'aragonés, son en una situación más que critica, pero encara podemos salvar-la, si se prenen as midas que cal.

Os procesos de naiximiento y espardidura, igual como os de decreiximiento y muerte d'una lengua, son procesos que ya s'han investigau a-saber-lo en atras lenguas. En quasi todas o resultau ye lo mesmo: os procesos responden a questiones politicas y no pas lingüisticas. No ye que a lengua que agoniza siga menos valida u apta, sino que a lengua que la sustituye (a todas las humanas nos ne cal una) tien más prestichio social u ye vista como más util. Ixo, quan charramos de procesos an que no bi ha dreitament una violencia fisica contra la comunidat fablant d'a lengua.

Si no somos conscients de qual ye ixa realidat, de por qué no charramos, si entivocamos o diganostico, malament podremos concarar a malotía. Asinas que caldrá analizar por qué no charramos.

L'aragonés, como todas as lenguas peninsulars fueras d'o castellano, ha viviu un proceso historico de persecución y acotolamiento. As leis, costumbres y politicas castellanas primero y espanyolas dimpués, han prebau de siempre de uniformizar en todas as arias y tamién en a cultural y lingüistica. Isto ye sobradament contrimostrau historicament, con qualsiquier lengua peninsular. En o ideyal franquista, l'aragonés, como qualsiquier atra cosa que s'esbarrase d'o nacionalcatolicismo, yera perseguiu y considerau aberrant. Pero qui creiga que ixo se superó en os periodos “democraticos”, ye bien entivocada. Tanto a republica, como o rechimen que naixió en a fin d'os 70, continoron afogando l'aragonés.

SImplament as armas cambioron. Igual como han cambiau en totz os procesos colonizadors. No cal invadir China ta meter un McDonalds en Pequin. Ye millor fer que as pequinesas creigan que en aprecisan. A l'arreu d'a represión d'os tochetz en a palmeta en a escuela, tant poco educativa, vinió a ridiculización d'a lengua. A violencia fisica cada vegada ye pior vista, pero a simbolica ye percibida como más suau u, dreitament siquiá se siente.



Hue queda fiero viedar l'emplego d'una lengua. Ta privar de l'emplego d'una lengua, cal tirar por estratechias menos furas. Negar a suya existencia, proposar midas que la museizan pretendendo que son midas que la protechen, meter a perén enchaquia d'os diners, … pero sobre tot lo que cal ye sacar-le o prestichio y a utilidat.

En o caso de l'aragonés a perdua de prestichio va acompanyada, como en atros casos, por una asociación a o desprestichiau mundo rural. O castellano ye asociau, de camín y por defecto, con a ciudat, a cultura, os diners y o prestichio social. L'aragonés leva una carga de tot lo contrario: incultura, ruralidat, pobreza, …

A televisión, o puesto an que a mayoría d'a chent viyemos o mundo, y una importantisma cheneradora de prestichio (y d'utilidat), ye una ferramienta más en ixe proceso. Radidas son as vegadas que i apareixe bella persona charrando en aragonés y no tien una craba cerqueta. Radidas son as vegadas que se le i pregunta a bella persona “d'a ciudat” por una parola en aragonés y conoixe o significau, quan no se'n fa dreitament a mofla. A persona culta  ye la que conoixe más vocabulario, u que mesmo charra unatra lengua, no pas a que proclama a suya ignorancia dende ixa supuesta superioridat cultural.

Tamién bi ha, prou que sí, una ideyolochía entre muita chent que refusa charrar l'aragonés. Beluns lo han feito por ixa represión, más evident u más amagada seguntes a epoca que haigan viviu. Pero atros, asumen con goyo una ideyolochía an que una ideya nacional leva dreitament a una sola cultura, una sola lengua, etc... En un acto que fació Nogara fa anyos, un buelo se nos acercó, comentando que en a suya val, la de Bielsa,se deciban arrienda d'as parolas que yeranos fendo servir. En bell inte, una lumineta s'enchegó aintro d'o suyo tozuelo, recordando-le a doctrina de que, qualsiquier cosa que siga diferent d'a cultura-nación-lengua unica, ye antiespanyola, y prencipió a chilar que ell yera espanyol y que no quereba saber-ne mica de tot isto. Dengún no l'hebanos dito cosa d'ixo. Somos siempre a saber qué cudiadosos con istos afers, precisament ta que no tienga dengún garra enchaquia ta refusar a lengua. Pero dimpués d'un chiquet y emotivo “retorno t'a val”, a ideyolochía le podió y marchó de malas trazas y fendo estrapalucio.

