Mostrando entradas con la etiqueta traducción. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta traducción. Mostrar todas las entradas

martes, 10 de febrero de 2026

Imachinación politica, de Biznaga

En iste #FebreroRandom recupero un d'os clasicos tanto d'o blog como d'o programa de radio que ye la traducción de cancions. En ista ocasión viengo con una de Biznaga, un d'os grupos que mas va sonar en a zaguer temporada de TdBradio y que millors letras tien d'o panorama mosical actual. Y ye que podría trayer-ne cualsequier atra, porque todas tienen firme medolla, pero m'he decidiu por ista Imaginación política d'o suyo zaguer disco ¡Ahora!, deseyando que tornen por Zaragoza pa tornar a vivir ixe furo directo suyo.

Imachinación politica

Imos a charrar de salut mental

Uitanta la sesión, ¿cómo vas a pagar?

Seguridat social no ye seguridat

Pa la resta, fe servir Mastercard

La sociedat s’esvoldrega 

Libertat, qué buen eslogan

Tot de vez en toz los cabos y malament

Jajaja ye gracioso porque ye verdat

¿T’entrefilas que fuese posible unatra vida

que bi hese alternativa a ista deriva?

Sobre la cuestión habitacional

No pas aquí y agora, preba en Secon Life

Espanya, destín internacional

Te farán fuera d’o barrio, pero en Cabify

Lo social paso de moda

Holdear ye lo que mola

Ye lo mercau, bebé. Terror pa cabo de mes

La viella man invisible, agora con unglas de chel 

¿T’entrefilas que fuese posible unatra vida

que bi hese alternativa a ista deriva?

¿Y si fuese verdat?

Ye verdat





martes, 14 de enero de 2025

L'arribada de Sr. Despoblación (Arroyuelo capitol 1)

Agora sé que Arroyuelo yera un puesto singular, un lugar diferent a la resta, a on que la nuestra cuotiniadidat enarcaba a los radius visitants que tenebanos. Estié lo suyo zaguer habitant y l’encargau, por aclamación popular, de replegar la suya historia y las suyas historias. Ni yera, ni soi presto pa ixo, ya que no he estudiau cosa que me capacite pa ixa fayena, asinas que l'he feito como he puesto, como m’ha pareixiu bien y fendo enfasi en los sucesos y personaches que mas pareixen clamar l’atención a los habitants d’ista ciudat que tasament empecipio a conoixer.

Prencipiaré por la fin, por la paulatina marcha d’os suyos pobladors. Va escomenzar lo día que i arribó Sinyor Despoblación. Yera un hombre vestiu de trache gris. Portiaba chemelos, cualcosa que nos trucó ya que, tot y que sabebanos que existiban, dengún nunca en lo lugar no los heba feito servir, porque se nos feban toda una fatera como complemento. La truqueta, unatra ababolada, yera d’a mesma color que lo trache. Baixo la chaqueta asomaba una chambra blanca. Aquella combinación de colors le feban pareixer una fotocopia d’human. Talment mesmo teneba la tipica rayeta que amaneixe por bel defecto en la optica d’a fotocopiadera, que i contina por meses, dica que un fallo mas important obliga a clamar a lo tecnico pa que la apanye y «ya que i ye, le faiga una uelladeta a lo d’a rayeta».

Sinyor Despoblación veniba de parte de l’Estau. Yera funcionario, dició. Nos comunicó que lo signo d’o tiempos yera lo que yera y que habríanos d’achiquir la nuestra población de manera drastica, que un lugar d’a grandaria d’Arroyuelo no teneba razón pa existir. Belún habría de jopar t’as ciudaz u ta lugars mas grans, proposó como opción principal. Qui no querese, podeba trigar la muerte que, tot y que mas dramatica a priori, yera mas sencilla y no caleba lo inquesto proceso de fer l’equipache y, carriando-lo, haber de fer-le una zaguer uellada a lo lugar antes d’abandonar-lo.

Lo d’achiquir la población nos estorbó. Pero, antimás, haber de fer-lo drasticament nos pareixió d’una severidat que no asperabanos d’a nuestra administración. Asinas que, dimpués d’un rato de negociación y cuantas rondas en lo bar, consiguiemos que Sinyor Despoblación reblase y nos permitise deixar Arroyuelo a monico, dando-nos tiempo a organizar l’exodo.

Aquel hombre-fotocopia se’n tornó ixe mesmo día t’a on que siga que n'hese saliu. Ni sisquiá tenió la decencia de dormir en la casa rural pa fer gasto u de convidar a una rondeta, a pesar d’haber-se fotiu toda la tarde zorruspiando a cuenta nuestra. No tornaríanos a veyer-lo ni a saber d’a preocupación de l’estau por lo lugar nuestro dica muito tiempo dimpués.

Como yeranos chent d’orden y respetabanos lo signo d’os tiempos, a escape nos metiemos con d’o achiquir la nuestra población. «Truquemos a bar» , que asinas ye como le decibanos a convocar una reunión en lo bar, l’epicentro d’Arroyuelo. Astí yera a on que preneban las decisions importants. Dimpués, nomás si caleba u si daba muito ferrete Secretario, lo nuestro burocrata local, se trasladaban a l’equipo municipal. Acotolemos cualques caixas de pomos antes de completar lo Plan d’Evacuación Paulatina d’Arroyuelo, u PEPA, como s’encerrinó en decir-le-ne Clodo Silencio, la bibliotecaria d’o lugar, que le agradaban a-saber-lo los acronimos. Cal decir que estió un d’os millors documentos que hemos elaborau en la nuestra historia, con una calendarización impecable de quí heba de deixar lo lugar, cuán y cómo. Dende la Farfallosa Bilva dica Simón lo Fatirol. «Eduardo, día tal de tal y mes y tal anyo. Caminando con cachaza. Con una maleta, un chapero de palla y una mezcla estrania de pena por la patria que s’esfa dezaga d’el y l’asperanza de trobar en lo suyo nuevo destín experiencias enriquideras», recuerdo que meteba sobre Eduardo, que cumplió punto por agulla con lo PEPA, pero cal que no trobase dimpués garra d’ixas experiencias que se suposa que le aguardaban.

