Mostrando entradas con la etiqueta Fablans. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Fablans. Mostrar todas las entradas

martes, 6 de mayo de 2025

Cuervos y mas. Tierra de barrenaus 11x17

Ha pasau lo Día d’o libro, y d’Aragón, y tornamos d’a paradeta de Nogara con una inchección d’aragonesina, prestas pa seguir treballando firme por la nuestra luenga. Dimpués de tot un día charrando aragonés con los capazos que nos pretemos con toda la chent que pasez por la Plaza, acabemos cansas de tot, y cuasi sin voz, pero bien contentas.

Por astí alto, sobre los nuestros tozuels, a fe que volaba bella gralleta, una d’as aus d’a familia d’os cuervos que nos ne charra Tamara en iste programa a on que traye, por zaguer vegada la suya fayena d’educadora medioambiental. Aprenderez a distinguir los cuatre corvidos mas comuns, dos de ciudaz y dos de meyo rural, la suya importancia pa los ecosistemas y a-saber-las curiosidaz mas.

En la parte d’as cronicas, resenyamos ixe rebonico Día d’o libro y la charrada sobre lo chiflo y salterio que se fació en Ordio Minero adintro d’o ciclo “Charradicas”. L’actividat literaria contina cara las Ferias d’o Libro de Zaragoza y Uesca, a on que tendré presencia, que ya iré avisando, pero antes seré en la d’Andorra lo cabo de semana d’o 16 de mayo y en Fablans, en lo Centro Comercial Caracol de Zaragoza, a on que presentaré Parola de diaplerona iste viernes 9 de mayo.

La banda sonora d’iste programa traye un poquet de Delafé y las flores azules, que podiemos disfrutar-ne en La casa del loco, en un concierto que nos sorprendió de tot y a on que nos lo pasemos de bitibomba. Amás, ubrimos lo calaixo d’a muerte con un tema de Silvia Pérez Cruz, proposau por Félix y despedimos lo programa con una canción de Boikot, anunciando de qué irá lo siguient TdBradio, que será monotematico.

Recuerda que puez ascuitar toz los programas en IvooxSpotify y la web de Radio Topo.

Programa #190

 

miércoles, 21 de agosto de 2019

Dividius y sin dar batalla (Lo inexistent MDA)

Quan digo que a l’aragonés le queda tasament bellas decadas de vida, gosan de decir-me pesimista y demandar-me lo porqué d’ixa afirmación. Las causas son variadas: la presión d’o castellano, la perda d’a transmisión cheneracional, la falta de refirme institucional... Pero todas ixas causas ya existen dende fa anyos arrienda. Lo que m’ha feito cambiar la mia previsión ye atro factor que ha arribau fa poco: lo feito de que no tiengamos un movimiento en defensa de l’aragonés (MDA entabant).

Pa que bi haiga qualcosa digna de clamar-se movimiento, creigo que cal que exista diferents asociacions y personas que, dende las suyas envistas, treballen por la causa común. L’aragonés, en iste caso. Y d’ixo, a diya de hue, no en tenemos. Fayena por l’aragonés, se'n fa, y no poca. Libros, radio, cursos, televisión, difusión... pero no bi ha garra reivindicación política. ¿La comunidat aragonesofona quiere la oficialidat? ¿Qué modelo d’amostranza queremos? ¿Qué dreitos han de tener las fablants a uno y atro canto d’a buega d'as famosas "zonas d’uso predominant"? Seguimos con l’activismo cultural, que no ye poco y ye un treballo necesario de tot, pero hemos perdiu tot l’activismo politico.

En lo MDA, historicament, no podemos charrar de guaire cohesión interna. En lo tiempo que levo en istos empandullos, siempre hemos teniu unas tensions prou furas. Pero con tot y con ixo, hemos adubiu a meter-nos d’alcuerdo bella vegada. Preba en ye las dos Coordinadoras Aragón Trilingüe, lo movimiento de Chuntos por l’aragonés, la PEA, lo II Congreso y mesmo bella iniciativa que achuntó a parte d’ixe MDA dica no en fa tanto. Siempre i ha faltau belún. Siempre hemos teniu las nuestras divisions internas. Pero s’ha conseguiu superar-las pa treballar por los nuestros obchectivos politicos. Siempre, con todas las tensions d’o mundo, bi ha habiu reunions multilaterals. Talment m’entivoque y m’haiga perdiu bell capitol, pero ixo fa tiempo que no se fa, y cuento que tardaremos prou a veyer-ne, de nuevas.

¿Belún puet esmachinar hue un acto conchunto de mas de dos asociacions (que no sían las "pantasma" d’a CHA) en defensa de bella reivindicación política de l’aragonés? Recuerdo quan empecipiaba en isto, quan nian heba prencipiau lo mio primer curso d’aragonés, una manifestación que se convocó en Plaza Aragón. Creigo que yera convocada por Ligallo de Fablans que, t’a part d’alavez, yera bien fuerte como asociación. Tasament i estiemos bella trentena de personas. La Coordinadora Aragón Trilingüe, en 2009, arroclaba a mils de personas por las carreras de Zaragoza. Una decada dimpués, probablement tiengamos la mesma capacidat movilizadera que aquella primera.

¿Ye porque bi ha menos intrés por l’aragonés? Cal que no. De feito, creigo que ye de revés. Los actos culturals que se fan, que n’i hai a embute, implen las salas. Las presentacions de libros, los teatros, los conciertos... tienen una asistencia prou digna pa lo que ye lo nuestro país. Manimenos, dengún no charra de modelo educativo, dreitos d’as fablants, autoridat lingüistica, lei de luengas, oficialidat... y tot lo listau de reivindicacions historicas.

La creación d'a DGPL de man de l'anterior gubierno Lambán fació mover-se muitas posicions. Una parte, aliniada de tot con Susín, a on que tendríanos a Fablans y quantas chiquetas asociacions con mayors u menors vinclos con CHA. Ixe sector ha deixau de tot qualsiquier reivindicación política que tenese. No charrarán de modificación d’a Lei de no-luengas, dreitos d’as fablants, oficialidat ni garra cosa que pueda molestar ni un sacre a lo suyo Director Cheneral. Son temas vedaus de tot y que han delegau las suyas reivindicacions historicas a la voluntat de l’administrador. CFA no s'ha amostrau critico que con bella decisión como la prebatina de grafía u la propuesta de pseudo-academia. En frent, nomás teneba a los entornos de EFA, Nogara y SLA como se scenificó en diferents actos y comunicaus entre 2015 y 2017. Ixo, que yera lo mas pareixiu a un MDA critico y independient, se trencó l'anyo pasau quan la SLA chiró la suya posición enta una serie d'enrestidas contra todas y tot lo que no siga la suya envista de l'aragonés.

¿Cómo d’important ye isto? En la mia opinión, vital. Sin MDA, totz los nuestros dreitos lingüisticos quedan a la voluntat de l’administración. Lo que, pa la DGPL y lo gubierno Lambán, ye un scenario perfecto, prou que sí. Un tema menos que preocupar-se-ne. Las fablants d’aragonés no daremos mica mal en toda la lechislatura. Sin los movimientos socials en defensa d’as suyas propias luengas, hue l’euskera y lo catalán no serían recuperando zonas, l’asturiano no sería a pocas de fer-se oficial u en Valencia y Navarra la ensenyanza en las suyas luengas sería prou mas radida.

¿Esmachinamos que porque bi hese un miembro de Podemos-Equo en la consellería de Medio Ambient las asociacions ecolochistas deixasen las suyas reivindicacions? ¿U las feministas, si fuese la consellería d'Igualdat?