Bi ha toda una maquinaria d’uniformización lingüística que leva a que todas charremos castellano. Que mesmo adintro d’o castellano potencia nomás bell par de variedatz. Ixa maquinaria, que Moreno Cabrera tant bien describe en “El nacionalismo lingüistico”, ye la que acotola por cada diya l’aragonés y la que hemos de concarar con rasmia si queremos salvar a lengua.

Derivau de ista situación, qui hemos d’aprender a lengua d’adultas, igual como si aprendesenos una lengua forana, nos trobamos con dificultatz mayors que si queremos aprender anglés, francés u mesmo ruso u chinés. Atra vegada: prestichio y utilidat.

O feito de no tener un estandar dificulta a-saber-lo l’aprendizache. Qui hemos creixiu con conceptos lingüisticos como los imperants en Aragón, nos cuesta muito de "refer" o celebro nuestro a que una lengua pueda tener variedatz y conservar a unidat, a que bella cosa se diga de trazas diferents en diferents puestos u a que cada nuevo estudio cambee lo que sabebanos de l’aragonés.

L’autoridat que se le da en o castellano a la RAE ye excesiva de tot, en a mia opinión. Pero pior ye no tener garra autoridat universament reconoixida. Quan no tenemos ixa autoridat, qui lo aprendemos hemos de creyar-ne una de propio ta nusatras. Por un regular ixa autoridat, siga una persona, colla de personas, asociación u bell poquet de tot, son de contino refusaus por a resta de personas, collas, asociación, intreses, etc… Ye imposible de fer un texto de cinco ringleras en aragonés sin que apareixca belun autoproclamau como autoridat a correchir-te-lo y tres dezaga d’ell a correchir-le a corrección u fer-te-ne d’atras.

Ista falta d’autoridat se traduce tamién en una falta de certificación y d’acreditación de qui sabe y qui no charrar aragonés. Lo que leva a que muitas personas creigan que con os dos cursos de Nogara, Fablans u CFA, y ascuitar bell disco de Mallacán han aprendiu aragonés. U a que qualsiquier faiga clases con muit buena intención, pero sin os conoiximientos que caldría. Como yo mesmo. (Dito isto, fueras de bell caso muit concreto, m'estimo más de que se'n faigan malament a que no se'n faigan).



A la falta d’estandar, autoridat y certificación, tres d’os grans problemas de l’aragonés, cal sumar-le que qui lo aprendemos, tamién hemos de concarar a debantdita falta de prestichio y utilidat que leva a un refús social. Quan qualsiquier decimos que somos aprendendo aragonés, a primer pregunta que se nos gosa de fer ye “pa qué?”. Dimpués viene o “porqué no estudias anglés”, como si fuese incompatible, u as enrestidas dreitas contra a lengua, cargadas de cunyadismos: “son un conchunto de parlas, ye un invento d’a Chunta, …” y asinas asinas a retolica que todas conoixemos de sobra.

Ye evident que a muitas d’as personas que somos en iste movimiento cultural y reivindicativo tenemos dura la pelleta y igual nos tiene as criticas porque i somos feitas. Pero ta qui bi dentra por primer vegada ye a soben bien duro d’haber de concarar-se diya par d’atro con una sociedat que ridiculiza una d’as suyas aficions, u como en o caso mio, pasions. A soben subestimamos o poder d’o refús social, pero iste nos imposa por cada diya una serie de normas de formas de comportar-nos, vestir, charrar, treballar, consumir, …. Sin que bi haiga leis que nos obliguen a fer-lo. Simplament por que fer lo contrario “ye mal visto”.

Ta poder salvar a l’aragonés cal pues, en a mia opinión, dos vias de treballo. D’una man a luita contra ixa ideyolochía uniformizadera en todas as suyas manifestacions. Luitar contra ixo u a favor d’a ideyolochía contraria, que ye lo mesmo. Fer d’a variedat y d’a diferencia una valura social, cultural y mesmo economica. D’atra man, cal conseguir y guarenciar ixe prestichio y utilidat que’n charro.