En ixa mesma sesión se decidió que belun de nusatros prenese papels destacaus. A yo me pertocó de cronista. Me veyeban enradigau, dicioron. A diferencia d’a resta, yo nunca no heba saliu d’o lugar y no m’importaba quedar-me-ie dica lo momento final, por si pasaba cualcosa resenyable. Tenié la fortuna de que ixo me metió, por definición en la zaguer posición a la hora de jopar d’Arroyuelo. Sería testigo de toda la historia local que quedaba por venir y la mía nueva obligación yera que’n quedase constancia en istas pachinas que escribo. Lo mío chornal vendría d’a subvención estatal que, sin duda, nos concedería l’administración cuan tenese notorio d’o nuestro PEPA, tan minucioso y obedient con las nuevas directrices. La realidat estió que aquels diners nunca no i arriboron, asinas que la mía fayena se pagó a pur de presupuestos municipals que, en estar tan radius, no me permitioron d’acceder a la formación que m’hese caliu pa fer lo treballo.

Qui sí que i arriboron estioron los antidisturbios, chusto lo día que yera previsto que abandonase lo lugar, un rato antes de fer-lo. Se metioron en formación en la entrada d’Arroyuelo y empecipioron a chilar a traviés d’un megafono que hebanos de jopar d’o lugar, que no i pintabanos res y que fesenos volito. Lo deciban en plural, asinas que ignoraban que yo yera lo solo que i remaniba. Nunca no he sabiu si no leyoron lo nuestro PEPA u creyoron que no lo cumplirianos, y no tiengo guaire claro cual d’as dos opcions me faltaría mas. Lo sarchento seguiba esbramegando menazas entre que yo miraba d’explicar que me caleba un par de minutos p’acabar-me la valisa, que ya en jopaba y que no heban d’estar-se astí quillaus, con las suyas armas y los suyos cenyos marcials, que a fe que tendrían cualcosa millor a fer en la capital comarcal u a on que fuesen que tenesen lo cuartel. Zarré l’equipache, ficando-ie los zaguers apunts que heba iu prenendo dende que se me nombró cronista y enceté lo camín que m’aluenyaba d’o lugar, fendo tranya d’entre los achents. Un d’els, por pura rabia, por marcar autoridat u por chustificar lo chornal, me fotió una tochada. Chiqueta, que cuasi ni la noté, porque yera un folango que se debió de repenedir de l’acto suyo en lanzar la charrasca contra las mías costiellas. Pero lo tanganazo me lo levé. No le respondié porque soi civilizau, no por falta de ganas. Y antes de marchar-ne, con els entre lo lugar y yo, les dicié que me pareixeba una sinvergonyería malfurriar los diners publicos en un desplegue asinas, que yo me’n iba igual y que las cosas, si se dicen de buenas trazas, no obligan a trayer cambions ni folangos armaus ni esbramegadors con megafono pa fer-las cumplir. Que ya yeranos toz grans y que mas valeba que ixos diners s’hesen feito servir pa cosas importants.

Fa ya cuasi un anyo que deixé lo lugar a on que va naixer y a on que va vivir toz los días dica que Sinyor Despoblación me fació venir-me-ne t’a ciudat. Una metropoli que m’aculliu a mal aire, fendo-me la ficancia chusteta, como fan las grans urbes, que lo que les sobra ye chent y por ixo ni les fan aprecio ni los cudian ni les zaragateyan y igual les tiene que i sigas de paso u pa cutio, que faigas simient u sigas flor d’un día. Aquí, cuan he explicau lo que yeranos, lo que febanos y lo que nos ocurriba, he estau testigo d’a estupefacción que chenero entre los míos nuevos vecins que, diz que, tienen modos de vida diferents y companyers de vivencias muito menos interesants.

Replego pues, entre istas letras, lo que m’ha pareixiu mas destacable d’a vida mía en Arroyuelo, como yera la localidat, qui bi habitabanos y los sucesos que mas han enarcau a qui les n’he contau. Ista ye la historia d’o lugar mío, que ye a on que son toz: en los corazons y las memorias de qui i habitabanos. Y a nivel cheografico, en lo sur d’a comarca de Campo de Castilloviejo.

martes, 23 de febrero de 2021

Obviedatz que talment no has leyiu istos días, por Gerardo Tecé

Foto orichinal: Cherardo Callejón
(Traducción de l'articlo de Gerardo Tecé publicau lo 22/02/2021 en ctxt)

Iste país tendrá los suyos deficits, pero tamién ofreixe grans oportunidatz en bell ambito. Si en lo sector turistico trobamos posibilidatz arrienda de sol y placha u en lo gastronomico la birolla mas rica y saludable con que disenyar una buena dieta, l’ambito d’o periodismo espanyol brinda a día de hue la oportunidat de que qualsequier que meta sobre la mesa quatre u cinco obviedatz firme un articlo diferenciable d’a resta d’os publicaus cada día. En un país que mas que en Estau de Dreito vive en estau de propaganda, decir lo obvio en lo sector d’o periodismo ye garantía de ofrir un producto orichinal. La polemica dimpués d’os disturbios a radiz de que s’engarchole a lo raper Pablo Hasél en ye un buen eixemplo.

La fayena d’a policía ye la de guarenciar l’orden. Por ixo, quan belún en una protesta, no importa lo motivo, creba un escaparate a cantalazos u crema mobiliario urbano, las fuerzas de seguridat astí presents tienen la obligación de detener a ixa persona y meter-la a disposición d’un chuez. Manimenos, no ye fayena d’a policía empecipiar disturbios. No ye función d’a policía enrestir sin chustificación contra collas de manifestants en actitut pacifica, ni foter balazos de goma contra los uellos d’as chicas que pasen por la carrera. Menos encara fer-se la mofla en retz socials d’a chica dimpués d’haber perdiu un uello. Tampoco no ha d’estar la policía un actor politico que faiga servir la fuerza de manera diferent seguntes lo perfil ideolochico que tienga debant. Como tampoco no ye función d’a policía adchectivar lo ciudadano durant lo suyo servicio. No ha de clamar la policía puta a una manifestant, ni calificar como antisistema debant d’a prensa a qui van a manifestar-se. Un adchectivo tant subchectivo que entre que la policía piensa en un encaperuchau yo pienso en Rodrigo Rato con truqueta quan l’ascuito. A la policía se le demanda profesionalidat en las suyas actuacions, no pas comentarios de texto en las depeixas.

La fayena d’o Gubierno ye la de guarenciar la seguridat y la de controlar la calidat d’as actuacions d’os suyos funcionarios. La fayena d’o Gubierno, en iste caso la fayena d’o Ministerio d’Interior menau por Grande-Marlaska, no ye la d’aplaudir acriticament todas y cada una d’as actuacions d’os suyos policías subordinaus, ni la de mirar-se enta atro cabo quan se cometen abusos d’autoridat contra ciudadans que pagan los chornals de policías y ministros. Fer isto, no investigar posibles abusos y malas praxis, ye un atentau contra los dreitos civils. Esmachinen isto mesmo aplicau a atros ambitos. Esmachinen un chuez negando-se a investigar denuncias de torturas de detenius en comisarías. ¿Se lo esmachinan?

