Mostrando entradas con la etiqueta lingüistica. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta lingüistica. Mostrar todas las entradas

lunes, 15 de noviembre de 2021

Nuei y Empatía lingüistica. Tierra de barrenaus 8x05

La chira zapatista por la vida ha pasau en istos días por Zaragoza y, pa recibir-los como cal, Caracol Zaragoza organizó un concierto en lo Centro Civico Almozara lo domingo 7 de noviembre. Astí tornemos a chuntar-nos en un acto pleno de buena mosica y a-saber-la reivindicación que nos remeroron a los festivals que iste colectivo ha organizau tantas vegadas. Sobre lo scenario, Viki Lafuente, Comando Cucaracha y Nuei, que presentó beluna d'as cancions d'o suyo nuevo disco El viaje.

Un disco que ya suena de pistón y que en directo nos transmitió toda mena d'emocions en un concierto que certifica que lo grupo ye en un momento buenismo y que promete fer-nos bailar a-saber-lo. En lo nuevo programa, charramos d'iste nuevo treballo de Nuei y sentimos belún d'ixos temas que composan un viache dende Aragón enta puestos de tot lo planeta. Si queretz saber-ne mas, podetz leyer la entrevista que facié a lo suyo cantaire, Alex García, y veyer belún d'os videos ya penchaus en la canal de Youtube.

Antimás, charraremos d'un concepto que nos fa buena falta tener bien present en todas las luengas minorizadas y, mas que mas, en l'aragonés, a traviés d'un articlo publicau en Archiletras y firmau por la lingüista vasca Iraide Ibarretxe: la empatía lingüistica. Ella mesma ye qui mete d'eixemplo la nuestra luenga pa charrar d'a falta d'empatía lingüistica que ye veyendo en zagueras.

Y en los zaguers minutos, ubrimos lo zaguer calaixo de cancions d'a temporada pa sentir un tema en aragonés que, fatín-fatiand ya ha feito mas de vinte anyos, d'una banda que fació historia en ista luenga. 

Programa #112

viernes, 5 de noviembre de 2021

Nos ne sobra, de motivos

Quasi dende que empecipié a fer de mayestro d'aragonés prenié una rutina pa lo primer día de clase. Prencipiaba explicando a las alumnas lo funcionamiento d'as clases, de l'asociación, obchectivos y cosas asinas y acababa decindo que ixa que pronunciaba yera la zaguer frase que me sentirían en castellano. Dimpués, me presentaba y comencipiaba un rolde a on que cada ún recontaba qui yera. Les demandaba lo nombre suyo, nivel educativo, a qué s'adedicaban en la vida, aficions, orichens cheograficos u sociolochicos y la razón por la que quereban aprender aragonés. Lo feba sobre tot pa saber por a on alentaba cada ún y como me podeba enfilar-ie pa ficar-le tot l'amor por la luenga que quereba transmitir. Me pareixeba, y me sigue pareixendo, que ye un dato intresant a la hora de poder buscar complicidat con l'alumna y trobar vinclos emocionals que faigan que la materia, en iste caso l'aragonés, no nomás siga obchecto d'estudio, sino que se torne una pasión.

Entre ixas motivacions, me trobé de tot. N'i heba de clasicos, que amaneixeban terne que terne: por la cultura aragonesa, porque pai, mai, yayo u yaya charraban no sé cómo, por orichens, mas u menos aluenyaus en l'arbol chenealochico, d'o Pirineu, por intrés filolochico u lingüistico, por militancia politica... Mesmo n'i heba qui no sabeba explicar guaire bien porqué quereba aprender-lo. Un d'ells, en un d'os primers anyos que feba clase, me respondió, literalment "pa hoder a los catalans", como si a garra catalán le hodese, u nian le importase un sacre, lo que ixe personache estudiase. M'espantó aquella respuesta, pero pensé en que teneba tot un anyo de clases pa fer-le cambiar los suyos prechuicios lingüisticos y nacionals y fer-le parar cuenta d'o entivocau que yera. Si lo consiguié, no lo sé. Fa anyos a-saber-los que no me lo trobo.

Fa bell anyo, en belún d'os videos que se puyó t'os retz a on que amaneixeba chent parlando sobre l'aragonés, una d'as entrevistadas qüestionaba los motivos pa acercar-se a la luenga. Deciba que "no podeba ser que qui s'acerca-se-ie lo fese por motivos que no fuesen purament lingüisticos", desautorizando en un petén a lo 90% (si no lo 100%) d'as alumnas que he teniu en totz los anyos. L'aragonés pareixe que ye una luenga en tant buen estau que puet permitir-se lo luxo de decidir que nomás qui tien unas motivacions "purament lingüisticas" pueda acceder-ie y, qui no, qui en tien d'atras, u pa qui la luenga en sí mesma no ye que una d'as motivacions, ha d'aleixar-se-ne no siga que lo malmeta con las suya sangre puerca. La lingüistica pareixe, de vez, una disciplina tamién "pura", negando la suya relación mas que caboliosa y de tot inseparable, con atras como la sociolochía u la historia. Si lo de "hoder a los catalans" m'heba espantau, isto quasi me fa plorar.