Ixe segundo camín se puede fer de muitas trazas. En a sociedat que vivimos, ta que qualcosa tienga prestichio y utilidat, u mesmo exista, cal que salga en “os papels”. Os argumentos de “a comunidat autonoma X no ye una nación porque en a Constitución mete nosequé”, “yes espanyol porque lo mete en o tuyo DNI”, “ en a RAE mete que noseque”, etc…. son penibles, pero son un punto de trobada de muitisma chent, que no entiende, u no quiere entender que ixos papels tamién son a expresión d’una ideyolochía, una serie de poders y d’una politica. ¿Quantas conversas rematan con alusions a l’estatuto, a constitución, a RAE u lo DNI?

Ye por ixo, y por simpla chusticia, que l’acción administrativa y politica, en zagueras infravalurada por muitas, ye tant important. A oficialidat no ye nomás una qüestión simbolica, que tamién. A oficialidat facilita muito muitas cosas. A oficialidat no guarencia cosa en realidat, pero sí en l’esmo colectivo, y en a practica social d’a mayoría de paises d’o mundo. A oficialidat d’una lengua leva una serie de dreitos t’as personas que la charran y t’a comunidat de fablants. Porta, antimás, ixa napa de prestichio que, por cada anyo, s’enrecia. ¿Qual yera o prestichio social de l’euskera u d’o catalán en 1979 y qual ye agora? No ye nomás por a oficialidat, pero no bi ha dubda de que aduya y que ye de chusticia.

L’amostranza en y d’a lengua ye l’atra garra an que se refirma a supervivencia u lo rebilcar de qualsiquier lengua. L’aragonés ya se leva amostrando en as escuelas de bell lugar por bell anyo, pero siempre en condicions más que precarias. L’amostranza puede estar que siga an que millor se viyen todas as mancas que tien l’aragonés: a manca de prestichio y utilidat, que empacha que más mais y pais triguen ixa extraescolar. A manca d’autoridat, que fa que cadagún amuestre como buenament sabe, y lo que buenament sabe. A manca de certificación, que puede permitir que faiga clase chent que no tien o nivel que cal.

Totz istos problemas tienen causas diferents, pero la mayor de todas ellas ye en una ideyolochía y una politica endrezada a acotolar l’aragonés como expresión d’una diferencia que no l’intresa. Ixa, a la fin, ye a principal razón de porqué no charramos.

jueves, 17 de octubre de 2013

Os pleitos d'o catalán: un eixemplo

Twitter ye a tabierna d'o sieglo XXI, a replaceta, a verbena, a on que todas nos tornamos filosofos y expresamos as nuestras opinions con rasmia. Como no podría estar d'atra traza, en os conflictos lingüisticos, Twitter no ye que un reflexo d'a sociedat. Y un buen reflexo me pienso. Todas as pleitinas que tenemos diya par d'atro tamién son en Twitter. Lo bueno ye que en queda constancia.

Una d'ixas pleitinas bi'n habió istos diyas entre, basicament, @natxosorolla y @cierzozgz, encara que tamién i participoron atros. He esleixiu a @cierzozgz (qui se identifica como "un mañico poco convencional") ta charrar d'isto no porque sía más u menos furo, u faya millor u pior pacha con ell. De feito no lo conoixeba dica o diya d'antis d'empecipiar a escribir iste post. Ye simplament un eixemplo que me ha pareixiu paradigmatico d'istas rufiertas y asinas puedo fer-lo servir ta comentar bellas cosas que serían graciosas si no estase porque o nuestro gubierno (y prou chent) piensa alto u baixo como ell.

O pleito prencipió quan @cierzozgz demandó a @CatalunyaIndep que se cambiase l'icono, que yera un mapa d'os Països Catalans, por "respeto a los aragoneses, valencians y mallorquins". Ya sabetz, y si no tos lo digo, que o prochecto politico d'os Països Catalans me pareixe lechitimo, pero de vez una error estratechica y politica, y que no lo comparto, encara que prou que cadagún puede proposar os prochectos que le aganen y prebar de fer-los funcionar. Si o mapa ye lingüistico garra problema, profés.

Aclariu isto, que no'n caldría pero lo foi ta que beluns continen leyendo, @cierzozgz contrimuestra os suyos conoiximientos lingüisticos con un Tweet: "Lenguas del Aragón Oriental Son varias y las respetamos a todas y por supuesto no las imponemos". 

