Mostrando entradas con la etiqueta Alto Galligo. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Alto Galligo. Mostrar todas las entradas

miércoles, 12 de abril de 2017

Recordar as reivindicacions de l'aragonés

As Chornadas d’as luengas d’Aragón, que organiza Nogara cada anyo, antimás de una semana d’actividatz y dinamización de l’aragonés, son un foro sobrebueno pa prener-le o pulso a la luenga y a la envista que en tienen a chent que lo femos servir, sobre tot en Zaragoza. Iste anyo, tamién s’ha encertau que o sabado se organizó a chornada Mullers e luenga en Samianigo, de man de la Comarca de l’Alto Galligo. Asinas que me he pretau ueito diyas vivindo l’aragonés. Tot un goyo.


Pero de vez bella mica de preocupación, en sentir seguntes que discursos, que uno creyeba albandonaus, desacreditaus u superaus fa tiempo. Quasi totz de man d’o publico, pero tamién belun dende as ponents, que ye pior en tener l’autoridat d’o “micro y a mesa”.


Me fa una mica de cansera tornar a escribir isto, porque tanto yo como atras lo hemos feito un ciento de vegadas. Pero mientres contine calendo, continaré dando ferrete con istos afers eternos, porque si no tenemos claros os alazetz d’o movimiento en desfensa de l’aragonés, y as demandas y obchectivos d’a suya comunidat de fablants, a la nuestra luenga le queda dos telediarios.

Oficialidat

A oficialidat de l’aragonés no ye l’obchectivo zaguero, ni l’horizont, ni qualcosa aleixada. Ye l’alazet an que construir-lo tot dimpués. Sin a oficialidat, tot lo que faigamos continará tenendo os pietz de bardo, podendo-se esboldregar siempre que l’administración de turno quiera.


A oficialidat ye una qüestion de chusticia. Ye o reconoiximiento legal de que una luenga existe y que, por lo tanto, a suya comunidat de usuarios tien una serie de dreitos. Y l’administración una serie de debers. Sin a oficialidat, tot lo tarabidau legal que se faiga (lei de luengas, ensenyanza de y en aragonés, etc…) no será un dreito reconoixiu, sino un concieto satisfeito u una concesión a un lobby.


A oficialidat no salvará a l’aragonés, como sabemos todas. Nomas cal viyer o caso d’o gaelico irlandés, que siempre meten d’eixemplo qui relativizan a importancia d’ista reivindicación. Pero no cal enganyar-se. Sin oficialidat, a comunidat de usuarias continaremos sin dreitos, y l’aragonés se’n irá t’a fuesa.

Unidat d’a luenga

Dende Benás dica Ansó se charra la mesma luenga. Con a variación propia de qualsiquier atra luenga y con variedatz perfectament intercomprensibles. Que a norma culta u estandar replegue millor u pior, u con mayor u menor intensidat, as particularidatz de una u atra variedat ye qualcosa que, prou que sí, cal debatir. Pero ixo no puet fer qüestionar a unidat lingüistica de l’aragonés.


O famoso articlo de Saura me preocupa relativament poco, porque sé que ye una opinión ultraminoritaria y de buen vulcar, en no aguantar qualsiquier analisi minimament serio. Nomás s'ha publicau porque a l'Heraldo le va bien pa malmeter contra l'aragonés. Manimenos, sí que me preocupa que no nos creigamos a intercomprensibilidat. Que una ponent encomience a suya intervención en una charrada decindo que “voi a charrar en a variedat X y as de tal val m’entenderán”, en un entorno an que todas charrabanos aragonés, ye l’eixemplo d’ixa imachen que muitas continan tenendo de l’aragonés como una luenga fragmentada. O diya que se dició ixo, estié sentindo dende benasquesas dica ansotanas. Bi heba chent que teneba a luenga transmitida en a familia, y atras que la hebanos aprendida ya d’adultas. Deguna teneba garra problema en seguir as charradas, ni en entender-nos entre nusatras. Encara que levabanos charrando todas en as nuestras respectivas variedatz y modelos, queda chent que contina con ixa ideya de que l’aragonés nomas vale pa charrar con las d’a val.

A voluntariedat de l’adopción d’o castellano

Atra d’as declaracions que se repite en zagueras y que torné a sentir desgraciadament, ye la de que as fablants, deciden, u decidioron, deixar de charrar aragonés voluntariament. Concretament en ista ocasion se charraba d’as mullers y d’a falta de transmisión d’a luenga a las fillas “por o suyo bien”.


Quan existe toda una presión social y institucional pa que no se faiga servir una luenga, ¿en qué momento podemos charrar de voluntariedat? Quan en Zaragoza no existiba carrils bici, y fer servir ixe vehiclo yera visto como un concieto, ¿quanta chent iba en bici? En que s’han meso os medios, a ciudat se han plenau de ciclistas. Quan se charra d’o control d’a natalidat, a soben se diz que bi ha paises que tienen muitos fillos “por a suya cultura”. Manimenos en que baixas a presión relichiosa, fomentas a cultura arredol d’a sexualidat y permites a entrada de metodos anticonceptivos, baixa la natalidat. En a mia familia, y en quasi tot lo mio entorno, logar un piso yera d’ababols. Ixa ideya nian se contemplaba. Asinas que, igual como mis pais, chirmanas, primas, amigas, etc.. nos emboliquemos con una hipoteca de trenta anyos.