Podremos seguir fendo los nuestros libros, obras de teatro, vocabularios locals, charradas y tallers, pero sin un movimiento asociativo fuerte, que arrocle las diferents sensibilidatz de l’aragonés, que siga independient d’os partius politicos y de l’administración, etc. somos perdidas. Y, quan escribo isto, en agosto de 2019, veigo de tot impossible que ixo cambie en, minimo, un lustro. Sisquiá m'entivoque.

miércoles, 6 de enero de 2016

As luitas en desfensa de l'aragonés en os 80. Tierra de barrenaus 2x04

Antimás d'o programa sobre a Rebelión aragonesa de 1591, atro d'os programas que teneba claro que quereba fer yera iste. A historia d'os movimientos socials ye bella cosa que dende fa muito m'ha intresau a-saber-lo. Muito más, prou que sí, la d'os movimientos socials que'n foi parte. A historia d'a desfensa de l'aragonés no ye guaire larga en termens historicos, pero en istas decadas nos ha vagau de tener muita intrahistoria que, a soben, ye ignorada de tot por a chent que prencipia a participar en istos movimientos culturals y reivindicativos. Conoixer o pasau no nos salva de repetir errors, pero desconoixer-lo nos condena de traza quasi segura a repertir-las tener que terne.

Os anyos 80 prencipioron a fer l'edificio d'o movimiento en desfensa d'a lengua, que yera encara fendo garras en os zaguers d'os 70. RENA y CFA yeran borches, os libros en aragonés se podeban contar quasi con as dos mans, os estudios yeran radius de tot, .... pero sí que bi heba un intrés social bien gran por ixa lengua que muitos descubrioron en ixos anyos.

Como i comentamos, de cada filo que estiramos, podríanos fer-ne un chuvillo, y un programa nomás adedicau ta ixo. Con tot y con ixo, estiemos quasi tres horas, charrando y remerando (os convidaus, yo nomás yera un ninón) aquellas envueltas. Ta ixo conté con tres personas como Ruben, Chuse Raul y Fernando, qui formoron parte d'ixa historia.

Prou que nos deixemos muitas cosas de charrar. Prou que no diemos que una versión parcial d'a historia. Sisquiá charremos guaire (u mica) de tot lo que pasaba difuera de Zaragoza. No yera a intención d'iste podcast. Nomás quereba que compartisen con todas nusatras a suya experiencia de como se vivioron aquells anyos en Zaragoza.

Caldrá bell diya fer un analís de toda ixa epoca, ta que no se pierda, como glarimas en a plevia. Caldrá que lo faiga bella historiadora con ganas, conoiximientos, una metodolochía adequada y consultando a todas as fuents. Tanimientres, creigo que podretz pasar un rato más que bueno, conoixendo como s'aprendeba aragonés, como naixió Fablans, qual yera l'ambient social cuanto a l'aragonés, os primers programas de radio en aragonés, as primers revistas, .... Muitos datos, bien curiosos que a qualsiquier enamorada de l'aragonés, d'os movimientos socials y d'a historia, le ferá firme goyo!




miércoles, 20 de agosto de 2014

Aprender aragones ye dificil, pero apasionant

Levo dotze anyadas estudiando aragonés y contino sin tener-ne ni ideya. Con isto no quiero decir que tienga una intelichencia radida (que podría estar) u que l'haiga adedicau nomás un minuto diyario, sino que l'aragonés, como todas as luengas, ye dificil d'aprender.

Pior encara, porque a situación de l'aragonés no ye como a d'a resta de luengas que tenemos arredol. Si sisquiá tenemos una grafía que faiga servir o 80% d'os fablants! Ni autoridat lingüistica, ni "biblia" gramatical de verdat, ni estandar, .... y con atros problemas como una administración en contra mesmo de reconoixer a suya existencia u un numer de fablants amanau a desapareixer y con una conciencia lingüistica pobreta. No dentro en atros problemas, porque ixo daría ta muitos y muitos articlos.

O caso ye que tot ixo fa que l'aragonés siga encara más dificil d'aprender. Ta qualsiquier atra luenga, siempre tiens una guida gramatical que diz qué ye correcto y que no, y un diccionario que normativiza u no, tal u qual forma como estandat y tal u qual como local u como incorrecta. Ixo no pasa en aragonés y se nota.

Se nota en que bi ha bella mena de "tot vale" y te trobas verdaders zancochos lingüisticos. Isto zaguer ye normal en qualsiquier persona que siga aprendendo qualsiquier luenga. Pero se le corriche y au. Y a persona correchida accepta de camin a corrección porque a persona que corriche tien l'autoridat que l'ha dau l'autoridat lingüistica que pertoque. Manimenos, como en l'aragonés todas somos expertas, no acceptamos garra corrección y charramos zancocheando a luenga, y creyendo que lo femos bien.

No me molesta que a chent prebe de charrar. Ye, de feito,buena cosa ta l'aragonés y una d'as millors trazas d'aprender. Toda persona que siga aprendendo aragonés ha de fer-lo servir en a mida que sepa dende o primer diya de clase, en a mia opinión. Me molesta que creigan, sin razón que saben aragonés.

En a mia experiencia personal, dende fa muito tiempo yera prebando d'aprender catalán por a mia cuenta. Muitas d'as mias collas de mosica favoritas cantan en ista luenga. Leigo quasi totz os diyas bella noticia en catalán, en beluna d'as variedatz suyas. Mesmo m'he leyiu Histories del paradís y parte de Em dic Mireia. Y tot ixo dende fa anyos. Pero no por ixo digo que sepa catalán. He visto chent que, por sentir-se os discos de La Orquestina y Mallacán y leyer-se dos libros, diz que sabe aragonés. ¡Sin fer nian un curso!. En sentir que no podeba tirar enta debant sin aduya, he tirau de EOI y levo un anyo aprendendo catalán. He teniu unas notas bien buenas y, con tot y con ixo, he feito cada barbaridat lingüistica iste verano, de meter-me royo como un ababol. ¡Bien se vale que as catalanofablants yeran compresivas!


O feito de que Nogara, Fablans, Consello u l'asociación que siga no tienga que dos anyos de clases d'aragonés no ye porque en ixe tiempo se pueda aprender a luenga. Ye porque no bi ha capacidat economica, lochistica ni pedagochica ta fer sisquiá un tercer curso d'aragonés. Como ta fer-ne os seis anyos que calen en una Escuela Oficial d'Idiomas. Talment por ixo, muitas alumnas creyen que, en rematar as dos anyadas de clase saben aragonés. Cosa que prebo de deixar bien claro en clase. 

Cal una formación contina. Mientres no tiengamos academia, textos y estudios oficials, as estudiants d'aragonés habremos de fer-nos o pre con os libros que bi ha editaus, que no son pocos, y con lo que se va fendo por os retes, antimás d'as nuestras propias experiencias. Sabendo, ta forro de bota, deseparar "o trigo d'a palla" (no sé si bi ha expresión equivalent en castellano) y habendo de trigar os manuals buenos, os regulars y as blasfemias, que de tot bi ha.

Cal tamién que rematemos con ixa anvista de que l'aragonés ye "de muito facil aprender", u de que "ya conoixemos muitas parolas". Ye verdat que'n sabemos más que no'n creyemos quan prencipiamos a aprender-lo, pero lo más cutiano ye que no tiengamos que bell poco lexico y bella construcción como muito. Nos queda tot un mundo por descubrir y toda mena de vicios que sacar-nos. Fueras de bells poquetz casos, l'aragonés no ye "como charraba yaya", por muitas parolas aragonesas que fese servir. Ixe discurso, antimás de estar falaz, degrada a importancia de l'aragonés como luenga y subestima a capacidat d'as potencials neofablants.

Con tot isto no quiero que, qui s'amana ta l'aragonés por primer u segunda vegada se caiga de culo y renuncie a aprender a luenga. L'aragonés, con totz os problemas que tien, ye una luenga repolida, que mientres dotze anyadas m'ha dau muitos d'os millors momentos d'a vida mia. Ye a siguient luenga en morir d'Europa, si no lo empachamos ya, y conseguir ixo ye ta considerar-se una heroina. L'aragonés ye encara una luenga por descubrir, t'os aimants d'a filolochía. (Personalment no entiendo como bi ha filologos en Aragón que s'adedican a estudiar atras cosas, tenendo ista choya en casa nuestra.) Cal fer muitos poders y ocupar muito tiempo, pero cada minuto mereixe la pena.