Aquí ya apareixen dos mitos en 140 caracters. D'una man o país d'un millón de filologos que ye Aragón. Totz capables no ya d'opinar, sino de pontificar y distinguir perfectament totz os dialectos y microdialectos, con lexico local y fonetica incluyida de toda la Franja y tot lo dominio d'o catalán. D'atra man a imposición que se suposa que feba l'anterior lei de luengas u que se suposa que pretendemos os indepes, nacionalistas, os catalans u os "vampiros diurnos" que deciba Lisa Simpson.

Quan cal charrar de qualsiquier materia tecnica, cal ir t'a chent que'n sabe. Por muito que yo opine que a fuerza d'a gravedat accelera las cosas a 7,5 m/s2 u que Colón plegó en America pasando por Australia, os feitos son que g=9,8m/s2 y que Colón traviesó l'Atlantico por a on que lo traviesó. Si todas as filologas d'o mundo (as filologas con titol y ixas cosas, no as "filologas de tabierna") dicen que lo que se charra en Perpinyan, Chirona, Fraga, Valencia, Palma y L'Alguer ye lo mesmo y que se clama lingüisticament y historica catalán, yo puedo opinar que no y que s'ha de clamar chino mandarín, pero seré un inculto como poco.

Sobre a imposición d'a lei anterior, remito a l'articlo publicau en Arredol u a qualsiquier atro publicau sobre la materia, porque ye bien esclatera la cosa. Ixa lei yera feble de tot y no imposaba cosa. La de agora, manimenos, sí que imposa lo castellano, metendo bien d'entrepuces a la educación en qualsiquier atra luenga que no sía ixa. Por no charrar d'as politicas lingüisticas d'os gubiernos valenciano y mallorquín en contra d'o catalán en ixos territorios. 

Cuento que lo que ell entiende como imposar ye lo que se fa en Catalunya, a on que catalán y castellano conviven en relativa tranquilidat en a vida cutiana y (quasi) toda la chent d'asti puede expresar-se perfectament en as dos luengas, si quiere.

Alavez @natxosorolla dentra en a charrada y pregunta, educadament "@cierzozgz Per respecte, podries dir quines són eixes llengües que parlem?", a lo que @cierzozgz responde "Benabarrès, Lliterà y Fragatí I respect all languages but I hold abhorrence imposititions Catalans ought ponder!

De nuevas, muito que analisar-ie. Primer, valient por chitar-se t'a piscina. Por un regular, a istas preguntas contestan con atras cosas que viyeremos dimpués. Segundo, a o sur de Fraga pareixe seguntes iste experto lingüista que no se charra catalán, lapao ni cosa parellana. U sí, que me se yo. Tercer, fa servir l'anglés, prebablement a luenga con más dialectos y más dfiferents agora en o mundo y d'a que (me permito fer ista suposición) no dubda en garra inte d'a suya unidat. Torna a charrar d'ixas supuestas imposicions, o castellano nunca no s'ha imposau, y apareixen os nombres locals. Feré atra suposición que creigo que encertaré, decindo que no creigo que ista persona creiga que o castellano de Zaragoza, Uesca, Utebo u Daroca sían luengas diferenciadas (zaragozano, uescano, utebino u darocense).

Natxo, que ye un somardas y un provocador ;-) pregunta a @cierzozgz, alavez: "I què distingeix el lliterà del fragatí? I ja posats, què els diferència del parlar de Seròs?". Ye una pregunta simpla, sobre os argumentos ta decir que son fablas diferents. Tornando a o simil d'antis, si afirmo que Colón pasó por Australia, habré de fer referencia a los estudios que bi haiga sobre o tema, a lo proceso de colonización d'Australia, a los numerosos repuis d'as naus que i deixó u a lo diyario de a bordo d'os capitans d'a Santa María, la Pinta y la Niña. Como ye de dar ni ixos estudios ni ixas prebas existen, igual como no existen estudios ni prebas ta poder afirmar que lo que se charrar en a Litera, en Fraga y en Seros son luengas diferents. Ye un reto facil.

O mesmo @cierzozgz se "retrata" con a suya respuesta: "Tienes razón! Son comunes, identicos en gramática y vocabulario, ahora que caigo todos son #valenciano".  "Reconoixe" a unidat d'a luenga, en no poder contrimostrar lo contrario y, de vez, los clama valenciano recurrindo a atra d'as estratechias de FACAOS, PNHC y Gubierno d'Aragón, cada vegada más dificils de distinguir: lo que sía antis de clamar-le catalán a o catalán. O problema ye nomás o nombre. Mesmo reconoixen a unidat d'a luenga con tal que no se clame catalán. No pareixe isto más un problema politico u mesmo psicolochico u sociolochico que no pas lingüistico?

