jueves, 14 de abril de 2016

As mugas d'a pedagochia

O cunyadismo se podría definir como ixa postura suposadament intelectual de qui, sin tener ni puta ideya de quasi cosa, s’adedica a fer leccions a la resta repetindo una serie de topicos y de puestos comuns. Por un regular ye de dreitas, pero bi’n ha tamién, y no pocos, de cuchas.Ta concarar-se a iste problema social, u tamién a o simple facherío, cal muita pacencia. Talment masiada.

De siempre soi estau partidario de meter valors pedagochicas en tot. Una d’as obras de misericordia d’o catolicismo ye a de “amostrar a qui no sabe” y, mira-te tú, ixa sí prebo de cumplir-la. Pero a soben cansa tanto…

Qualsiquier que haiga dito en publico que ye aprendendo aragonés más de tres vegadas sabe de qué charro. Sin haber rematau encara la frase te plega la plevida de preguntas y sentancias fatas. “Ta qué aprendes fabla?”, “ixo ye un invento”, “son fablas diferents”, “en cada val charran una cosa”, “hombre, si ye pa joder a os catalans”, … y asinas asinas. Prebas de razonar, de fer-les venir a plego, d’explicar-les lo que dicen lingüistas y filologos de tot lo mundo…. Pero en radidas ocasions se fa venir a buenas a l’interlocutor. Cambiar o pensamiento d’una persona, sobre tot, si ye o pensamiento “normal”, ye bien dificil y leva muito tiempo, por muitos y buenos que sigan os argumentos. Fer a dengún reconoixer que yera entivocau en qualcosa ya ye una odisea.

Pareixiu nos pasa con muitas atras luitas como o feminismo u o veganismo. Quantas horas habendo d’explicar as cosas! Quantas uelladas de “yes barrenada”, u de condescendencia! Y quanto tiempo invertiu -u malfurriau- en explicar-te. A istos endizcadors profesionals se la bufa que sigas cansa, que no t’agane de charrar-ne, u que simplament no quieras adedicar-les o tuyo tiempo. Quieren explicacions y las quieren agora. Tot lo tuyo tiempo de formación lo has de resumir en una frase que un “cunyau” pueda entender, y ta ixo cal unas astrucias comunicativas que ni Carl Sagan. Tienen tot lo saber d’o mundo en internet u en a biblioteca publica d’o lugar, pero nunca no han quiesto fer-lo servir y debant d’a cerina a lo “negro sobre blanco”, s’estiman más de dar mal dica escamallar-te.

Como deciba alto, creigo que ixos poders pedagochicos, por herculeos que sigan, cal fer-los. Cada faltada a l’intelecto, cada cunyadada, cada topico absurdo, cal que siga respondiu con argumentos, razons, datos, etc, … Ixa ye la mia teoría y prebo de practicar-la. Pero entiendo perfectament a cansera que leva a ridiculización de l’otri y a perdua de modos quan, qui critica as tuyas ideyas, lo fa con a simpla intención d’endizcar, de malmeter, de buscar una reacción que le permita fer-se a riseta y comprobar a suya suposada superioridat moral y intelectual tant perezrevertiana por un regular.

Asinas que, encara que contino creyendo que nos hemos d’armar de pacencia, entiendo perfectament cada vegada que se ninvia a muyir cardelinas a qui mira d’endizcar a tuya ideyolochía sin tener mica respeto por as ideyas d’un. Plega un momento en a vida que sabes distinguir entre qui en veras quiere conoixer por qué piensas lo que piensas y qui quier malmeter y dar mal. As primers, bienvenidas sigan. A curiosidat ye o motor d’o progreso humano. As segundas, por un regular, no mereixen ni un sacre d’o tiempo nuestro.

martes, 12 de abril de 2016

O trauma de votar

Van en os partes de TV y radio, fendo a retolica con a posibilidat de nuevas eleccions. Tot o saputamen politico diz que, d'entre PSOE, Ciudadanos y Podemos, qui siga percibiu como lo culpable de que calga nuevas eleccions, será o más perchudicau. Totz coinciden en ixa opinión y talment tiengan razón, pero nunca no entenderé qual ye o problema de tornar a votar, fueras d'o gasto economico, que en o conchunto d'un presupuesto estatal, ye despreciable. Asinas que, talment calga desdramatizar una miqueta tot isto de votar, no?