¿As zaragozanas se moveban en auto voluntariament? ¿As africanas tiene fillas “por a suya cultura”? ¿Me merqué un piso porque yera la millor opción pa las mias necesidatz? Faltaba, -y falta- información, medios y capacidat de decisión. Qui ha continau charrando aragonés en l’entorno cultural y sociopolitico que bi ha habiu en o zaguer sieglo, ha feito, sabendo-lo u no, un acto de resistencia y mesmo d’heroicidat. Qui deixó de charrar aragonés lo fació a soben sin saber que yera una luenga igual como qualsiquier atra, sin tener os suyos dreitos reconoixius por l’administración y sin poder pa reivindicar-los, en un entorno an que charrar-lo yera salir-te-ne d’o prestichio social, an que no se amuestra en a escuela, sin fablants “referencials”, …


Pa poder decidir voluntariament albadonar l’aragonés, s'ha de poder decidir voluntariament conservar-lo. Y pa muitas personas, ixa no yera una posibilidat. Talment sigamos decindo lo mesmo, pero cal parar muita cuenta en como se diz. Porque a culpa caye en unas u en atras. Y cal deixar claro que a culpa de que se deixe de charrar en aragonés ye de qui practica la represión social, cultural y politica a qui charra ista luenga, no a victima d’ixa represión.


Rai la grafia   
Atro d’os discurso que s’ixemena cada vegada que o conflicto grafico s’incrementa ye bella mena de pacifismo mal entendiu que diz que a grafia no ye important y que reduz o conflicto grafico a una cosa de quatre saputos. Ye innegable que os personalismos y intreses personals u politicos han afectau negativament a lo proceso de normalización y normativización de l’aragonés. Pero creyer que a causa d’o conflicto ye ixa, u que a suya solución pasa exclusivament por alpartar d’o proceso a tres, quatre u quince personas ye, como poco, de belulas.


A grafía sí que importa. O modelo sí que importa. ¿Como no va a importar? Y sobre tot, importa como se prenen as decisions y con qué criterios.


No bi ha garra luenga en occident que siga en condicions de sobrevivir sin un modelo culto, referencial y normativo y con una ortografia común y acceptada por a comunidat d’usuarias. Sin ixo, ya podemos treballar tot lo que queramos en as nuestras asociacions, lugars, vals y collas d’amigas, que nomas conseguiremos prolargar l’agonía d’a nuestra luenga. Isto cal tener-lo claro. Sin norma culta, todas y cadauna d’as variedatz morirán. Beluna durará diez anyos, belatra talment un sieglo. A sola posibilidat de salvación de l’aragonés pasa por un modelo estandar. Si tenemos isto claro, podemos debatir como fer-lo. Sino, a sola discusión ye de que color queremos l’atabul d’a luenga.


Entiendo que queda muit bien relativizar ixas luitas porque son la “parte fiera” de l’aragonés. Ye muito mas poliu de viyer os nuestros treballos. Os libros, os audiovisuals, as chornadas, … son una faina imprescindible y que facilita vivir y disfrutar a luenga. Pero pa que contine existindo una luenga que disfrutar, cal ixe atro treballo. Fosco, canso y impopular, pero imprescindible. Creyer que as cosas se solucionarán solas, que o modelo referencial no ye menester, u que vendrá solo dende una voluntat popular, ye fuyir d’un d’os mas grans problemas que tien l’aragonés hue.

Con voluntarias no se fa cosa

Si l’aragonés sobrevive hue, ye claro que ye gracias a toda la chent que ha decidiu en istas zaguers decadas luitar por a suya luenga. Con un emparo nulo por l’administración, qui mesmo bellas vegadas s’ha amostrau hostil con a luenga, o solo feito de continar charrando-lo ya ye activismo cultural, encara que siga de forma insconscient. Tot ixo, en chunto con o treballo asociativo por totz os cabos d’Aragón, ha feito honra a la luenga y gracias a ixo podemos charrar encara d’una luenga viva.


Pero la sola cosa que conseguimos ye aturar o proceso de perdua d’a luenga. Os datos de transmisión intercheneracional y mesmo de numer de fablants activos, igual como lo grau de conservación d’os rasgos aragoneses en a luenga charrada, debuixan un panorama prou negativo. Garra luenga occidental sobrevive a pur de voluntariau. Y muito menos en una sociedat con tant poquisma conciencia lingüistica como en ye l’aragonesa. Pa que l’aragonés contine vivo le cal prestichio social y emparo institucional. Pa conseguir as dos cosas cal personal treballando nomas en ixo y diners pa fer-lo posible.


Ye una toda una vergüenya que d’as 117 demandas d’actividatz d’o Programa Nieuz Luzía Dueso no bi haiga habiu financiación que ta 37. Cal recordar que ixe programa ye bien barato. Por un regular nomas se paga o desplazamiento d’as dinamizadoras de l’actividat. Si nian ixo, que ye una actividat educativa, que ye simplament un acercamiento de l’alumnau a la luenga, tien a minima financiación, ¿como podemos asperar que se prencipien a pagar politicas activas en desfensa d’os dreitos lingüisticos d’a comunidat d’usuarias de l’aragonés? L’aragonés va en una escalera mecanica de baixada y as actuals politicas de desfensa son pasos entabant en ixa escalera. Una ilusión nomas. Cal aturar a escalera pa poder prencipiar a abanzar.