Cal decir que en istas envueltas d'a rufierta, @cierzozgz ya ha faltau a natxo y a @CatalunyaIndep decindo-les que tienen o tozuelo de complemento y endrezando-se a Natxo como #barretinaarosca. Foi ista aclaración, porque @cierzozgz se va calentando y tot carranyau diz:

"@ienterria @natxosorolla @CatalunyaIndep Señores #barretinaarosca vivir en vuestro mundo y dejar a los demás en paz!"

Pero Natxo, que no rebla ni encara que le falten, contina preguntando a lo experto lingüista:

"@cierzozgz Però saps distingir tamarità de fragatí, o eres dialectòleg de taverna sense saber català como @javierbarrabes i @Jarenaszgz?"

Y contina dando ferrete
"@cierzozgz Si vols, ves sumant. Dis 10 paraules diferens a Tamarit, a Fraga, a Alfarràs i a Morella"

Diez parolas. Un reto dreito y facil. Aquí plega lo millor:

@cierzozgz: "@natxosorolla @ienterria @CatalunyaIndep Si eres un dios de las lenguas minoritarias! Si tanto te gusta vete a cataluña y deja Aragón"

Deixando a un costau o feito de que considere "dios d'as luengas minorizatas" a belun capable de decir diez parolas diferents en Tamarite, Fraga, etc..., plega ixe inte tan repoliu quan un se queda sin argumentos y ninvia a la chent difuera d'o país.

En foi groma, pero me pareixe muito grieu. En Espanya y totz los territorios baixo la suya soberanía, en que tiens un prochecto bell poco diferent d'a gran Espanya monolingüe, monocultural, cristiana, tradicional y conservadera, te ninvian ta Cuba u, en iste caso, ta Catalunya. Si criticas a la ilesia, te ninvian a un país musulmán, si criticas a las dreitas, ta Cuba, Venezuela u Corea d'o Norte y, agora, si criticas a politica lingüicida, ta Catalunya. ¿Que concepto de democracia tien ista chent? ¿No i culle garra atro prochecto de convivencia que no siga o espanyol d'a constitución tal como la interpreta o PP? ¿Cómo, alavez, se les fa tan raro que cada vegada bi haiga más independentistas? "Si no quiers o mio prochecto d'una Espanya catolica, monocultural y monolingüe, marcha d'aquí!". Tot qui se sale d'as suyas "leis de pureza" ha de hopar-ne.

Dimpués torna a forachitar d'Aragón qualques vegadas más a qui esfendemos, simplament, que en Fraga, Valencia, Barcelona, etc... se charra lo mesmo: "Lo dicho pirate a Cataluña que tanto te gusta y los admiras y deja a los aragoneses que hagan su vida" (a no estar que la quieran fer en catalán, ye claro).

Atro argumento penible, y una tipica falacia argumental por cierto, ye enrestir contra l'autoridat de l'atro interlocutor. En iste caso l'autoridat, seguntes @cierzozgz, vien d'estar u no aragonés, en iste tweet "Si no eres Aragonés para que hablas, has estado en todos los pueblos de la franja?" Encara que a siguient pregunta lochica ye ¿y tú?, tampoco no ye un argumento. Si charramos de lingüistica (y nomas de lingüistica), no cal haber meso un piet en a franja ta saber que se i charra catalán, encara que ye de dar que ye prou convenient. Bi ha toneladas d'estudios y evidencias scientificas. Pero a primer parti ye pior. Nomás pueden opinar sobre lo que se charra en a franja as aragonesas, seguntes iste mozo. Ni alemans, suecas, chaponesas y prou que no as catalanas. Toda ixa chent ye contaminada por o pancatalanismo, entre que as aragonesas vivimos en un ambient puro, luen de toda ideyolochía lingüistica, politica, cultural o nacional que nos pueda endrezar a decir que lo fablau en a francha ye una u atra cosa.

Pero ye que ta forro de bota, @cierzozgz presuposa que@natxosorolla ye catalán y por ixo Natxo le pregunta: "Tu que creus, que sóc aragonès, o que no ho sóc? Jo sóc jo i les meues circumstàncies i els meus replies."