Siempre que he puesto he votau. Os dreitos que tiengamos u as condicions de vida que disfrutemos, no los conseguiremos nomás votando. Pero as personas, organizacions y ideyas que bi haiga en l'administración politica nos meterán más facil u dificil a nuestra faina y influyirán de traza decisiva en a nuestra vida cutiana. Asinas que considero una error muito grieu quedar-nos en casa ixe diya."Yo luito tot l'anyo" me pareixe una enchaquia feble y comodona. Yo tamién luito tot l'anyo. Y por un domingo que adedique 10 minutos d'a vida mia a prebar de que os politicos me faigan o menor estorbo posible, a luita no se quedará en baco, ni deixaré de luitas os 364 diyas, 23 horas y 50 minutos que queda. A sola cosa que cambea menos a realidat que o voto, ye no votar.

Bi ha qüestions eticas que entiendo más. Ye dificil de chustificar moralment o voto a qualsiquier partiu u organización politica. Todas tienen bella cosa que no nos fa goyo de tot. A no estar que sigamos zombis, claro, que de tot ha d'haber-ne. Siga ideolochicament u organizativa, todas as organizacions que se presientan a eleccions nos dan enchaquias ta no votar-les. Pocas vegadas he votau con ilusión. Talment as dos que más convenciu voté estioron dos compleganzas: a de Iniciativa Internacionalista, y a de Zaragoza en Común. A resta, he votau a más d'un partiu, con mayor u menor entusiasmo y en función d'a estratechia politica que creyeba que feba más honra t'os mios obchectivos politicos. Bella vez, con una agulla d'estender en o naso, ta escusar-me a pudor que me feba o voto. Pero lo he feito, por lo debantdito. Quedar-me en casa u de borina, yera mesmo más inutil. Belun talment s'enarque en leyer que, con tot y con ixo, he dormiu de bitibomba y sin garra remordimiento.

O voto no ye un achuste ta cutio, ni un compromís eterno, ni quier decir que comulgues con tot lo programa ideyolochico u organizativo de a qui le'n des. Ye simplament un reflexo d'a tuya opinión politica en un momento determinau. A democracia ye muito más que no votar. Y ixo lo habríanos d'entender todas a un costau y a l'atro d'os parlamentos. A responsabilidat de organizar a vida común no nomás pertoca a qui ocupe l'administración. Ye claro que serán ellas y ells qui lechislen, pero nusatras las que cusiremos y exichamos y, si tenemos prou rasmia, les obliguemos a fer as leis como nos calga. O voto no ye que una de tantas ferramientas d'expresión d'as nuestras ideyas y de presión politica. D'ixas en tenemos pocas y no podemos permitir-nos no emplegar-las todas.

Hemos d'aprender tamién a asumir as errors que podamos fer. Que en un momento a organización X nos haiga convenciu ta que le votemos, u que haigamos creyiu que estratechicament fería honra, no quiere decir que as circunstancias haigan feito cambiar o scenario. As organizacions cambean, os gubiernos con pactos son de mal manullar, nusatras mesmos cambiamos a soben de criterios, l'entorno socioeconomico puet fer que seguntes que programas sigan de mal cumplir, ... u simplament nos fan burro falso por o motivo que siga. No ye l'inte de prencipiar a mentir decindo que "yo no les voté", ni de fustigar-se pensando que por culpa tuya son plegando totz os mals, ni creyer que ya no puetz fer cosa, porque les votés y t'has de callar. Si t'has entivocau, preba de pensar en porqué y en qué cosas puetz fer ta no tornar a entivocar-te. Mesmo piensa si de verdat t'entivoqués y qual ye l'alternativa u alternativas, porque talment no sigas entivocada.