L’actual lei de luengas no ye un marco acceptable
Tot y que todas somos d’alcuerdo en que a mal clamada lei de luengas d’o PP-PAR yera una barbaridat, no pareixe que o gubierno PSOE-CHA tienga prisa en cambiar-la. Sacar as denominacions de LAPAO y LAPAPYP, encara que imprescindible, se queda clarament curto. O punto de partida d’a nueva lei de luengas habría d’estar, como poco, l’anterior feita por o PSOE.


Me fa muito duelo viyer como, dende muitas personas de l’asociacionismo, se contina contemplando a lei actual como un marco an que treballar lechislativament. No ye acceptable que bi haiga una autoridat lingüistica unica ta catalán y aragonés, por meter un eixemplo, ni a zonificación, ni atros aspectos d’ixa lei. Aprofitar os suyos foraus, interpretar-la a la nuestra favor, nomas ha d’estar qualcosa circumstancial que no nos faiga aturar ni un momento en a nuestra reivindicación d’un marco lechislativo digno pa las nuestras luengas. Bi ha una mayoria parlamentaria en as Cortz más que suficient pa negociar una nueva lei, que faiga honra a la supervivencia d’as nuestras luengas, y que prencipie a reconoixer os nuestros dreitos. ¿Por qué sisquiera se ye treballando en ixe cambio lechislativo? ¿Por qué ha pasau quasi meya lechislatura, y continamos sin saber mica d’a intencions de l’executivo quanto a iste afer?


Cal una autoridat lingüistica pa l’aragonés, y nomas pa l’aragonés. A zonificación no ye admisible, ni sisquiera transitoriament. A comunidat lingüistica ye por tot Aragón y no podemos renunciar a os nuestros dreitos pendendo de do vivamos.

A endrecera d’a luita

L’aragonés contina estando a luenga con mayor periglo de desapareixer en Europa. Atras luengas han teniu problemas muit pareixius y son conseguindo revilcar. Garra no lo ha feito de manera espontania, ni gracias a asociacions de voluntarias, ni con “concesions graciosas” d’o poder politico. Totz os abances se han conseguiu gracias a una población concienciada que no ha reblau en as suyas reivindicacions y que teneban muito claras ideyas que en a nuestra tierra pareixe que encara faltan d’asumir-se. U que, si teoricament son asumidas, dimpués no se practican. Hemos de creyer-nos a desfensa d’a nuestra luenga y d’os dreitos d’as suyas usuarias. Y hemos de aprender que bi ha muitos camins pa conseguir ixos obchectivos, pero que totz, si fa u no fa, tienen una serie de caracteristicas comuns que le fan falta pa trunfar.

Oficialidat, unidat, modelo culto, profesionalización, marco lechislativo adequau, amostranza en y d’a luenga, visibilización d’a represión lingüistica, etc… son ideyas y reivindicacions que hemos de tener claras. Sino, ya somos redotadas

sábado, 7 de marzo de 2015

Por a Val de Tena

Puyando ta l'ibón de Piedrafita.
A o fundo Penya Telera
Ye bien raro que Arale y yo tiengamos un cabo de semana libre ta poder fer bell viache tranquilet, pero as nuestras achendas complegoron libres en o zaguer cabo de semana de febrero. A verdat ye que las vuedemos, porque de cosas ta fer, como de cutio, bi'n heba arrienda. 

Feba ya prou tiempo que no pisabanos a Val de Tena y l'Alta Galliguera, asinas que alparciando una miqueta por internet, trobé una cambra barata y que feba buena farcha y esleixiemos Senegüe ta pasar ixe cabo de semana. A cambra yera en a Casa Rural El Pajar, de Senegüé. Costaba 30 euros a nueit y teneba tot lo que cal: buen leito y escusau y mesmo una tele. A casa ye bien pincha y bi ha un chardinet a o canto que, de verano, se be d'estar de bitibomba.

Tenebanos pensau de fer bella ruta con raquetas, pero por internet y por os medios no feban que ixorrontar-nos con plevias, lurtes, tronadas, y quasi l'apocalipsi. A información turistica d'a Val ye penible. Bi pleguemos creyendo que no podríanos fer quasi cosa y aconortando-nos con fer una gambadeta conoixendo bell lugar d'a val. Bien se vale que pleguemos en a oficina de turismo de Biesca. A zagala que nos i atendió nos explicó punto por agulla un ciento de rutas con raquetas que se podeban fer perfectament. Nomás yera zarrada bella pista por la parte de Panticosa entalto. A resta, como comprobemos a l'atro diya, yera de muit buen visitar.

Loguemos as raquetas y eslixiemos a puyada ta l'ibón de Piedrafita. Pareixeba facil y no guaire larga, asinas que como yera a primer vegada que febanos raquetas tampoco no nos querebanos embolicar masiau. A ruta prencipia en o parking de Lacuniacha d'alto. Bi heba un trapacil de chent fendo-la, asinas que yera imposible de cacegar-se. O camín va por una selva de pin, abet y buixo más que más. Encara que tamién viyemos bell chinebro y una cardonera de bells tres metros repincha.