Lo Congreso espanyol d'os diputaus aprebaba iste mesmo mes una PNL por la que l'aragonés podeba optar a subvencions y premios. Cauquerré. Money. L'argent. Lo que fa chirar lo mundo, que deciba la Minnelli. Y muito mas, a priori, que no las radidas perras que pueda ofrir circumstancialment lo Gubierno aragonés. Los diners no me pareixen la millor motivación pa acercar-se a l'aragonés. Prou que no ye la mía. Prou que me faría mas goyo que se fese por atras razons, entre ellas las lingüisticas. Pero si fa que la chent se bi intrese, bienvenidan sigas todas las motivacions. En totz los anyos que levo d'activista ye un debat que ha surtiu terne que terne. Pa que l'aragonés tienga futuro cal que faiga mover-se los diners, que cuenten puntos pa las oposicions, que siga un atractivo turistico, que bi haiga prochectos empresarials que tienga l'aragonés en cuenta y asinas-asinas. Muitas iniciativas intresants s'han feito en los zaguers anyos precisament en ixa linia. Y no se m'ocurriría qüestionar ni un solo segundo a qui s'acerca a l'aragonés por motivos economicos.

Todas y totz femos falta. Todas y totz tenemos identidat, lingüistica y nacional, y todas son respetables siempre que no nieguen la d'otri. Todas las que tenemos una relación con l'aragonés, siga la que siga, tenemos los nuestros motivos, en plural, pa acercar-nos-ie d'a manera que queramos y dengún no tien dreito a qüestionar-los. Y sisquiá, tot y que por razons que consideremos entivocadas, por cada día bi haiga mas chent que lo aprenda u que no lo deixe de parlar. Parafraseando a Sabina: pa charrar aragonés, nos ne sobra, de motivos.