Ta qui antimás d'a conciencia lingüistica en tien de nacional, aprender aragonés habría d'estar quasi un deber con o país suyo. Y malaprender-lo una falta de patriotismo. Amortando ya o modo somarda, l'aragonés ye un d'os tresoros d'a nuestra cultura y, a soben, se troba a faltar un emplego fluyiu entre as representants de l'independentismo u d'o nacionalismo y o rechionalismo aragonés. Preixinamos a un representant de Bildu u CUP que no sabese charrar vasco u catalán? U de PNV, ERC u CiU?


Atro fenomeno, que me'n foi cruces, ye o d'o "patrimonialismo". Bella mena d'encerrinamiento con dos cosas erronias: que estar patrimonial da autoridat lingüistica total y automatica y que qualsiquier que lo diga ye patrimonial.

Yo soi fablant patrimonial de castellano, lo que me da un conoiximiento fundo d'a mia luenga, pero no por ixo tiengo más autoridat que una lingüista anglesa, por muito que pueda charrar castellano "millor" que no ella. Probablement ella sepa muitismo más sobre y d'o castellano que no pas yo. Y ixo que soi una persona que tamién m'he intresau por o castellano. 

Estar neofablant tampoco no me fa estar menos ni mas esfensor d'a luenga que qualsiquier atra persona. Rai si ha teniu l'aragonés como luenga materna u no.

A segunda parte, a d'a omnipresencia de patrimonials ya ye ta risa, u ta ploro, seguntes te dé. Ye curioso como chent que tasament articula una frase correctament construyida en aragonés se proclama patrimonial por tener casa en bell lugar d'o Pirineu u Prepirineu, mesmo si en ixe lugar fa un sieglo que no charran ni os lolos... Pero mesmo si tienen conoiximientos amplos d'aragonés, que tamién bi'n ha, ¿que ganan mentindo? Un patrimonial, u un nativo de l'aragonés, lo entiendo como una persona que ha creixiu charrando ista luenga mientres una parte important y significativa d'a suya vida. Yo tiengo casa en Cambrils y pasaba dos meses totz os anyos, y ixo no me fa conoixedor d'o catalán. Qualsiquier nina que viyese Bola de Drac en a TV (a yo no me deixaban) ye más "patrimonial" que no pas yo.

No quiero rematar en negativo, asinas que torno a repetir. Aprendetz aragonés. Pero fetz-lo bien. Fetz-tos os dos cursos a on que quieratz. Y continatz mientres toda la resta d'a vuestra vida aprendendo-lo, porque ye a unica traza de que, bell diya, podatz tener una competencia razonable en ista luenga. Ye dificil. Costa rato. Pero as cosas que mereixen a pena son asinas.



martes, 15 de julio de 2014

Una historia sobre as grafias de l'aragonés

Ya van pasando bells quantos anyos dende o II Congreso por l'aragonés. Mesmo d'a publicación d'a Propuesta Ortografica de l'Estudio de Filolochía Aragonesa - Academia de l'aragonés. Muitas d'as mias alumnas y d'as personas d'o mio redol me preguntan a soben por iste afer. O tema grafico ye largo, espeso y muito subchetivo. Asinas que creigo que he de escribir iste post ta explicar cómo he viviu yo o tema grafico y bells datos historicos que creyeba que totz conoixeban, pero que pareixe que no ye asinas por lo que siento en clases, tabiernas y centros socials.

Ye una historia de tot subchetiva, pues ye como la vivié yo. Con tot y con ixo, he prebau de que no siga pasional y de documentar-lo tot con datos. Antiparte d'a mia propia memoria, he tirau basicament de Wikipedia, d'as actas d'o II Congreso, y d'as revistas O Espiello y Fuellas editadas por Nogara y Consello d'a Fabla, respectivament. Todas tenemos as nuestras opinions sobre iste afer, pero no trobaretz aquí garra mentira, aspero. Por tot isto, o post ye una (y no pas "a") historia sobre (y no pas "de") as grafías.

Lochicament, no puedo charrar d'a historia d'a grafía d'o 87, porque no teneba que 8 anyos. Podetz trobar documentación sobre a suya historia en as propias normas graficas, que son penchadas a la fin d'o post.

A grafía d'o 87, ¿"a de toda la vida".?
Antes d'o 87 s'escribiba en aragonés. Antes d'o 77, anyo que se publicó a Gramatica de Nagore y o Diccionario d'Andolz, s'escribiba en aragonés. Ye verdat que a producción yera radida, pero existiba.

A grafía d'o 87 se veniba fendo servir dende antes d'o 87, ye verdat. Libros editaus en os zaguers 70s ya feban servir, si fa u no fa, ixe modelo grafico. Totz de neofablants. Pero erroniament, bi ha chent que creye que yera a unica grafía y que tot lo mundo la feba servir. Pues lo siento por ellas, pero no.

Mientres os zaguers 70, toda la decada d'os 80 y buena parti d'os 90, practicament no bi heba guaires criticas ubiertas a lo modelo grafico d'o 87 que venisen dende os neofablants. Quasi totz, por no decir totz, la feban servir. Manimenos, entre os patrimonials, a realidat yera prou diferent. Os representants de l'aragonés cheso sisquiá sinyoron o I Congreso ta ra normalizazion de l'aragonés. Una parte muito important d'os escritors patrimonials nunca no la facioron servir. En as revistas locals y comarcals que publicaban bella cosa en aragonés, por un regular se feba servir una grafía castellana con bell cambio chicot.

Con isto nomás quiero dar dos ideyas que ta yo son indiscutibles. 1. A grafía d'o 87 tenió un emplego mayoritario entre os que aprendeban aragonés. 2. A grafía d'o 87 tenió un emplego minoritario entre os que charraban aragonés como luenga materna.

Por desgracia, l'aragonés entre os anyos 70 y agora nunca no ha teniu un modelo grafico universalment acceptau. Ye verdat que antes mas o disenso yera menor y que, dica la propuesta grafica d'a SLA, no bi heba garra alternativa grafica "ordenada" a la propuesta grafica d'o 87.


Quan yo prencipiaba en istas cosas....
Levo en isto de l'aragonés dende l'anyo 2000 y siempre, repito SIEMPRE, he sentiu a chent criticar o modelo grafico d'o 87. Con tot y con ixo, ixa mesma chent lo feba servir y lo esfendeba dica que se consensuase una alternativa. Bi heba prou debat sobre cambiar ya bellas cosas d'o modelo d'o 87, como meter as famosas -t zagueras (escribir chent, berdat, u mozet en cuenta de chen, verdá u mocé, como se feba dica alavez).

Ixe mesmo anyo que yo prencipiaba a aprender, se creyó, adintro d'o Consello d'a Fabla, o Consello Asesor de l'Aragonés, un organo que causó prou polemica. Teoricament, yera un organo ta ir fendo fainas de normalización y estandarización de l'aragonés. En a practica muitas la veyeban como una autoridat lingüistica (una proto academia?) baixo lo control unico y zarrau d'o Consello d'a Fabla Aragonesa. As asociacions y muitas personas leyoron a creyación d'iste organo como una rebaixada d'o CFA. O Consello Asesor prencipió a fer informes con que bellas asociacions (a lo menos Nogara, que ye la que conoixco) no yeran d'alcuerdo.


Avienta la bomba....
Entre 2003 y 2004, esclató a bomba en o mundo de fablilandia. Bells miembros "con nombre" deixaban o Consello d'a Fabla Aragonesa y fundaban una nueva asociación: a Sociedat de Lingüistica Aragonesa. Entre ells, chent como Anchel Conte, Jose Antonio Saura, Xabier Tomas u Chuse Raul Usón. Ta forro de bota, prencipioron a fer servir una grafía en as suyas publicacions en aragonés de tot diferent a la grafía d'o 87. T's zagueras, b y v, as letras g y j t'o soniu "ch", a x tamién t'o soniu que en G.87 se escribiba cs (p.e. sexo / secso) y asinas asinas... Ista asociación, antimás, considera a lo benasqués de traza separada de l'aragonés.