Ilesia de Senegüé
O camín yera tot nevau y l'ibón chelau con firme napa de nieu por dencima. A lo fundo, a imachen de Penya Telera con buena boira y nevusquiando no la ixublidaré nunca. Teniemos, antimás, unas convidadas bien aparateras: as grudas (Grus grus). Ye tiempo de que viachen t'o norte, pero pareixe que l'orache les yera metendo dificil a faina. Quasi plegando en l'ibón prencipiemos a sentir os chilos d'a primer bandada que viyemos. Ya tornaban t'o sur dimpués d'una prebatina fallada de traviesar os Pirineus. Bells trenta u quaranta eixemplars reblaban por l'inte. Atra bandada, prou más chiqueta, apareixió bell rato dimpués prebando de conseguir-lo. L'airera por alto debeba estar prou fura y no feban que ir-se-ne enta l'este a vier si trobaban bell forau. Las deixemos de viyer en ficar-se en un nyublo bien fosco, pero cuento que ixas dormioron en tierra aragonesa ixa nueit. De baixada encara viyemos bella bandada más y mesmo dos que se cruzoron en sentius contrarios. Tot un espectaculo que teniemos a suerte de viyer.

Cuanto a las raquetas, ye una cosa que nos hebanos feito nunca y que nos fació firme goyo. Te da la oportunidat de viyer uns paisaches que no podrías fer d'atra traza y no tien mica dificultat. Tamién ye barato, que ye important. Logar-las ta tot lo diya, con un par de bastons incluyius saliba por diez euros en una botiga de Biescas que bi heba chusto antes d'o puent.

De tardes, nos acerquemos Sallent y dimpués ta Panticosa, a remerar o cabo de semana que pasé en a chornada De Rizio, en un taller de video y luengache visual bien pincho que s'organizó en 2008. Aprofeité ta visitar o bar Ibón, a on que ixe anyo pasemos una sobrebuena nueit de capazeo y borina, cambiando-le a o cambrero un disco de Los Draps por una chambreta d'o bar que encara tiengo por casa.

Ilesia de Larrede
O domingo, una mica cansos d'a cursa d'o sabado, lo adediquemos a fer gambadetas y conoixer bell puesto más. Dende Sengüe marchemos caminando dica Larrede. Ye un lugar que bi ha cerqueta y que tien una ilesia bien bonica. A gambadeta ye curteta y o paisache de buen viyer. Mereixe a pena d'acercar-se-ie. En tornar marchemos t'o lugar de Acumuer. Se i plega por una carretera estricallada de tot, seguindo lo curso d'o río Aurín. En o lugar no i vive que dos personas, seguntes informaba un cartel en a carretera. Ye un lugar chicorrón que i fuemos a viyer-lo más que más por conoixer o lugar que da nombre a o granizo disco de La Orquestina del Fabirol. Como en quasi totz os lugars d'a redolada, a ilesia y l'anvista ye lo millor que tien.

Tanto Senegüe como Acumuer me pareixioron dos buens eixemplos d'a realidat socioeconomica d'a Val. Acumuer quasi vuedo y prou deixau dimpués de que toda la chent marchase d'o lugar fa decadas. Senegüe, a más gran d'as vinte y tantas pedanías de Samianigo con ueitanta habitants. Samianigo arrocló toda la población d'una Val explotada primer por a industria y agora por o turismo de nieu.

O viache lo rematemos en o museu d'o Sarrablo. Un gran museu etnolochico, que cudia prou bell detalle que lo fan una mica diferent a la resta. Os obchectos son en o puesto a on que habrían d'estar en a casa que ocupan. Cada cambra ye adedicada a la faina que tocaba. Os cartels son totz bilingües castellano - aragonés y mesmo bi ha bell panel informativo sobre a luenga. Tamién bi ha una parte adedicada a la obra de Ángel Orensaz, escultor de Larués, de qui desconoixeba a fama suya. Si i vas d'hibierno, leva-te un gambeto u un buen chersé porque a visita ye larga y no i tienen calefacción.


Carrera en Sallent
A presencia de l'aragonés yera prou radida, pero no inexistent. Charrar, no charremos con dengún en aragonés, pero a luenga yera present en a toponimia y en os nombres de bell comercio. Como siempre, nos trobemos con bell puesto a on que le meteban apostrofe a l'articlo "o" (o' camín, u bella fatera parellana), contrimostrando atra vegada que conoixemos más a cultura escocesa (vía EE.UU) que l'aragonesa. Penica de país.

A Val de Tena y l'Alta Galliguera las visito poco, pero siempre me levo un capazo de buenas memorias ta casa mía. Aquella chornada De Rizio, as trobadas aragonesofablants en Piedrafita, as dos edicions d'a Trobada de chiflo y salterio en Lasaosa, ... un país repoliu y a soben desconoixiu t'as zaragocetas como yo.

martes, 8 de enero de 2013

L'aragonés ye bien vivo (chinero 2013)

Prencipio l'anyada de buen implaz, dimpués d'unas chicotas vacanzas y un chiquet proceso de reflexión asociativo y personal. Y qué millor traza de prencipiar que repasando as noticias de l'aragonés ta La Enredadera, que me convidó tamién ta fer un balanz de l'anyada en o especial cabo d'anyo que facioron.

 Chornadas sobre prochectos de comunicación en luengas minorizatas: 
A Enrestida organiza entre o 10 y o 12 de chiner unas chornadas sobre prochectos de comunicación en luengas minorizatas. Bi habrá representants de meyos de comunicación en aragonés, catalán y euskera, qui presentarán mientres os tres diyas os suyas prochectos y ideyas.