La fayena d’a oposición ye la de exichir-le a lo gubierno, en iste caso a lo de Pedro Sánchez, que guarencie l’orden en las carreras y que guarencie tamién l’atento cumplimiento d’as funcions policials. La oposición ye astí pa sinyalar y criticar a lo Gubierno que permita actuacions policials que caigan en la brutalidat u en lo inchustificau. La oposición no cumpliría con las suyas funcions si aplaudise las malas praxis policials pa ganar votos y, en cuenta de fer lo suyo treballo como oposición, s’adedicase a montar campanyas partidistas prebando d’apropiar-se d’un cuerpo de l’Estau que pagamos totz, sigamos d’izquierdas u dreitas.

La fayena d’os medios de comunicación ye de cusirar que las actuacions d’a policía a las ordens d’o Gubierno y l’actividat d’a oposición sigan las adequadas. No ye fayena d’os medios perseguir vía telediario u tertulia a los manifestants violentos. Pa ixo ya i son la policía y los chueces. Como tampoco no ye función d’o periodismo de fer una triga a la carta que amuestren actos violentos contra mobiliario urbano y eliminen d’as suyas informacions los actos violentos perpetraus por la policía contra manifestants que no fan actividatz violentas. Antimas de cusirar a lo poder - y recordemos que lo poder no lo tien qui crema una papelera, sino lo policía que represienta a l’Estau - ye fayena d’os medios d’informar y dar contexto, nunca no d’intoxicar a la población, eslizando ideyas como que qui protesta por l’engarcholamiento d’o raper Hasél, ye un desfensor d’a violencia. No ye cierto. Habrían los medios de recordar que las protestas, con y sin violencia puntual, se dan a sobén en totz los países con libertatz. Y que no se dan en paradisos de tranquilidat y pacifismo como Arabia Saudí.

Ye fayena d’os columnistas d’opinión de deixar claro que atros companyers de profesión mienten sabiendo que lo fan porque viven en un contino estau de propaganda bien financiada. Ye fayena de qui opina en los medios de recordar que puet fer mal prebo un tipo de letras faciletas y violentas, tant felalo como pa calificar de complice d’o faixismo a Julio Anguita lo mesmo día d’a suya muerte. Pero nunca no puedes, si quiers vivir en un país que respete los dreitos civils mas basicos, permitir que belun entre en la garchola condenau por las letras d’as suyas cancions u por los suyos tuits infantils.

lunes, 15 de junio de 2015

En ascuitando: En els teus ulls, d'Aspencat

Castellers en o concierto
d'Aspencat en Viñarock '15
Una d'as collas que mas siento en zagueras ye Aspencat. Antimás d'un directo buenismo, que hemos puesto disfrutar en os dos zaguers Viñarock, atro d'os suyos puntos fuertes son unas letras bien reivindicativas. Ista canta, la traducié pa o zaguer programa de La Enredadera en Radio Topo, que la puetz ascuitar clicando aqui. Creigo que ye una sobrebuena letra t'o momento politico y social que somos vivindo.


En os tuyos uellos

En os tuyos uellos he visto a luz que cambiará o maitin
A clau que invertirá la trachectoria
Y si nos pilla la tronada no me sueltes a man
Porque o viache no remata

Cambiar o curso d'a historia
A nuestra memoria no se puede esborrar
De l'ambito local a lo global
O ret ye poder, una tronada en a mar,
Sistema piramidal, luego cayera
A tuca ye conscient d'a final
Una gran ola s'aspera
Si la base enchega tot o potencial
Corren mensaches a o viento d'amor y rabia creyativa
Gotas d'esencia viva que ruxiaran nuevas lagors
Creixe ya l'engranache d'un gran ret cooperativo
Naixe a fuent d'a vida que enchega lo motor d'as pasions

En os tuyos uellos he visto a luz que cambiará o maitin
A clau que invertirá la trachectoria
Y si nos pilla la tronada no me sueltes a man
Porque o viache no remata

Agora ye o momento de decreixer
U desapareixer. Sabemos que a gloria ye pasada.
Sociedat horizontal
O ret ye poder, argüello y treballo
Cooperación integral
Pueblos solidarios, sin intermediarios
A fuerza universal
Afogará las riberas será colosal
Naixen ya suenios chigants d'economía productiva
Que chuga una nueva partidas sin primas ni primers
Cambio de trachectoria por una nueva soberania
Naixe la fuent d'a vida, sobre as cenisas d'os banquers.



lunes, 13 de abril de 2015

En leyendo... Carl Sagan.Toda la historia d'a humanidat en un pixel

Carl Sagan m'emocionó un ciento de vegadas de chiquet y contina emocionando-me encara. As suyas trazas de transmitir a pasión por l'universo y por a sciencias nos empentoron a muitas a tener curiosidat por ixas arias de conoiximiento. O suyo chenio contina bien vivo qualques anyadas dimpués d'a suya muerte y muitas d'as suyas obras más sinyaleras.

Un d'os más famosos y millors textos apareixeba fa poco en Vilaweb y quereba traducir-lo a l'aragonés, asperando que tos faiga goyo, y que sepa levar-tos, en ista luenga tamién, ixa pasión que me trayó de chicorrón.

O 14 de febrer de 1990 a sonda Voyager 1 ya yera dillá de Neptuno, en o sistema solar exterior, a seis mil millons de kilometros d'a Tierra. Y se miró entazaga, enta d'a on que veniba; por demanda d'o scientifico Carl Sagan se chiro ent'o Sol y fació a primer y unica serie de fotos de familia d'o sistema solar. En as fotografía se viyeban as planetas Venus, la Tierra, Chupiter, Saturno, Urano y Neptuno, Mercurio ye masiau cerca d'o Sol y no se podió fer-le foto. Marte tamién yera en a mesma dirección que o Sol, y Plutón, encara considerau planeta en ixas envueltas, yera tan luen y brilaba tant feblement, que tampoco no apareixió en o retrato de familia. En a fotografía, a Tierra, dende ixa inmensa distancia, se veye bien cerca d'o Sol, y ye por ixo que apareixe sobre un rayo de luz. A nuestra planeta yera nomás un puntet azulisco.