Se "ubriba o melón" d'a disidencia. Nogara, t'a part d'alavez, teneba muita chent que, encara que yera contraria a lo modelo grafico d'o 87, creyeba que caleba continar fendo-lo servir por a unidat d'o movimiento en esfensa d'a luenga. Con tot y con ixo, ya meteba -t zaguera en bells articlos d'a revista O Espiello u conservaba os grupos cultos (dialecto en cuenta de dialeuto, dignificazión en cuenta de dinnificazión, ...). En o numer , d'hibierno de 2003, Nogara fació un Clamamiento a la unidat, que sería simient de Chuntos por l'aragonés. O texto deciba:
En os zaguers tiempos s'han escaiziu bels feitos importans dentro d'o mobimiento d'esfensa d'a luenga aragonesa, debán d'os cuals Nogará quiere fer publica a suya posizión.
En primerías, Nogará quiere aclarir per denzima de tot, que creye en a unidat d'a luenga aragonesa y que por ixo beyemos no solo posible sino tamién nezesario treballar en a creyazión d'un estándar que permita a la nuestra luenga como cualsiquier atra luenga normal d'o mundo. Con tot y con ixo, reconoxemos positiba la creyazión de sozestandars en ixos dialectos que por a suya situazión siga consellable, sozestandars que abrán d'estar comberchens y coderens con a irrenunziable unidat d'a luenga, sincronicamén y diacronica.
No renunziamos a tot lo que s'ha feito bien, en o lingüistico y en o sozial, por o mobimiento d'esfensa y dignificazión d'a luenga y espreisamos a nuestra intenzión de continar amillorando-lo.
Por atro costau, dende Nogará beyemos posible un cambio de grafía d'a luenga que, en cualsiquier caso, abría de fer-se dende o consenso. Ista grafía abría d'estar diasistemica y feita con criterios zientificos.
En zaguerías, nos fería goyo de treballar por a unidat d'aizión d'o mobimiento contando, ta ixo, con toz os achents implicaus, perque nomás de conchunta tendremos a capazidat de desichir debán d'os poders publicos o que l'aragonés mereix.
Agora nos pareixería una groma as barallas d'ixas envueltas. A SLA yera minoritaria, pero bi heba una voluntat de que no se crebase o consenso grafico u de que se plegase en unatro nuevo. O caso yera que bi heba masiaus problemas y caleba que nos chuntasenos. O naiximiento d'a SLA estió un sintoma d'a malotía que teneba l'aragonés y que s'expresaba de diferents trazas:

1. Quasi vinte anyadas dimpués d'a propuesta grafica d'o 87, un porcentache altismo d'os patrimonials continaban viyendo-la allena y no la feban servir.
2. O malestar provocau por a pretensión d'o Consello Asesor de funcionar como una Academia, sin a participación d'a resta d'asociacions y fablants de l'aragonés.
3. O naiximiento d'a SLA y a suya propuesta grafica, nueva y rupturista de tot (en ixas envueltas).
4. As furas criticas y refús a qualsiquier cambio, por chicot que estase, d'a grafía d'o 87, de man de qui la desfendeban (basicament CFA).

A prebatina de solución plegó con a iniciativa Chuntos por l'aragonés. Aquí cal fer un parentesi important.

Chuntos por l'aragonés.
Poco dimpués d'ixe Clamamiento por a unidat, prencipioron toda mena de contactos en fablilandia. Se metió firme ficacio en que en iste proceso participasen personas y asociacions representants d'o fabladors patrimonials, ta mirar de correchir a error historica de continar trestallaus.

Dimpués d'un tiempo se fació o conoixiu como Manifiesto por a unidat d'a luenga, en castellano ta privar-se problemas de modelos graficos, dialectals y mesmo lingüisticos. Iste manifiesto, que deciba bella cosa tant evident y de vez tant radical como que existiba una luenga que se deciba aragonés y que teneba unidat lingüistica expresada, como todas as luengas, en diferents dialectos, se prencipió a mover. Lo sinyoron millars de personas, asociacions de toda mena, y muitos concellos, comarcas y mesmo diputacions provincials.

En o proceso de Chuntos participoron todas as asociacions grans y chicotas de l'aragonés fueras d'a SLA que, dende o primer inte, dició que no iba con ells o proceso. Tamién bi habió una presencia important de fabladors patrimonials. O proceso fue evolucionando y se plegó en a conclusión de que caleba convocar un segundo Congreso de l'aragonés, hereu d'o I Congreso ta ra normalizazión de l'aragonés. Ixe II Congreso tendría como obchectivo esleixir una autoridat lingüistica que normativizase y prebase de ir normalizando l'aragonés.

Bells meses antes d'o Congreso, no bi heba guaires tensions entre as asociacions. Tot lo contrario. En o numer 170 de Fuellas, con calendata de noviembre-aviento de 2005, se deciba en a editorial
En l'auto [os representants de Chuntos, un d'ells Chuse Inazio Nabarro] esplicoron que o Congreso se zelebrará os días 13, 14 e 15 de chulio de 2006 en Zaragoza y en bels lugars de l'Alto Aragón, e que o suyo ochetibo ye creyar l'Academia d'a Luenga Aragonesa como autoridá lingüistica que complegue o consenso de toz os fabladors d'aragonés, de todas as suyas bariedaz, sin que dengún ziudadano se sienta amarguinato. Nabarro estacó que con l'Academia se preba de creyar una fuerza interior que dé codesión á os fabladors e que premita o refrendo instituzional por parti d'o Gubierno d'Aragón.
T'a part d'alavez, prencipioron as rumors sobre a posibilidat de que o Gubierno ise a fer una lei de luenga digna d'ixe nombre. O mesmo Juanjo Vázquez, qui yera viceconsellero d'Educación y Cultura d'o Gubierno de Marcelino Iglesias, dició en o suyo nombre, en a sesión de devantadera d'o Congreso:
Este Proyecto de Ley de Lenguas, en definitiva, no hará otra cosa que ratificar la realidad trilingüe de nuestra Comunidad, y tendrá como objetivos esenciales:
a) Hacer efectivo el derecho de los ciudadanos a conocer y usar las lenguas propias de Aragón
b) Fomentar la recuperación y desarrollo de las lenguas propias de Aragón, impulsando las medidas precisas para ello
c) Garantizar la enseñanza del aragonés y del catalán en todas las etapas educativas
En definitiva, es necesaria una Ley de Lenguas en Aragón para integrar definitivamente a todos los aragoneses, igualando progresivamente los derechos de los que tienen el aragonés o el catalán como lengua materna con los derechos de los aragoneses de habla castellana, con el principio fundamental del respeto a la libertad de todos los aragoneses.
La Ley de Lenguas también dará respuesta a una de vuestras mayores preocupaciones, si tenemos en cuenta el programa del Congreso: la decisión sobre la autoridad lingüística del aragonés, una autoridad lingüística que no puede resolverse por  un método asambleario, sino que debe proceder de un sólido rigor científico y del respeto a las exigencias jurídicas y administrativas.

Amprau d'as Actas d'o II Congreso
Iste feito, y ixa predisposición teorica d'o Gubierno d'alavez, ta fer una lei de luengas, facioron que beluns planteyasen suspender o Congreso u cambiar a suya razón, ye decir, no trigar a una autoridat lingüistica. En l'atro canto yeranos qui no nos fiabanos de que o Gubierno ise a cumplir con ixe compromís y que no querebanos desaprofitar tot lo treballo que s'heba feito ta que dimpués nos fesen burro falso. Levabanos trenta anyadas quasi de promesas de Lei de Luengas y de prebatinas fracasadas. Tenebanos prous razons ta no confitar en o Gubierno.

Adhibiba Vázquez que
 La autoridad lingüística debe emanar de la Ley de Lenguas * y debe partir, como mínimo, del Gobierno de Aragón y de la Universidad de Zaragoza, pero a su lado pueden y deben existir otras entidades que, fundadas sobre los criterios de procurar hacer efectivo el derecho de los ciudadanos a conocer y usar las lenguas propias de Aragón puedan colaborar y asesorar a los diferentes órganos encargados de desarrollar la política lingüística de nuestra Comunidad.
De este Congreso, estoy convencido, van a surgir este tipo de iniciativas, que van a ser atendidas con atención y respeto por el Gobierno, la misma atención y respeto qu eles va a prestar el conjunto de nuestra sociedad.
Deixando a puerta ubierta a un reconoiximiento de facto, dica que se nombrase una academia por o Gubierno, unico organismo que puede fer-lo legalment.

