Mostrando entradas con la etiqueta aragonesismo. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta aragonesismo. Mostrar todas las entradas

lunes, 3 de febrero de 2025

Mallacán y lo que une la mosica. (Editorial TdB11x10)

L’aragonesismo ¿ha dispareixiu, s’ha esbafau, ye difuso, ye desorganizau, un poco de tot l’anterior? Los analís son abundants y variaus. Respuestas que me convenzan, no n’i hai. Reflexions publicas, poquetas, y ganas u la capacidat de complegar, reorganizar-nos y ixamplar la base ye, como poco, dudosa.

Ye curioso como, manimenos, lo poder d’a mosica nos fa achuntar-nos y tornar a vivir ixas experiencias colectivas que ubren las puertas a l’asperanza.

Lo sabado 11 de chinero decibanos adiós a Mallacán pa cutio, dimpués de trenta anyos y d’una chiqueta chira de meyo anyo que los levó por tot lo país deixando-nos imachens y vivencias bien bonicas que nunca no ixuplidaremos. Nos deixó tamién tot lo poder d’a suya mosica, cantada en aragonés, que charraba d’o país y d’o mundo que veyemos dende aquí, que chilaba contra lo sistema capitalista, que reivindicaba los sonius d’a nuestra tradición mosical. Ixe poder que fació que nos arroclasenos un ciento de personas que han militau u continan militando en ixo que clamamos “aragonesismo”.

Igual como ya pasó con Ixo Rai!, arribar en lo concierto yera un capazo contino. Uno que ya heba empecipiau de maitins, en tabiernas de toda la ciudat, a on que colletas d’amigas y de colectivos s’heban iu chuntando pa ir-ie chuntas. Astí, en las Esquinas del Psiquiatrico se chuntaba un numbro impresionant d’as personas que mas quiero en lo mundo y, pa que nos imos a enganyar, bellas cuantas d’as que mas odio. Entre ixas parez yeranos una parte bien important d’as que parlamos aragonés en Zaragoza. Astí yeran tamién muitas d’as personas que aspero prengan lo relevo d’os liderazgos en la luita por desfender la nuestra cultura y los nuestros dreitos nacionals.

Ixa capacidat de clamamiento, ixe poder p’achuntar a personas y colectivos que tantas pleitinas hemos teniu, que tanta desconfianza mutua nos profesamos y que tantismo nos hemos tricolotiau no lo tien garra partiu, sindicato, asociación cultural ni organización en cheneral. Nomás lo tien la cultura y, concretament, la mosica. Una apelación a lo politico dende lo emocional, a la luita dende la borina.

Mallacán, dende la ribera y con un modelo estandar d’aragonés, arriboron a tot lo país. Facioron conoixer la nuestra luenga a muitas. Atras, que ya sabeban d’a suya existencia, empecipioron a valurar-la, compreboron que se podeba fer servir pa parlar de Palestina, d’o patriarcau, d’a migración, d’as malotías mentals u d’os abusos policials. D’a suya man, la nuestra luenga arribó t’Alemanya u Chapón. Inspiroron a cuantas bandas que vinioron dimpués y que s’animoron a fer servir l’aragonés en beluna d’as suyas composicions.

Lo suyo zaguer concierto tornó a esdevenir una catarsi colectiva. Dimpués en una Sala López rebutient, los capazos charrutiaban de recosiro, prou que sí, pero tamién d’asperanza.

Pasau lo reseco, tornamos t’a fura y fiera realidat que nos torna a ixe aragonesismo desorganizau, difuso, esbafau u mesmo inexistent. Que las personas mas chovens d’ixe concierto y las que no i fueron habrán de reconstruyir, si ye que ixo ye posible u deseyable.

En ixo les puet aduyar y inspirar l’eixemplo de Mallacán, d’o suyo firme treballo, d’o suyo compromís y coherencia, d’o que consiguioron y han conseguiu en lo suyo zaguer acto publico. Diz que toda piedra fa paret, pero lo de Mallacán ye un muro entero. Aproveitemos-lo.

jueves, 31 de agosto de 2023

Institucions y futuro de l'aragonés debant d'o nuevo escenario. Bella nota

Lo pior escenario electoral se va fer realidat en Aragón y PP gubernará de conchunta con VOX. Sin entrar en atros temas, que atros lo farán muito millor que no yo, creigo que caldría fer bella reflexión sobre lo futuro de l’aragonés y d’os dreitos d’as suyas fabladoras y fabladors. Sobre tot pa que, si la situación ye breu – ¡tan de buen! - no repetir errors.

La magnitut d’o refús.

Me clamó l’atención, de primeras, que las nuestras luengas propias fuesen tant presents en l’alcuerdo de gubierno. Los diners adedicaus a las mesmas son bien pocos, asinas que la enchaquia economica nomás puet convencer a qui se creye toda la faloria de que i hai milenta personas vivindo de l’aragonés u qui desconoixe, por eixemplo, que las academicas d’as nuestras autoridaz lingüisticas no cobran ni un euro por estar-ne. Diz que la luenga no ye de dreitas ni d’izquierdas, y en un plano teorico, asinas ye. Pero la realidat ye que cada vegada que la dreita en Aragón toca lo poder, una d’as primeras cosas que fa ye arramplar con cualsequier paso entabant que s’haiga feito tocant a la desfensa d’as nuestras luengas. Ya pasó con la derogación d’a lei de luengas y la suya sutitución por la lei d’o LAPAO y lo LAPAPYP que los gubiernos de Lambán – con u sin Podemos y CHA – no han quiesto tocar-ne ni una coma.

Entiendo que lo capital politico plega mas por la parte d’o catalán y de tot l’anticatalanimo que i hai entre las militancias y los votants de toz dos partius, porque se me fa que l’aragonés no creya tanto refús. L’argumentario, de feito ye bien diferent. Si en lo caso d’a Francha parlan de que los catalans imposan lo suyo modelo, la mentira que fan servir pa l’aragonés ye que en Zaragoza s’ha creyau una versión «de laboratorio» que no sé quí quiere imposar en l’Alto Aragón, acotolando las modalidaz locals. Argumentos d'un espanyolismo que, bien luent de querer preservar garra variedat local, lo que fa ye trencar cualsequier ferramienta que podamos tener pa desfender-las, refirmaus en iste punto por mas d’un impresentable alleno a ixos partius, por cierto.

Lo zancocho institucional.

Una d’as cosas que mas nos temebanos las activistas ye lo futuro de l’AAL y los suyos institutos. Tasament leva un anyo d’existencia, tot y que s’hese puesto formar y nombrar a los suyos representants fa a saber qué tiempo. Encara no s’ha dau explicacions de porqué se tardó tantismo, pero lo cierto ye que se fació y a la fin tenemos una autoridat lingüistica, refirmada antimás por sectors amplos y diversos. La grafía oficial, lo primer paso que fació, ya ye una realidat a pesar d’as prebatinas d’o Director Cheneral por deixar-la sin efecto, en un d’os movimientos politicos mas vergüenyosos, egoistas y revanchistas que le haiga visto fer a un – teoricament – aragonesista, y n’he vistos muitos. Tenemos dos nuevas ferramientas, autoridat y grafía, que caldrá desfender a tot trance pa que arriben dica una lechislatura con personas decents en los cargos institucionals y no haber de tornar a bastir tot dende los alazez.

Queda tamién en l’aire qué se fará d’as plazas d’as mayestras y mayestros d’aragonés en coles y institutos. Asperemos que lo suyo odio no arribe tant luent, que les pueda mas la galvana u la incompetencia, u que la organización d’as mais y pais de l’alumnau faiga que no les compense.

Doi por perdida cualsequier opción de que programas de tot, u en parte, en aragonés, como Charrín charrán u A escampar la boira continen u reprengan las suyas emisions en Aragón TV. Faría falta prochectos autochestionaus y independients de comunicación audiovisual en aragonés pa que situacions como istas no nos deixen sin referencias d’ixa mena.

De radio, que dengún no se’n faiga, que entre que tiengamos radios libres como Radio Topo u Radio Espiritrompa, astí seremos Tierra de barrenaus, O zaguer ibierno de l’alma y qui quiera y s’anime.

L’activismo organizau

Una d’as mas grans feblezas que tien agora la nuestra luenga ye no tener un activismo organizau, uniu y con capacidat de movilización. Las causas son variadas, embolicadas y ya en he charrau antes, asinas que no entraré en ixo.

Con ixe mal escenario, la buena noticia ye que poco mas puet fer lo gubierno pa acotolar-nos. Ye un problema que tenemos dende habe mas d’una decada y que en istos anyos de DGPL ni s’ha quiesto ni probablement s’hese puesto fer guaire por solucionar-lo. De feito, lo sectarismo d’o Director Cheneral cuento que ha afundau en las nuestras divisions internas como un factor mas d’os muitismos que i hai agora mesmo.

Diz, lo nuevo gubierno, que no i habrá un euro pa las asociacions de l’aragonés y lo catalán. En lo caso de Nogara, igual como atras organizacions, la nuestra dependencia institucional ye cuasi nula. Los nuestros ingresos proceden sobre tot de socias y alumnas, asinas que poco mal nos puet fer en ixe sentiu. Peno por atras asociacions, naixidas u creixidas en istos zaguers ueito anyos que sí que recibiban una parte muit important d’o suyo presupuesto d’ixas subvencions que agora dispareixen. Sisquiá puedan sobrevivir y continar con la suya importantisma fayena.

Lo futuro de l’aragonés.

No me quiero fer canso con un argumentario que he repetiu tantas vegadas que ya m’aburro mesmo d’escribir-lo, pero la clau pa que l’aragonés sobreviva ni ye ni ha d’estar en las institucions. L’administración no va a venir a salvar l’aragonés. Lo fará si las personas que lo fablamos y lo amamos le’n obligamos. Fa falta todas y cada una d’as ferramientas que existen en las luengas, en todas, pa la suya supervivencia. Hemos de desfender las conquistadas: academia, grafía, ensenyanza y mesmo la presencia en la televisión publica. Y hemos de reteixir – no me preguntez cómo porque no lo sé, tot y que bella ideya en tienga – lo ret asociativo y organizativo que fa anyos consiguió levar procesos como Chuntos por l’aragonés u la Coordinadora Aragón Trilingüe, que arroclaba a decenas d’organizacions y millars de personas por los dreitos y las luitas comuns de todas las que queremos que se reconoixca, dignifique y difunda la nuestra realidat trilingüe y los dreitos d’as personas que parlamos las nuestras luengas propias.