No me fa goyo en os procesos electorals, tot lo ferrete d'a "fiesta de la democracia" y ixautadas d'ixa coda. Achiquen a democracia a nomás un proceso y a una carta blanca t'o "equipo ganador" ta fer lo que quiera en os quatre anyos que continarán. Pero no m'importa votar todas as vegadas que calga, sobre totz os afers que siga menester. Sisquiá votasenos más, y no menos, como belun quiere.

miércoles, 6 de abril de 2016

O soberanismo (1/2) Tierra de barrenaus radio 2x07


Estar soberanista en Aragón ye fer parte d'un movimiento politico muit chiquet. China chana s'ha iu creixendo. A entrepuzons y con muitas dificultatz, se va conseguindo fer-se un espacio aintro d'a cucha d'avantguardia, revolucionaria, alternativa u como se le quiera clamar. Pero con tot y con ixo, as soberanistas continamos estando una rara avis.

Somos cargadas de razons, ta qui quiera ascuitar-las. Ta qui no creiga en topicos y cunyadismos, ni tienga a identidat aragonesa como un complexo u una carga, o soberanismo. O soberanismo ye muito más que no postureo u imitación d'atros movimientos de liberación nacional. Pero ta entender ixo, cal fer orella con firme ficancia y espullar-se de prechuicios.

O programa de radio, como ya he dito bella vez, ye una mica terapeutico tamién. Como as soberanistas somos pocas y siempre aqueferadas, de cabo ta quan nos cal chuntar-nos, charrar d'as nuestras cosas. L'Esfendemos a tierra en ye buen eixemplo. Verbalizar as cosas ye important, asinas que tamién creigo que ye menester preguntar-nos y qüestionar-nos terne que terne as nuestras razons ta estar soberanistas (u qualsiquier atra cosas, ye claro).

Ixas dos razons son as que me levoron a fer ista serie de dos programas sobre o soberanismo. En dos programas, con una duración total de poco más de quatre horas, charraremos ueito soberanistas sobre propuestas, ideyas, identidatz, vivencias, ... ¿Por qué bi ha dos programas, y no pas uno de quatre horas? Tos convido a ascuitar-lo y descubrir-lo!

miércoles, 30 de marzo de 2016

En ascuitando... El nus de la corbata de Feliu Ventura

En un d'ixos viaches por Spotify, blincando de mosico en mosico, me trobé con Feliu Ventura, un cantautor. (Sí, en queda, y belun muit bueno). Como buen cantautor, ye a saber que reivindicativo, y tien ixa humor somarda que tanto goyo me fa y que tant a soben trobamos en ista mena de mosicos. En zagueras ye fendo chira con Xavi Sarrià, atro gran escritor y mosico, asinas que aspero que en ista nueva etapa d'e l'ex cantaire de Obrint Pas, ell y Feliu nos deixen cosas tant pinchas como ista que traduzco hue, y que talment ascuitemos en o concierto que ferán en as Chornadas d'as luengas d'Aragón

O nyudo d'a truqueta:

Ye facil estar emperador 
con una clica de chuglars
como secretarios a lo dictau
desfilando en procesión 
de besamans ta laminaculs
siempre impecable y bien mudau

- Miratz como va l'emperador
Pareixe un democrata normal

L'emperador yera triste 
y os suyos amigos aprestoron
una gran devantadera
Y ell, preocupau por "qué dirán?"
demandó un vistiu nuevo
ta lucir-lo en a ocasión

A escape un sinyor de gran mostacha
Se i ufrió sin espiguardar-se

Yo puedo fer-te un gran vistiu
que nomás podrá viyer
chent intelichent
Triga tu, si quiers, a truqueta!