lunes, 18 de enero de 2016

Correchindo

Aprender aragonés, torno a decir-lo, tien bella dificultat que lo fa de pior aprendizache que no atras lenguas. Ya dié mal con o tema d’o prestichio, a utilidat, l’amostranza, l’autoridat y a certificación. A todas ixas malotías que tien l’aragonés cal sumar-ie unatra que ye a pasa d’as correccions, engriviada por a existencia d’os retz socials informaticos.
Torno a fer alcordanza, porque de cabo ta quan pareixerá que lo ixublidamos, que en escribir isto, l’aragonés no tien garra autoridat reconoixida por toda u sisquiá una mayoría d’a suya comunidat de fablants. Qui aprendemos aragonés y muitas d’as personas que lo amostramos, no tenemos atra formación en lingüística u filolochica dillá d’o que haigamos aprendiu en a escuela y lo que haigamos quiesto formar-nos dimpués. Ta forro de bota, aprendemos a soben con libros de personas que tampoco no han teniu ixa formación.
Fueras de bell caso, y por un regular temporalment, somos voluntarias. Ye decir, tenemos un treballo u unos estudios, una vida personal y, en os ratos libres, hemos de fer clase, aprestar exercicios y formar-nos bell poquet. Quasi siempre aduyamos en bella atra faina d’as asociacions an que femos clase. Dende escoscar dica aprestar conciertos, lo que leva firme treballo. Ye imposible, en istas condicions, fer as cosas como s’habrían de fer. Ta ixo caldría una profesionalización y muitas atrás cosas que deixaré t’atro post.
En no haber teniu ni tener as ferramientas formativas adequadas, ni una autoridat ta la que endrezar-nos en caso de dubda,ni tiempo ta una adequada formación contina, ni una certificación que nos diga si sabemos aragonés y quanto en sabemos, ni que nos lo diga de tercers personas, hemos d’estableixer os nuestros propios criterios. No ya cuanto a la lengua, que ye quasi imposible en as debantditas condicions. Sino cuanto a los referents lingüisticos. Os estudiosos d’a lengua, por meter-les bell nombre.
Istos estudiosos, que ya sabemos todas de qui charramos, han preso dende fa un tiempo una serie de costumbres que poca honra fan a soben. Una d’ellas ye la d’as malas correccions. No malas por erronias,sino por os modos.
A primer error, en a mia opinión, son as correccions publicas. Qui aprendemos aragonés lo femos con una grandisma inseguridat. As mayestras tampoco no podemos transmitir-les guaires seguridatz por os problemas antes comentaus (autoridat, formación, etc, …). Pero siempre les animamos a, dende o primer diya, ir fendo-lo servir. Esmachinatz, que regular que tos ha pasau u lo hetz visto pasar, que l’alumna fulanica mete a suya primer frase en facebook en aragonés, charrando d’o suyo can (por decir bella cosa). En un petén, tien un primer comentario correchindo-le a frase. En dos horas, a foto d’o suyo can, tien 30 comentarios an que una patacada de chent se tricolotea por si ista parola ye más u menos local, ixe emplego ye mal, lo has escrito en grafía nosequé y “yo he feito una replega en Malgurguet”. Ella nomás quereba presumir de can, y s’ha trobau con “a mundial” y con que be-te-me que no puetz fer servir l’aragonés dica que no tiengas seiseno d’a EOI. Y como ixo no existe…
¿Qual ye l’obchectivo d’a corrección? ¿Amillorar o nivel lingüistico d’a correchida u l’autoestima u reputación d’o corrector? Si ye la primera, fe-la por privau, y antimás podrás establir una repolida relación “tú a tú” con ixa persona. Si ye a segunda, talment s’habría de mirar belatra actividat. “Fer-lo publico tien l’avantalla de que plega a más chent y de que se escusa que a error feita s’ixemene t’atrás fablants” se puede razonar. Y en soi d’alcuerdo. Faiga-se allora en o muro propio, como ya lo fa belun, con firme éxito. Asinas, a qui l’intrese, podremos leyer-lo, y viyer as reaccions y contrarazonamientos d’a resta de estudiosas. Muito más intresant, y deixas a fulanica que presuma d’o can suyo en paz y tranquilidat. Muitas queremos charrar EN aragonés, no DE l’aragonés. U no siempre, lo menos.
A desautorización contina d’as correccions ye atro d’os inconvenients. En no tener garra autoridat, ni certificación, etc… o “prestichio” ye a sola traza de que una persona que aprende aragonés se creiga lo que le dices. Si yo sé una cantidat X d’aragonés y o mio corrector en sabe 100 X u X/2 ye bella cosa que, a priori, no sabe a resta. Si o mio corrector de 100 X me corriche a yo, pero no pas a un que en sabe X/50, a resta se pensará que yo goso d’entivocar-me y que l’atro no pas. No sé porqué pero muitos d’os correctors han revlau de tot con seguntes qué personas que tienen un aragonés muit chustet, entre que encorren terne que terne qualsiquier fallo chicot que se cuele en os textos de chent con muit buen nivel.
D’a desautorización que tienen en casa suya, no’n son conscients. Qui hemos aprendiu aragonés lo hemos feito a soben con clases y/u libros d’as mesmas personas que s’encerrinan en correchir-nos. Asinas que os nuestros pecaus tamién son suyos. Pero antimás, se contradicen entre ells. Quan dos estudiosas, de igual prestichio ta yo, me dicen cosas diferents y mesmo contrarias, ¿qué foi? Pues fiar-me de yo mesmo, de os mios gustos u d’atros criterios más u menos peregrinos. Nos desautoriza chent que se desautorizan entre ells, asinas que malament.
L’ausencia ya no d’un estandar consensuau, sino sisquiá d’un consenso en criterios ta un estandar, fa que s’embolique mesmo más la cosa. Bi’n ha qui s’aluenya tot lo posible d’o castellano y qui s’aluenya tot lo posible d’o catalán. Os localismos son validos seguntes qui los diga, la moda d’a semana u lo concieto de l’estudioso. A soben sisquiá bi ha datos fiables d’a extensión u cheneralización de muitas parolas u emplegos. L’emplego de parolas “viellas” ta nuevos significaus ye una blasfemia ta uns y un esporte t’atros... Y en correchir, pocas vegadas especifican a qué se refieren con que bella cosa siga “mal”. Ixa cosa puet estar siga una error, lo que significa que garra persona en garra situación lo diría en aragonés, estandar u “dialectal” (por clamar-le de bella traza). Que va contra as “reglas” de l’aragonés. Pero tamién se refieren a soben a que no s’habría d’incluyir en un hipotetico estandar, a que no ye prou ixemenau, a que ye un localismo, u una excepción, ... u un ciento de cosas. Repito: no tenemos un estandar, ni sisquiá criterios consensuaus ta fer-ne uno. Asinas que belunas d’ixas correccions son más opinions ta un futuro estandar que no atra cosa.
Tamién bi ha bella mena d’inercia que me deixa de cabo ta quan percutiu. Ye verdat que bi ha errors y malos emplegos que se levan repetindo dende os anyos 70, pero cada vegada menos y por menos chent. Ixa evolución ha feito que qualsiquier alumna de segundo curso de Nogara charre muito millor agora de lo que yo lo feba quan rematé segundo. U mesmo quan prencipié a fer clase. Pero se contina dando ferrete con errors que ya fa tiempos que no fa quasi dengún. U a cosas que s’amuestran bien, pero que simplament cuesta d’aprender y, sobre tot, d’aplicar en a parla cutiana.
“¿A que no tos inventatz parolas en anglés?” preguntoron en Ciresa. Dengún no tartió, pero mentibanos. En anglés, en castellano y en todas as lenguas que he teniu bell poquet de traza m’invento parolas. Fa tiempos ascuité un maravilloso “bizcochable” en un podcast. En o programa “La ventana” de La SER fan totz os viernes una sección sobre emplegos d’o castellano. En ella, a FUNDEU (Fundación del Español Urgente) daba como bueno o verbo “fragilizar” porque, encara que existiba “debilitar”, reconoixiu por a RAE y d’emplego preferible, “yera un verbo bien construyiu”. A RAE, ixe dinosaurio pleno de chaquientos saputaces, pareixe en zagueras con más flexibilidat y millors estratechias ta conservar y ixemenar una lengua que no le cal, que no pas as “autoridatz” de l’aragonés. En anglés, a frikalla, nos hemos habiu d’inventar u adaptar toda una serie de parolas ta nuevos emplegos. Charro aragonés totz os diyas d’a mia vida dende fa prou tiempo y lo foi ta charrar de tot. Tamién de cosas y conceptos nuevos. Y tiengo dos opcions: amprar d’as atras lenguas que charro ixe vocabulario, u creyar-lo, fendo servir as ferramientas que me da l’aragonés, que’n tien y muitas. Belun s’estimará más de pillar o termen castellano. No ye o caso mio. Si a parola, como deciba la FUNDEU, ye “bien construyida”, ¿qué importa que no l’haiga feito servir dengún antes?. Si tien fortuna, y s’ixemena entre a comunidat de fablants, ¿deixa d’estar aragonés por estar “inventada”?. ¿Qual estió l’anyo exacto ta deixar d’inventar parolas?
Ni ixas parolas inventadas, ni os localismos, ni seguntes que cosas, son de buen emplego en seguntes qué contextos. Ixo lo sabemos y asinas lo amostramos. Dende fa tiempo. Yo no foi servir o mesmo rechistro en castellano quan soi en o treballo, quan soi con as mias amigas de borina, u as radidas vegadas que escribo en ixa lengua. Igual como no foi servir o mesmo aragonés quan charro con a mia parella, con as mias alumnas, con as estudiosas de l’aragonés, en a radio, u quan puyo t’o Pirineu. Bellas vegadas me sale más natural, belatras he de fer un poder, pero prou que cambeo de rechistro. Y prebo de transmitir ixe cambio necesario a lo mio alumnau.