A tensión fue creixendo y o diya 11 de chulio, tres diyas antes d'o prencpio d'o Congreso, o Instituto d'Estudios Altoaragoneses, con Francho Nagore como vicepresident, se desvincló d'o mesmo. Con tot y con ixo, tanto Nagore, como REA y CFA estioron en o II Congreso. Tamién o mesmo Nagore estió proposau como miembro d'a futura Academia de l'aragonés.

Mientres os dos primers diyas d'o II Congreso, se facioron comunicacions sobre a luenga aragonesa, que son replegadas en as Actas que podetz leyer en a web de l'academia. O tercer diya yera o más important. L'academia s'heba d'esleixir. Francho Nagore y Chuse Inazio Nabarro anuncioron que no quereban fer-ne parte, en no estar d'alcuerdo con as trazas ta esleixir-la. Buena parte d'a sesión d'ixe maitin s'ocupó en una serie de recontamientos de arrienda personas fendo a rosca a Nagore y Nabarro, remerando tot lo bueno que heban feito por l'aragonés y como muitas hebanos creixiu leyendo y aprendendo d'a suya obra. Tot parolas ta prebar de fer-les venir a plego y que colaborasen en a formación d'ixa autoridat lingüistica que, dimpués de trenta anyadas de movimiento d'esfensa d'a luenga, yera tant amanada.


Amprau de Fuellas nº 170
Por primer vegada en muitismo tiempo, quasi tot lo movimiento en esfensa de l'aragonés yera chunto fendo un II Congreso, hereu d'ixe I Congreso d'o 87. Pero os alazetz pareixeban masiau febles y podeba esfer-se en un petén.

L'Academia se trigó, con 105 votos a favor, 23 en contra, un voto nulo y 5 abstencions. O nombre legal no podeba estar Academia de l'aragonés por dos razons. D'una man, nomás l'administración puede creyar una academia. D'atra, ixe nombre lo heban rechistrau ta fer una asociación os d'a FACAO. Asinas que l'Academia de l'aragonés pasó a decir-se Estudio de Filología Aragonesa  (EFA) - Academia de l'aragonés.

Si escribo tot isto de Chuntos por l'aragonés ye porque creigo que ye important conoixer un poquet como naixió l'EFA-Academia de l'aragonés. No estió una asociación que creyoron quatre "mataus" un diya que s'aburriban. Ye una asociación naixida de tot un proceso de participación ubierto y transparent. Con defectos, prou que sí, y regular que con muitas errors, como qualsiquier colectivo humano. Pero con una historia que cal que todas conoixcamos, a lo menos, un poquet.

A grafía d'o EFA- Academia de l'aragonés
O EFA prencipió a treballar en diferents arias. Una d'ellas una reflexión sobre o modelo grafico a emplegar en aragonés. A parte que esfendeba de trazas más furas mantener punto por agulla o modelo d'o 87 heba refusau u refusoron dimpués estar parte de l'Academia, asinas que pareixeba que os criterios iban a cambiar prou cuanto a ixe modelo. Asinas estió.

En febrero de 2010, se presentaba publicament o documento "Principios y criterios para una codificación normativa de l'aragonés", y un mes dimpués a Propuesta ortografica provisional de l'EFA, ubrindo un plazo ta presentar esmiendas a lo texto. Se'n presentoron 93 que se facioron publicas y, dimpués d'un tiempo de debat, se publicó a la fin, en Aviento de 2010 a Propuesta Ortografica de l'Academia de l'aragonés.

... y lo que vinió dimpués
En istas anyadas bi ha habiu temporadas con mayor y menor agresividat entre os diferents modelos graficos. Bi habió mientres tiempos una mena de "pacto de no agresión" crebau en diferents ocasions. En zagueras a virulencia d'as enrestidas ye encara mayor, por qüestions más politicas que no pas lingüisticas.

L'aragonés en istos zaguers trenta anyos s'ha escrito de muitas trazas. Hue (mal)conviven dos grans propuestas graficas, con una tercer (a d'a SLA) con menor refirme, y con qui escriben prenendo dreitament a grafía d'o castellano como modelo.



Por ixo,  Pepe Soro miente en Twitter (en castellano, of course) quan da como unica opción grafica ta l'aragonés la d'o 87 no aduyan precisament. L'aragonés, Sr Soro, lo escribimos cadagún como queremos y podemos. Lo han escrito cientos de personas, patrimonials y no patrimonials, como han quiesto y puesto mientres totz istos anyos. ¿Vas a decir-les, por eixemplo, a los chesos, que no escriben en aragonés? ¿U a Quino Villa u a Elena Chazal? ¿U a yo mesmo?

En l'atro cabo, tampoco no me fan guaire goyo bellas actitutz bambosas ent'as personas que continan fendo servir a grafía d'o 87, u a minusvaloración que se fa d'a historia d'a mesma. A la fin, cientos de neofablants aprendiemos aragonés con ixa grafía y mientres anyadas nos fació honra ta expresar-nos en ista luenga.

Dezaga d'a luita grafica bi'n ha muitas atras. Bi'n ha de politicas, prou que sí. Tamién bi ha prous diferencias entre os modelos de luenga que esfienden unas, atras y las de dillá (bi ha dos "bandos" grans y muitos atros chicotz....). Más u menos artificials, más u menos amanaus a lo castellano, más u menos flexibles, etc...

A guerra d'as grafías ha deixau muitos "muertos" por o camín. Chent muito cremada con iste afer, que ha deixau d'escribir u mesmo de charrar en aragonés. No ha creyau garra scisma que no existise ya, pero sí que ha afundau en ell. Ya soi estau en bellas quantas reunions y prebatinas de reendrezar a situación y me pareixe que ni agora ni en muito tiempo, ye posible una compleganza de todas as asociacions. Con que no nos faigamos boicot, ni nos metamos minas las unas a las atras m'aconortaría. Y entre que se tricolotían bells quantos, a resta, con tot en contra, habremos de fer más poders que no nunca ta continar treballando por l'aragonés.

Videos y referencias

Charrada de Fernando Sanchez sobre la grafía (2006)



Bibliografía:
I Congreso ta ra normalizazion de l'aragonés en a Enciclopedia Aragonesa
Actas d'o II Congreso de l'aragonés
Manifiesto por la unidad de la lengua aragonesa
Principios y criterios para una codificación normativa del aragonés
Propuesta ortográfica de l'Academia de l'aragonés
Normas graficas de l'aragonés (I Congreso ta ra normalizazión de l'aragonés)
Fuellas numer 170 (nobiembre - abiento 2005)
Academia de l'aragones
Consello d'a Fabla
Grafía SLA
Sociedat de Lingüistica Aragonesa
SLA en a Wikipedia
Revista O Espiello numer 8 (aviento 2003)

jueves, 11 de octubre de 2012

De Pilars: 8, 9 y 10 d'octobre

 
8 d'octobre
En o diya más heavy marchemos t'o concierto d'Azero, Metalurgica y Iron Maños. En plegar t'o Ternasco chusto yeran empecipiando Azero con Cona repela y nusatras creyendo que yera a prebatina de soniu porque yeran as 19:30 y creyebanos que prencipiaba a las 20:00. Bien se vale que i estiemos antis, porque viyemos o que, en a mia opinión, ye o millor concierto que ha feito Azero en as zaguers anyadas. U que le haiga visto yo, a lo menos. Y ixo que feba una calor ta morir-se. Temazos de totz os discos, que ya'n tienen prous y dedicatorias t'Artieda u t'os miners. Dimpués, Metalurgica y Iron Maños, floixetz... Encara que de los Iron Maños tampoco no'n remero guaire pues, gracias a los mios companyers de l'instituto que me i trobé, me la pillé monumental. En rematar o concierto m'han dito que estiemos por as barras y o Pottoka, pero ixo no tos lo puedo guaranciar....
 