Toca no malfurriar tiempos en batallas perdidas, enfortir las organizacions de base, ixamplar l'activismo y la militancia y, con ixo feito, ya arribarán tiempos millors a on que podamos fer servir las institucions pa que en veras represienten la realidat d’o nuestro Aragón, tamién en lo lingüistico.

martes, 3 de enero de 2023

Empecipiamos 2023. Tierra de barrenaus 9x08

S'acaba 2022 y he resistiu la tentación de fer un resumen de l'anyo. Por contra, traigo un programa con a-saber-los contenius, d'actualidat, u no pas tanto. Empecipio con una editorial centrada en lo 20 d'aviento y las radidas celebracions que bi ha habiu, afundando mas en la crisi de l'aragonesismo politico que patimos dende fa anyos.

Lo nuclio d'o programa ye pleno con dos articlos bien diferents, pero que a fe que nos dan qué pensar. Lo primer va firmau por Daniel Salamero Herrera lo suyo titol ye Las fllors que no se ruixan, se mueren. Ye publicau en lo boletín Colectividad de Apoyo Mutuo y ha circulau prou por retz. Me pareixe un texto sobrebueno que mete una mica de talento en iste mundet tant varrenau de fablilandia. Si no te l'has leyiu, no te lo pierdas. Lo segundo articlo plega de man de Pablo Batalla, se titula La izquierda inquisitorial y se va publicar en La Marea lo pasau octubre. Fa una reflexión que se me fa important en un movimiento que siempre nos femos la bamba d'estar-nos debatindo terne que terne y, en zagueras, d'os cudiaus, quan no siempre ye asinas. 

En la parte literaria, locuto un d'os relatos publicaus en lo inktober de 2021, que replegué en lo fanzine L'aragoMés. Tamién tos traigo la resenya de Marea del despertar, novela que firmó, habe anyos, Roberto Malo, un d'os escritors mas alicates d'Aragón.

Tamién i hai mosica, prou que sí. Empecipiamos y rematamos con Pupil·les, una d'as bandas que mas ascuito en zagueras y que aspero te faiga sacar-te muitos prechuicios. La canción d'o programa la firma Sons of Aguirre & Scila con un d'os temas incluyius en las sesions Vamos a dormir morir todos. Lo calaixo d'a canción buenrollera lo imple en ista ocasión un tema de Suu que aproveito pa presentar un poquet lo suyo nuevo disco.

Tant de buen que haigatz pasau un sobrebuen anyo y que 2023 tos traiga cosas rebonicas. Fueras de que pase bell desastre (mas), me tendretz dando ferrete en la radio, lo blog y en bell prochecto mas que ya tos presentaré. Iste anyo trayerá novedatz, ya tos lo puedo anunciar. Y no pocas.

Recuerda que puetz ascuitar totz los programas en Ivoox, Spotify y la web de Radio Topo.

Programa #137

viernes, 1 de julio de 2022

Trenta y seis anyos de CHA

Lo 29 de chunyo ye l’aniversario d’a proclamación d’os Decretos de conquista que vulcoron los fueros y leis aragoneses y valencianos. Ye tamién, y no por casualidat, l’aniversario d’a fundación d’o partiu Chunta Aragonesista. Ixe día lo mio timeline teneba quasi tantas referencias a una como a l’atra efemeride. Y ye que garra aragonesista no puet vivir alleno a ixe partiu. Fa parte, queramos u no, d’o nuestro ecosistema, igual como atras organizacions de mayor u menor entidat.

I milité bell anyo que, en estar chovenot, me pareixió muito tiempo tot y que agora, con la distancia, sé que no en estioron tantos. Facié parte d’o Rolde d’Educación y d’o Comité de Redolada de Zaragoza, a on que me tocó estar una d’as pocas personas que votó en contra d’a expulsión de Chobenalla Aragonesista, la organización a on que tamién milité. D’ixe tiempo tiengo remeranzas a-saber-las. Buenismas y malismas. Alegrías y ploros. I conoixié a beluna d’as millors personas d’o país y a verdaderas ratas que no mereixen ni l’aire que alientan. CHA ye una organización mas, una colectividat humana a on que i hai de tot. Igual como en totz los colectivos que n’he feito parte tanto antes como dimpués.

Quan i entré, a traviés d’a mía militancia en Chobenalla Aragonesista, teneba idealizau lo partiu. Me pensaba que yeranos capables de cambiar Aragón, de fer entender a la población la importancia d’o país nuestro, que valurasen lo nuestro patrimonio y historia, que podesenos construyir una alternativa a l’espanyolismo que modernizase la ideya d’a identidat aragonesa aluenyando-la d’o baturrismo que nos han imposau. Ye de dar que m’entivocaba. CHA ha iu perdendo mensache aragonesista por cada día, esdevenindo una organización poco mas que rechionalista y socialdemocrata con una radida influencia en la sociedat aragonesa.

Fa muitos anyos que CHA no ye lo mío prochecto. I hai personaches con muito poder astí que no son que una clica de sectarios y aproveitaus, con qui no quiero compartir ni cambra. Pero reconoixco que ha sabiu pervivir en un entorno bien dificil. Sobrevivindo a tot lo fenomeno de Podemos quan dengún no daba un duro por ells. Y que mesmo ha conseguiu chicotz exitos politicos que m’han feito goyo. Entiendo perfectament a las compas y amigas que i siguen militando y fendo un buen treballo, sobre tot en lo municipal. No sé si son d’alcuerdo con lo que fan los suyos mainates u simplament tienen mas tolerancia que no yo, que no podría aguantar en un entorno asinas.

Como dicié en iste post, nos cal organizacions y estructuras firmes y que duren. Con totz los suyos defectos, pero que sigan referencia. Nos cal tamién, a las activistas d’a izquierda, asumir que garra organización no será perfecta. Y CHA ye buen eixemplo d’ixo. 36 anyos ya son muitos anyos. Sé lo que puedo asperar de Chunta y, sobre tot, lo que no. Igual como sé lo que puedo asperar de IU, u de Podemos, tot y que ista siga muito mas choven. Talment, mas entabant, con atros quadros y bien porgada de chentucia, CHA pueda tornar a estar un referent pa yo u pa l’aragonesismo radical en cheneral. Y tanimientres, ye un vehiclo pa que muita chent decent, a pesar de tot, pueda fer chicotz cambios a millor en las nuestras sociedatz.

Por atros 36 anyos mas, porque Aragón ye millor con CHA que sin ella, y por la buena chent que i quedatz, tos deseyo suerte y que trobetz la manera de tornar a fer d’a vuestra organización qualcosa que pueda si no militar-ie, a lo menos, votar.

jueves, 26 de mayo de 2022

Finestras aragonesistas

I hai un anuncio en la radio que me clama l’atención cada vegada que lo ascuito. Ye la publicidat menos agresiva que nunca no heba sentiu. No ye nomás que no recurra a las mentiras u que prebe d’asociar con la marca conceptos como “libertat” u “tranquilidat”. Ye que sisquiá informa d’as suyas ufiertas u avantaches sobre la competencia. Ye lo menos publicitario que he sentiu en a saber qué tiempo. Sin slogans, ni claims, ni costodias. L’anuncio diz qualcosa asinas como “si ye pensando en cambiar las suyas finestras, considere la nuestra interpresa como una d’as suyas opcions”. ¿Qué diferencia ufren? ¿Qué tienen millor que la resta? Nunca no lo sabremos. Le falta demandar perdón por molestar a la fin d’a falca publicitaria.

Iste pasau día d’Aragón parte de l’aragonesismo convocaba una concentración baixo la estatua d’o Chusticia de Zaragoza. Lo 23 d’abril ye un d’ixos momentos a on que, con bendición institucional, salimos de l’almario, prenemos la quatribarrada y nos permitimos ixe luxo de amostrar-la un poquet por las carreras d’as nuestras ciudatz y lugars a on que pierde presencia por cada día. Ye un día de remerar lo país, de reivindicar la nación que estiemos, seguimos estando a pesar de tot, y queremos estar. Un d’ixos pocos días a on que nos espolsamos lo miedo de decir que Aragón y las suyas habitants tenemos una serie de dreitos colectivos socials, culturals y nacionals y que no i renunciaremos.

Quan vide, bell día antes, lo cartel a on que se convocaba a ixa concentración, tenié la mesma sensación que con l’anuncio d’as finestras: que les faltaba demandar perdón por l’acto. En letras grans, un “Más autogobierno”. En chiqueta, y antes “A 40 años del estatuto hoy más que nunca”.

Que l’aragonesismo ha reculau bella decada en refirme popular ye indiscutible. Las razons son variadas y dan pa firme debat, que sobrece a-saber-lo la intención d’iste post. Lo que me pregunto ye si rebaixar lo mensache tantismo tien garra utilidat. Levo mas de dos decadas de militancia y ixe mensache de “mas autogubierno” yera viello y feble ya quan empecipié. En Chobenalla, quan nos feba mas vergüenya u prudencia lo d’a independencia, apostabanos por eufemismos como soberanía u autodeterminación que, antimás, sensu stricto, no son lo mesmo. La resta d’organizacions que se definiban como soberanistas tamién feban servir ixe mesmo luengache. Aragón yera un país, una nación. Entiendo, que pa ixo encara me da, que los tiempos son diferents, y que agora lo sentimiento identitario de moda ye “la españita”, que las estanqueras s'ixemenan en los maniquiellos d’a mozardalla y que si convocasenos la mani ixa de “espanyola, au d’astí”, talment no en salisenos vivos. Pero en ixa parte de l’aragonesismo que convocó la mani d’o 23A, y en buena parte d’a que no la convocó (divididos y sin dar batalla, te fuimos perdiendo, país), se ye cometendo la mesma error d’a izquierda de mirar de rebaixar los mensaches pa atrayer mas chent conseguindo en tot caso que la que ya i hai, en marche.

“Autogubierno” ye un concepto tant feble y estirable que lo puet desfender - y asinas lo fa de cabo ta quan - mesmo lo PP. Ye puro rechionalismo d’ixe que demanda infraestructuras viarias y poco mas. Ye lo vasallache que s’aconhorta con chestionar lo que a l’amo no le importe deixar y en la proporción que le permita. Ye un porcentache de curriculo educativo, la competencia de puertos maritimos, la menudalla, los sobradizos…

Astí ye tamién ixa referencia a l’estatuto d’autonomía y lo suyo 40 aniversario. Atra concesión que sisquiá fue por la vía d’as nacionalidatz gracias a Biel y UCD. Un aniversario a on que no i hai cosa a celebrar y muito en qué pensar. Un estatuto que a pesar d’as modificacions, sigue sin reflexar la nuestra realidat en qüestions tant basicas como las luengas.