A muitas personas les fa pampurria iste ambient “d’ultracorrección” que bi ha en fablilandia. Muitas s’han pensau de deixar de charrar y beluna lo ha feito temporalment u pa cutio. Tiengamos una mica d’empatía. Prou que cal amillorar l’aragonés. Y os modos, y as trazas. Cada vegada que corrichamos a una persona, pensemos en cómo nos fería goyo, d’estar ixa persona, que nos fesen ixa corrección. Razonemos bien as cosas. Tamién entre as correchidas bella vegada nos cal librar-nos d’ixa sensación d’estar de contino chuzgadas. Entre as correctoras, por un regular, bi ha buena voluntat. Unas y atras hemos de fer un poder t’apanyar-nos, ta cudiar-nos y, sobre tot, ta mirar entre todas por l’aragonés y no pas por nusatras u las nuestras pleitinas.

jueves, 19 de noviembre de 2015

A ignorancia lingüistica en l'estau espanyol

No por cutiana deixa de fer-me espanto a ignorancia lingüistica cheneralizada que bi ha en l'Estau espanyol. Mesmo más, m'ixorronta ixa mena d'argüello tant estendillau de qui nomás charrar "en cristiano" y no quiere aprender garra cosa que no sía l'universal y comprensible espanyol.

Deciba un compa andorrano que a chent sabeba pronunciar millor Schwarzenegger que no pas Josep Lluís, y bella mica de razón no le falta. Encara que no he conoixiu practicament a dengún que prenuncie Schwarzenegger como cal (y no pas /chuacheneguer/), entiendo que ye de mal pronunciar ta un castellanofono y que antimás somos masiau influyius por l'anglés como ta parar cuenta de que ye un apelliu austriaco y que no cal prenunciar-lo "a l'anglesa". ¡Quantas risas se m'han feito quan prenunciaba correctament (tot lo que podeba) Schumacher u Kraftwerk! Pero, insisto, son parlas prou aluenyadas d'o nuestro latín romance cutiano. Mesmo cheograficament tampoco no los tenemos cerca y por un regular no tenemos guaire contacto con fablants d'anglés u alemán.

Manimenos, en un estau an que viven 47.000.000 de personas, más de 5.000.000, un de cada diez (como poco) charra catalán. Ya concretament en Aragón, antimás de tener a nuestra propia comunidat catalanofona, o contacto con o catalán ye contino. No nomás por a cercanía cheografica, sino tamién por o ciento de segundas residencias en Catalunya y Valencia y por a cantidat d'emigradas que tenemos en ixos paises. Pero, a mayoría d'a población aragonesa no tien ni ideya de catalán. Sisquiá d'a prenuncia suya. ¡Quantas vegadas s'habrá feito plorar a o nino Chesús en decir /Ca-ta-lun-lla/ u /es-pan-llol/!. Como ta prebar de que prenuncien sonius que ni existen en castellano...

Qué pena me fa toda ixa chent que se pierde a mosica y as letras de Obrint Pas, Manel, Sopa de Cabra u Pirat's sound sistema por puro racismo, en no aguantar que sigan feitas en catalán. Ixe refús tant absurdo lo venimos tetando dende chicotz. Remero perfectament que, de chicot, bi heba chent que se meteba o futbol en a TV3, amortando o soniu y metendo en a radio a l'espanyol que pertocase. Chent que pasaba os veranos en a costa catalana u valenciana y que exichiba que l'atendesen en castellano, encarranyando-se firme quan no lo feban. Dimpués de decadas de normalización lingüistica y de veranos en lugars catalanofonos, ¿quanta chent conoixetz que se fa la bamba de no haber aprendiu ni una parola de catalán? Fer-se a bamba de no haber aprendiu mica de qualsiquier cosa tenendo a oportunidat de fer-lo, habría de fer avergonyar-se a qualsiquier persona.

A incultura lingüistica leva tamién a la ideya de que una lengua digna de tal nombre no admite variación denguna, lo que ye de dar que ye falso. Ye ixemenada ixa absurda ideya de que todas as lenguas que no son o castellano se composan de millars de dialectos incomprensibles entre ells, y de que en Valencia charran de tot diferent en Tarragona u Fraga, pero en Quito u La Habana a lengua ye exactament a mesma que en Cadiz, u Santander. Fa anyos, le argumentaba a una persona a variación d'o castellano seguntes a on se charre y me respondeba con un aclaridor "hombre, pero s'escribe tot igual". Dimpués bi ha qui diz que no cal una grafía t'as lenguas.... ains!