Cuanto a lo chiqueta que se viyeba la nuestra planeta, casa nuestra, en o bell medio d'a inmensidat de l'espacio, sobre qué somos y que queremos ser os humanos, o divulgador Carl Sagan escribió un libro sinyaler con o titol "A pale blue dot" (Un puntet azulisco"). Y o 11 de mayo de 1996 bi escribiba unas parolas que agora en fa cinco anyadas que l'astronomo Enric Marco tradució a lo catalán en o blog suyo "Pols d'estels" y que contino reproducimos:

«Mira-te unatra vegada ixe puntet. Ixo ye aquí, ixo ye casa nuestra, ixo somos nusatros. I ye toda la chent que quieres, totz os que conoixes, totz aquells de qui has sentiu charrar, cada ser humano que ha existiu bella vez, i ha viviu a vida suya. A suma d'a nuestra alegría y d'o nuestro sufrimiento, millars de confiadas relichions, ideyolochías y doctrinas economicas, cada cazataire y recullidor, cada heroi y gabacho, cada creyador y destructor de civilización, cada rei y campesín, cada choven parella enamorada, cada mai y pai, cada nino con asperanza, inventor u explorador, cada mayestro de moral, cada politico corrupto, cada superstar, cada lider supremo, cada santo y pecador en a historia d'a nuestra especie i ha viviu, en una particula de polvo suspensa en un rayo de sol. A Tierra ye un scenario bien chiquet en l'ampla arena cosmica. Pensatz en os rios de sangre abocada por totz ixos chenerals y emperadors de traza que, en a gloria y en o triumfo, podesen esdevenir amos momentanios d'una fracción d'un punto. Pensatz en as crueldatz inrematables feitas por os habitadors d'un racón d'iste pixel sobre os habitadors de mal distinguir de belatro racón, como son de freqüents, os suyos malentendius, como se desviven por matar-se os uns a los atros, como son de rusients os suyos odios.

O nuestro posicionamiento, a nuestra autoimportancia esmaixinada, a ilusión de tener bella posición privilechiada en l'universo, son desafiaus por iste puntet de luz palida

A nuestra planeta ye un punto solenco rodiau por una gran foscor cosmica. En a nuestra escureldat, en toda ista vastitut, no bi ha garra pista que indique que l'aduya plegará de qualsiquier atro puesto ta savar-nos de nusatros mesmos.

A Tierra ye o sollo mundo conoixiu por agora a on que bi ha vida. No bi ha garra atro cabo, como minimo en o futuro cercano, t'a on que a nuestra especie pueda emigrar. Visitar, sí. Instalar-se-ie, no encara. D'una traza u d'atra, por agora a Tierra ye o puesto a on que hemos de fer a nuestra aturada.

S'ha dito que l'astronomía ye una experiencia d'humildat y construcción de caracter. Puestar que no bi haiga millor contrimostración d'a locura d'os prechuicios humanos que ista imachen aluenyada d'o nuestro mundo minusculo. Ta yo, subraya a nuestra responsabilidat a l'hora de tractar-nos os uns a os atros más amablement, y de preservar iste puntet azullisco, a sola casa que siempre hemos conoixiu."

Tos deixo tamién a suya voz, siempre emocionant


viernes, 23 de enero de 2015

A floreta. Por Amparo Rubiales

Sin ixublidar tot lo que hemos enantau, a o feminismo le queda muita luita por debant dica que se considere humanas a las mullers, como deciba o lema. Iste articlo me fació firme goyo en tractar un tema muito asumiu como normal por a mayoría de personas (muito más en os hombre, prou que sí) y en haber resumiu en muitas pocas parolas y de trazas muito plateras as argumentacions contra as floretas (piropos en castellano). L'articlo orichinal, de Amparo Rubiales estió publicau en a versión en castellano de Huffington Post dimpués d'unas declaracions d'a presidenta de l'Observatorio contra la Violencia de Chenero d'o Consello Cheneral d'o Poder Chudicial, Ángeles Carmina en contra d'as floretas.

Encara soi sin sangre en a pocha por l'estrapalucio que se fació a causa d'as declaracions d'a presidenta de l'Observatorio contra la Violencia de Chenero d'o Consello Cheneral d'o Poder Chudicial, Ángeles Carmina, que i expresó que a floreta ye "una invasión a la intimidat d'a muller", por lo que esfendió a importancia de eliminar-lo, encara que siga afalagador. Quasi totz os articulistas y comentaristas masculins d'iste país han feito as suyas graciosas apostillas cuanto a ello, que contrimuestran, atra vegada más, que isto d'o masclismo d'a sociedat ye más perén que no queresenos creyer. T'os millors, ye nomás unatro exceso más d'isto d'a igualdat de chenero que tanto les cuesta d'asumir, lo que contrumuestra lo luen que somos de conseguir que hombres y mullers podamos estar lo que somos: diversos, pero iguals.

S'han dito muitas cosas como conseqüencia d'istas declaracions: que a floreta ye polida, un enradigau costumbre de sieglos, que traviesa todas as culturas y civilizacions, encara que nusatros (os espanyols) creigamos que ye qualcosa "muito nuestra".Lo que dengún no diz ye qui decide ixo de que ye poliu, ni destacan que ye siempre un hombre qui le'n diz a una muller, en publico y de traza anonima, sin que bi haiga relación d'afectividat y sin que dengún no le'n demande. A muller no demanda opinión sobre o suyo cuerpo y, alavez, no son lechitimarus ta dar-la. Que os hombres, en estar hombres, tiengan un dreito historico a fer floretas a las muller ye, ciertament, una fatera masclista más d'as muitas que somos feitas por a sociedat en que vivimos, porque son as reglas d'o sistema patriarcal, y crebar con os suyos costumbres, grans y chicotz, les cuesta a las mullers fer un gran poder, antimás d'haber d'estar obchecto d'as suyas moflas. No ye que una antiga construcción d'a identidat de l'hombre a costa d'as mullers, consideradas obchecto d'a suya pertenencia. Atro estereotipo más. Antesmas tamién se deciba ixo de "o mio mariu me fote lo normal"; hue talment no se diga, pero lo continan fendo.

¿Que ye agradable que te faiga floretas? Sin dubda, pero en privau y con mutuo consentimiento. Nos fa goyo a floreta, prou que sí, pero no pas en publico ni anonimament, que ye lo que censuramos, porque antimás, en a más gran parte d'os casos, son expresions fierizas y que enristen contra la intimidat, que ye lo que denuncia a presidenta de l'Observatorio contra a violencia de Chenero. Y no tien mica a viyer con a maravillosa poesía amorosa ni con os madrigals de Gutiérrez de Cetina ni con tantas cosas repolidas que s'han escrito y dito sobre as mullers, que no, que se tracta d'atra cosa, d'o masclismo que, en o millor d'os casos, no quieren parar cuento de lo muito que encara tira entabant.