Soi un aragonesista popiello d’organización. Fa anyos que la mia militancia ye nomás cultural y que no foi parte de colectivos estrictament politicos. Asinas que soi lo target d’ixe cartel, d’ixa concentración, d’ixa convocatoria. Lo de “Mas autogubierno” me deixa tant fredo como l’anuncio d’as finestras y, si no me mirase la parrafiquera de logos d’entidatz que firman lo cartel (beluna quasi unipersonal), mesmo me podría pensar que ye bella mena de convocatoria d’o PSOE que se autodenomina aragonesista entre besada de bandera y desfile militar sin que los suyos socios de gubierno s’alticamen guaire.

Sé que ye dificil, que no son buenos tiempos pa las aragonesistas que nos encerrinamos en estar-ne, que las nuestras diferencias personals y politicas fan quasi imposible que nos chuntemos ni a fer un hordio. Y no tiengo formulas ni elixirs machicos que lo solucionen. Pero me pienso que sí que ye menester ufrir alternativas, con uns mensaches minimos que no nos conviertan en qualcosa folklorica, y a on que la disidencia a la hechemonía d’o espanyolismo ya-no-banal trobe un espacio y una identidat a on que vivir y treballar por un Aragón digno y vivo.

Compatibilizar lo mensache con la emoción ye basico en la comunicación politica. No conoixco a garra persona que la parola “autogubierno”le provoque la mas chicota reacción. Si no se quieren fer servir las debantditas y talment sobreemplegadas soberanía, autodeterminación u independencia, n’i hai d’atras como “dreito a decidir”, y lemas a brozuecos de l’estilo de “un poble en moviment” que, antiparte d’ixa emoción, anyaden un component de clamamiento a la participación popular.

L’aragonesismo no consiguió creixer qüestionando quántos hectometros se trasvasaban si no oposando-se a lo trasvase y a los pantanos que lo permitiban.

lunes, 4 de abril de 2022

Las fulenadas. Historias d'un chobenallo (3)

Fa uns días, en la manifestación d’o 8M, la colleta que fuemos chuntas teniemos un d’ixos debatz que dende fa anyos son cutianos en los actos d’a izquierda arredol d’a batucada que nos iba aturmentando. N’i heba qui quereban estar-ie cerca, porque les fa gracia y atras que quereban aluenyar-se en estar-ne fartas. Lo debat no ye una simpla qüestión de si te fan goyo u no pas. N’i heba qui le’n feba pero que consideraba que una manifestación talment no ye lo millor puesto pa ixa mena de manifestacions artisticas. Ni pa muitas atras bien ixemenadas dende habe anyos. Performances, pancartas chuzonas, disvraces u acompanyamientos mosicals son motivo de polemica y de debat adintro d’as nuestras movilizacions y, como en tantas atras qüestions, no acabo de tener una postura radical enta un u atro costau. Me pienso que a la fin pende d’o momento, oportunidat, esprito y d’o que quiera comunicar la organización d’o acto, que a sobén no ye lo mesmo que quier comunicar qui bi asiste. 

Ixas cosas, batucadas, teatretz, “personaches”... gosan d’estar la imachen que acaba publicando-se en los medios de comunicación. Las periodistas, por voluntat propia, u porque los suyos chefes les ne dicen, buscan fotos que clamen l’atención, que sigan fuents de clickbait. Y todas sabemos que las manifestacions y qualsequier acto de protesta, dende fa decadas, busca sobre tot repercusión mediatica. Una manifestación que provoque una buena foto amaneixerá en medios. Un viache por las carreras d’a ciudat sin mica parafernalia, por muita chent que i vaiga, por muit chusta que sigan las suyas demandas, por muitas personas que se i puedan veyer representadas, pasará a sobén de bislai por los medios y por nuestros dispositivos.

D’isto n’aprendié, por exepiencia propia, en los anyos de Chobenalla. La organización tenió momentos d’a-saber-la militancia. Meses en los que en cada una d’as reunions d’os lunes hebanos de fer un rolde de presentacions ya que siempre amaneixeba bella persona nueva con gana d’apuntar-se a un colectivo que no feba que creixer. Pero tamién tenió atros tiempos que no i quedabanos que quatre incombustibles. Que en las reunions tirabanos de calendario y procedimiento y nos chuntabanos las mesmas personas en la siede de CHA los lunes que lo sabado en lo Crápula, l’Atrio u lo Dispierta Fierro. En ixe tiempo, de baixa militancia y quan encara la relación con lo partiu yera meyo buena, surtió una manera de fer actos que aprecisasen poco treballo y tenesen firme repercusión en medios. Istos gosaban estar ideya d’un treballador d’o partiu a qui clamaremos Fuleno y, en la suya honor, clamabanos a ixa mena d’actos “fulenadas”.

Istos actos yeran enfilaus de tot ent’a prensa. Plegabanos t’a on que fuese dos u tres chobenallos chunto con Fuleno, febanos la momenaza que pertocase, los medios nos tiraban unas foticos y a l’atro día chunto con la foto en lo periodico publicaban parte d’a nota de prensa que previament les hebanos ninviau. No arroclabanos guaires personas porque ni en tenebanos entre las nuestras filas ni yera l’obchectivo d’o teatret. Con que venise bell periodista de bella achencia, y siempre en veniba, hebanos cumpliu.

En l’atro costau yera la resta d’actividatz de Chobenalla: chornadas, charradas, conciertos… que levaban treballo a boticiegas, horas y horas de fochar, de demandar favors, de buscar financiación - CHA nunca no se creyió que ixo fuese una inversión de futuro -, d’embolicar a chent, etc que, encara que plenasenos salas de centros civicos y aulas de facultatz, dimpués dengún no en daba treslau. Por contra, en ixas ocasions yera a on que aconseguibanos ixamplar la nuestra organización, humanament y ideolochica. Quasi todas las nuevas incorporacions veniban d’ixos actos a qui levaba poco tiempo le feba honra pa fer vinclos con la resta y formar-se politicament.

No son incompatibles las primeras con las segundas, pero tiengo claro quals m’estimo mas. D’as fulenadas no queda so que las breus noticias que nos adedicaba lo Heraldo. Dubdo que a dengún no le cambiasen la vida, ni le fese chirar lo suyo sentiu de voto, ni le planteyase dubdas vitals ni politicas. Tampoco no me pienso que las segundas represienten una gran revolución, que haigamos cambiau lo destín d’Aragón, ni costodias asinas. Manimenos, sí que cambioron la vida d’as que i participemos y de beluna d’as que consiguiemos embrecar.

Antes yeran los breus de prensa d’as fulenadas. Agora son los trending topic conseguius a pur de zasca. Pero las experiencias que cambean vidas, los aprendizaches que duran muito mas que una story, son a ormino bien aluenyaus d’os focos mediaticos y los retz socials. No digo que no siga important ixa repercusión mediatica, que en ye, pero l’acción d’a izquierda transformadera ha d’estar en ixe atro treballo d’ixamplar base, de formación ideolochica y de creación d’identidat colectiva. Fayena que, tot y que calga fer a moniquet y sin estrapalucio, acaba fendo millors fruitos que no las flors d’un día.

martes, 29 de marzo de 2022

En un concierto d'Ixo Rai!. Tierra de barrenaus 8x15

Quan me plegó la noticia de que Ixo Rai! tornaban a fer un concierto pa Sant Chorche d'iste anyo, dimpués d'una busca en internet pa asegurar-me de que no yeran fendo-se la mofla de yo, merqué las entradas de camín. No yera un d'os suyos mayors fans. Bi heba buena cosa de bandas que me feban muito mas goyo. Pero disfruté todas las ocasions que tenié de sentir-los. Ixo rai! yeran - y son - parte d'a nuestra vida. Muitas d'as suyas cancions fan parte d'a Historia mosical aragonesa y son responsables de que a-saber-las personas s'intresasen por la nuestra cultura, tradicions, luengas y tamién por muitas luitas socials. A fuesa unibersal estió una d'as primeras cancions que ascuité en aragonés y que me facié empecipiar a preguntar-me qué yera ixe parlar que dengún, ni en casa ni en la escuela, m'heba dito que existiba.

Todas y totz los que viviemos ixos 90s tenemos remeranzas sobre Ixo Rai. Cuento que las de dimpués tamién, encara que nomás siga d'o suyo legau y no pas d'as suyas actuacions. Agora en iste 2022, unas y atras tendremos la oportunidat de chuntar-nos en ixe pabellón que rebutirá de chent y d'aragonesismo.

En iste programa prebo de fer-les un chiquet homenache a traviés d'un repaso a la suya discografía y d'as historias que m'hetz recontau las personas que respondioron a lo clamamiento que facié por retz. Todas ixas alcordanzas comparten cosas como la zambra u l'amor por lo país. No ye casual. Ixo rai describioron la nuestra realidat como pocos en ista tierra. Y lo facioron con rasmia y alegría, fendo de cada concierto suyo toda una borina. Iste concierto de tornada ye, antimás, una sobrebuena oportunidat de chuntar-nos tantas personas que por las nuestras circumstancias vitals no nos veyemos tot lo que nos agradaría. Y de revivir aquellas emocions en uns anyos que pareixeba que se podeban cambiar muitas cosas y que Aragón teneba bella asperanza de reviscolar como pueblo conscient de sí mesmo. Sisquiá sirva pa bufar lo calivo que cuento que todas las d'ixa cheneración tenemos y que prete fuego a las mas chovens.

Dica ixe día, podemos ir repasando todas ixas sensacions con iste programa. Y si te quedés sin ninviar la tuya colaboración, en lo siguient programa, en leyeré beluna mas que se quedó difuera d'iste, asinas que no ixuplides de ninviar-me-la antes con antes.

Recuerda que puetz ascuitar totz los programas en Ivoox, Spotify y la web de Radio Topo.

Programa #122

martes, 22 de diciembre de 2020

Cancions pa una nueva rebelión aragonesa. Tierra de barrenaus 7x07

En 1591, con l'asesinato de Chuan V de Lanuza, remataba la rebelión aragonesa contra Felipe II. Quatre sieglos dimpués beluns seguimos remerando ixa parte d'a nuestra historia como un d'os feitos clau que explican la nuestra realidat actual. Como tantas atras, lo relato s'ha esbafau de tot, quedando en unas "alteracions" que se deixan sin conteniu. Un acto institucional y los actos que organiza l'aragonesismo, en lo sentiu mas amplo que se le puet dar a ixa parola, ye tot lo que remera lo 20 d'aviento en unas calendatas a on que la mayoría d'a población no piensa que en turrons y presents pa la familia y amigas.