Y os diyas fueron pasando
y por cada diya yera más caro
o vistiu de l'emperador
pero o sinyor de gran mostacha
amostraba siempre fendo-se a riseta
una percha sin vistiu

No diré cosa u pareixerá
que no soi d'os intelichents

Plega la devantadera
y baixa de l'auto oficial
l'emperador en marinetas
y debant d'ell un gran vago
an que asperaba un hespital
y una banda municipal.

- Y agora a on son totz os diners?
- Me pareixe que los levas mesos!

Creyebas que ibas vistiu 
y nomás portabas un cincho
mal cinchau
Qui te ferá o nyudo d'a truqueta?

Por as montanyas y as vals,
por campos y costa se'n arreguirán
d'o vistiu de l'emperador
y por muitos anyos se'n ferán alcordanza
de como habió de fuyir a tot meter
l'emperador en marinetas

Seguiu por totz os villanos
con una cuerda entre as mans

Creyebas que ibas vistiu
y nomás portabas un cincho
mal cinchau
yo te feré o nyudo d'a truqueta


miércoles, 23 de marzo de 2016

A mia Barricada

En fa bell diya, El Drogas, excantaire de Barricada, plegaba en Andorra ta fer un concierto, chunto a quatre collas más. En bell momento d'o concierto, probablement fruito de l'alcohol y ixa morfuga buenrollera que se gosa de fer en os conciertos, prencipié a pensar en lo que heba viviu yo con Barricada. Una colla que m'ha acompanyau en muitos momentos d'a vida mía.

En casa mía, no son guaire de rock, punk u heavy. Encara que muito amants d'a mosica, i ascuitaba dende zarzuela dica tecno, pasando por pop, opera, rap, .... pero de punk y rock, mica. Asinas que estió un amigo d'o cole qui me descubrió iste mundo. Dos collas estioron as culpables de que me prencipiase a fer goyo o rock de bien chiquet: Barricada y Tako. Y encara m'alcuerdo d'as dos cantas que me trucoron tanto que las cantaba terne que terne, entre que las ascuitaba en o walkman: La silla eléctrica de Barricada y El Enterrador de Tako.

Pa cutio tendré a imachen d'aquell amigo y yo, chilando en casa suya como si queresenos trencar as nuestras gargamelas, a intro de La Silla Eléctrica. "¿Por qué esperar una señal? ¿Por qué llorar en silencio o vivir de rodillas? escondidos como ratas trabajando entre rendijas solo oyes palabras duras un dos un dos tres" y pretabanos a blincar y a tanyer ixa batería invisible que totz tenemos.

Pasé ta l'instituto y Barricada tornó a estar en un momento bien poliu: o mio primer beso con una mesacha. Yeran os primers Pilars que saliba. Cuento que tendría catorce anyos. Heba decidiu d'ir t'o concierto que feba Barricada en la Multiusos. T'a part d'alavez mai prebaba de que no ise t'os conciertos a truca de mercar-me o disco d'a colla que i actuaba. Afortunadament ta yo, ixe chantache nunca no tenió efecto. En o concierto me trobé con una compa de l'instituto. Ni me feba guaire goyo ni, como descubrié dimpues, le'n feba yo a ella. Pero s'encertó que os dos tenebanos necesidatz que cubrir y nos "enreliguemos". A o ritmo de "La Araña", en as escaleras d'a multiusos, besé por primer vegada a una mesacha. Recuerdo con tot lo carinyo d'o mundo aquella inocencia que teneba yo alavez, a excitación d'aquell primer beso, o feito de, a la fin, sentir que l'importaba prou a una mesacha y que me trobaba atractivo (encara que no fuese asinas, pero ixo yo no lo sabeba), tot un flumen d'emocions que, en un adolescent, marcan muito. Y a suya banda sonora yera Barricada.