En as chornadas i serán Fendo Orella, Arredol, Arainfo, Kafé Antzokia, Magofermín, Comunica N'roll y Radio Matarranya. Unas sobrebuenas chornadas a on que se ferá analís d'ista nueva realidat que os meyos tecnolochicos nos han permitiu creyar a on que todas podemos participar d'a información y compartir-la de trazas que fa tasament diez anyadas ni hesenos pensau.

Como ye cada vegada más costumbre, tamién se i ferá una chenta popular en o local d'A Enrestida y de nueitz, bi habrá borina en La Botica con mosica trayida dende Euskal Herria de man de DJ Elepunto de Kafé Antzokia.

Chornadas Prochectos comunicación en luengas minoritarias from aenrestida on Vimeo.
 



Zaguers novedatz politicas:
A lei de no-luengas ha pasau un atro trango en as Cortes Aragonesas. PSOE, CHA y IU i presentoron as suyas esmiendas, entre que o PP y o PAR esfendeban as suyas tesis a-scientificas y coincidents con as d’as extrema dreita. Una d’as sorpresas que nos deixó iste proceso ye l’alternativa de lei de luengas que presentó IU a on que se demandaba a cooficialidat d’aragonés y catalán, ixo sí, en as “zonas de parla predominant” y en bellas zonas de “transición - recepción”. A tamás d’as esmiendas presentadas, no s’acceptoron cambios y a lei contina mirando de fer a fuesa t’as nuestras dos luengas y imposando lo castellano como luenga unica ta todas nusatras.
 

Tant y mientres, Puyalón ha decidiu de marchar d’a Coordinadera Aragón Trilingüe por os motivos que explican en un comunicau feito publico fa bellas semanas. Más que más cretican o seguidismo d’as politicas de CHA y a febleza d’os planteyamientos d’a mesma.  A verdat ye que o manifiesto ya naixió prou gabacho y no pareix, por agora que a Coordinadera tienga guaire recorriu. Caldrá viyer enta do va agora, sin o partiu independentista.

Nuevos miebros d'o EFA:
O Estudio  de Filolochía Aragonesa - Academia de l'aragonés, ha incorporau a seis nuevas personas t'as filas suyas. Istos nuevos miembros serán "correspondients" y se incorporan más que más, t'as fainas de codificación lingüistica que son desembolicando y que asperemos que faigan fruitos antis con antis. 

As incoporacions son: Miguel Anghel Barcos, lexicografo, traductor y fagotano; Chuan Pavlo Martínez, doctor en telecomunicacions y desembolicador de ferramientas informaticas t'a luenga; Santiago Paricio, filologo, investigador d'as variedatz vivas de l'aragonés y ganador de l'Arnal Cavero de 2009; Chorche Díaz, filologo y investigador de l'aragonés benasqués y d'as parlas d'a Ribagorza; Mª Teresa Moret, de Mequinenza y doctora en filolochía y investigadora d'o catalán en Aragón y Guillermo Tomás, historiador, investigador d'as parlas vivas y de l'aragonés meyeval.

Son, si no remero mal, os primers nuevos miembros que se bi incorporan dende a creyación de l'academia, fueras d'os academicos d'honor. Todas ellas de gran valura y que regular que ferán muitisma honra ta l'academia, antimás de trayer aire fresco. 


Colección Yalliq en PDF:
A comarca de l'Alto Galligo nos fació un chiquet present de nadal en publicando en PDF una ripa de materials d'a colección Yalliq que han veniu editando mientres as zaguers anyadas. Belunas d'as publicacions ya yeran bien dificils de trobar, por cierto. Regular que ferán buena honra ta todas las enamoradas d'a nuestra luenga y a nuestra tierra y antimás ye un sobrebuen recurso, sobre tot si paramos cuenta en todas las que no nos podemos permitir mercar tot lo que se publica. Os materials son más que más de tradición oral y toponimia, pero tamién bi ha una caracterización lingüistica d'a redolada, de Chabier Lozano y una replega de materials t'aprender aragonés de Maria Pilar Benítez, dos alfayetas. Muitas gracias a qui haiga teniu a iniciativa y asperemos que l'eixemplo cunda y, a lo menos as institucions, faigan publico y descargable de baldes totz ixos materials que a soben no fan que acumular polvo en bell fosco almagacén. 

Cosetas d'adentro:
Fa bells pocos diyas se presentaba o libro-DVD "Cosetas d'adentro" que ya en hebanos charrau bell diya en La Enredadera, quan se presentó o curto. Ista edición leva o DVD d'o curto, o suyo guión y o relato que lo prencipió tot.

Cosetas d'adentro estió ganador d'un accesit en a edición de 2009 d'o concurso Condau de Ribagorza y dimpués se'n fació un curtometrache grabau en Graus y Montanyana. Reconta a historieta d'un pastor d'a redolada en as anyadas 50 y d'a suya relación con una zagaleta  Ye publicau por Gara d'edizions y se puet mercar en a suya web.




"Mesaches", de Chuse Inazio Nabarro:
Chuse Inazio Nabarro presento ent'a fin de noviembre o suyo nuevo libro "Mesaches" que estió lo ganador d'o premio "Ziudá de Barbastro". O libro reconta l'adolescencia d'un zagal mientres a clamada "transición politica espanyola". Iste premio ha publicau ya libros sobrebuenos como "Reloch de pocha", tamién de Chuse Inazio Nabarro, que ye estau traduciu a castellano, francés y ruso u "Alas de Papel", de Fernando Romanos. A novela, como ye costumbre, tamién la ha editada Gara d'edizions y se puet mercar en a suya web u en a botiga de Fablans.