Quan @cierzozgz se quedó sin argumentos lingüisticos, u millor dito, quan le'n desmontoron totz, prencipió a tirar d'os politicos, que son ATRO TEMA. Si maitin Catalunya proclama o suyo amor eterno a Espanya, as parroquias de Leida tornan os biens ta Balbastro y Monzón, achiquen os mapas d'os logos d'as CUP ta nomás o principau, as editorials catalanas meten en totz os libros que Espanya existe dende fa 3.000 anyadas y Catalunya nunca no existió y que t'o Compromís de Casp i estioron tres de Vic que pasaban por astí ,y Artur Mas se cambea lo suyo nombre por Arturo, en o Matarranya se continará charrando catalán. Y si maitin se independiza Catalunya tamién.

Y asinas prencipió con as alfayas de siempre:

@natxosorolla Para terminar, estarás también a favor de que Cataluña retenga los bienes de la Franja???

El independentismo catalán se termina rápidamente #boicotproductoscatalanes

@natxosorolla @cesarlasanta @DaltdelaFranja Por cierto dices que eres catalán y del matarraña, esto que es como el Aneto y Fraga catalanes?

Atros dos argumentos que fació servir, tamién son cutianos. Uno ye un supuesto intrés economico en que l'aragonés y o catalán sigan oficials. Deixando d'un costau que tot lo mundo tien lo dreito a prebar de ganar-se a vida como quiera y que dengún no qüestiona os diners emplegaus ta traducir cosas a luengas imperials (anglés, francés, alemán, etc...) u a espardir o castellano "all over the world", en o caso aragonés l'academia de l'aragonés u la d'o catalán no costaba garra perra. De feito, en a mia opinión, no caldría ni que existise una academia d'o catalán en habendo-ie una autoridat lingüistica como ye l'IEC. Ye una mentira que Ferrando "pinganillos" espardió (copiando-la, no ye orichinal) y que se repite terne que terne en qualsiquier rufierta sobre o tema. "Más agora con la que ye cayendo", como repiten tamién.

"@natxosorolla Te van a dar la I en la real academia del #LAPAO y que opina la gente de tu puebo? Piensan como tu"

L'atro argumento, no lingüistico, ye que a independencia será una esferra, ya no porque se'n vaigan de l'estau, sino porque marcharían d'Europa. Europa ye mala u buena siempre seguntes convienga. Tamién da por supuesto que o catalán en Europa ye una mierda punchada en un palo y que una Catalunya independient quedaría isolada de tot d'a resta d'Europa. Y lo ilustra con as cazurradas cutianas:

"Para terminar Deu!!! Que vaya bien!, ya os tiraré jamón por la valla!" y mete iste vinclo.

"En la UE no hay fronteras, pero sí necios. Hasta otra, tomaremos jamón y fuet juntos, de buen rollo"  (Iste ye d'atro que refirma a @cierzozgz y que no sabe que en a UE sí que bi ha mugas)

Y @cierzozgz le responde: "Para los países fuera de la EU si y + para los no reconocidos por la UN. Prefiero la longaniza!"

En o rollo "Espanya y o tocín", ni dentro...

No quiero rematar sin sinyalar atros "pecadetz" que fa como acusar de falta d'educación por endrezar-se enta ell en catalán (ta forro de bota, una luenga que diz conoixer), retwittear a Toni Cantó y Esperanza Aguirre, qui de vez relaciona l'independentismo catalán con ETA, faltar a las plachas de Barcelona, tirar d'o topico d'o catalán radiu, y asinas asinas. 

Como he dito fa bells parrafos: divertiu ta un rato y ta pasar un maitin sin guaire faina si no estase porque ista opinión, toda ella, toda la linia de pensamiento que antimás relaciona politica, luenga, identidat, economía, etc... ye muito present en muita chent y ye lo pensamiento dominant en os gubiernos aragonés y espanyol. Y tien dos nombres: espanyolismo y catalanofobia. Y un danyo colateral (entre atros) prou grieu: a muerte cada vegada más amanada de l'aragonés.

P.D.: Deixo, ta rematar, aquell video que estió viral fa bells meses, a on que una andaluza explica a suya relación con o catalán dende una anvista desapasionada y razonable, siempre dende a suya anvista.



martes, 14 de mayo de 2013

Debatz que (probablement) no bi habría en un Aragón independient (II)

Dengún no naix independentista aragonés. Creigo. Por agora. Conoixco muita chent que ye d'o PSOE, PP u IU, u de dreitas u de cuchas, "por tradición familiar" u porque le "han educau asinas". En a mia opinión ye penible tener una ideyolochía -u relichión, u mesmo equipo de futbol- porque en casa tuya "ye asinas". Que no ye o parchís, por favor.... 