Poco dimpués de descubrir aquellas morisquetas adolescents, atro trobo m'alguardaba: os lugars. Naixiu y creixiu de Zaragoza, nunca no heba visitau un lugar que ta fer cursas con a escuela. En un lugar d'a comarca de Calatayú me trobé con un mundo nuevo, y con as suyas orquestas. O lugar no ye guaire gran y, encara que tien perricas, as orquestas yeran d'as baratetas. Asinas que d'a mosica que me feba goyo a yo, no'n sonaba guaire. Ixo sí, coladas as dos u asinas, tocaban "as jevis". Siempre m'ha feito gracia que, lo menos en aquell lugar, "jevi" yera qualsiquier cosa que no salise en os 40. Dende Juliette, de Platero y tú, dica Fear Factory. Entre aquellas "jevis" no faltaba nunca Ska-P, Kortatu, Los Suaves, Rosendo y, como no, Barricada. Con dos opcions antimás: Blanco y negro u No hay tregua. Mesmo, si ixe anyo s'heba gastau bella perra de más, te sabeban Problemas u Balas blancas. Barricada feba, y fa, parte d'o corpus mosical "rockero" d'as verbenas rurals.



En aquellas verbenas, aprofitabas ta cremar enerchía con os pogos, aquell "baile salvache" que tantos amigos m'ha feito fer, que tantos trucazos m'he levau, y que tantos buenos ratos m'ha feito pasar. Como dicié fa poco en un tuit feito dimpués d'o concierto de La Gran Orquesta Republicana, "Os pogos son amor. Y sino, ya me diras con quanta mas chent compartes a tuya sudor". Y qui no ha feito pogos bailando Barricada, no'n ha feito.

Con Barricada me pasó lo mesmo que con Platero y tú, y con atras collas. Como siempre veniban ta Pilars, y "cundiban más que l'allo", no m'importaba no ir t'os conciertos suyos, pensando que podría tornar a viyer-los a l'atro anyo. Platero y tú se separoron sin que los viyese ni una sola vegada. Ixo sí, a l'ababol de Fito me lo he minchau qualcuna ya. A Barricada no torné a viyer-los dende aquell Pilar d'o beset. Tenié a oportunidat fa bell anyo en fiestas de Uesca, pero El Drogas ya no i yera, y a entrada me pareixeba prou cara asinas que tamién perdié aquella oportunidat.

A pocas de perder-ne unatra estiemos en o Viñarock 2015. Yeranos cansas de tot. Levabanos firme recua de conciertos a l'arreu y no adubibanos ya. Decidiemos de descansar-nos bell ratet en ixas costeras que bi ha en o fundo d'o reciento. Ixo sí, mirando-nos lo concierto de El Drogas. Simplament por viyer bella cosa. A la tercer canta si fa u no fa, tocó Víctima, una d'as nuestras favoritas, y no nos adubiemos a achuntar-nos t'o pogo que se yera fendo en ixe momento. Un pogo viñarockero, d'os buenos, d'os de un ciento de cuerpos movendo-se de conchunta. "Víctima de qué?" y limpio blincar. "No, no! No calienta igual! El sol, bajo nuestro pie!", y limpio empentar. A resta d'o concierto no baixó mica o nivel. Descubiremos un Drogas que barrachaba as suyas nuevas cantas, de prou calidat, con os clasicazos de Barricada con que hemos creixiu. "Nunca más no me tornaré a perder un concierto de El Drogas, si tiengo a ocasión", decidié en rematar aquella nueit.

Asinas pleguemos en o concierto que fació El Drogas en o festival d'Andorra. A suya puesta en scena ye d'as millors que he visto en muito tiempo. A banda suena a puro rock, con un guitarrista que fa goyo d'ascuitar y una batería que fa sacar os pietz de tierra a l'inte. El Drogas, teatral sin plegar en lo ridiculo, con un punto glam y muita, muita rasmia. Un yayo d'o rock que fa leccions en o scenario y que contrimuestra que se puet continar fendo buena mosica a seguntes que edatz. D'istos, en queda pocos, asinas que aprofitemos-los!


Charrando de Barricada no puedo ixublidar as suyas letras, bien reivindicativas. Talment a on que más se notó estió en La tierra está sorda. O discolibro sobre a Guerra Civil espanyola a qui muitos culpan d'a disolución d'a colla. Encara que no ye precisament un d'os mios discos favoritos, a faina de recuperación d'a memoria que fa, ye buenisma y bien necesaria. O poder d'a mosica por mover os esmos d'a chovenalla ye de mal contimparar con qualsiquier atra ferramienta. 