D'Aragón, se'n ha cantau a-saber-lo. D'a suya tierra y las chents que i vivimos. D'as cosas que tenemos, las que nos mancan y las que aprecisamos. Y, prou que sí, s'ha reivindicau. Barrunto que cada vegada se le canta menos, pero pa poder asegurar-lo probablement me falte datos y envista historica. En bell anyo aspero poder tornar a leyer isto y pensar que m'entivocaba. Tanimientres habremos de disfrutar d'as cancions que ya tenemos. Ixas que le cantan a la tierra y a lo país. Ixas que muitas hemos cantau con rasmia en manifestacions, conciertos y borinas. De toda mena, porque qualsequier mosica ye capable d'emocionar si se sabe cómo.

En iste nuevo programa tos proposo bella canción pa una nueva rebelión aragonesa. Temas que regular que conoixeretz y que fan parte d'a nuestra cultura mosical y politica. Aspero con isto meter la mía parte en un momento a on que l'aragonesismo no ye precisament en los suyos millors tiempos. En i falta muitos. Podría fer quantos programas como iste, y talment los faiga. Pero cuento que tot lo que suena ye mereixedor d'o titol d'o programa. 

Nota: Pa mas información sobre la rebelión aragonesa de 1591, puetz sentir tamién iste programa.

Programa #90

viernes, 19 de octubre de 2018

Chicotén y la memoria mosical de l'aragonesismo. Cronicas pilaristas 18 II

Pasavilla en lo PIR 2015
Encara que no yera en la mia achenda pilarista, u precisament por ixo, lo concierto de Chicotén d'istas fiestas grans de Zaragoza estió toda una sopresa y fuent de bella reflexión. Iste colectivo mosical feba quaranta anyos y lo celebró con un concierto a on que participó buena parte d'a scena mosical pasada y present d'Aragón: Maria José Hernández y diversos integrants d'Ixo Rai, La Ronda de Boltaña, La Orquestina del Fabirol u Biella Nuei, entre atros, pasoron por lo scenario en una nueit plena d'emocions.

En lo suyo recorriu mosical repasoron muitos temas emblematicos, pero estió quan empecipioron con Ixo Rai quan los recuerdos y la emoción me plegoron en lo corazonet. Con Carta d'amor, ixe himno a los insumisos que estioron engarcholaus por tantos anyos, Ixo Rai me fació revivir los anyos de luita contra la mili y toda la ripa de conciertos que facioron parte d'a nuestra banda sonora d'aquellas envueltas. Lo 15 d'agosto no podeba faltar, y menos pa fiestas. Dimpués i arribó Roberto, de La Orquestina pa fer lo Pasodoble Maziello, y siguioron sonando temas como Ver para creer de La Bullonera, Mermelada de moras de La Ronda de Boltaña u bell par d'himnos de Labordeta: Quien te cerrará los ojos y, prou que sí, lo Canto a la Libertad, que zarró lo concierto a falta d'un zaguer bis.

No ye chusto la mosica que goso de sentir agora, pero sí la que implió casetes, CDs y MP3s por muitos anyos y que de cabo ta quan revisito. La triga estió tot un relato de la banda sonora de l'aragonesismo durant decadas. De cómo la mosica popular teneba ixa sensibilidat por lo territorio que tanta falta le fa a lo nuestro país. Sin ixa tradición mosical, probablement no hesen existiu Mallacán, Prau u Dechusban. Y sin ells, cal que no tenesenos hue  a Fongo Royo, Ni Zorra, Gaire u mesmo Krevi. Ixas cancions y ixas mosicas que tanto aprecisamos las que nos estimamos la tierra.

Aragón ye un país bien mosical. La cultura politica aragonesa y aragonesista va acompanyada d'una cultura mosical tamién. Tot ixo fa que tiengamos un contino, un relato completo, con tramas enreligadas, a on que podemos cambiar radicalment d'estilos mosicals con bells pocos pasos intermeyos, vinclando grupos. Las letras y mosicas de todas las collas aquí nombradas, y de tantas atras regular que ixuplido - ya lo siento -, recuentan la historia recient d'un país y d'as que luitan por cada diya por que la suya cultura contine viva.

Me pienso que lo folk nuestro no pasa hue por lo suyo millor momento, con claras excepcions como puedan estar Bosnerau u Vegetal Jam. Atros estilos sí que sobreviven de millors maneras. En tot caso, la mosica aragonesa y la cultura mosical aragonesista, ha viviu millors tiempos, tot y que siempre ha estau en una situación de febleza. Me fa miedo que ixe relato, constriyiu a traviés de decadas, bell diya se trenque. Por ixo no hemos de baixar la guardia y recordar que, igual como l'aragonés u qualsiquier atro patrimonio, si nusatras no lo protechemos dengún no lo fará. Asinas que continemos y milloremos la difusión d'as nuestras mosicas en las nuestras punchadas, en los nuestros conciertos y en la nuestra programación radiofonica. Asinas faremos chusticia a toda la nuestra chent que treballa por cada diya en que disfrutemos de cultura feita en lo país, y conseguiremos que en lo futuro, nuevas mosicas se barrachen y se chupeixcan d'o legau mosical aragonés.

miércoles, 25 de abril de 2018

Valencia, Aragón y los nuestros diyas nacionals

Quan escribo isto se fa 311 anyos d’a redota austracista en la Batalla d’Almansa. Con aquella redota empecipiemos a perder la nuestra independencia. La guerra continaría bell tiempo mas, pero con poco ya a fer. Lo 25 d’abril, aniversario d’ixa redota, las valencianas celebran oficiosament lo suyo diya, recordando ixa calendata. Manimenos, la suya fiesta oficial, lo diya de Valencia, ye lo 9 d’octubre. Valencianas y aragonesas compartimos muita historia, muita identidat y tamién lo mal de tener un diya nacional oficial con significau muit diferent de l’oficioso.

Acabamos en Aragón de celebrar Sant Chorche, lo nuestro "diya nacional oficial". Por tot lo alto. Con un acto en las nuestras Cortes d’alto standing, an que se chunta toda la chent "important" d’o país. En ista ocasión pa ascuitar como lo nuestro vergonyoso president Lambán presumiba de patriotismo espanyol una vegada mas. Con lo socio “aragonesista” mirando-se t’o ciel y chiflando como si la cosa no ise con ells. En las carreras aragonesas, las ciudadanas con lo periodico baixo lo brazo, leyendo las enqüestas que nos dicen lo que cal votar. Ixe diya recordamos las glorias pasadas, ixa aluenyada Edat Media tant convenient pa l’espanyolismo. Tant comoda, en no tener conseqüencias tant claras en lo nuestro present. Tant romantica y heroica, con ixos almugavars portiando las nuestras quatre barras por toda la Mediterrania. Mercamos la zaguer novedat de Corral Lafuente, "que fa libros que de vez que aprendes, pasas un buen rato". Por la tele nomas charran de Sant Jordi y lo diya d’o libro, y lo baturrismo s’encarranya porque Espanya, una vegada mas, no nos fa caso.

Celebramos en Sant Chorche, que a un rei aragonés se le apareixió un martir cristiano que vivió entre los sieglos III y IV. Ista pantasma diz que aduyó a l’exercito de Pedro I a conquerir Uesca a los musulmans. La Reconquista, una vegada mas, como atro d’os mitos espanyols. Lo cristianismo enradigau en la identidat aragonesa.


En lo País Valenciano, lo diya oficial ye lo 9 d’octubre, diya d’a entrada de Chaime I en la ciudat de Valencia. Unatra vegada lo mito d’a Reconquista. En ista ocasión, a lo menos, celebrando bella cosa que sí que pasó. ¿Urbanocentrista? Pues tamién.


L’atro país chirman, lo tercer territorio con que nos chuguemos lo futuro en lo Compromís de Casp, tien lo suyo diya en una calendata bien diferent. L’once de setiembre remeran una redota militar y las suyas conseqüencias. En 1714, fa mas de tres sieglos, las tropas borbonicas entraban en Barcelona dimpués de meses de sitio, y acababan con los zaguers repuis d’a resistencia austracista. Siet anyos antes aragonesas y valencianas hebanos empecipiau a sufrir los Decretos de Conquista (conoixius tamién como Decretos de Nueva Planta). Las catalanas no tardarían guaire a sufrir-los tamién.

Ixa guerra estió probablement la mas important pa los tres territorios. Dimpués d’a Guerra de Sucesión, Aragón, Valencia y Catalunya perdioron la suya independencia y leis “por dreito de conquista”. Iste feito se remera muit bien en Catalunya, con libros, exposicions, etc. por tot, y con lo suyo diya nacional. Una sobrebuena manera de no olvidar la historia ye fer-ne alcordanza por cada anyo.

Valencia y Aragón, tamién perdiemos aquella guerra. Tamién nos quedemos sin fueros. Manimenos los nuestros diyas nacionals no son festivos. Garra institución no celebra cosa ixe diya. Lo 29 de chunyo, diya que se promulgó lo Decreto de Conquista d’Aragón, nomás da nombre a una fundación de CHA, y no se le dedica ni una ringlera en la prensa local. En ixas calendatas las aragonesas somos contando los diyas que falta pa marchar ta Salou.

Las valencianas sí que trigoron lo 25 d’abril, diya d’a Batalla d’Almasa, pa recordar la suya identidat historica y reivindicar-la. Millars de valencianas salen t’a carrera ixe diya en manifestacions que implen las carreras de quatribarradas.

L’equivalent nuestro, sería lo d’atra redota. La de Chuan V de Lanuza, Chusticia d’Aragón, contra l’exercito de Felipe II de Castiella, que tenió como conseqüencia lo suyo asesinato y l’empecipiadura d’a nuestra perdua d’independencia, que remataría en 1707. Lo 20 d’aviento, las soberanistas aragonesas salimos t’as carreras (u no), femos charradas, nos enzorriamos a viyer si conseguimos olvidar tanta redota, … y aguantamos la relativización contina d’a importancia d’o que pasó en aquella rebelión aragonesa.

Los diyas nacionals han de servir pa remerar la nuestra historia, analisar-la, viyer qué conseqüencias tien en lo present, reivindicar-la, y reivindicar-nos como pueblo con una personalidat propia que sobrevive (en parte, lo menos) a pesar de Lambans, Rudis y los suyos complices.