Os mastos d'iste país han feito servir toda la suya artillería moflona contra ista persona, como la ferán servir con yo y con as que antes han escrito tamién sobre a floreta, porque sostenemos, sí, que ye una mena más d'o masclismo social que vivimos. Han plegau a la rematadera, no nomás de continar fendo-se a mofla d'o feminismo y d'as feministas, sino, mesmo, de l'aspecto fisico d'a propia autora d'a reflexión, muito propicio, seguntes ells t'a floreta, "por a suya vistera presencia fisica", que la invalidaba ta decir cosa en contra d'o mesmo. Increyible, pero cierto.

L'ambito d'as mullers estió, por decisión d'os hombres, o privau y, precisament por ixo, o mundo nuestro ye un mundo de sentimientos; as mullers femos muitas más floretas que no los hombres, que tienen pior exteriorizar os sentimientos; lo femos con mullers, con menors y con os propios hombres, pero siempre en privau. Os hombres no se fan floretas entre ells, ni lo polius que son ni cosas d'ixas tant polidas que nos decimos as mullers. No somos en contra d'ixo, de revés, les animamos a que sigan más expresivos. Repito, d'o que somo en contra ye d'a floreta en publico y anonima. Ixe ye, chustament, o que consideramos atra mena d'agresión verbal que no queremos. ¿Queda platera a esferencia?

Ta rematar, anyadiré que no ye qualcosa que nomás ocurra en Espanya; pasa en tot lo mundo, y as mullers de totz os paises lo denuncian con más rasmia que no nusatras. Sé que soi cheneralizando y que a gran mayoria d'os hombres no fan floretas en publico ni de trazas anonimas a las mullers, pero muitos esfienden ixe costumbre porque piensan que ye un dreito adquiriu que no quieren que les furten. A beluns les fa espanto que, de continar asinas, acabemos estando realment iguals.

sábado, 27 de diciembre de 2014

Siempre s'ha feito asinas. Articlo de Carles Terès

Fa poco leyé l'articlo que traduzco contino en o blog de Carles Terès. En poquetas ringleras, i charraba de dos afers que m'intresan prou. L'un, ixe concepto tant raro que tien tanta chent d'o que ye "siempre" u "de siempre" u "de toda la vida". Ya en charré en un breu articlo en 2009. L'atro, sobre a "politica mosical" en as fiestas d'os lugars, a on que s'ha estendillau un modelo unico de verbena y/u punchadiscos con millor u pior criterio. Fa bells diyas viyeba a Los Jaques de la Sierra en concierto y me pensaba quanta diversión y que buena mosica se puede fer con nomás dos voces, un curdión y una guitarra. Igual como m'ha pasau en tantas y tantas rondaderas y actuacions de collas de mosica más "artesana" por decir-le de bella traza. Ixos que no tocarán a Bisbal (u sí), y fan mover-se a tot qui se i acerca, sin grans presupuestos ni aparatos (en os dos sentius d'a parola). Asinas que comparto la traducción d'ixe articlo, con aquell lema que fa anyos s'estilaba más de "¡garra fiesta sin gaiter!".

Siempre s'ha feito asinas (articlo orichinal "Sempre s'ha fet així" publicau en Esmolet)

Muitas cosas las acabamos fendo por inercia, porque "siempre s'ha feito asinas". D'istas trazas, s'ha manteniu as tradicions, os costumbres, as luengas. Afortunadament evolucionamos, encara que a soben ista evolución comporta prener rutinas allenas a las nuestras trazas d'estar. Y acabamos afirmando, d'istos nuevos costumbres foranos, que "isto siempre s'ha feito asinas".

Ye lo que pasa, por eixemplo, con as fiestas. Os mios convecins de Torre d'Arcas, saben que la Fiesta Mayor no ye a calendata más deseyada d'o calendario mio. No bailo guaire, lo confieso, y menos encara ixo que suena en as plazas mayors y poliesportivos, rai si tocan os zaguers exitos d'a radio u si as sinyoretas se cambean de ropa en cada canta. Me dicen siempre que en as fiestas "siempre s'ha feito asinas". Siempre? No. Cuentan que, antesmás, quan yeranos más pobres, veniban mosicos armaus con gaitas, tabals, mandurrias y guitarras. Diz la chent gran que se divertiban. Sí, y sin focos, flashes, lucetas ni altavoces chigants. Yeranos pobres y pareixe que ignorants. 

O primer de noviembre d'estianyo levemos t'o lugar una colla de chovens cargaus de guitarras, violins, mandurrias, gaitas y tabals. Portaban bell microfono y altavoz (ixo sí, modestos). Y malas que prencipioron a tocar, se viyó como s'iluminaba la cara d'a chent que empliba la plaza. Y totz bailando a lo son d'ixas ixotas, mazurcas y fandangos. Mesmo los pietz mios se me rebeloron y me portioron t'o uello d'o huracán (no, no heba zorriau).

Soi charrando d'a chornada adedicada a fer revilcar o "Ball del Poll", con a imprescindible y inestimable colaboración d’Espai de So, os chirmans Lluís-Xavier y Miquel-Àngel Flores y toda la Rondalla dels Ports. A cronica ya la podietz leyer en  Comarques Nord [viyer galeria fotografica] y en La Comarca. Nos divirtiemos muito: grans y chiquetz, chubilaus y chovens, mesmo los adolescents, siempre a la tisva d'os chiflius d'o suyo smartphone. Tot isto fa que me qüestione si cal tanta parafernalia, tantos decibelios ta fer fiesta. Y si mereixe la pena renunciar a tantas cosas t'aconseguir tant poco. No sé. Talment ye cosa d'a edat.

 

miércoles, 9 de abril de 2014

En ascuitando: Seguirem lluitant

Que Els Catarres ye una d'as mias collas favoritas, cuento que no lo descubrirá dengún en istas envueltas. Los conoixié, como a mayoría d'a chent, por a suya canta y video de Jenifer. Somarda como si estasen aragoneses y fendo-se a mofla d'o suyo propio pueblo. Dos ingredients que me encantoron. O buen rollo que portan, o ciberactivismo y o feito de fer-lo tot en ubierto y de baldes facioron la resta. Ta forro de bota, los dos conciertos que he visto d'ellas, en Reus y en Zaragoza, me facioron firme goyo.

No ye una colla combativa, ye de dar. O mosica ye no ye mica fura, as letras charran a soben d'a vida cutiana, .... Con tot y con ixo, Els Catarres sí que amuestran bell grau de compromís y de luita, más que más por a luenga catalana. Lo fan, apareixendo en os videos Tornarem de Xeic! u en Sr. Wert de Macedònia, y tamién con belunas d'as suyas cantas. Un d'ixos casos ye a que traduzco contino, y que a suya letra la leyié en a sección de L'aragonés ye bien vivo de marzo, que podetz ascuitar aqui u mirando-la en o costau dreito d'o blog, en Podcast de barrenaus.