Asinas que, con toda ixa importancia que ha teniu y encara tien Barricada, aspero que encara tiengan rasmia ta muitos anyos. Ni El Drogas, ni Boni, qui estió colaborando con as radios libres en ista zaguer Cincomarzada, han dito a zaguer parola. Les queda muita mosica a fer, muitos himnos que regalar-nos, y firmes buenos ratos que pasar ascuitando-los. Larga vida a Barricada!


lunes, 21 de marzo de 2016

O caso Gironés y a represión lingüistica en #TdBradio 2x06

O pasau 13 de febrero organicemos un vermut radiofonico en Treziclo con a enchaquia d'o Diya d'a lengua materna. Prebé de charrar una miqueta sobre l'orichen d'a celebración y a represión lingüistica en cheneral. Como siempre pareixe que totz istos temas son superaus me fació goyo meter un eixemplo de represión lingüistica contra una lengua que, ta forro de bota, ye oficial en o territorio an que ocurrió iste caso. Muitas lo conoixeretz pues tenió bella mica de repercusión, pero muitas atras no. Iste ye o texto que leyié en o programa. Basicament ye a noticia de Vilaweb adhibindo-ie a zaguer información leyida en Eldiario.es. No ye que un d'os tantos casos denunciaus, pero ye bien sinyaler d'una situación que no hemos de permitir, y que os mass media silencian sistematicament. Como o soniu d'o programa ye bien malo, aqui tos deixo a transcripción asperando que tos faiga honra.




Un policia a Miquel Gironès (Obrint Pas): “Que me charres en espanyol, collons!”

O mosico denuncia a dos achents que lo detenioron, menazoron y agredioron por haber-les charrau en catalán, un nuevo caso d’abuso policial por motivos lingüisticos.

Miquel Gironès, donzainer d’Obrin Pas, iba enta un local de Benimaclet, an que a periodista Amàlia Garrigós l’asperaba ta fer una entrevista sobre a colla. No la fació, porque aquell diya, o 23 de marzo de 2013, o mosico remató en comisaria. Dos achents d’a policia espanyola lo detenioron dimpués d’humillar-lo porque heba charrau en catalán y d’agredir-lo. “Tocín , vasuera y mierda” son belunas d’as faltadas que le chitó un achent, que acabo menazando-le si gosaba denunciar-le (“habrás de marchar de Valencia”). Manimenos, Gironès ha presentau denuncia. Diz que lo fa por dignidat y porque le’n debe a toda la chent que ha sufriu lo mesmo y no ha puesto denunciar-lo. Porque no ye un caso isolau, sino, desgraciadament, un caso más d’as agresions lingüisticas y abuso de poder d’achents policials.

O mosico heba aturau l’auto en una carrera de Benimaclet antes d’ir t’a entrevisa. Entre que replegaba las cosas suyas y saliba de l’auto, se le cayoron uns papels por tierra. En ixe momento una patrulla d’a policia espanyola se i acercó y un d’os achents le dició en espanyol: “Ascuita focín, ¿t’has pensau que ixo ye una papelera? Gironès prebó d’explicar a la parella d’achents a situación. A reacción estió, tamién en espanyol: “y antimás en valenciano, u catalán u lo que siga, Vienga baixa de l’auto”.

Os achents le demandoron o carnet d’identidat y prencipioron a rechirar en l’auto. Les dició que no bi heba cosa, pero le dicioron que callase, fendo servir “expresions denigrants”. Antimás, un d’os achents, más agresivo, le recordó que yera una falta de respecto que les charrase en catalán si ells le charraban en espanyol. A lo que ell respondió “tiengo dreito de charrar valenciano y no tiengo porqué charrar en castellano”.