En la mia opinión Sant Chorche no vale pa ixo. Ye un diya esbafau, vuedo de tot, folklorico estando chenerosas. ¿Qué remeramos ixe diya? Como muito, las Cortes de 1461 que decidioron de trigar-lo pa patrón d’Aragón, con garra conseqüencia sobre la población u lo futuro nuestro. Celebrar lo 29 de chunyo, u lo 20 d’aviento ye remerar la nuestra historia. ¿Una historia de redotas? Pues sí. Porque somos un país redotau. Y continaremos estando-ne si desconoixemos la nuestra historia y si seguimos mercando ixe relato que leva a Aragón dende “l’almugavarismo” dica la transición en un peten, sin que pasase cosa en tot ixe tiempo.


Sería tamién bueno, que antimás de recordar la historia d'Aragón, lo fesenos de conchunta con qui nos acompanyó en ixa redota. Conoixendo mas d'a historia de Catalunya y Valencia, nos conoixeremos millor. Trobaremos, paisanos a los tres cantos d'a muga, totz ixos vinclos historicos y culturals que nos unen y achirmanan, y que tanto intrés tienen dende bell sector en trencar terne que terne. 

miércoles, 20 de diciembre de 2017

Un 20 d'aviento mas

Lo 20 d'aviento habría de servir-nos a todas pa reflexionar bella mica sobre l'estau d'Aragón y de l'aragonesismo entendiu amplament. Fa mas de quatro sieglos, Aragón se devantó contra una inchusticia y por la suya soberanía. Hue, bell repui d'aquello luitamos por que contine vivo ixe sentimiento de dignidat que, igual como l'auron u l'aragonés, nunca no ha desapareixiu de tot, pero ye en las tres pedretas, bien amanau a estar una remeranza nostalchica.

Politicament nos trobamos popiellos d'una gran fuerza politica que arrocle l'aragonesismo y, lo que ye pior, que pueda ficar en los debatz publicos la necesidat evident de que Aragón siga sucheto politico soberano, u simplament, fer charrar d'os problemas mas cercanos y urchents d'a tierra nuestra. Las que ne b'ha agora mesmo, u no acaban de plegar en toda la chent que nos cal, u han rebaixau lo discurso dica esdevenir inutils pa qualsiquier cambio real. 

L'espanyolismo ha arramplau, sobre tot en lo zaguer tercio de l'anyo, con qualsiquier problematica propia. Los nuestros debatz y circunstancias los han pasaus a un segundo plano politico y informativo, en favor d'una campanya propagandistica en contra de l'independentismo catalán y d'o dreito a decidir d'ixe pueblo, y por extensión, de totz los pueblos sin estau.  Mesmo parte de l'aragonesismo, s'ha posicionau con l'espanyolismo, u en posicions de falsa neutralidat cuanto a iste tema, perdendo qualsiquier lechitimidat a la hora d'una futura reivindicación soberanista.

La mesma celebración d'ista efemeride d'o 20 d'aviento no s'ha puesto fer, atro anyo, de manera unitaria. Lochico, en viyer las diferencias que nos separan y la suya profundidat. Soi lo primero que, con seguntes qui, ni pa fer una biera. Y ye que caldría tener claro quals son las reivindicacions que consideramos medulars en lo movimiento aragonesistas. Si nos qüestionamos mesmo la posición cuanto a reivindicacions historicas como la oficialidat d'as nuestras luengas, u lo reconoiximiento d'o dreito a decidir d'os pueblos, l'aragonesismo no sirve pa cosa.

Pero como bien remera de cabo quan Txemaurri, lo redotismo se castiga con gulag, asinas que quiero dar ixa chisla d'asperanza, u optimismo, u como le queratz decir. La mia cheneración politica creixió en un momento muit dulz pa l'aragonesismo. La menaza d'o trasvase fació que, de rapiconté, apareixese aragonesistas como fongos. De vez, l'aragonesismo mas oficial rebaixaba a moniquet lo suyo discurso entre que nusatras afundabanos por cada diya en lo soberanismo como parte d'a solución a los problemas nuestros. Lo resultau, una perdua de bases y votos y, lo que ye pior, una perdua de referent politico institucional soberanista.

La cheneración d'as mas chovens d'agora, han habiu de construyir lo suyo discurso en un ambient muito mas dificil. Manimenos han sabiu fer-lo, en la mia opinión, d'una manera muit efectiva. No soi d'alcuerdo con tot, como no en soi con dengún, pero en linias chenerals, tienen un discurso claro, contundent y que esviella bell vicio que tenebanos. Y sobre tot, no s'esbafa los mensaches en busca d'arroclar sectors que poco u mica tienen a viyer ideyolochicament con lo soberanismo.

Viyer tantisma chent choven en actos u manifestacions como la d'o pasau 16 #PerLaLibertat, u en la charrada "La clase obrera y el derecho de autodeterminación" de fa un mes, ye un buen sinyal de que, mesmo en los piors momentos, lo soberanismo puet movilizar-se y tien futuro.  Estió tamién, una oportunidat en un momento dificil, de trobar-nos abrigaus con ixa calor que da las companyeras de luita, y que te fan querer continar luitando.

Ni yo ni muitas atras, ya no valemos pa prebar de reteixer relacions con todas las que femos parte de l'aragonesismo. Tiengo la mochila masiau cargada d'historias y historietas. Pero confio en la responsabilidat y capacidat d'istas chovens cheneracions pa fer-lo. A la fin, todas nos consideramos herederas politicas y historicas d'aquells que se devantoron contra la monarquia hispanica fa mas de quatro sieglos y somos en la mesma luita de fundo: desfender los nuestros dreitos y desobedeixer debant d'as inchusticias. Que iste siga lo zaguer 20 d'aviento que siga un 20 d'aviento mas.

miércoles, 6 de abril de 2016

O soberanismo (1/2) Tierra de barrenaus radio 2x07


Estar soberanista en Aragón ye fer parte d'un movimiento politico muit chiquet. China chana s'ha iu creixendo. A entrepuzons y con muitas dificultatz, se va conseguindo fer-se un espacio aintro d'a cucha d'avantguardia, revolucionaria, alternativa u como se le quiera clamar. Pero con tot y con ixo, as soberanistas continamos estando una rara avis.

Somos cargadas de razons, ta qui quiera ascuitar-las. Ta qui no creiga en topicos y cunyadismos, ni tienga a identidat aragonesa como un complexo u una carga, o soberanismo. O soberanismo ye muito más que no postureo u imitación d'atros movimientos de liberación nacional. Pero ta entender ixo, cal fer orella con firme ficancia y espullar-se de prechuicios.

O programa de radio, como ya he dito bella vez, ye una mica terapeutico tamién. Como as soberanistas somos pocas y siempre aqueferadas, de cabo ta quan nos cal chuntar-nos, charrar d'as nuestras cosas. L'Esfendemos a tierra en ye buen eixemplo. Verbalizar as cosas ye important, asinas que tamién creigo que ye menester preguntar-nos y qüestionar-nos terne que terne as nuestras razons ta estar soberanistas (u qualsiquier atra cosas, ye claro).

Ixas dos razons son as que me levoron a fer ista serie de dos programas sobre o soberanismo. En dos programas, con una duración total de poco más de quatre horas, charraremos ueito soberanistas sobre propuestas, ideyas, identidatz, vivencias, ... ¿Por qué bi ha dos programas, y no pas uno de quatre horas? Tos convido a ascuitar-lo y descubrir-lo!

jueves, 27 de agosto de 2015

Etiquetau

Fa ya bell anyo faciemos una trobada en Madrit de companyers d’una interpresa an que treballaba. Un d’ells prencipió a preguntar a la resta por o suyo signo d’o zodiaco. A la fin plegó lo mio turno, encara que yera prebando d’amagar-me ta escusar-me haber-le de refusar. Quan me preguntó o signo mio le respondié con un “mira manyo, no me defino ni como hombre, como ta encasillar-me en una chorrada d’ixas”. No yera una respuesta que hese pensau. Me salió de bien adintro. L’hombre se quedó enarcau de tot y, encara que insistió una segunda vegada con un “pero, quan naixiés?”, cuento que o mio luengache corporal le fació revlar.


Aquello me fació dimpués pensar sobre tot l’etiquetache que somos sometius. Ixe encerrinamiento que bi ha en trestallar-lo tot en categorías zarradas. Por un regular con foscas intencions antimás. Porque qui etiqueta, masiau a soben, lo que quiere ye que a chent de tal u qual colla no tiengan os mesmos dreitos u sigan refusaus de bella traza.


D’etiquetas en ista vida, siempre me’n ha sobrau. Nunca no he sabiu guaire bien como definir-me politicament, por eixemplo. Encara que si me preguntas por qüestions en concreto te sé responder. Fa tiempo facié un test d’ixos que te va preguntando por as opinions sobre temas politicos y me situaba en un socialismo radical. “Pues muito bien”, me pensé, y continé alparceando Facebook. Siempre que me preguntan por ixo, contino sin saber definir-me como una cosa u atra. As definicions, ta otri.


As zapatistas lo tienen bien platero y levan con argüello a indefinición (1). U millor dito ixa propia definición. Dillá d’as etiquetas que les hesen levau ta una ortodoxia de mal aplicar en un territorio como lo chiapanenco, habioron de fer-se a suya propia teoria politica, alazetada en ideyas “de cuchas”, prou que sí, pero fendo un camin propio y,encara que pareixca imposible, pragmatico de vez que utopico.


En ixa tendencia mia a refusar as etiquetas, me sorprende a-saber-lo o goyo que le fa a la chent autoetiquetar-se y ficar-se aintro d’un d’ixos truixos. Y mesmo más me soprende a poca reflexión que fan antes d’etiquetar-se. Una d’as que más curiosas me pareixen y que ye sinyalera d’a nuestra sociedat ye l’etiquetache relichioso. A soben leyemos ixo de “o X % d’a población espanyola se define como catolico”. A ilesia catolica ye practicament o solo argumento que tienen ta esfender toda mena de inchusticias, privilechios y demás. Pero, como ya comenté bell diya por Twitter, caldría cambiar la pregunta. De feito, caldría fer-ne quantas, ta definir a la población como catolica u no pas. “¿Creye vusté en la transubstanciación? ¿Y en la trinidat? ¿Qué opina sobre a vericidat de l’antigo Testamento? ¿Quantos pecaus ha cometiu ista semana? ¿Quantas vegadas ha iu t’a ilesia en o zaguer mes? ¿Quantas vegadas se ha confesau? ¿Plegó virchen t’o matrimonio? ¿Creye que o Papa ye o portavoz de Dios en a tierra?” serían preguntas millor feitas y que, probablement, fesen baixar prou o porcentache de catolicas.