Ixa incultura que s'expresa, tamién en o maltracto policial a qui charra catalán en Valencia, como en o caso de Miquel Gironés (y de muitos atros). ¡Cómo sería de distinto o caso si a ixos policías les hesen charrau en anglés u alemán, que regular que no entienden!

En l'estau espanyol, o nacionalismo lingüistico, que tant bien describe Moreno Cabrera en os suyos libros y charrardas, ha levau a creyar un espacio an que ye quasi imposible aprender una lengua diferent d'o castellano. A que siga bella mena de trauma y a que calga traducir-lo tot. No cal ni charrar d'o cine u a TV doblau. Afortunadament ixo va cambiando. Pero tant a monico....

Fa poco estié en una presentación de bell fanzine feminista. Bi'n heba en aragonés, catalán, castellano y francés. Tanto a moza que lo feba en catalán como la que lo feba en francés, lo heban traito traduciu, y quasi sincusando-se por no haber-lo puesto traducir tot. M'alcuerdo tamién como Xavi Sarrià se feba cruces quan le demandabanos en A Enrestida que a presentación d'o libro suyo la fese, como ye normal, en catalán. Ni o catalán, ni o francés son lenguas que sigan aluenyadas ligüisticament u cheografica de l'aragonés u d'o castellano. En ista parte d'Europa, garra persona habría de tener guaires entrepuces ta entender, si fa u no fa, un texto "normal" en ixas dos lenguas. Pero ve-te-me que pareixe imposible a intercomprensión. Traducir-lo tot a o castellano ye una condena más que una opción. En ixa mesma presentación de fanzines, por cierto, se presientó o Mullers y Cordials, de tot en aragonés, sin que suposase garra trauma y sin que denguna rematase chitando espuma por a boca.

O misterio d'a imposibilidat d'aprender lenguas en l'estau espanyol, no'n ye. As causas, ta yo, son bien evidents. D'una man, una tradición pedagochica en l'aprendizache de lenguas prou mala. Por muitos anyos s'ha amostrau muit malament. A pedagochía lingüistica d'antesmas yera, como poco, zaborrera. Y la d'agora s'endreza más a aprebar examens y a que creigas que charruteas lo que sía, que a realment aprender de buenas trazas una lengua. Aprender anglés, aragonés, swahili, u mandarín no ye facil. Cal fer un poder bien gran y qui creiga u diga lo contrario, u tien un cerebro privilechiau ta las lenguas, u creye que sabe más que no'n sabe, u simplament miente.

D'atra, ixe refús social a qui charra lenguas "no utils". Mesmo a qui aprende francés u alemán antes que no anglés. Muita chent se fa a mofla de qui gosa tener una buena prenuncia. L'atro diya un amigo feba uellos de caparra quan l'explicaba que bi ha 150 universidatz en tot lo mundo que amuestran catalán, pero nomás 8 son en l'estau espanyol, entre que Francia u Alemanya en tienen vinte. Bell diya habré d'escribir sobre as reaccions d'a chent quan les deciba que estudiaba aragonés u agora quan les digo que estudeo catalán.

As mesmas que ploran porque a chent ye incapable d'aprender un buen anglés s'encarranyan porque se faiga educación en catalán u euskera. U debant d'a posibilidat de que se prencipie a fer, con una voluntariedat quasi absurda, en aragonés. No entienden que un verdader bilingüismo, y no lo que se fa en a mayoría d'os malclamaus centros bilingües, sí que favoreixe l'aprendizache d'una tercer y sucesivas lenguas.

No tiengo ferramientas ta contimparar con atros estaus. Por lo que me dicen a situación en atros estaus ye millor. Y en bell estau colonial (Anglaterra, Francia, etc...) puet estar que mesmo siga pior. Pero en l'espanyol a incultura nos leva a que a chent se'n rida quan viye o video que meto abaixo de Moreno Cabrera, u a que, como denunció Esfendemos as luengas, en Aragón TV haigamos de sentir-nos argumentos como "te hablo en toledano?". Y a que, anyos más tarde, se torne a repetir o "Jose Luis Carod".... 

Antes (u de vez) de prencipiar a aprender lenguas, a fer una sociedat plurilingüe, cal saber lo que ye una lengua, a valura que tien, o patrimonio que representa, a relación que tien con a resta de lenguas, .... No ye tant dificil. Sisquiá cal una asignatura de propio. Con bella mica de sensibilidat cultural, de apertura de ments y, lo que ye más dificil, un emparo institucional que acotole o "cunyadismo lingüsitico", ya podríanos ir tirando entabant.

Bell video pa pensar (u plorar):



Aragón Tv triga a contertulios desconoxeidors d’a realidat lingüistica d’Aragón from Esfendemos as Luengas on Vimeo.






jueves, 17 de octubre de 2013

Os pleitos d'o catalán: un eixemplo

Twitter ye a tabierna d'o sieglo XXI, a replaceta, a verbena, a on que todas nos tornamos filosofos y expresamos as nuestras opinions con rasmia. Como no podría estar d'atra traza, en os conflictos lingüisticos, Twitter no ye que un reflexo d'a sociedat. Y un buen reflexo me pienso. Todas as pleitinas que tenemos diya par d'atro tamién son en Twitter. Lo bueno ye que en queda constancia.