9 d'octobre

Prencipiemos con Nafarroako fendo un buen socalce en El Coscurro y viyendo a exposición que tien Fablans en a Casa d'os Morlans. Muitos recosiros de conciertos y chambretas. De nueitz, decidiemos a la fin d'ir ta Los Artistas del gremio. Ya sé que tanyeba La Ronda, pero en Pilars, con tantisma chent, pasabanos un poco. En o Ternasco de nuevas tornemos a viyer un gran concierto. A charanga d'Os Artistas estió prou divertida en un primer pase que facioron antis de fer un show con artistas d'o rollo de circo. Un mozo con un diavolo fendo de tot, un par de zagalas puyando por unas cintas y fendo figuretas, ... muito espectacular, a verdat. En rematar un atro pase de Los Artistas del gremio, que remató con "churro, media manga, manga entera", ta goi d'Arale. Como a l'atro'l diya caleba amaitinar ta ir t'Artieda, nos faciemos a zaguera en Erzo y t'o leito.

10 d'octobre
Como cuento que ya todas lo hetz leyiu y visto, en Arredol, Arainfo, Heraldo, el Periodico, u Aragón Televisión, no cuento que calga adhibir cosa sobre lo d'Artieda. Bi estiemos, esfendendo con ellas a dignidat d'un pueblo y resistindo-nos a la suya "democracia" que no ye que dar palos a lo pueblo que s'esfiende contra o suyos intreses capitalistas y absurdos.

De tornada ta Zaragoza caleba parar a brenda de Nogara. Bocaus de choriceta, hummus, tortiella de trunfas y bella coseta más ta celebrar de conchunta os Pilars con un(atro) capazo en aragonés. I pasemos un buen ratet charrando d'o que heba pasau de maitins, d'os Pilars y de todas as cosas que imos a fer en iste curso 2012-2013.

Con a plevia heban zarrau as barras d'o BIC, asinas que nos faciemos buena rondeta por Pottoka, A Flama, el Detalle y a barra d'o PCE ta rematar marchando ta casica, que ya no yeran horas y bi heba cansera de tanta faina. Un diya que a fe a fe no ixublidaré nunca... Gracias Artieda





jueves, 4 de octubre de 2012

L'aragonés ye bien vivo (setiembre 2012)

Talment bella lectora no sabe qui soi. Talment queda beluna que me conoixca en a vida real y no pas en a virtual y de revés. Antismas prebaba de deseparar-lo y amagar-lo, pero creigo que cada vegada tien menos sentiu. Asinas que voi a confesar ta ixa hipotetica lectora que no sabe qui soi, que tamién foi una chicota sección en La Enredadera de Radio Topo una vegada a lo menos. En ixa sección, que se diz “L’aragonés ye bien vivo” charro de l’aragonés y d’as zaguers noticias y, a partir d’iste curso, tamién pencharé os contenius en iste blog.

Remerando d’a on venimos
Torna "L’aragonés ye bien vivo" asperando poder decir-lo mientres muitas anyadas pues bi ha belunas encerrinadas en que s’amorte.
Remeremos que prencipiabanos lo verano con l’anuncio de l’abantprochecto de reforma d’a lei de luengas de man de Dolores Serrat (PP, catalanofablant materna)y Javier Callizo (PAR, aragonesofablant materno). En iste abantprochecto, os timidos trangos enta debant que s’heban feito con a lei aprebada por PSOE - CHA, se tiraban enta abaixo. Toda a parti d’as academias y de l’autoridat lingüistica de l’aragonés s’esborra u s’esbafa y antimás se deixa de reconoixer-se a realidat trilingüe d’Aragón, unindo-se a las tesis a-scientificas d’a FACAO, a PNHC y a extrema dreita en cheneral. Aragonés y catalán pasan a estar, ta lo gubierno d’Aragón, uns parlaches sin reconoiximiento y mesmo sin nombre, convertindo Aragón en una singularidat mundial cuanto a lo suyo comportamiento sociolingüistico. L’unico país a on que en cada lugar se charra una luenga diferent. A no estar que charres castellano, que tien una unidat indisoluble y indiscutible.
O 29 de setiembre se continó fendo publico o refús de muitas personas a ista mida. En Fraga a Coordinadera Aragón Trilingüe, que rebilca dimpués de qualques anyadas sondormida, fació publico un manifiesto ubierto ta tot qui quiera refirmar-lo. O manifiesto lo puetz leyer en Arredol.

Ufierta de cursos d'aragonés
En l’atro cabo, i somos a chent que no reblamos, que queremos protecher iste patrimonio de todas as aragonesas y de toda a humanidat. Y qué millor traza de fer-lo que aprender ista luenga en qualsiquier d’as escuelas que l’amuestran y fer-la servir de contino. Tenetz toda la info en un nuevo blog que ha naixiu fa poco: cursosdaragones.blogspot.com. Pero antimás tos lo resumo bell poquet contino:

Nogara:Cursos presencials y online. Horarios a esleixir. T’apuntar-se-ie en A Flama (C / Mayor, 53), en a siede de Plaza Asso s/n, Zaragoza, os miercols de 19 a 21 y por mail en asoziazion@nogara-religada.org.

Fablans: Cursos de toda mena. Escribir a amostranza.zgz@fablans.org u gritar a 976 231 299 (contestador) u a 692 637 391 en horario comercial.

O trango:Curso viernes de 19:00 a 21:00 en a Casa de Chovenalla d’o Centro Civico Universidat (Zaragoza). Pre 10 euros. T’apuntar-se-ie, en Casa de Chovenalla Universidat cjuniversidad@gmail.com, 976559052. + info en: http://otrango.blogspot.com.es/

UPZ: (Encara que en o programa charré d’os cursos, dimpués m’han confirmau que no se’n impartirá garra en no haber-se-ie apuntau prou chent)

Consello d’a Fabla: Curso impartiu por Chuse Inazio Nabarro os lunes y miercols a las 20:00 dende o 15 d’octobre. As clases de ferán en a siede de l’asociación en l’Avenida d’os Danzants, 34 de Uesca.

Diploma d’especialización en filolochia aragonesa:
Endrezau ta titulaus universitarios.+ Info en: Facultad de Ciencias Humanas y de la Educación C/ Valentín Carderera, 4. 22003, Uesca.Tel. de Secretaría: 974 239350 E-mail: umanh@unizar.es, fnagore@unizar.es

Cabo d’anyo d’Arredol
O 19 de setiembre fació una anyada que va naixer Arredol, o primer meyo (alto u baixo) de información cheneralista de raso en aragonés. Más de 1000 articlos y bellas 10.000 visitas a o mes. Se i ha charrau de tot: dende as fiestas d’o Pilar dica as expropiacions d’Artieda, o debat d’as Cortes sobre l’estau d’Aragón, noticias d’astronomía, de todas as cantonadas d’Aragón, u os torneus de Ping pong y con a colaboración d’os zagalons que fan Cados Radio y de muitas opinadoras y columnistas que i escriben de cabo ta quan. A zaguer incorporación estió a de Ruben Hervás como vinyetista. Y dende Arredol nos remeran que ye una finestra ubierta ta todas y totz y demandan a colaboración de todas as aragonesofablans y d’as que no’n sigan tamién. Invia las tuyas noticias u fotos ta redaccion@arredol.com y si quiers que publiquen qualcosa no dubdes en decir-les-ne. Y si no sabes aragonés, te traducen la noticia.

Cabo d’anyo y Exposición Fablans
Fablans fa 30 anyadas y lo celebra con arrienda d’actos que se prolargarán mientres tot l’anyo. Prencipioron o pasau 24 de setiembre con a debantadera d’una exposición en a Casa d’os Morlans (CIPAJ) y una charrada de Fernando Romanos sobre a fundación de l’asociación. Continó o diya 1 Chusé Aragüés charrando sobre as primers ayadas y rematará Ricardo Párraga o diya 20 con una charrada titolada: “Esnavesada pirinenca ta esfender o Pirineu”. A exposición de cartels, chambretas, pegallos y materials de toda mena bi continará dica o 20 d’octobre.

Nuevo CD de Prau
Ya tenemos nuevo disco de Prau que tantos yeranos asperando. Se diz “Os pietz en a tierra” y se presentará o venient sabado diya 6 en la sala Arena Rock en un concierto de conchunta con Los olvidados de la Morgue. Ta calentar-nos o morro nos han feito un video muito pincho a on que se fan a mofla d’os modernos charrando en anglés y dicindo que han grabau en Nueva York entre que los doblan a l’aragonés y meten imachens de Zaragoza. No te lo pierdas. En o concierto, de conchunta con a dentrada te dan o disco.por nomas 8 euros.