Manimenos cuento que muitos pocos d'os que hue somos indepes haigamos naixiu d'indepes. Como muito serán de casas aragonesistas, u con ambients favorables a los procesos d'emancipación nacional.

Asinas que yo, como a más gran parti, habié de "fer-me" independentista. Que yo en siga, ye tot un proceso de construcción d'o mio esmo, a radiz d'os debatz tenius con as personas que esfendeban l'independentismo u atras opcions como a Espanya federal de diferents menas u un "afundamiento en l'autonomía". Tamién de parar cuenta de como os mios obchetivos ideyolochicos y nacionals no se podrían fer realidat si no yera a traviés d'un Aragón independient. A independencia, ta yo, ye una ferramienta ta poder conseguir uns obchetivos de fer una sociedat, una cultura y un país como a yo me fa goi y a on que creigo que todas y totz podríanos convivir con cierta armonía y en plen exercicio d'os nuestros dreitos individuals y colectivos.

Una d'as razons ta plegar a estar independentista, y aquí conecto con a primer parti d'iste post, ye l'aragonés. Deciba, en ixe post, que bi ha debatz que no tendríanos en un Aragón independient en achustar-se as leis nuestras a lo nuestro territorio y a la suya realidat poblacional. En fer-se leis parando cuenta d'a realidat aragonesa y no pas aplicando en Aragón leis feitas ta Espanya. Remataba o post remerando que, a tamás d'estar una lei feita en Aragón, a lei de no luengas, antimás d'estar una esferra, desconoix a realidat aragonesa de tot, l'amaga, le falta y creba de tot a nuestra cultura, identidat y luengas.

¿Quals son las razons que han levau t'aprebación d'ista lei? Ye esclatero que as suyas promotoras exercen un nacionalismo espanyol cultural y politico dillá de toda dubda. Ixe espanyolismo que, en Aragón, muit a soben prene a forma de catalanofobia, tan estendillada mesmo en ambients aragonesistas. Ixe nacionalismo, ixa catalanofobia vienen d'una aculturación y d'un colonialismo cultural y politico de sieglos ya. En zagueras muito más fundo gracias a la mediamasificación d'a información y, sobre tot, a lo colaboracionismo interior y, porque no decir-lo, a un papel más que qüestionable d'as organizacions historicas aragonesistas que cacegoron en bell punto o mensache nacional en pro d'un "cuchismo progre-guay" que estase mayoritariament votable (pero que no'n estió).

No cal enganyar-se. L'aragonés se la bufa a todas. Pero no pas o catalán, porque Catalunya sí que ye una menaza ta Espanya y t'a suya uniformidat uniformizadera cultural  lingüistica. Qualsiquier chisla de poder (y luenga ye poder) que pueda tener Catalunya, ye una seria menaza ta Espanya. As espanyolas lo saben y no van a deixar medrar una ideyolochía ni una cultura que les pueda fer a tana. 



Que en Aragón se charren atras luengas tamién ye una menaza ta l'espanyolismo. A más gran parti d'as nacions tienen una luenga d'a que fan argüello y sinyal d'a suya identidat nacional. Qualsiquier estau independient no refusa a estar-ne y no refusa d'a suya luenga de traza voluntaria, como fa agora Aragón. Una vegada feito o proceso d'independencia intresa mantener a identidat nacional que ha levau ta ixe proceso. A luenga ye un d'os elementos más importants a ran identitario. Talment o más important. En muitas ocasions por dencima d'a relichión, historia u etnia d'un país. Ye mesmo una riqueza economica, antimás de cultural. Totz os estaus d'o mundo preban de que a suya luenga se charre tot lo que se pueda aintro y difuera d'as suyas mugas. En o caso d'os estaus imperialistas mesmo a pur de estricallar toda la resta de luengas que contacten con ell.