Una d'ixas pleitinas bi'n habió istos diyas entre, basicament, @natxosorolla y @cierzozgz, encara que tamién i participoron atros. He esleixiu a @cierzozgz (qui se identifica como "un mañico poco convencional") ta charrar d'isto no porque sía más u menos furo, u faya millor u pior pacha con ell. De feito no lo conoixeba dica o diya d'antis d'empecipiar a escribir iste post. Ye simplament un eixemplo que me ha pareixiu paradigmatico d'istas rufiertas y asinas puedo fer-lo servir ta comentar bellas cosas que serían graciosas si no estase porque o nuestro gubierno (y prou chent) piensa alto u baixo como ell.

O pleito prencipió quan @cierzozgz demandó a @CatalunyaIndep que se cambiase l'icono, que yera un mapa d'os Països Catalans, por "respeto a los aragoneses, valencians y mallorquins". Ya sabetz, y si no tos lo digo, que o prochecto politico d'os Països Catalans me pareixe lechitimo, pero de vez una error estratechica y politica, y que no lo comparto, encara que prou que cadagún puede proposar os prochectos que le aganen y prebar de fer-los funcionar. Si o mapa ye lingüistico garra problema, profés.

Aclariu isto, que no'n caldría pero lo foi ta que beluns continen leyendo, @cierzozgz contrimuestra os suyos conoiximientos lingüisticos con un Tweet: "Lenguas del Aragón Oriental Son varias y las respetamos a todas y por supuesto no las imponemos". 

Aquí ya apareixen dos mitos en 140 caracters. D'una man o país d'un millón de filologos que ye Aragón. Totz capables no ya d'opinar, sino de pontificar y distinguir perfectament totz os dialectos y microdialectos, con lexico local y fonetica incluyida de toda la Franja y tot lo dominio d'o catalán. D'atra man a imposición que se suposa que feba l'anterior lei de luengas u que se suposa que pretendemos os indepes, nacionalistas, os catalans u os "vampiros diurnos" que deciba Lisa Simpson.

Quan cal charrar de qualsiquier materia tecnica, cal ir t'a chent que'n sabe. Por muito que yo opine que a fuerza d'a gravedat accelera las cosas a 7,5 m/s2 u que Colón plegó en America pasando por Australia, os feitos son que g=9,8m/s2 y que Colón traviesó l'Atlantico por a on que lo traviesó. Si todas as filologas d'o mundo (as filologas con titol y ixas cosas, no as "filologas de tabierna") dicen que lo que se charra en Perpinyan, Chirona, Fraga, Valencia, Palma y L'Alguer ye lo mesmo y que se clama lingüisticament y historica catalán, yo puedo opinar que no y que s'ha de clamar chino mandarín, pero seré un inculto como poco.

Sobre a imposición d'a lei anterior, remito a l'articlo publicau en Arredol u a qualsiquier atro publicau sobre la materia, porque ye bien esclatera la cosa. Ixa lei yera feble de tot y no imposaba cosa. La de agora, manimenos, sí que imposa lo castellano, metendo bien d'entrepuces a la educación en qualsiquier atra luenga que no sía ixa. Por no charrar d'as politicas lingüisticas d'os gubiernos valenciano y mallorquín en contra d'o catalán en ixos territorios. 

Cuento que lo que ell entiende como imposar ye lo que se fa en Catalunya, a on que catalán y castellano conviven en relativa tranquilidat en a vida cutiana y (quasi) toda la chent d'asti puede expresar-se perfectament en as dos luengas, si quiere.

Alavez @natxosorolla dentra en a charrada y pregunta, educadament "@cierzozgz Per respecte, podries dir quines són eixes llengües que parlem?", a lo que @cierzozgz responde "Benabarrès, Lliterà y Fragatí I respect all languages but I hold abhorrence imposititions Catalans ought ponder!

De nuevas, muito que analisar-ie. Primer, valient por chitar-se t'a piscina. Por un regular, a istas preguntas contestan con atras cosas que viyeremos dimpués. Segundo, a o sur de Fraga pareixe seguntes iste experto lingüista que no se charra catalán, lapao ni cosa parellana. U sí, que me se yo. Tercer, fa servir l'anglés, prebablement a luenga con más dialectos y más dfiferents agora en o mundo y d'a que (me permito fer ista suposición) no dubda en garra inte d'a suya unidat. Torna a charrar d'ixas supuestas imposicions, o castellano nunca no s'ha imposau, y apareixen os nombres locals. Feré atra suposición que creigo que encertaré, decindo que no creigo que ista persona creiga que o castellano de Zaragoza, Uesca, Utebo u Daroca sían luengas diferenciadas (zaragozano, uescano, utebino u darocense).

Natxo, que ye un somardas y un provocador ;-) pregunta a @cierzozgz, alavez: "I què distingeix el lliterà del fragatí? I ja posats, què els diferència del parlar de Seròs?". Ye una pregunta simpla, sobre os argumentos ta decir que son fablas diferents. Tornando a o simil d'antis, si afirmo que Colón pasó por Australia, habré de fer referencia a los estudios que bi haiga sobre o tema, a lo proceso de colonización d'Australia, a los numerosos repuis d'as naus que i deixó u a lo diyario de a bordo d'os capitans d'a Santa María, la Pinta y la Niña. Como ye de dar ni ixos estudios ni ixas prebas existen, igual como no existen estudios ni prebas ta poder afirmar que lo que se charrar en a Litera, en Fraga y en Seros son luengas diferents. Ye un reto facil.