Fe una canta en aragonés
Dende a sección de La Enredadera “L’aragonés ye bien vivo” queremos proposar-tos bella cosa. L’anyada pasada, a la fin de cada sección, presentabanos una luenga minorizata y una colla de mosica que la feba servir. Ista anyada tamién feremos servir a mosica, pero nos centraremos en l’aragonés. L’obchetivo: que bella colla u mosico que nos ascuite faiga una canta en aragonés. No cal que se sepa aragonés. Si quiers que te faigamos l’adaptación d’una letra no te cal que inviar-la ta laenredadera@nodo50.org u ta tierradebarrenaus@gmail.com y te la tornaremos traducida malas que podamos. Y ta meter eixemplos, mientres iste curso de “L’aragonés ye bien vivo”, a la fin de cada sección, presentaremos una canta de una colla que, por un regular, canta en castellano, pero que ha feito una canta en aragonés. Son más que no’n pareix.!!! Prencipiamos o curso con Augua que amorta a set de María José Hernández.

Ta ascuitar a sección, y tot lo programa, puetz fer-lo punchando aquí mesmo.


jueves, 15 de septiembre de 2011

Ampraus 059

Dimpués de bells diyas de vacanzas, unas quiestas y que me caleban, atrás forzadas y que me son tornando barrenau, torno t’o blog. T’o treballo, t’os quefers, ta casa y ta totz os empandullos a on que me quieran embolicar... y me dixe, prou que sí.

Arredol: Una depeixa dichital en aragonés. No me pensaba que ise a viyer isto en muitas anyadas y menos con o pozal de augua freda que o PP y a Vadillada nos chitoron en istos meses. O caso ye que o lunes ye a suya debantadera, y ya ha saliu en bell meyo de comunicación. Forano, prou que sí. D’aquí, por agora, ni brenca ni meya. Una atra alportación ta qui queremos vivir en aragonés.

Aragonés: y más y más buenas noticias. Prencipian os cursos, como todas as anyadas. Fablans ya ha publicau a suya ufierta. Nogara cuento que lo ferá ista semana. En A flama podetz apuntar-tos-ie. As dos asociacions cada vegada son fendo cursos por más lugars d’o país, asinas que china chana, se va salindo d’os ghettos pirinencos, y de Zaragoza y Uesca. D’atra man, a la fin a Filolochía Aragonesa ha conseguiu o minimo d’alumnalla que le caleba ta que se podese fer. Que no ye poco. Agora nomás cal asperar a los resultaus. Pareix que l’aragonés no ye tan malament como a más d’una le fería goi.

Escépticos ye un programa que ferá a ETB. En fació un episodio piloto sobre a plegada d’a humanidat en a Luna y as teorías conspirativas. Pareix que fació goi a la chent – a yo muitismo – porque agora en setiembre ETB ferá a resta d’episodios. O primer se puet viyer on line. Cuento que a resta taimen los puyarán t’o rete. Iste segundo charrará sobre a homeopatía y atras “medicinas alternativas”, asinas que promete. O trailer ya ye bueno de tot:



L’himno oficial d’Aragón continará sin estar conoixiu que por os quatre frikis de siempre. Continará sin representar a dengún. Ya he dito bella vegada que me fería mas goi La Revolandera u atras cantas como himno d’Aragón. Y o 20 d’aviento como diya nacional. Y que as fiestas mayors de Zaragoza estasen en mayo u setiembre ta que fese millor orache... bueno que se me va.... O caso ye que PAR y PP han viedau que as aragonesas tiengamos un himno que si que fa que todas, u a lo menos muitismas sintamos bella cosa u mesmo nos emocionemos. Sisquiá se plegará a debatir, que ye lo pior. No quieren ni sentir charrar-ne. Penica de país.

Iste sabado en A Flama bi habrá un socalce con audición de mosica en catalán de collas aragonesas, catalanas y valencianas. Prencipiará a ixo d’as 12:30 con vermutico, biera, bella cosa de minchar y tot ixo bueno que i fan. Sobrebuena traza de prencipiar (u continar) o cabo de semana. Asinas que tos deixo con o video d’una d’as cantas que m’ha dito un muixonet que i sonarán...


miércoles, 13 de julio de 2011

Rudi nos torna t'a reyalidat

Ya lo venibanos mascando dende as eleccions d'o 22 de mayo, pero agora ya ye anunciau y me pienso que, en tornar d'o verano, será un feito. A lei de luengas ye muerta. U se derogará u se cambiará ta que no faiga honra. Mesmo menos que no'n fa agora.

Analisi politico cuento que no cal. O espanyolamen chungo ha pactau con a interpresa de servicios politicos y como no quieren nian charrar de qualcosa que no sía l'espanyol y o fragatí, nos deixan más difuera d'a reyalidat. No nos reconoixen como personas con os mesmos dreitos que a resta d'habitadors d'o país. Si con ista lei de luengas no los tenebanos guaranciaus de tot, agora tornamos a estar “outlaws”.

¿Y qué feremos agora en Fablilandia? Bi ha habiu esferents camins dende que se dició que se fería una lei de luengas y que d'astí en surtiría una academia. Un que esfendeba que caleba continar treballando independientement de lo que fese a D.Ch.A pos no caleba asperar-ne cosa y ixe treballo nunca no sería por demás. Ye la que he esfendiu yo y me pienso que lo tiempo y os feitos me dan a razón. Atra que deciba de asperar a que a D.Ch.A. fese y desembolicase a lei y que toda a resta de cosas no valeban. Agora que ixo no pasará, a lo menos en quatre anyadas no sé o qué ferán.

Ya no tenemos a lo gubierno treballando por nusatras. Agora tot pende de nusatras mesmas. Tot lo que se faiga por l'aragonés pendera de lo que queramos y podamos fer as personas que charramos y esfendemos ista luenga.

¿Y d'a normativización qué? L'academia triada fa pocos meses nunca no será nombrada por o gubierno y, prou que nunca no podrá fer un standard oficial (con o sentiu de institucional). Asinas que tornamos a la situación d'antis. Continamos sin tener una autoridat reconoixida por todas as asociacions y fablants. Contino pensando que l'Academia de l'aragonés (EFA) tien prou representatividat, autoridat por a traza de naixer y refirme social como ta fer ixe rol d'autoridat. En tot caso ye una autoridat que no puet exercer o CFA, Nogara, Fablans u qualsiquier atra asociación. Asinas que, qui asperaba a lo gubierno, ¿qué ferá?. ¿Qué feremos totz? ¿Fer un atro congreso ta que, sino sale lo que me mola y soi o president boicotear-lo? ¿Charrar o mio modelo d'aragonés con os mios amigos y dedicar toda a rasmia mía a criticar a l'atro?

Quatre y concaradas, iste ye o nuestro país y ista ye a nuestra luenga. Torno a decir lo que siempre he dito y sisquiá m'entiboque. A l'aragonés no lo salvará garra gubierno (mientres continemos estando una autonomía espanyola, ye de dar), u a lo menos, no cal asperar que lo faiga. A l'aragonés lo salvaremos u lo feremos morir qui lo charramos.

miércoles, 11 de mayo de 2011

Ampraus 056

China chana he iu replegando material ta bell par d'ampraus. Talment por as eleccions, a primavera u ves-te-ne tu a saber qué, pero Aragón ye bullindo de noticias, convocatorias, actividatz...



Puyalon fació fa poco un comunicau sobre a Franja y a suya anviesta sobre ixas redoladas. Alto u baixo a postura que ha levau l'independentismo aragonés dende que yo lo conoixco, pero por escrito y muito bien esplanicau tot. Lo texto lo tenetz aquí. ¡Y que siga tan dificil d'esplicar isto a tanta chent....!