Seguirem lluitant. (Continaremos luitando)

A on ye a vida que nos nos prometió

tot pareixe agora un suenio tan aluenyau
siempre a las orden de bell falso profeta
que ha ixublidau que aquí totz somos iguals

Trepuzando con o mesmo cantal
que tantas vegadas antes nos ha feito baixar o tozuelo
Quantas licions nos ha dau a historia
Ye l'inte de remerar qui somos

Continaremos entabant, continaremos luitando
y tenemos tant poco que perder
Por o hue y por o maitin, por os que han de plegar
dica conquerir a gloria

Puyamos as voces como si fuesen espadas
sin o hue, nunca no tendremos maitin
A convicción ye a nuestra coraza
nos concararemos con qui nos quiera mal

Ye l'apatía lo que nos torna febles
Ye l'anglucia lo que nos torna esclavos
Será la unión lo que nos faiga fuertes y libres
Será l'amor lo que nos ferá millors

A purna d'o cambio prencipia en un mesmo

A fuerza d'os suenios ye l'arma d'os rebeldes.



martes, 19 de febrero de 2013

L'extremismo d'as dreitas en Espanya, por Vicenç Navarro

Me trobé con iste articlo en Sirius. Creigo que quan bella persona diz lo que piensas millor que no tú, no cal adhibir guaire, asinas que tos pencho sin más l'articlo que, encara que estando un analís muito "por dencima", acierta de tot.

Vicenç Navarro: Iste articlo sinyala que, como conseqüencia d'o dominio que as dreitas tenioron en o proceso d'a dictadura t'a democracia, as fuerzas conservadoras continan tenendo un dominio en as institucions politicas d'o país. Iste dominio reproduce unas atitutz y una politica tasament democraticas que meten a las dreitas en Espanya en a ultradreita a ran d'Europa.

As conseqüencias de l'enorme dominio que as fuerzas conservadores tenioron en Espanya en o proceso de transición d'a dictadura t'a democracia son estadas muitas, incluyindo-ie a baixa calidat d'a democracia espanyola, a radida diversidat d'os meyos, y o fundo conservadurismo d'as institucions economicas (como l'asociación d'a Gran Patronal), financieras (como l'asociación d'a banca), relichiosas (como a Ilesia catolica), academicas (como as Reyals Academias) y politicas d'o país.

Os partius de dreitas (como os partius conservadors y liberals) en Espanya son más a la dreita que a más gran parti d'as dreitas europeas y as cuchas gubernants, por un regular, son estadas más moderadas que as cuchas gubernants d'a más gran parti de paises d'a Unión Europea.

Ixo zaguero, chunto con o retardo historico d'Espanya (resultau, de vez, de l'enorme dominio que as dreitas han teniu historicament en as institucions de l'Estau espanyol), ye dreitament responsable, entre atros feitos, d'o radiu desembolique de l'Estau d'o bienestar espanyoll Trenta y cinco anyadas de democracia y Espanya ye en a cosa d'a UE-15 (a colla de paises d'a UE con ran de desembolique parellano a l'espanyol) en o gasto publico social.

Una cosa parellana pasa en Catalunya, que ye estada gubernada mientres a más gran parti d'as zaguers setanta y quatre anyadas por as dreitas (en primeras por as fuerzas dictatorials, y dimpués, mientres a democracia, por una coalición de dos partius, un conservador y l'atro liberal). O suyo radiu gasto publico social se debe a iste feito, un feito ignorau, quan no amagau, por as fuerzas nacionalistas conservadors catalans quan atribuyen iste retardo a o deficit fiscal (ye decir, a diferencia entre lo que Catalunya alporta a l'Estau central y lo que recibe d'iste Estau, dimpués de pagar os servicios comuns y l'alportación solidaria a la resta de CCAA) que Catalunya tien respecto a Espanya.

Encara que ixe deficit fiscal existe (y s'habría de correchir), no ye o mayor responsable d'o retardo social de Catalunya (mediu por o baixo gasto social por habitador). O mayor responsable d'o retardo social de Catalunya y d'a resta d'Espanya ye o ran d'os radius ingresos en l'Estau, tanto central como autonomico, resultau d'unas politicas fiscals tasament progresistas (quan s'analiza a politica fiscal real y no pas nominal) y d'o gran fraude fiscal. Catalunya tien ixo en común con Espanya, Grecia, Portugal y Italia, paises totz ells que son en funda crisi (en parti por o dominio d'as fuerzas conservadoras en o desembolique d'as suyas politicas publicas, tal como he sinyalau y documentau en os mios escritos, viyer O subdesembolique social d'Espanya. Causas y conseqüencias. Anagrama. 2006)

Eixemplos de l'extremismo de dreitas

Iste extremismo d'as dreitas se vei en miles de feitos que apareixen en os meyos diya par d'atro. Veigamos diferents eixemplos. As declaracions d'o sinyor Berlusconi indicando que Mussolini fació cosas buenas por Italia han chenerau una movilización y denuncia masivas de man, no nomás de grans sectors d'a población, sino tamién de l'establishment politico y meyatico d'ixe país (en a televisión publica, la RAI, s'ha amostrau mientres bells diyas una presentación de diez minutos cada hora, sobre os sufrimientos cheneraus por o barbarismo nazi-faixista en Italia, recontau por victimas d'ixe barbarismo).

En Espanya, manimenos, diversas figuras d'o partiu que gubierna han feito declaracions parellanas a las de Berlusconi sobre o dictador Franco y o rechimen que establió, y no bi habió una denuncia en l'establishment politico y meyatico d'o país. En Italia ye viedau afalagar a lo faixismo. En Espanya, a Reyal Academia d'Historia (financiada con fundos publicos) ha escrito diversos capitols laudatorios d'o faixismo espanyol y de dirichents d'ixe movimiento, incluyiu o dictador.

En Italia, Alemanya y Francia, as victimas d'o nazismo y o faixismo estioron honradas y refirmadas por l'Estau. Miles d'espanyols exiliaus luitoron y lideroron a resistencia antinazi en a Francia de Vichy, ocupada por as tropas nazis, y me consta (tiengo familiar entre ells) que o gubierno francés les honró condeconrando-les, dando-les a honor que se mereixen y recibindo, antimás, una pensión dica que morioron (como lo caso d'os mios familiars en l'exilio en Venezuela). (1) En Espanya, a on tamién luitoron contra o faixismo, l'Estau no les honró y encara hue no existe nian un rechistro d'as personas asesinadas por o faixismo, remanindo as familias d'as victimas desapareixidas de tot desatendidas.