A colla d'o mes:
Remero que contina o reto que diciemos en a primer sección d'iste curso: que bella colla de mosica faiga una nueva canta en aragonés. Sabetz que tenetz toda l'aduya que tos calga ta traducir u asesorar en lo que quieratz. Ya hemos recibiu bella propuesta pero encara no tenemos canta ta ufrir-tos. Tant y mientres, continaremos repasando ixas collas de mosica que, encara que no faigan servir l'aragonés de cutio, decidioron un diya de fer una canta en ista luenga nuestra.
Hue, os esleixius son Atland, una colla zaragozana de (seguntes la wiki) power metal, qui levan dos discos editaus: Opera prima y Marboré y que estió a primer colla de l'estau en fer un video mosical en 3D. A suya mosica la podetz sentir en www.atland-metal.com. A canta que meto abaixo ye "Marboré", que en o disco apareix en versión en castellano y en aragonés.






martes, 6 de mayo de 2008

De Rizio, de bizio...

De cabo ta cuan, agana esconeutar un poquet y adedicar-te a ixas cosetas que te fan goyo y que, por un regular, no puez fer. Iste cabo de semana pasau tenié a oportunidat de fer-lo en as chornadas de De Rizio 2008.

D'una man estié en un lugar repoliu que no i yera estau nunca. Ye una marabilla debantar-te de maitins, salir de l'otel y trobar-te rodiau de ixas montañas con as tucas emplidas de nieu, que encara en quedaba d'unas nebadas que bi abió fa bellas semanas. A resta de o lugar, a tamás d'estar muito endrezau enta o turismo, tamién yera bien majo y a chen muito amable y simpatica.

D'atra man, os tallers programaus me sorprendión muito. M'asperaba unas chornadas más "tradizionals" y me trobé, de bote y boleyo y no se guaire bien como, fendo un guión ta un curto y rodando-lo. Tamién i aprendiemos a beyer como chugar con os planos ta fer sentir a o espectador una cosa u unatra. Cualcosa que nunca no'n eba parau cuenta.

Tamién i beyemos bels documentals. Uno d'els, sobre l'aragonés tensino. Iste ye un trango entabán d'a produzión audiobisual de imbestigazión sobre l'aragonés. Pasa d'o plano fixo y una persona charrando de cualcosa y fa serbir una steady mientres tot lo documental con as posibilidaz que ixo ufre. Atro d'os documentals estió sobre a construzión de presas d'esfensa de lurtes en a Galliguera Alta. Dende l'ambiesta d'a incheniería zibil ye asabelo curioso y intresán y dende atras muitas tamién. Esconoxeba de tot a esistenzia d'iste documental y cuento que cal prenzipar a prochectar-lo por tierra plana antis con antis. Ta rematar con os documentals, Eugenio Monesma nos charró d'a faina suya y beyemos un treballo suyo sobre as fainas d'a muller en o mundo rural.

Como no puede estar d'atra traza, o sabado tocó borina. Dimpués de blincar con o gol de Ayala, tañeban O'Carolan y Dechusban que, como siempre, fazión un sobrebueno conzierto. Ya en as tres pedretas, pos cuasi no eba descansau, m'asperaba un camatón de biera negra en o bar Ibón, uno d'os millors que he bisto en tot lo Pirineu. Esprisions ta lo suyo amo!!!!

Y prou que esprisions ta toz que i estiez: mayestros, organizadors y alunnalla que aspero que nos beigamos luego!!! De rizio pa cutio!

viernes, 25 de abril de 2008

Puyando por o Galligo...

Prenzipia bien fura a primabera! Por agora, iste cabo de semana ya m'ha caliu eslexir entre as chornadas d'o rio Galligo y o conzierto en BCN d'o Comando Cucaracha y Chundarata. T'o benién, plega d'arribar-me a programazión d'as chornadas De Rizio que se tornan a fer. Estiaño a tematica se zentra en a produzión audiobisual. Asinas que parix que nos foteremos un par de cabos de semana por iste río tan poliu... Me ban plegando tamién notizietas d'atras istorietas mientres Mayo que iré penchando por aqui, en que sepa cualcosa más....

Con tot isto, me pienso que, a tamás de que l'aragonesismo pulitico ye en un inte malizo de tot (en a mía opinión), l'aragonesismo cultural - u a cultura aragonesa, si preferiz- ye en uno sobrebueno. Conziertos, chornadas, actibidaz, ziento de mesas en a zincomarzada bis...y prochectos que boi sentindo por asti que pueden fer buena onra t'Aragón.

sábado, 1 de diciembre de 2007

Notizietas

No aturamos. Ta cualsiquiera d’istas notizias podría adedicar un articlo entero, pero encara no me bosan por iste blog, asinas que abremos de achuntar-las. Sisquiá contine sin poder charrar de todas as cosas que se fan.

Dimpués de bel tiempo ta esbiellar custions teunicas torna Radio Topo (101.8 d’a FM zaragozana) y os suyos programas. Estiaño l’aragonés i será bien presén. A chen de
Fendo Orella ya ban emitindo en o nuebo orario os Biernes de 19 a 20. Un programa de raso en aragonés que charra d’autualidat. En atro programa, La Enredadera, que se fa os Domingos dende as 21, se fa tamién una chiqueta sezión en aragonés y sobre l’aragonés an que se irán dando as notizias que baigan surtindo arredol d’ista luenga tan polida que tenemos.