Sobre academias y grafías, escribió Lluis Xavier Flores Abat fa poco en o blog de Fablans. Como quasi tot lo que se charra sobre o tema soi d'alcuerdo en bellas cosas y no pas tanto en belatras, pero ye un d'os millors textos publicaus en zaguerías. Sin alticamar-se ni una parola más fura que no a d'antis.Un clamamiento a entender-nos entre todas as fablans, a la nuestra unidat y a empentar entre todas ixe esdevenider que s'ha ubierto con a proclamación (encara no oficial) de l'academia d'a luenga aragonesa. Ta reflexionar y pensar-ne.

19 de mayo. Apuntatz-tos ista calendata en as vuestras achendas. De tardis Xavi Sarriá presentará a versión en castellano d'o suyo libro “Bienvenidos al paraíso” en la librería La Pantera Rossa de Zaragoza. Tamién ixa mesma tardi ye o primer cabo d'anyo d'A Flama. A crepería tabierna que en ixos 365 diyas si fa u no fa, s'ha convertiu en un puesto de trobada ta muitas personas d'os movimientos socials de Zaragoza y un poquet tamién de tot Aragón. Lo celebrarán con una borineta bien plena de sospresas. Tamién podetz aprofeitar ta viyer a exposición que ye organizando Lurte mientres tot lo mes, con unas fotos bien pinchas d'a colla vestidas d'almugavars en a placha, en plan conquerindo Neopatria. Asinas que astí nos viyeremos. O diya 20 caldrá descansar-se un poquet porque remeratz que o 21 ye o mundialet anti racista. Tenetz o cartel y más info en o canto dreito d'iste mesmo blog, baixo o titol de “A convocatoria”. Dimpués de toda a participación que bi habió en as dos primers edición cal que ista rebuta d'anti racistas. Encara no ha feito as tres anyadas y ya ye un clasico. Norabuena a las mais d'a ideya!

A porra electoral que publiqué fa diyas en iste mesmo blog ya ha teniu bells participants. Un par de cosas cal adhibir. La una, que si no publicatz con o vuestro nombre / nick y queretz participar-ie, me invietz un correu dicindo qui sotz, u no tos podré convidat a la biera. A segunda, que ye de dar, ye que o plazo remata o diya 20 a meyanueit. Si queretz informar-tos más sobre as elecciones dende atra anviesta, La Enredadera en ferá un debat iste domingo. Bi son convidaus chent d'os verdes, CHA, IU, Puyalon, y chent que esfiende l'abstención u atras opcions. A fe a fe que será intresant.

Continando con ixe domingo, o rete de colectivos socials d'Aragón convoca una manifestación baixo o lema: “Aragón: esfender o territorio, cambiar o modelo”. O manifiesto ye, tamién en aragonés, en o blog suyo. Astí podetz leyer as reivindicacions que fan. Nos i viyeremos!

Como de cutio, remato con un video. Una colla que conoixié de casualidat en o quiosco d'o Parque Bruil: Gogol Bordello. Muito gran!


lunes, 21 de marzo de 2011

Tenemos academia!

Por si belun encara no s'ha enterau (¿A on vives moceta?), ya ye nombrada l'academia (oficial) d'a luenga aragonesa. No sé si ya ye publicau en o BOA, que ye quan será de verdat oficial, pero, por lo que yo sé no pareix que vaiga a haber-ie cambios. O listau d'as academicas lo tenetz, chunto con un chiquet comentario d'o CV de cadagún en o blog de Fablans Zaragoza y en Lo finestró del Gràcia. Asinas que, encara que un poquet tardi, creigo que toca fer valuracions.

Encerté y m'entiboqué. Encerté quan dicié que, si se nombraba una academia que no estase lo Consello Asesor, apareixerían trolls por tot internet decindo que l'academia pude, que ye d'o PSOE y, como no, que bi ha una man catalana dezaga. Os mesmos que no reconoixeban a l'EFA como academia por no estar nombrada por o gubierno, agora cretican a la nombrada por o gubierno. Trolleando, más que más, por o blog de Fablans Zaragoza (parabiens por o primer cabo d'anyo, continatz con ixa sobrebuena faina!). M'asperaba lo d'o PSOE y que no reconoixesen u se caranyasen si se nombraba una academia asinas, pero lo d'o catalán, me carranya y me cansa a partis iguals. Prou que buena cosa de culpa la tienen os nagorianos por a fatera ixa d'o "marco de seguridat con o catalán" (sic) por lo de fer servir "ny" en cuenta de "ñ". O "marco de seguridat con o castellano", luenga a la que sí que ye chusmesa l'aragonés pareix que no les preocupa tanto...

Tamién m'entiboqué. Levo prous meses, dende que s'aprebó a lei de luengas, que no caleba asperar a que o gubierno nos fese lo treballo, y contino pensando igual, que no cal asperar-lo. Pero si lo deciba ye, entre atras cosas, porque no creyeba que s'ise a fer cosa antis d'as eleccions, ni dimpués quan o PP gubierne Aragón. Pues ixo, que m'entiboqué. Tenemos academias y pareix que prencipiarán a treballar antis d'as eleccions. Millor ta todas, me pienso.

Cuanto a qüestions legals, cal aclarir, que o numer de academicas potencials ye de 21. Y digo potencials porque con isto bi habió bell empandullo informativo. Agora bi ha nueu academicas d'a luenga aragonesa, pero seguntes os nombramientos podría plegar a estar-ne vintiun. Ixo podría cambiar prou a composición y os porcentaches que i tienen as diferents sensibilidatz tocant a l'aragonés. No sé como son as ordinacions de l'academia, asinas que no sé quanto durará ista formación que bi ha agora. Si se puet enamplar, sustituyir bell miembro u qué puet pasar en o futuro amanau. ¿Podría o PP meter a dotze matutans que decisen que l'aragonés ye dialecto d'a castellano u qualcosa parellana? Que me se yo.

Pareix que tampoco no cobrarán cosa, talment dietas, ixo no lo sé. Pero cal aclarir-lo, que tamién tenemos os trolls espanyols malmetendo cada vegada que apareix una noticia en os "meyos grans" (Heraldo y Periodico). Que si "que de malfurriar diners!", que "i son soque ta pillar bien de diners", y asinas asinas... Pues no, manyo. Dengún no va a vivir d'isto. Como muito ta bosar a bencina, que muito viven luen de Zaragoza.

Tocant a la composición que ye o más important: bi ha cinco amanaus u d'o EFA, tres amanaus u d'o CFA y Marisa Arnal, d'a Universidat, que pareix que ye contraria a la G.87. Tot isto porque me lo han dito, que a beluns no los conoixco, u a lo menos no conoixco as suyas opinions. Asinas que pareix que si l'academia diz de meter una grafía oficial ta l'aragonés, y cuento que habría d'estar lo primer que faiga, se decidan por a d'o EFA, u a lo menos, por beluna parellana. Ya he dito, en publico y en privau, que me pareix que bi ha cosas mas urchents, pero si deciden una grafía ya serán todas as cartas sobre a mesa. Ya no servirá lo de "cal asperar a una academia nombrada por o gubierno" y tot ixo. Y prou que, cuento que como a todas, me surte a dubda. ¿Qué ferán as G.87eras si se decide una grafía parellana a la d'o EFA? ¿La ferían servir? ¿Se declararían insemisos? ¿Deixarían d'escribir? ¿Dimitirían Nagore y cía? Lo tiempo lo dirá... La mesma pregunta de revéssi se dase a sospresa y l'academia se decidise por la paleomoderna (cucada de uello ta Florencio) G.87. Yo, ya digo que, con muito penar, la tornaría a fer servir.

Prou que todas hesenos trigau una academia esferent. Diz que, en Espanya, todas son seleccionadoras nacionals, y cadaguna levaría once chugadors esferents t'os partius d'Espanya. En fablilandia pasa lo mesmo. Todas hesenos trigau una atra academia. En a mia opinión bi ha chent que i sobra y chent que i falta, pero no me pareix una decisión mala a composición, y me pienso, que ye un retrato, alto u baixo bueno, de fablilandia, con todas as suyas sensibilidatz, fueras d'a SLA, que s'ha quedau difuera, encara no sé guaire bien porqué.

Asperemos que ista academia faiga camín y honra ta l'aragonés y que cumplan con o suyo quefer que ye dignificar, normativizar y fer espardir ista luenga. Que no ye poco!