Una cosa igual apareix en as dembas economicas. A dureza d'a Gran Patronal en as suyas posturas laborals no tien contimparanza en a UE - 15. Miratz-tos a respuesta d'o gubierno d'o Partiu Popular, d'a gran patronal y d'a gran banca t'a crisi y comparatz con a respuesta d'o gubierno francés. Independientement d'os meritos y demeritos d'a reforma laboral d'o gubierno francés, o feito ye que iste pacto estió fruito d'un amplo alcuerdo social y politico. Ta conseguir-lo, más de 300 representants d'o gubierno, d'os sindicatos y d'a patronal, estioron reunius ta plegar en un alcuerdo que o suyo principal obchetivo estase creyar treballo.

En Espanya se ye destruyindo ocupación (publica y privada) porque (paradoixa entre as paradoixa) asinas "se salca o país d'a crisi. Y en Catalunya, gubernada por una coalición d'un partiu consevador cristianodemocrata y un partiu liberal, a cadena de televisión publica, TV3, tien un programa que titula "Licions d'Economía" que protagoniza un economista ultraliberal, la filosofía economica ye amanada a l'extremista Tea Party d'os EE.UU.

A excesiva moderación d'as cuchas gubernants

Seróa deseyable que as cuchas ex gubernants, tanto en Espanya como en Catalunya y atras CCAA, antimás d'albandonar o neoliberalismo, perdesen a suya excesiva moderación. A socialdemocracia en Espanya estió la que desembolicó o radiu desembolique Estau d'o Bienestar, con o refirme más que más d'os partius a la suya cucha. Tanto los gubiernos de Felipe González como os de Jose Luis Rodríguez Zapatero estendilloron os servicios y tranferencias de l'Estau d'o Bienestar.

Con tot y con ixo, a suya respuesta t'a crisi estió ortodoxa neoliberal, más moderada que a radical d'o gubierno Rajoy, pero neoliberal de libro de texto. En realidat, as politicas d'as retalladas estioron prencipiadas por l'equipo economico d'o gubierno Zapatero. Juan Torres, Alberto Garzón y yo, hemos amostrau que atras politicas alternativas a las retalladas yeran posibles. (Viyer "Alternatives. Propostes per crear ocupació y benestar a Espanya. Vicenç Navarro, Juan Torres y Alberto Garzón. 2011) Y ista posibilidat ye agora mesmo más accentuada.

Juan Torres, en un articlo publicau en Alternativa Economica (27.01.2013) sinyala las alternativas qeu habrían d'haber-se feito funcionar de man d'a socialdemocracia espanyola quan gubernaba y que agora as cuchas (y mesmo as dreitas) habrían de fer suyas. Istas politicas incluyen 1) emisión d'euros por o banco d'Espanya, con que mercar deuda publica (lo que se podría fer seguntes a normativa que regular o funcionamiento d'o BCE y d'o sistema Europeu de Bancos Centrals) y 2) creyar achencias publicas de credito que podrían tamién establir-se a ran autonomico y que accedesen - como lo fan os bancos privados - a lo BCE a demandar amprada liquidez a los mesmo intreses que s'ufren a la banca privada, posibilidat que presenta o Tractau de Lisbona.

O feito de que istas midas no se leven a termino se debe a lo gran y excesivo poder que tien la banca y que se refleixa en o mundo politico, meyatico y academico. En Espanya garra partiu politico lo ha proposau. ¿Por qué? Me dirá, con razón, que istas midas tampoco no las han proposadas atros partius socialdemocratas en a UE. Pero a situación en Espanya (con un ature d'o 26% d'a población activa) fuerza a que las fuerzas progresistas sigan más valients en a busca de solucions que ixos partius.

En realidat, as propuestas feitas por a socialdemocracia europea son estadas más enantadas que as desembolicadas por os partius socialdemocratas espanyols, encara entrascaus en o neoliberalismo, y que nian han feito una autocritica d'as suyas politicas neoliberals.

Seguntes pareix, no han parau cuenta de que, a no estar que se faiga tal autocritica, no recuperarán a credibilidat entre l'electorau que han albandonau.


(1) Sobre o tema d'os luitadors antifaixistas de l'Estau espanyol, "Kuka" ye fendo una sección clamada "La voz dormida" en o programa La Enredadera de Radio Topo, prou intresant y que tos recomiendo que sintatz.




viernes, 9 de noviembre de 2012

Entrevista con Dawkins: relichión, sciencia, evolución...

Vilaweb me fació fa bells diyas un repoliu present en forma d'una entrevista a Richard Dawkins, de qui ya he charrau bellas quantas vegadas en iste blog. Ta qui no lo conoixca breument diré que ye un brillant biologo evolutivo qui s'ha adedicau, antiparti de a las suyas investigacions, a fer una important faina d'espardidura d'a Teoría d'a evolución. En zagueras ha pillau bella relevancia meyatica por concarar-se con a relichión, tanto a ran d'a suya demba luitando contra l'amostranza d'o creacionismo en EE.UU., como a atro rans fendo parti d'o movimiento ateo y sceptico por o que pasan nombres como James Randi, Paul Kurtz, Carl Sagan, Isaac Asimov, Daniel Dennett u Bertrand Rusell, por decir-ne bells quantos.

Jacques Monod deciba que un aspecto curioso d’a teoría d’a evolución ye que totz creyen entender-la. ¿Porqué piensa que a evolución ye tan dificil d’entender? ¿Ye nomás a dificultat que tenemos t’asimilar a inmensidat d’a escala cheolochica de tiempos?
Yo gosaba pensar que yera ixo, pero agora creigo que realment bi ha bella cosa más. Pienso que a dificultat ye relichiosa, pero en un sentiu muito especial d’o termino. Muita chent piensa que si creyese en a evolución sería estando desleyal a la suya relichión, y que no se puet estar a o mesmo tiempo relichioso y evolucionista. Tamién pienso que bi ha una dificultat real ta entender como ye que as leis d’a fsica pueden haber feito plegar ta bella cosa tan embolicada como nusatras mesmas sin aduya de garra mena de disenyador. A muitas nos pareix de raso obvio que un organo tan complexo como un corazón u un rinyón u un uello ha de tener un disenyador, y costa tiempo asumir a ideya de que a evolución por triga natural ye una fuerza con prou potencia ta fer chusto ixo. Pero ixo nos leva a lo tuyo comentario sobre o tiempo: a la evolución le cal una cantidat inmensa de tiempo y no somos feitos a pensar en terminos de cantidatz de tiempo tan grans.