Le rechiroron o maletero, an que bi heba un estuche zarrau con un laut, que l’heba regalau su pai bell diya antes. Le exichió que l’ubrise, pero Gironès no en teneba la clau: “U l’ubres u lo estriclallo”. Gironès recuenta que l’achent yera por cada momento más furo y que les prencipió a decir: “le digo que gritaré a lo mio advogau y lo denunciaré si contina intimidando-me, que no tien dreito a charrar-me asinas y que no he feito absolutament cosa ilegal que chustifique que me tiengan reteniu”. Pero l’achent, indo-se-le a flama y chilando, le dició “Que me charres en espanyol, collons!”.

Gironès le dició que denunciaría a la prensa a situación y quan fue a pillar o movil, l’achent se le metió debant, faltando-le. En ixe momento, o mosico le respondió, quasi en estau de shock “que ferás? Me partirás a cara?” Alavez, l’achent l’empentó de traza violenta y lo esposó: “Ya tiens lo que querebas, dormirás en comisaría”:

As faltadas y agresions continoron adintro de l’auto, con trucazos en a cara y expresions como: “mierda, vasuera, tocín, ya m’has meso niervudo” y “A yo no me menaces, como publiques bella cosa, se a on vives y habrás de marchar de Valencia”. Y tot ixe rato dio ferrete con faltar-le a la farcha que feba, a ropa que portiaba y a lengua que charraba.

Ixe diya, Gironès salió de comisaría enta meya t’as dotze d’a nueit. A l’atro diya fue t’a doctora de capecera que diagnosticó una contusión en a variella por os trucazos que le dioron. Agora Gironès denuncia a istos dos achents, por delitos de detención ilegal, contra as guarencias constitucionals, menazas, falsificación en documento publico “por a manipoliación intresada de l’atestau policial” y una falta de lesions. Considera que ye important dar visibilidat a istos feitos, “que nunca no habrían de pasar, pero que desgraciadament no son garra caso isolau”.


(Nota: Dica aquí a noticia de Vilaweb.)

Istos feitos pasoron en marzo de 2013. En o chuicio, que se celebró o pasau mes de noviembre de 2015, como de cutio, os policias negoron tot y mesmo se permitioron chuicios lingüisticos. Ricardo V.C., o más furo d’os dos en parolas de Miquel, declaró que “a yo no me molesta que me charren valenciano, soi valenciano y soi argüelloso d’estar-ne. Si ye valenciano me pareixe correctismo, pero si ye catalán no pas”, amostrando a suya cultura filolochica.

miércoles, 9 de marzo de 2016

O diya Internacional d'a lengua materna

O pasau 13 de febrero organicemos un vermu radiofonico con a enchaquia d'o Diya d'a lengua materna. A gravación, que la podetz sentir aquí, no tien guaire calidat, por qüestions tecnicas, asinas que tos pencho aqui un d'os textos que leyié. A información ye basicament amprada dende a Wikipedia:



O 21 de febrero se celebra en toda la planeta o Diya Internacional d’a lengua materna. Como gosa de pasar en istos casos poca chent conoixe por qué se celebra ixe diya. A historia ye tant apasionant como cutiana. Etnocentrismo, represión, odio a la diferencia, colonialismo cultural, … totz os elementos que ya conoixemos en os procesos de lingüicidio.

Dimpués d’o proceso de descolonización, l’estau de Pakistán naixiu en 1947, estableixió a lengua urdu como a sola lengua nacional. En a parte oriental, en lo que hue ye Banglades, prencipió a haber-ie protestas en no considerar o bengalí, a lengua charrada en toda ixa zona, como lengua oficial. En ixas envueltas, 44 d’os 69 millons d’habitants que teneba o nuevo estau de Pakistan, yeran de parla bengali, pero as clases dirichents, gubierno y exercito yera de lengua urdu.