Tamién dimpués debel tiempo, podemos leyer o nuebo numero de Espiello, o 22-23. Ye doble y, como ya ye costumbre, se i charra de toda mena de cosas: lingüistica, zombis, as bacterias... y prou que con as sezions de siempre: breus d’a luenga, a chugar, a leyer!, notizias d’Aragón... y una entrebista con a Federazión de Fablans en o suyo 25eno cabo d’años. Pocas rebistas en cualsiquier luenga fan seis años y bentitres numers con tantisma salut y calidat y fendo-lo cada diya millor.

Parix que a
FLA d’estiaño recupera bella cosa d’as edizions d’antismas, con muitismo más publico que no as dos zagueras. A Feria se ferá dende o biernes 7 dica o domingo 9 y o sabado 8 bi abrá un conzierto de Prau y Mallacán. O programa ya ye penchau en a web suya.



Y ta rematar, a la fin ye publico o programa d'as chornadas sobre toponimia, que charraba fa bels meses, que se ferán en l'Alto Galligo o cabo de semana d'o 15 y 16 d'Abiento. Podez leyer-lo punchando aqui.

lunes, 22 de octubre de 2007

Unatro Cabo de semana en aragonés

De cabo cuan pasan istas cosetas. Y cada begada más asoben. Qui deziba que no se podeba bibir en aragonés? Y mesmo en tierra plana... Iste cabo de semana unatra begada podremos bibir un poquet más en aragonés. O Biernes prenzipiaremos con a Debantadera d'os cursos de l'Asoziazión Cultural Nogara. Iste acto que se fa todas as añadas cuan son en momentos de prenzipiar os cursos ye tot un clasico an que nos chuntamos mayestros, alunnos, sozios y amigos de l'asoziazión ta fer buenos charrazos. Estiaño prenzipiará con una charrada sobre l'aragonés repuyal a las 19:00. Dimpués se entregarán os titols ta la chen que aprebó o curso pasau y ta rematar, como no, una lifareta. Dimpués de seguras que, a lo menos bella biera nos feremos por ixos bicos de Dios...


Pero cal dixar un poquet de rasmia ta o Sabado pues ixa calendata torna a estar istorica. Torna, a la fin, "L'aragonés en a carrera". Borina mitica an que muitos nos amanemos ta l'aragonés por cuasi primer bez y que feba cuatro años (si no remero mal) que no se feba. Por "L'aragonés en a carrera" han pasau arrienda collas, como nos esplicó en Pilars Chan, en representazión d'a Federazión de Ligallos de l'aragonés. La Orquestina del Fabirol, Hugo de Paula, Gwendal, Ixo Rai y asinas asinas. En ista edizión, que zilebra os 25 años de Fablans, i ascuitaremos a mosica de Prau, Dechusban, Lurte, Comando Cucaracha, La Ronda de Boltaña, La Orquestina del Fabirol y Biella Nuei. Un conziertazo que parix que nos tendrá dispiertos dica lo maitín d'o Domingo, pero si ye con ixa enchaquia, rai!




Cara ta Abiento ya se ban parando cosetas, ta que podamos ir apuntando-ne en l'achenda nuestra. A Feria d'o Libro Aragonés de Monzón ferá a suya trezena edizión os diyas 7, 8 y 9 d'Abiento. En que se sepan más cosas ire informando. Como nobedat, tamién en Abiento pero, por lo que sé, sin calendata encara, se son organizando unas chornadas sobre toponimia aragonesa en a comarca de l'Alto Galligo que continan con as suyas autibidaz a tot estrus. Podez beyer a notizia aqui.




Torno a dizir: qui no charre, ye porque no quiere...

miércoles, 4 de julio de 2007

Cronica d'A Enrestida y Piedrafita

Bels diyas tardi, pero creigo que cal dezir bella cosa d’iste cabo de semana que estió prou bien. Prenzipiaba o biernes con a charrada que eban presto a chen de A Enrestida en o local suyo sobre os 300 años d’os Decretos de Conquista u de Nueba Planta (como nos i dizión que tamién se clamaban antismas). I estiemos cuasi cuaranta personas (datos de Labrándonos en la sombra) en una charrada que nomás s’eba publizitau que por internet y o boca a boca que cada diya tien más poder. Mientres cuasi dos oras Daniel y Lorién esplicón tanto o feito mesmo d’os Decretos y a situazión d’antis y de dimpués como o xublido sistematico d’istos feitos en a istoriografia española – españolista. Dimpués d’a charrada bi estiemos un buen ratet fendo preguntas y platiquiando sobre bels temas que i eban surtiu: a istoria de l’Aragón independien, l’amostranza d’a istoria d’Aragón u mesmo a bisión anarcosindicalista d’Aragón. Soi estau en asabelas charradas sobre istoria, pero pocas m’han feito tantismo goyo como me’n fazió ista. Mesmo o luengache y as trazas de charrar estión toda una nobedat debán d’os costumbres que tenemos de beyer a catedraticos fendo clases machistrals. As mias felizitazions a A Enrestida y a Daniel y Lorién. Si toda a chen treballase asinas...