O mesmo @cierzozgz se "retrata" con a suya respuesta: "Tienes razón! Son comunes, identicos en gramática y vocabulario, ahora que caigo todos son #valenciano".  "Reconoixe" a unidat d'a luenga, en no poder contrimostrar lo contrario y, de vez, los clama valenciano recurrindo a atra d'as estratechias de FACAOS, PNHC y Gubierno d'Aragón, cada vegada más dificils de distinguir: lo que sía antis de clamar-le catalán a o catalán. O problema ye nomás o nombre. Mesmo reconoixen a unidat d'a luenga con tal que no se clame catalán. No pareixe isto más un problema politico u mesmo psicolochico u sociolochico que no pas lingüistico?

Cal decir que en istas envueltas d'a rufierta, @cierzozgz ya ha faltau a natxo y a @CatalunyaIndep decindo-les que tienen o tozuelo de complemento y endrezando-se a Natxo como #barretinaarosca. Foi ista aclaración, porque @cierzozgz se va calentando y tot carranyau diz:

"@ienterria @natxosorolla @CatalunyaIndep Señores #barretinaarosca vivir en vuestro mundo y dejar a los demás en paz!"

Pero Natxo, que no rebla ni encara que le falten, contina preguntando a lo experto lingüista:

"@cierzozgz Però saps distingir tamarità de fragatí, o eres dialectòleg de taverna sense saber català como @javierbarrabes i @Jarenaszgz?"

Y contina dando ferrete
"@cierzozgz Si vols, ves sumant. Dis 10 paraules diferens a Tamarit, a Fraga, a Alfarràs i a Morella"

Diez parolas. Un reto dreito y facil. Aquí plega lo millor:

@cierzozgz: "@natxosorolla @ienterria @CatalunyaIndep Si eres un dios de las lenguas minoritarias! Si tanto te gusta vete a cataluña y deja Aragón"

Deixando a un costau o feito de que considere "dios d'as luengas minorizatas" a belun capable de decir diez parolas diferents en Tamarite, Fraga, etc..., plega ixe inte tan repoliu quan un se queda sin argumentos y ninvia a la chent difuera d'o país.

En foi groma, pero me pareixe muito grieu. En Espanya y totz los territorios baixo la suya soberanía, en que tiens un prochecto bell poco diferent d'a gran Espanya monolingüe, monocultural, cristiana, tradicional y conservadera, te ninvian ta Cuba u, en iste caso, ta Catalunya. Si criticas a la ilesia, te ninvian a un país musulmán, si criticas a las dreitas, ta Cuba, Venezuela u Corea d'o Norte y, agora, si criticas a politica lingüicida, ta Catalunya. ¿Que concepto de democracia tien ista chent? ¿No i culle garra atro prochecto de convivencia que no siga o espanyol d'a constitución tal como la interpreta o PP? ¿Cómo, alavez, se les fa tan raro que cada vegada bi haiga más independentistas? "Si no quiers o mio prochecto d'una Espanya catolica, monocultural y monolingüe, marcha d'aquí!". Tot qui se sale d'as suyas "leis de pureza" ha de hopar-ne.

Dimpués torna a forachitar d'Aragón qualques vegadas más a qui esfendemos, simplament, que en Fraga, Valencia, Barcelona, etc... se charra lo mesmo: "Lo dicho pirate a Cataluña que tanto te gusta y los admiras y deja a los aragoneses que hagan su vida" (a no estar que la quieran fer en catalán, ye claro).

Atro argumento penible, y una tipica falacia argumental por cierto, ye enrestir contra l'autoridat de l'atro interlocutor. En iste caso l'autoridat, seguntes @cierzozgz, vien d'estar u no aragonés, en iste tweet "Si no eres Aragonés para que hablas, has estado en todos los pueblos de la franja?" Encara que a siguient pregunta lochica ye ¿y tú?, tampoco no ye un argumento. Si charramos de lingüistica (y nomas de lingüistica), no cal haber meso un piet en a franja ta saber que se i charra catalán, encara que ye de dar que ye prou convenient. Bi ha toneladas d'estudios y evidencias scientificas. Pero a primer parti ye pior. Nomás pueden opinar sobre lo que se charra en a franja as aragonesas, seguntes iste mozo. Ni alemans, suecas, chaponesas y prou que no as catalanas. Toda ixa chent ye contaminada por o pancatalanismo, entre que as aragonesas vivimos en un ambient puro, luen de toda ideyolochía lingüistica, politica, cultural o nacional que nos pueda endrezar a decir que lo fablau en a francha ye una u atra cosa.

Pero ye que ta forro de bota, @cierzozgz presuposa que@natxosorolla ye catalán y por ixo Natxo le pregunta: "Tu que creus, que sóc aragonès, o que no ho sóc? Jo sóc jo i les meues circumstàncies i els meus replies."

Quan @cierzozgz se quedó sin argumentos lingüisticos, u millor dito, quan le'n desmontoron totz, prencipió a tirar d'os politicos, que son ATRO TEMA. Si maitin Catalunya proclama o suyo amor eterno a Espanya, as parroquias de Leida tornan os biens ta Balbastro y Monzón, achiquen os mapas d'os logos d'as CUP ta nomás o principau, as editorials catalanas meten en totz os libros que Espanya existe dende fa 3.000 anyadas y Catalunya nunca no existió y que t'o Compromís de Casp i estioron tres de Vic que pasaban por astí ,y Artur Mas se cambea lo suyo nombre por Arturo, en o Matarranya se continará charrando catalán. Y si maitin se independiza Catalunya tamién.