Lo que uno ye u no ye, siempre ye de mal definir. Si estar un hombre ye gronxiar-te con o futbol, fer-te bamba d’as conquistas sexuals con os amiguetz, ninviar toneladas de porno por WhatsApp, quedar-te en a barra entre que tanye a orquesta, ...que no conten con yo. Os mios chenitals no definirán a mia personalidat. Ixa uellada tant heteropatriarcal que s’imposa socialment d’a masculinidat fa que me trobe muito incomodo masiau a soben, u que tienga bien pocos amigos con “o”.


Cuanto a la identidat nacional, a definición tamién gosa d’estar un aria de mal etiquetar. Cuento que os espanyolistas no saben cuanto han feito por l’independentismo en asociar inevitablement a identidat espanyola a o maltracto animal, l’apolochía d’o carnivorismo, a relichión catolica, l’heteropatriarcau, a galvana, o monolingüismo y a “picaresca” como argüello,  …. y tantas atras cosas. Tot resumiu en ixa repolida frase de “Si quien a un Viva España con un Viva no responde, si es hombre no es español, y si es español no es hombre”. Pues ye claro, ni hombre, ni espanyol.


Zapatero primero y Iglesias dimpués han prebau de costruyir una identidat nacional espanyola alternativa. O primer con aquello d’o patriotismo constitucional, con muit poco exito. O segundo con bell remedo d’o patriotismo latinoamericano, que no acabar de chupir precisament. Os dos lo tienen bien dificil. Antimás de l’herencio de sieglos de construcción nacional espanyola, reforzaus por quaranta anyos de dictadura militar nacionalista y trenta y pico de nacionalismo banal no son de buen cambiar, asinas de rapiconté.


A identidat aragonesa, siempre supeditada a la espanyola, ye entendida por muita chent como una prolongación d’ista con bell rasgo propio. Concretament bella expresión floklorica, chilar una mica más, una mica de ruralismo y, sobre tot, un mayor odio a l’enemigo común que ye Catalunya. Y de cabo ta quan Euskal Herria. Creigo, u quiero creyer, que si l’independentismo aragonés bell diya trunfa, será porque habrá creyau una identidat nacional aragonesa en as antipodas d’ixe cazurrismo espanyol.

Por os chenitals mios me quereban meter una etiqueta, por o puesto an que naixié u vivo unatra, por as personas que me fan goi u tiengo sexo, as ideyas politicas mias, a mosica que ascuito, as drogas que prengo, as cosas que estudeo, as trazas de minchar,... y mesmo por a posición relativa que teneba bella estrela respecto a la Tierra fa bell sieglo. Pues no. Tot ye muito más embolicau que quatre etiquetas, y no tos feré o treballo facil.

NOTA:

(1) Copio a traducción un texto d'as zapatistas que charra sobre isto y que me pasó Arale d'aqui.
En buscando a l'otri, una y atra vegada fracasemos. A qui trobabanos u nos quereba menar u quereba que le menasenos. Bi heba qui se acercaban y lo feban con a intención de emplegar-nos, u ta mirar-se enta dezaga, siga con o recosiro antropolochico, siga con o recosiro militant.
Asinas, ta uns yeranos comunistas, t'atros trotskistas, t'atros anarquistas, t'atros maoístas, t'atros milenaristas, y astí les deixo qualque "ista" ta que metan lo que conoixcan.
Asinas estió dica la Seisena Declaración d'a Selva Lacandona, la más peligarcera y la más zapatista d'as iniciativas que hemos feito dica agora. Con a seisena a la fin hemos trobau qui se nos mira de frent y nos saluda y abraza y asinas se saluda y abraza. Con a Seisena a la fin los trobemos a vustés.

lunes, 29 de junio de 2015

Tabiernas d'Aragón (3): Dispierta Fierro

"Sometimes you wanna go where everybody knows your name...." prencipiaba a canta d'a serie Cheers. Bi ha habius pocos bars que m'han feito sentir como en casa mía. D'ixos que i dentras y prencipias a saludar a totz. Que mesmo aduyas a la plantilla a escobar u a replegar. Que bi ha una relación familiar con a parroquia y as cambreras. Que ye, a la finitiva, casa tuya. O primer estió o Planta Baja, que bell diya habré de charrar-ne. O segundo, l'Atrio, que ya en he charrau. O tercer, ya en a Madalena, estió Dispierta Fierro.

Soi incapable de remerar o primer diya que dentré en o Fierro. Pero en muit poco tiempo prencipié a pasar-ie horas y horas. O bar yera en a carrera Estudios, "ixa que fa tanta pudor a queso", que le dicen as foranas. Bien cerqueta de L'Albada, atro guariche mitico que contina ubierto, no sé por quanto tiempo. A chent que lo ubrió yeran viellas conoixidas de l'aragonesismo. Muitas chunteras, pero con bella excepción y con as puertas pataleras ta qui no'n yera. O Fierro siempre yera un puesto de compleganza a on que chent de muitas sensibilidatz diferents de "l'aragonesismo" nos chuntabanos ta zorriar, bailar y, prou que sí, apanyar Aragón y o mundo.

Cuento que a gran obra d'o Fierro estió a d'ufrir-nos un puesto a on que socializar-nos y a on que ixamplar a militancia en muitas d'as nuestras organizacions. Yera o bar t'a on que ir dimpués d'as manis u d'as clases d'aragonés y a on que fer fiestas ta replegar perras ta emparar as organizacions u mesmo ta bella ONG chiqueta. Cumpliba una función que caleba muito en ixas envueltas, y que creigo que contina calendo hue. Conoixer y compartir luitas. Muitas conoixioron a realidat de l'aragonés, de Yesa, u d'atras muitas luitas "poco televisivas" entre ixas paretz.Tamién estió o puesto a on que muitas faciemos grans vinclos personals. Parellas sentimentals y sexuals, amistatz de toda mena (y dica bella enemistat) son naixidas d'aquell mitico guariche.

Dechusban en concierto en o Fierro (2007)
O Fierro yera constituyiu como Asociación Cultural. Ixa formula a on que se pencha qualsiquier organización que no sabe guaire bien como legalizar-se. Pero o feito ye que sí que facioron un treballo cultural. Antimás d'estar un d'ixos pocos puestos de Zaragoza a on que se podeba charrar en aragonés, o Dispierta Fierro siempre yera ubierto t'as mosicas. A mosica en directo yera cutiana, y un d'os puntos fuertes d'o Dispierta Fierro. Mosicos de Gaire, Biella Nuei, A Cadiera Coixa, Comando Cucaracha, .... i pasoron fendo concierto u jams eternas, creyando ixa morfuga que hue nomás puetz trobar en L'Albada y poco más.

Pero sin garra dubda, o concierto más historico d'o Fierro estió en uns Pilars quan La Ronda de Boltaña, que ixe anyo no teneba actuación en scenario, acceptó de fer-ie un concierto. A cosa ni s'anunció, pero en ista alpacera ciudat o boca a boca tien a soben más rasmia que 100 twitteras dando ferrete. Dende bella hora antes ya la chent dondiaba por o vico preguntando quan empecipiaba. Quan, a la fin bi dentroron, quasi no se i culliba, pero, como siempre, facioron un conciertazo, en un ambient como nunca no he tornau a viyer. Encara conservo a chambreta d'Os "Rondabandarras", club de fans d'a Ronda, que facioron poco tiempo dimpués, y a on que entre atros puestos, saliba o concierto d'o Fierro. Mala suerte que dende alavez m'enreciau una mica y ya no me preba bien.

La Ronda de Boltaña en o Fierro. (Desconoixco l'autora d'a foto)
Como he dito, atro d'as grans cosas d'o Fierro, yera tener un espacio de socialización. En ixas eternas nueitz de borina, naixioron grans ideyas. Unibersidá - Coleutibo Aragonesista, simient de l'actual SEIRA, lo teneba como segunda casa y bi organizabanos borinas y mesmo bella asambleya. Tamién se i organizó bella celebración d'o 20 d'aviento, como o historico en a Peña El Braban con Dechusban, Comando Cucaracha y Jose Antonio Labordeta.

En ixe concierto, por cierto, presentó Comando Cucaracha la canta "Dispierta Fierro", esdevenindo asinas o segundo (y por agora zaguer) bar d'A Madalena con canta propia, dimpués de que Ixo Rai fese o tema "Entalto!". Tamién estió alavez una d'as mias primers pleitinas con l'ababol d'a SGAE, a qui teniemos dando mal toda la tarde mientres montabanos o concierto y a qui Labordeta ninvio a escaparrar en un petén, en un d'os momentos más graciosos de vez que penibles que he viviu.

Labordeta en L'homenache a Chuan de Lanuza de 2003.
Organizau, entre atros, por Dispierta Fierro

O Dispierta Fierro yera tamién, un micromuseu de l'apegallo aragonesista. A bancada yera siempre plena d'apegallos que feban ellas mesmas, u que i deixaban os colectivos que i pasaban. Pero lo millor de tot, yera la paret de dezaga d'a barra, a on que cada centimetro yera tapau por un mosaico d'apegallos a on que se'n chuntaban d'historicos y de nuevos, grans y chicotz, disenyaus y calimochers. 

A mosica que se i meteba pendeba muito de qui punchase. Dende o rollo más folki de Carlons, a la vesant más rockera, combativa y canyera de Sonero, pasando por as sesions folki-chorras de Dabi u los un-poquet-de-tot d'a resta. Ixo sí, La Ronda sonaba todas as nueitz. Fer, alavez, una lista de Spotify como as que he feito d'o DeVizio y de l'Atrio ye imposible. Porque antimás, a metat d'as collas que i sonaban, sisquiá son en a plataforma mosical. Pa que dimpués digan que i ye tot....

Parte d'o cartel d'o concierto homenache a Chuan de Lanuza
Amprau d'o blog Aragonando
Os zaguers tiempos, o Dispierta Fierro iba esvoldregando-se, mesmo literalment. Qui lo menaban yera por cada anyada más cansos y no i dentraban nuevos. O local, amás d'aguantar bella pinyora, se yera fundindo, apareixendo-ie crepazas y mesmo una fuesa que, por bell mes, estió tapada por un tablón de fusta y un barral de biera. A la fin, o Fierro cumplió lo suyo ciclo vital y baixó a persiana, deixando-nos a muitas sin un troz de casa nuestra.

A zaguer vegada que i dentré ya yera zarrau feba una semana. Os piquers heban feito una crepaza que traviesba tot lo local, y que dentraba bell poco más d'un metro tierra abaixo. Aquell diya aprofeité ta fer as zaguers fotos d'as pintadas d'os escusaus. Remeré os momentos que hebanos pasau de conchunta con Arale, as chobenallas, as enrestidas, as d'UCA, as nogareras y tantas y tantas personas que i conoixié. Remeré os charrazos eternos. Remeré como plegaba o sabado y quan demandaba la primer pichera de biera, le deciba a lo cambrer que me cobrase las que m'heba deixau de pagar o viernes. Remeré como mesmo as mias amigas de l'instituto, u a mia chirmana, mica aragonesistas, i heban pasau buenos ratos. Me costó a-saber-lo de fer ixa zaguer uellada, sabendo que nunca no tornaría a pisar ixe guariche que tant feliz m'heba feito. 