Con reseco y bien canso marchemos enta Piedrafita, an que se feba a XIV Trobada d’escritors en o Pirineo y tañeban Lurte y La Orquestina del Fabirol. Dimpués d’entibocar-nos un par de begadas de carretera i pleguemos. Lurte fazió un pasabillas bien pincho y nos enfolgón con bellas cantas nuebas. Entre os traches d’almugabars y o lugar, que ye bien majo, parixeba que estases en o sieglo XII si no estase por os autos, y ixas chicotas cosetas. Dimpués d’una buena zena que nos combidó a organizazión, tañeba La Orquestina del Fabirol. No boi a esplicar-ne guaire porque creigo que no cal. Si qui leiga isto no ye estau nunca en un conzierto d’els, que i baiga antis con antis, que no le ferán burro falso. A l’atro’l diya yera escruxinau d’os bailes que me i fotié... Astí dión un dato que no conoxeba y que ye un siñal de por do ban a ir as autuazions d’a Expo zaragozeta. En a Expo de Sevilla La Orquestina estión achustaus mientres 20 diyas. En Hannover, diez. En Zaragoza, dica agora, zero diyas. Ni els ni garra atra colla de folk aragonés. A Expo a yo rai, pero ya que la ban a fer de todas trazas y a estricallar-nos a ziudat, que a lo menos balga ta amostrar bella cosa d’a cultura nuestra. Ista no ye que atro siñal d’a bergüeña que bi ha en seguntes que dembas y partius d’a nuestra identidat y d’o nuestro país. O xublido que charraba antis y que’n charrón Daniel y Lorien en a charrada d’o biernes.
Asperemos que tot lo berano contine asinas...

miércoles, 27 de junio de 2007

Ambute combocatorias

En plegar os meses de berano toda a chen preta a fer toda mena de chornadas, autos, charradas, borinas, acampadas, festibals.... Y en bels pocos diyas bi ha asabelo combocatorias intresans. Prenzipiamos ista mesma tardi con una combocatoria de desconzentrazión contra a presión polizial que se ye fendo a os mobimientos sozials. Dende fa bels meses y como fendo un siñal de lo que será a Expo, os mobimientos sozials son acosaus por a polizía fendo identificazions en todas as mobidas que se fan en a ziudat y metendo piñoras a muitos d’os organizadors de diferens autos. Ta ixo ista combocatoria o miercols a las 20.00 en a plaza d’o Conzello de Zaragoza no será una conzentrazión. Será una desconzentrazión. Has de ir-ie con bels amigos, en collas de menos de cuatro personas y fer cualcosa (legal) como chugar a futbol, charrar, pintar. leyer... O nuestro dreito a fer serbir as carreras ta esprisar-ie as opinions nuestras ye en periglo.

Como o 29 de Chunio ya ye amanau s’han feito bels pocos autos ta remerar-lo. Prenzipian maitín chuebes de man de Rolde de Estudios Aragoneses que presentan o libro “Fueros y libertades de Aragón” de Jesús Morales en a siede d’o Chustizia d’Aragón (C / Don Juan, 7) a las 19.30. O mesmo 29 de Chunio A Enrestida prenzipia unas minichornadas con a charrada “300 años d’ocupazión española en Aragón” sobre os Decretos de Nueba Planta a las 20.00 en a suya siede.


O cabo de semana a Bal de Tena acullirá a “XIV Trobada d’escritors en o Pirineo” an que bi abrá un par de charradas en Pandicosa y un conzierto de nueis en Piedrafita de Tena con La Orquestina del Fabirol y Lurte. Ta qui remana en Zaragoza as chornadas d'A Enrestida continan o Sabado con una borina en o Fergu's (Zuma).
Tamién bi ha atros autos como un festibal de mosica o cabo de semana en Bailo an que entre atros tañerán GEN y Gena u unatra charrada, organizada por CHA, sobre os Decretos de Nueba Planta o biernes que tamién ye o cabo d’año d’iste partiu. No meto más informazión simplamen porque no la he trobada por o rete.
En zagueras, cal remerar que ista ye a zaguera semana antis que no prenzipien os cursos d'aragonés intensibos de berano de Nogara, asinas que toz qui no tos i aigaz apuntau fez-lo antis con antis.
Ya prenzipiamos a no adubir y ixo que encara no ha prenzipiau Chulio!

jueves, 29 de marzo de 2007

Chornadas "De rizio"

En una dentrada de fa tiempo charraba d'o Matarranya como una redolada que nos ye dando a os cheposos una lizión de dinnidat y de saber organizar sobrebuenas autibidaz con muitos menos meyos d'os que tenemos en Zaragoza. Bi ha unatra redolada que, dende fa tiempo tamién, ye fendo una ripa d'autibidaz culturals, grazias a la suya Área de Juventud - u demba de chobenalla, como sé que a beluna l'ese feito goyo que se dezise - y que ye l'Alto Galligo (u Alta Galliguera). Ista begada son promozionando as Chornadas ta chobens creyatibos "De Rizio". Bi abrá charradas y tallers con chen que conoxe tan bien a cultura aragonesa como Roberto Serrano u Eugenio Arnao. Amás se ferá un pasabillas con Lurte o biernes y un conzierto d'o Comando Cucaracha o Sabado. Rufiertas y charradas implen a resta d'un buenismo programa que, de seguras, ferá muita onra ta l'aragonés y t'a cultura aragonesa, en cheneral.

As chornadas se zilebrarán os beniens 20, 21 y 22 de Abril en Panticosa. Podez leyer o programa, beyer os pres y apuntar-tos-ie aqui.

Muitas felizitazions t'a chen de l'Alta Galliguera que, como he dito alto, fez una faina sobrebuena.