Y asinas prencipió con as alfayas de siempre:

@natxosorolla Para terminar, estarás también a favor de que Cataluña retenga los bienes de la Franja???

El independentismo catalán se termina rápidamente #boicotproductoscatalanes

@natxosorolla @cesarlasanta @DaltdelaFranja Por cierto dices que eres catalán y del matarraña, esto que es como el Aneto y Fraga catalanes?

Atros dos argumentos que fació servir, tamién son cutianos. Uno ye un supuesto intrés economico en que l'aragonés y o catalán sigan oficials. Deixando d'un costau que tot lo mundo tien lo dreito a prebar de ganar-se a vida como quiera y que dengún no qüestiona os diners emplegaus ta traducir cosas a luengas imperials (anglés, francés, alemán, etc...) u a espardir o castellano "all over the world", en o caso aragonés l'academia de l'aragonés u la d'o catalán no costaba garra perra. De feito, en a mia opinión, no caldría ni que existise una academia d'o catalán en habendo-ie una autoridat lingüistica como ye l'IEC. Ye una mentira que Ferrando "pinganillos" espardió (copiando-la, no ye orichinal) y que se repite terne que terne en qualsiquier rufierta sobre o tema. "Más agora con la que ye cayendo", como repiten tamién.

"@natxosorolla Te van a dar la I en la real academia del #LAPAO y que opina la gente de tu puebo? Piensan como tu"

L'atro argumento, no lingüistico, ye que a independencia será una esferra, ya no porque se'n vaigan de l'estau, sino porque marcharían d'Europa. Europa ye mala u buena siempre seguntes convienga. Tamién da por supuesto que o catalán en Europa ye una mierda punchada en un palo y que una Catalunya independient quedaría isolada de tot d'a resta d'Europa. Y lo ilustra con as cazurradas cutianas:

"Para terminar Deu!!! Que vaya bien!, ya os tiraré jamón por la valla!" y mete iste vinclo.

"En la UE no hay fronteras, pero sí necios. Hasta otra, tomaremos jamón y fuet juntos, de buen rollo"  (Iste ye d'atro que refirma a @cierzozgz y que no sabe que en a UE sí que bi ha mugas)

Y @cierzozgz le responde: "Para los países fuera de la EU si y + para los no reconocidos por la UN. Prefiero la longaniza!"

En o rollo "Espanya y o tocín", ni dentro...

No quiero rematar sin sinyalar atros "pecadetz" que fa como acusar de falta d'educación por endrezar-se enta ell en catalán (ta forro de bota, una luenga que diz conoixer), retwittear a Toni Cantó y Esperanza Aguirre, qui de vez relaciona l'independentismo catalán con ETA, faltar a las plachas de Barcelona, tirar d'o topico d'o catalán radiu, y asinas asinas. 

Como he dito fa bells parrafos: divertiu ta un rato y ta pasar un maitin sin guaire faina si no estase porque ista opinión, toda ella, toda la linia de pensamiento que antimás relaciona politica, luenga, identidat, economía, etc... ye muito present en muita chent y ye lo pensamiento dominant en os gubiernos aragonés y espanyol. Y tien dos nombres: espanyolismo y catalanofobia. Y un danyo colateral (entre atros) prou grieu: a muerte cada vegada más amanada de l'aragonés.

P.D.: Deixo, ta rematar, aquell video que estió viral fa bells meses, a on que una andaluza explica a suya relación con o catalán dende una anvista desapasionada y razonable, siempre dende a suya anvista.



jueves, 26 de septiembre de 2013

O nacionalismo lingüistico

Hue ye o Diya Europeu d'as Luengas. En Aragón, continamos celebrando-lo apedecando-ne una y demonizando y desnaturalizando l'atra d'as dos propias que'n tenemos. En l'inte más furo dende os gubiernos espanyol y en Aragón (me niego a clamar-le aragonés) d'enrestidas contra las nuestras luengas, fa honra remerar o nacionalismo lingüistico exerciu por l'espanyolismo. 

Fa anyadas tenié a suerte de poder ir ta una charrada que organizó Nogara con a presencia de Juan Carlos Moreno Cabrera, un lingüistca que ha escrito bells quantos libros sobre lingüistica y/u nacionalismo. Un d'ells, "El nacionalismo lingüístico. Una ideología destructiva" yera o que presentaba t'a part d'alavez. A charrada que fació estió, si fa u no fa, la d'o video que pencho contino, un poquet más estendillada y con un debat que se i fació dimpués prou pincho.

A charrada ye muito bien estructurada y simpla. No cal saber mica de lingüistica. O libro tamién ye toda una alfaya que tos recomiendo leigatz malas que podatz. Se lei en un petén y se puede trobar alto u baixo facil en bellas bibliotecas (http://benasque.aragob.es/cgi-bin/abnetop/O6044/ID824e6ae2/NT3, por eixemplo).

Aspero que tos faiga goi lo video y que aprofeitetz iste diya ta pensar como continar luitando por as nuestras luengas...