Mosaico d'imachens d'os escusaus

Dispierta Fierro fació casamuda. De local, de nombre y, un poquet, d'esprito. A qui organizoron aquell local les caleba atra cosa, atra morfuga. Ya teneban crías y yeran, y son, en atra etapa vital. Asinas que, en a carrera Heroismo, naixió Casa Lambrote. Unatro puesto bien pincho, a on que, con bell cambio, continan muitos d'os sinyals d'o Dispierta Fierro. A gastronomía, o folk, a mosica en vivo, La Ronda, l'aragonés, ... tot ixo contina tamién en o nuevo local que tos convido a visitar en Pilars, por eixemplo.

Y d'iste, y d'atros locals parellanos, u no tanto, charramos en o 4º programa de Tierra de barrenaus Radio, que s'emitirá iste chueves 2 de chulio y que prebaré de penchar en que pueda aquí, como a resta de programas.


viernes, 27 de diciembre de 2013

O Chusticia y a mia visita con GozARTE

Escribo iste post dimpués d'a polemica creyada en Twitter arredol d'a interpresa GozARTE que, entre atras cosas, fa visitas guidadas por Zaragoza. Como cuento que no todas as lectoras tienen FB y twitter, cuento un poco la cosa...

A historia prencipia quan, dende una cuenta oficial en FB de GozARTE meten iste mensache:
"Criticamos a los catalanes, y este monumento que se inauguró ayer en Zaragoza es una manipulación de la historia exactamente igual a las que hacen ellos."

Ya o feito de que prencipie lo texto con "criticamos a los catalanes" significa que ye feito a criticar a los catalans y no pas a atros por as suyas manipulacions (u lecturas) d'a historia. Pero rai, que ixo ye lo de menos. Lochicament, ixe comentario fa polemica, pues muitos no trobamos garra manipulación en ixe texto. Ye más, ye un d'os pocos que surte dende l'analis historico que fan d'os feitos d'as alteracions d'Aragón de 1591 a embute de historiadors, como segurament sabrá qui lo escribió. Porque de textos surtius dende a historiografía oficialista, espanyolista, castellanista, u como la quieratz clamar, bi'n ha arrienda por tot lo país, y no digamos dillá d'as nuestras mugas.

Qui leyemos isto (yo lo facié prous diyas dimpués) entendemos que a supuesta manipulación be d'estar en considerar a l'exercito reyalista (nunca no dicen castellano) como forano que yera. Sobre iste afer, podetz leyer a respuesta de El Todopoderoso (nick de FB, lochicament) que me pareixe perfecta y que copio a la fin d'o post.

Pero lo que quereba en iste post yera comentar a mia experiencia con a interpresa GozARTE y concretament con a visita que facié con ellas sobre o Chusticia.

Quan viyé por primer vegada que existiba una interpresa que feba visitas guidadas y teatralizadas por Zaragoza, me facié bien contento. Como sabetz, a historia d'Aragón y de Zaragoza m'intresan a-saber-lo, y tamién me fa muito goyo lo teatro. Asinas que a escape prencipié a seguir as suyas actividatz. Fa muitos anyos prebé por primer vegada una d'as suyas visitas sobre a convivencia d'as tres culturas por a parti d'a Seu de Sant Salvador, as carreras de dezaga y rematando en a ilesia de Sant Carlos, que antis mas estió sinagoga. Faciemos a visita una colleta de Nogara, encargando-me yo d'organizar-la. Mientres a visita feban chiquetas piezas teatrals y interaccionaban muito con qui ibanos. En salié prou contento y con muitas ganas de tornar a achustar-los.

Precisament ixo facié bell tiempo dimpués con atra visita que feban en a Seu de Sant Salvador. Yera una visita arredol d'a muerte (creigo que yera Totz os santos u bella calendata amanada). Nos i charroron sobre a chent que i ye apedecada, entre atro sobre Pedro Arbués, un d'os mios episodios favoritos d'a historia d'Aragón. I estiemos dos horas que se me facioron curtas de tot. A Seu ya ye impresionant de por sí, pero si antimás te recontan as historias que i pasoron, te i puetz foter buena cosa d'horas. Me quedé muitismo más contento que a primer vegada, y ixo que yera dificil....

Poco tiempo dimpués, creigo que no heba pasau ni un mes, pillemos a visita sobre o Chusticia(2). Os precedents yeran buenos, asinas que Arale y yo ibanos bien ilusionaus. Hebanos quedau ta prencipiar a visita en a puerta de Capitanía, bien amán d'o monumento a lo Chusticiazgo. En ixe inte, bi yeran as chunteras fendo o suyo homenache a lo Chusticia Chuan V de Lanuza. A moza que menó a visita comentó que "o 90% d'os que i yeran no sabeban ni lo que yeran homenacheando", con una actitut prou farute. Ya sabetz que a la CHA no le tiengo mica carinyo, pero ixe comentario me molestó prou. ¿Qui ye ella ta chuzgar a toda la chent que i yera? De feito conoixco prou bien a muitos d'os que i yeran, y beluns saben muito sobre historia, y apuesto que o 90% de qui bi yera sabeba perfectament porque i yera. Y no cal que torne a decir aquí a mia opinión sobre a CHA, que no ye precisament favorable....


Encara que o titol d'a visita yera sobre o Chusticia, se i charró más sobre o reinau de Felipe II (1) que sobre a historia d'o Chusticia. Seguntes a menadora d'a visita, Felipe II "quereba muito a Aragón y preba en yera que casó a la suya filla, Catalina Micaela de Austria en Zaragoza". Que ye como decir que Juan Carlos de Borbón quiere muito a Catalunya porque una d'as suyas fillas i treballa. ¿Le'n preguntamos? Continó decindo por o camín lo inchusta que yera a historiografía aragonesa con Felipe II. Cuanto a lo Chusticia, quan charraba d'ell, siempre recurriba a que "estió mal aconsellau", que "yera muito choven y sin experiencia" y ixe discurso que cuento que muitas habretz leyiu ciento vegadas. A referencia t'os nobles que esfendioron as leis aragonesas siempre estioron ta criticar os suyos intreses. No charró mica d'a represión posterior, ni comentó (ta bien ni ta mal) a placa d'o mercau central, que i leva decadas y que, a tamás de tener o mesmo texto que o nuevo ferrinchón que ye o memorial a o Chusticia, no heban criticau.

Prou que tienen tot lo dreito, como qualsiquiera, a interpretar a historia como le pete, siempre que no mienta. Pero lo que me flore ye que presuman de neutralidat quan no'n son. Facioron una interpretación d'os feitos de tot espanyolista y amagoron u no'n charroron de muitas d'as cosas que pasoron en ixas envueltas. Ni as modificacions lechislativas d'o nuestro ordenamiento, ni os asesinatos de foralistas (fueras d'o d'o propio "malaconsellau" Chusticia), ni a prebatina d'invasión dende Bearn, ni os dos anyos que continoron as tropas castellanas en Aragón, ... A manipulación por omisión, ¿no ye tamién manipulación? (4) ¿Que estió más important ta Aragón y ta saber a relación de Felipe II con iste país, tot lo que pasó antis, mientres y dimpués arredol d'as "alteracions d'Aragón", u que a suya filla se casó aquí?

Iste chueves, quan m'enteré por whatsapp de l'empandullo que bi heba querié alportar a mia experiencia con GozARTE que nunca no heba feito publica, y twiteyé:
 

"Yo estuve en visita de sobre el Justicia y no me extraña que critiquen la placa. 2 horas se pegaron loando a Felipe II

No asperaba ni quereba respuesta de GozARTE ni de dengún, pero pareixe que toqué bella fibra porque a persona que nos fació a visita a escape respondió, decindo que yera neutral: ni de Felipe II ni de Chuan de Lanuza y que caleba investigar y no pas inventar(5)  y negando que hese dito lo que heba dito en a visita que facié. Lo d'a neutralidat en ixe aspecto me suena tanto a "ni masclista ni feminista" (3), la d'a Guerra Civil, u a tantas d'ixas "neutralidatz" de qui no quiere mullar-se y remata chupiu. Lo de investigar y no pas inventar, me pareixe muito bien, y le convido a leyer atros historiadors d'os que ella be de leyer y atras fuents d'as que ella be de consultar. Lo que ella dició, lo dició y como ye la mia parola (y la d'Arale que yera a o canto mio y sintió lo mesmo) contra la suya, creyetz a qui quieratz. O feito ye que dimpués, tanto en FB como en Twitter, y tanto o perfil personal d'a persona que nos fació a visita como o perfil oficial d'a interpresa s'adedicoron a criticar a qui no compartibanos a suya opinión, más que más, qüestionando lo que sabemos u deixamos de saber sobre o tema. Por eixemplo, d'os criticos dicen:

"Tienes toda la razón. Se han leído cuatro panfletos sobre el tema, se han creído todo lo que pone y son capaces de insultar sin el menor pudor a cualquiera que les lleve la contraria."

"Dudo que Maribel dijera eso, pero me estás demostrando que del mito sabrás mucho, pero de la historia real..."  (Respondié que me decise en que linia le heba contrimostrau ixo y encara soi asperando)


"El que ha escrito esto o no ha leído un libro de historia en su vida o bien la manipula conscientemente (siguiendo muy de cerca el modelo de nuestros amigos catalanes y la película que se han montado alrededor de la Guerra de Sucesión)."


Ye decir, si no compartes a suya lectura d'a historia, yes un inculto que no ha leyiu un libro en a suya vida. Con ista frase resumiban parti d'a suya versión d'a historia, por cierto "Efectivamente, por unos cuantos nobles que querían pescar en río revuelto y les salió mal la jugada". Más grieu ye, antimás, de que una d'as cosas que se queixan ye d'os pocos modos d'a chent que les ha criticau. En garra inte les he criticau por no tener a preparación que cal ta explicar a historia d'Aragón. Ni sé lo que han estudiau ni m'importa. Saben d'historia, han leyiu libros y fan una interpretación d'os feitos que no coincido con ella. Prou. Creigo que tanto yo como todas qui les han criticau con fundamento mereixemos ixe mesmo tracto.