En un Aragón independient, mesmo en o caso de que continase con un modelo capitalista de sociedat, tendríanos qualques factors que ferían que a pervivencia de l'aragonés tenese muitas más posibilidatz:


1. A educación: Qualsiquier estau independient amuestra a historia d'ixe estau y, si un caso, a d'o continent u civilización d'arredol. Si ixe estau antimás s'independiza d'unatro estau colonialista como ye l'espanyol, l'amuestra parando especial cuenta en os "mitos fundacionals" y en os sinyals d'identidat propios. En una educación aragonesa sería impensable amostrar como s'amuestra agora os "Decretos de conquista" (tamién conoixius como de Nueva Planta), l'asesinato d'o chusticia y a invasión castellana d'Aragón, u o Compromís de Casp, .... y sería impensable no conoixer, de vez, a historia de l'aragonés, enreligada tan preta a la historia d'Aragón.

2. Menor intromisión de l'espanyolismo politico y cultural: En ixe Aragón independient esmaixinau, se suposa que bi ha habiu un proceso a on que se ha crebau con Espanya, por lo que l'espanyolismo politico ye, como poco, minoritario. Como he dito antis, a ideyolochía nacionalista espanyola ye a que inspira de tot a lei de noluengas y, en cheneral, toda la politica lengüicida d'as zaguers decadas. En a suya versión aragonesa a on que se manifiesta tan a soben como catalanofobia que, ta no reconoixer a realidat, estricalla tot lo que calga. Mesmo l'aragonés. Sin tener (tanta) presión de l'espanyolismo politico - cultural, no bi habría tantos entrepuces a unas politicas favorables a l'aragonés. A realidat ye que poca chent s'oposa a que se esparda l'aragonés u a que se i adediquen recursos hue mesmo. O problema vien de bellas poquetas personas, vincladas como totz sabemos a l'espanyolismo y, a soben, a la extrema dreita.

3. Ubridura t'o mundo: O pueblo aragonés ye culturalment asimilau a l'ideyal revolucionario francés que tan buen funcionó en Espanya, de una nación, un estau, una cultura, una luenga. Agora mesmo, ixe esquema de mundo se ye esvoldregando en Europa y en tot lo mundo. A pertenencia t'o Reino d'Espanya y o debantdito espanyolismo politico cultural, nos fan esconoixer ixas realidatz u prener-las a soben como "rarezas". En Aragón nos miramos enta Espanya, no pas enta Europa u a resta d'o mundo, muito más respestuoso y conscient d'a pluralidat lengüistica y cultural. ¿Quanta chent en Aragón (a o sur de Ayerbe, si queretz) conoix a existencia de l'Occitano si no ye como parti d'u crucigrama? Lo unico más penible que no conoixer a existencia d'a luenga que tenemos en o norte d'as nuestras mugas, ye no conoixer y valurar as nuestras. Viyer ixas realidatz, nos fería no trobar-nos como "aberrants" (;-)) sino como parti d'un mundo prurilingüe, pluricultural y plurinacional.

4. Meyos de comunicación propios: Ista ye una d'as pocas cosas que tenemos, ¿no?. Heraldo, CARTV y Periodico de Aragón son mass media aragoneses. U como deciba o companyer Purnas, ¿son meyos aragoneses u meyos espanyols en Aragón? A colonización mental y l'espanyolismo banal, si bi ha bell puesto a on que son presents, ye en os meyos de comunicación de masas. Ye de dar que si bell diya se plega en un Aragón independient será por dencima d'istos meyos, que, agora mesmo, fan o chuego a o colonialismo. Lochicament, si se dan totz os procesos anteriors, buena parti d'os meyos de comunicación, pasarían a enfortir a identidat aragonesa y, alavez, l'aragonés.

Resumindo: Un proceso politico de independencia levaría (en a mia opinión) obligatoriament un proceso de descolonización de l'esmo colectivo aragonés y una valuración d'os sinyals d'identidatz aragoneses. Un d'os más importants ye l'aragonés. A luenga sería empentada dende a educación, a politica, os meyos de comunicación, y mesmo a economía y sería valurada, respetada y conoixida difuera d'as nuestras mugas y contaría con menos enemigos interiors. 

Si con tot ixo, l'aragonés morise, a lo menos no podríanos decir que no faciemos tot lo posible.

Nomás anotar ta rematar iste catenazo, que siempre he establiu que yera charrando de un Aragón independient, mesmo con un sistema capitalista. Por si bi ha belun que lo dubda, ixe no ye o mio prochecto personal. Como dicen los Riot Propaganda: L'independència és un fàstic si no és de classe i vermella (A independencia ye un fastio si no ye de clase y roya).