Os estudiants d’a universidat de Daca, estioron o nuclio que prencipió o movimiento en desfensa d’o bengali. En una primer reunión decidioron de reivindicar a oficialidat d’a lengua en Pakistan y que se fese servir como vehicular en l’amostranza. A respuesta d’o gubierno de Pakistan estió sacar o bengali de l’amostranza, os billetz y mesmo os sellos de correus. En 1947 prencipioron as primers manifestacions y accions de protesta.

Tamién dende o parlamento bi habió prebatinas ta que o bengali se podese fer servir oficialment. O gubierno vulcó a lechilación desfendendo que “a propuesta prebaba de creyar división en o pueblo pakistani”.

En 1948, as accions continoron con una gran vaga cheneral un once de marzo. A represión policial estió bien fura y a respuesta gubernamental a mesma. Muhammad Ali Jinnah, gubernador cheneral de Pakistan declaró que “l’urdu y nomás l’urdu encarnaba l’esprito d’as nacions musulmanas y continaría estando a lengua de l’estau”. Totz qui no compartiban ixa opinión estioron calificaus de “enemigos de Pakistan”. En 1950, debant d’a presión, o gubieno proposó que o bengalí pasase a escribir-se fendo servir l’alfabeto arabe.

A primers de 1952, se creyó o Comité Central de Totz os Pareius ta l’Accuón por a Lengua en a universidat de Daca. En una primer reunión se convocó una aturada cheneral ta o 21 de febrer, se refusó a propuesta d’escribir o bengali con alfabeto arabe y se tornó a exichir a oficialidat d’a lengua bengali. O gubierno imposó en Daca una lei viedando as reunions de más de 4 personas.

Os estudiants no revloron y continoron con a convocatoria. De maitins luego, a policia ya teneba rodiau lo campus y, en poco tiempo prencipió a disparar gas glarimocheno. As autoridatz universitarias preboron de fer que a policia deixase de disparar, sin conseguir que les fesen caso. Os estudiants, contratacoron rodiando l’Asambleya Lechistlativa de Bengala Oriental. Quan bell estudiant prebó de dentrar-ie, a policia pretó a disparar, matando bells quantos estudiants. Quan se conoixió a noticia, prencipió a haber-ie protestas por toda la ciudat, zarrando-se botigas, oficinas, o transporte publico y prencipiando una vaga cheneral.

En os diyas que siguioron, as manifestacions y vagas estioron brutalment reprimidas, asesinando a policia a más personas, entre ellas un nino de nueu anyos. O gubierno, acompanyau d’os medios de comunicación afins, culporon de tot a los hindus y os comunistas Quasi dos meses dimpués, a universidat tornó a ubrir as suyas puertas y o movimiento en desfensa d’o bengali fació un acto demandano a libertat d’os detenius, a fin d’as restriccions a las libertatz civils y a oficialidat d’a lengua.

Pasau un anyo d’aquellas primers muertes por desfender o bengali, personas de tot Pakistan Oriental portoron sinyals de color negra ta recordar a las victimas. A mayoría de bancos, oficinas y centros d’estudio zarroron as suyas puertas en solidaridat y más de 100.000 personas s’arrocloron en un mitin en a ciudat de Daca.

Dende 2000, a UNESCO declaró ixe 21 de febrer como o Diya Internacional d’a Lengua materna ta “promover a diversidat lingüística y o plurilingüismo”. Hue o bengali lo charran 230 millons de personas y entre os suyos escritors, se i troba chent como Rabindranath Tagora, primer asiatico nominau a un Nobel.

Cal remerar siempre a toda la chent que ha luitau, que ha arrisgau y que mesmo ha perdiu a suya vida por desfender poder charrar una lengua. Y sobre tot, poder fer-lo con dignidat, sin que siga considerada de segunda, por o solo feito de no estar a d’o poder.

Charrar una lengua que no ye a d’o poder, ye unatra traza de qüestionar-lo. Por ixo no quieren diversidat. Por ixo no quieren que dengún s’esbarre d’o camin que nos marcan. Si qüestionamos una cosa, podríanos qüestionar-ne atrás. Asinas que charremos y no revlemos!