Precisament  porque ixa historia sí que la conoixco bell poco, ye por lo que puedo criticar-los. Si me charran de Roma u Grecia, me pueden vender qualsiquier moto, porque son partis d'a historia que no'n conoixco guaire. Pero cuanto a l'historia d'Aragón entre o 711 y agora, encara que no guaire, bella coseta en sé. Porque me i he intresau a-saber-lo y mesmo lo prochecto mio de cabo carrera yera sobre a historia d'Aragón. Asinas que más de quatre panfletos, sinyors de GozARTE, sí que me he leyiu.... Ixo yo mesmo, pero bi'n ha muitos atros que sí que tienen a carrera d'Historia u parellanas que fan a mesma lectura d'a historia que foi yo y preba d'ello ye o libel de muitas d'as respuestas que tienen en FB y que no son fruito de quatre "ababols que se han leyiu quatre panfletos", como mesmo a chent de GozARTE sabe.

Os de GozARTE pueden fer lo que quieran con a suya interpresa, faltaría más. Pero presumir d'una supuesta imparcialidat y criticar qualsiquier opinión en contra, antimás dando por supuesto que qui la fa no tien formación, me pareixe toda una falsedat y una error. Les recomiendo que leigan sobre o nacionalismo banal, si no lo han feito, porque, en a mia opinión, son tot un eixemplo d'ixe pensamiento. A suya traza d'interpretar as "Alteracions d'Aragón" ye la que fa o nacionalismo banal espanyol, ixo ye de dar.

Ta rematar, y por no dar más ferrete, lo bueno d'istas cosas ye que ubren os debatz y nos dan un espacio ta charra d'historia y que nusatras conoixcamos a suya versión (atra vegada) y ellas la nuestra. Preba d'ello son os debatz en FB, que bellas partis que me han pareixiu intrsants, las copio contino. Podetz leyer tot lo debat en o perfil de GozARTE en FB y chuzgar vusatras mesmas.

GozARTE (Varias intervencions)
"Ese texto es una auténtica manipulación histórica. Felipe II era rey de Aragón, así que no era un ejército extranjero al que se intentó enfrentar el Justicia mal aconsejado por algunos nobles aragoneses. El rey envió su ejército a sofocar las alteraciones que estaban teniendo lugar en Zaragoza y en las que habían muerto varios servidores de la Inquisición y el Marqués de Almenara, representante del rey. No entro a explicar ni a valorar las circunstancias que desencadenan esas alteraciones, que son muchas y variadas. Lo que si tengo bastante claro es que Juan de Lanuza V "el mozo" murió precisamente a causa de eso, de ser mozo, joven, inexperto. Había heredado el justiciazgo de su padre, recientemente fallecido, su inexperiencia le llevó a aceptar los consejos de una parte de la nobleza y esos malos consejos le hicieron perder la cabeza. Me molesta especialmente esta placa porque cuando la leo tengo que escoger entre dos opciones y ninguna de las dos me gusta. O nuestros gobernantes son unos incultos que no tienen ni idea de nuestra historia o conocen la historia y deciden falsearla, manipularla conscientemente para que , repetida una y mil veces, acabemos creyendo que es verdad. Constantemente criticamos a nuestros vecinos catalanes por tergiversar la historia, por manipularla, por enseñar mentiras a los niños en los colegios y al pueblo desde las tribunas políticas y ahora me encuentro con que nuestros gobernantes pretenden lo mismo ¿de verdad creen que debemos caer en ese juego? La mentira solo se puede combatir con la verdad, nunca con otra mentira."

"Vamos a centrarnos y a procurar no mezclar churras con merinas. Claro que desde los diferentes poderes siempre se ha tratado de manipular la historia y lo rechazo venga de donde venga esa manipulación. Si me he referido a lo que pasa en Cataluña es precisamente porque constantemente se les echa en cara desde Aragón la manipulación histórica que hacen, por eso, porque lo tenemos muy cerca y afecta directamente a nuestra comunidad, por eso precisamente me he referido a que no debemos hacer nosotros lo que criticamos a otros. Por otro lado es cierto que existe ese llamado "pleito del virrey extranjero" desde que en 1555 Felipe II nombra virrey a Diego Hurtado de Mendoza. Había un acuerdo de Cortes por el cual determinados cargos en Aragón (entre ellos el de virrey) debían recaer en aragoneses y Felipe II lo había incumplido no una sino dos veces, pero eso es una cosa y otra muy distinta decir que el ejército de tu rey es un ejército extranjero. Este no deja de ser otro conflicto entre "mandamases" una parte de los nobles tenía mucho que ganar si la cosa salía bien y calentaron la cabeza al justicia que era joven e inexperto y le tocó la peor parte , aunque también murieron el Duque de Villahermosa y el Conde de Aranda (aunque estos más de tapadillo). Probablemente su padre, Juan de Lanuza IV, no hubiera caído en la trampa."

 
El Todopoderoso (Varias intervencions)
"Contrafuero y libertad eran los gritos de los constitucionalistas (teminología de Colás y Salas, no mía).
 

En cuanto al ejército, era tan extranjero que aún durante los Sitios se le llamaba a la compañía en la que se encuadraban los forasteros "compañía de extranjeros" (lo dice Lafoz, no yo). Y hay que recordar que el pleito que tenía montado el rey contra el reino desde sesenta años antes se llamaba el pleito del "virrey extranjero", en el que se demandaba que el puesto de virrey lo ocupara alguien de origen aragonés. En cualquier caso, nadie se extraña de que a las tropas castellanas, alemanas o italianas se las considerara en Portugal o Países Bajos como extranjeras, y en aquella época tenían la misma relación con Felipe I (II de Castilla) que la que tenía Aragón. La diferencia es que unos territorios accedieron a la independencia y otros no.

Así que llamar a esto "manipulación" es un mero ejercicio de ese vicio contra el que luchan los buenos historiadores que es el presentismo. El otro vicio en vuestro comentario es hacer alusión a los catalanes, que deben de ser los únicos en todo el estado español que manipulan la historia. Los españoles, la iglesia, la extrema derecha, etc., esos no manipulan la historia. No, al menos, al nivel de que os sintáis ofendidos. Lo cual demuestra, por otra parte, el mismo conocimiento historiográfico que la opinión sobre la placa.

Jaime, en época premoderna todos los conflictos, prácticamente, eran entre mandamases, incluyendo la Fronda, los comuneros, Pougaschev, et. Pero ignorar la fase popular de las alteraciones (no solo en Zaragoza, sino en los cuarenta años anteriores en el Pirineo o en las Comunidades de Teruel o Albarracín), supone plantear una simplificación de un conflicto (de clases, de estatus, identitario) que no lo fue en ningún momento.
"


"Cualquier ejército no aragonés precisaba de permiso por parte de las instituciones del reino. El ejército castellano que entró en Aragón en 1591 no era aragonés y no tenía permiso para entrar, por lo que era extranjero e invasor. Te podrá parecer mejor o peor, más o menos relevante, o que tiene tal o cual justificación o explicación, pero el hecho histórico es ese, y negarlo es una óptica presentista, que además responde a un planteamiento ideológico. Y no, no hace falta ser nacionalista aragonés para defenderlo, como no lo eran los liberales de la primera mitad del XIX que rehabilitaron la memoria de Lanuza y los Comuneros"

"sabemos que ni se puede dejar la ideología de lado cuando se escribe o habla de historia y que ningún relato o interpretación carece de fundamento, pero tampoco de intereses. Y ambos sabemos a qué obedece el decir que, por ejemplo, el ejército castellano de Felipe II no era ni extranjero ni invasor, cuando eso contradice de pe a pa toda fuente aragonesa de la época." 

Daniel Aquillué:
"Es que es una placa conmemorativa, y como toda conmemoración simplifica. Pero la verdad es que no veo tal manipulación - al menos grave- ya que ciertamente el ejército que entró en el Reyno en 1591 era "extranjero". No hay que pensar con los patrones actuales, sino con los patrones de entonces: entró el ejército real, de Felipe II de Castllla - "I de Aragón"- sin permiso de las instituciones del Reino, siendo "contrafuero",esto es, ilegal. Lo que pasa es que a Felipe II se le había acabado la paciencia y estaba viendo que en Flandes la nobleza se le iba de las manos, no iba permitir nada parecido ni de lejos en Aragón. "Extranjero" por aquellos tiempos era todo aquél no "regnícola" fuese castellano, catalán, valenciano, francés o hereje inglés -y al revés también se era extranjero un aragonés en Castilla- . La manipulación o uso público de la Historia de esa placa no está pues ahí, sino en su caso estaría en identificar el Justicia del Antiguo Régimen -institución feudal, privlegiada, que tenía jurisdicción sobre zonas de realengo y siervos eclesiásticos -que no de señores laicos-, con una institución defensora del "pueblo", de "derechos" "universales". De todas formas, el problema mayor a esta placa --idéntica en texto a la puesta en el Mercado- es que es muy fea xD"

 

(1) Dimpués d'o que fació Felipe II de Castiella con Aragón, creigo que habríanos de referir-nos a ell como Felipe II, y no pas como Felipe I d'Aragón. Encara que nominalment estase rei d'Aragón, o suyo refús a las leis aragonesas y a suya invasión en contra d'os mesmo fueros que churó, son una traición, asinas que no lo creigo mereixedor d'ixe titol.

(2) Me voi a referir a Chuan de Lanuza V, o mozo, como O Chusticia, por economía lingüistica y porque garra atro Chusticia dica Emilio Gastón, pasó a la historia por garra cosa relevant. 

(3) O perfil de FB de GozARTE tamién reproduce muitos textos de o granizo ¿historiador? Pérez Reverte, un d'ells clamando feminazis a las feministas que a ell no le fan goyo y cosas asinas... ya sabemos como ye iste mozo. Si ixe ye l'eixemplo d'historiador que les fa goi, imos buenos...

(4) En una exposición prou intresant sobre historia d'Aragón que bi habió fa bells anyos tamién pasaban d'amagatons por a Guerra de Sucesión, charrando d'os Decretos de Nueva Planta (nunca de Conquista) como quasi bella cosa que heba pasau espotaneament. Ye una d'as partis d'a historia más important t'Aragón y de vez más esconoixida t'a mas gran parti d'a chent. Ixo tamién ye manipulación historica.

(5) Prou que ye verdat que a figura d'o Chusticia se ha mitificau y que cal fer una lectura realista (que no pas reyalista) d'a suya persona. Lo tiengo en cuenta siempre que'n charro. Aspero que GozARTE siga tant belicherant con a mitificación, por eixemplo, d'os Reis Catolicos y d'a maravillosa y perfecta unión de (quasi toda) Espanya en 1469.