En una ocasión afirmó que s’heba sentiu atrayiu ent’a biolochía por o suyo intrés por qüestions filosoficas profundas d’a mena “qui somos” u “que femos aquí”. En o suyo pareixer, ista ye a motivación que atrate a la mayoría d’os estudiants ent’a biolochía?
Pasé muitas anyadas entrevistando estudiants que quereban venir ta Oxford y, naturalment, una d’as preguntas que les feba yera porque quereban fer biolochía. Y quasi totz yeran ornitologos, coleccionistas de bichos... yeran naturalistas. Ista no yera a mia motivación, por ixo pienso que as tazons más filosoficas, que me levoron a intresar-me por a biolochía son esferents d’os d’a mas gran parti d’a chent. Pero realment ye una pena porque a biolochía tien muitismo que contribuyir a istas qüestions más fundas.

¿Por qué l’intresa a comprensión publica d’a sciencia, antiparti d’o feito que mientres más de dotze anyadas ocupó a prestichiosa catedra Charles Simonyi t’a Comprensión Publica d’a Sciencia d’a Universidat d’Oxford?
Pienso que a comprensión scientifica d’o mundo, de l’universo - y en o caso mía, especialment d’a vida- ye tan inmensament excitant, emocionant, poetica y maravillosa, que sería una pena enorme si belun se’n ise t’a fuesa sin haber puesto apreciar-la. Por ixo siento un deseyo enorme d’amostrar a la chent como de maravillosa ye a sciencia. Si no quieren ascuitar, me pareix bien, pero pienso que ye trachico que a chent no siga expuesta a la sciencia.

¿Os scientificos son, por un regular, buens comunicados?
Muitos scientificos en son, encara que tamién bi’n ha muitos que nian preban de fer-lo u que no se les da ista oportunidat. Ye prou triste, pero ya me i he feito: cada vegada que apareix en as depeixas una noticia sobre sciencia, os periodistas de camín me gritan por telefono. Una vegada les dicié: “¿Por qué me gritatz a yo? Bi ha muita atra chent... ¿Por qué no gritatz a un brillant estudiant de doctorau que conoixca l’afer, que regular que será encantau de salir por a radio?” O motivo ye que muitos periodistas y editors de depeixas son uns galvans y no se fan o poder de parar una lista de buens comunicadors. Continan endrezando-se una vegada dimpués d’atra a la mesma meya dotzena de personas que ya conoixen y que’n confitan ta dar-les una buena historia. Habrían de dar una oportunidat a la chent nueva.

¿Una divulgación scientifica correcta ye prou t’amerar os recels que bi ha enta os  trangos enta debant d’a sciencia y a tecnolochía?
Bueno, no sé que atra cosa podríanos fer. No sé si en ye prou, pero quiero pensar que sí que’n ye. No veigo que podemos fer dillá d’amostrar o que sabemos y animar a la chent a pensar por si mesma. No se tracta de decir a la chent o qué ye verdat: o que queremos decir-les ye como hemos descubierto isto u ixo, como resolver os problemas por ells mesmos, como evalguar a evidencia, como fer ta no deixar-nos espantar por a medrana d’entibocar-nos...

Pero bi ha muitos y buens libros de divulgación sobre evolución y con tot y con ixo...
Puet estar que a chent no los leiga. Bi ha muita chent que merca libros, pero muita más que no pas. O millor que podemos fer ye continar escribindo libros y animar a la chent a discutir as qüestions con atros. No podemos fer cosa más.
 

Con bella freqüencia me veigo forzau a excusar-me porque no foi investigación aplicada, nomás investigación basica. ¿Como concibe a relación entre sciencia basica y sciencia aplicada? ¿Ha d’estar siempre util a sciencia?
Pienso que la sciencia sufre as conseqüencias d’estar, por un regular, util, lo que leva a muita chent a pensar que a unica cosa que cal asperar d’a sciencia ye  a utilidat. De bella traza os scientificos nos beneficiaríanos si recibisenos o mesmo tractamiento que atros especialistas como, por exemplo os poetas... dengún no aspera que a literatura tienga un beneficio practico, y alavez se les permite estudiar-la por si mesma. A sciencia habría de prener a mesma posición. No soi decindo que a sciencia con utilidat practica no haiga d’estudiar-se, pero pienso que no ye l’unico motivo ta fer sciencia, ni sisquiá o más important. Bellas vegadas he feito servir l’analochía d’as sartainas de superficie no adherent. Bi ha chent que chustifica a exploración espacial decindo que as sartainas no adherents estioron un subproducto d’a exploración espacial, pero ye de dar que se tracta d’una trivialidat. Una atra comparación que he feito pende en afirmar que o beneficio d’a mosica ye que constituye con buen exercicio t’o brazo dreito d’o violiner... ye esclater que ista no ye a qüestión. De nuevas ye una conseqüencia trivial... lo que quiero decir ye que a utilidat d’a sciencia ye important, pero que cal meter-la en o puesto que le pertoca, cal tener as prioridatz esclateras.

Puet un creyent estar darwinista como afirma Michael Ruse en o suyo libro ‘Can a Darwinian be a Christian?: The Relationship between Science and Religion’ (2004)?
Muitos en son... bueno, a lo menos beluns en son!. Pienso que ye muito dificil pero beluns, ye de dar que lo consiguen. Michael Ruse y atros afirman que relichión y evolución son perfectament compatibles, pero me pareix que se tracta d’un cenyo de pacificación politica. Cal entender-lo en o contexto d’os Estaus Unius, a on que bi ha en marcha un proceso politico que resulta muito dificil d’aturar: a subversión d’a educación biolochica. Ta muita chent, incluyius Michael Ruse, Eugenie Scott y mesmo a posición oficial d’a National Academy os Sciences lo que cal fer ye animar a la chent a pensar que relichión y sciencia son de tot compatibles y que se pueden practicar as dos, que no existe absolutament garra conexión entre ellas: a relichión tracta sobre qüestions morals y.... no sé que más... sobre qüestions profundas relativas a la nuestra existencia, entre que a sciencia s’ocupa d’as pregunta d’o cómo. Pero pienso que ye una traza gabacha d’evadir o problema. Con tot y con ixo, puedo entender a motivación politica que bi ha dezaga d’ista posición.

Muitos probablement son d’alcuerdo con as suyas ideyas sobre a relación entre sicencia y relichión, pero s’alzan as opinions suyas ta ells mesmo. ¿Quan y como decidió salir de l’almario?
Me preocupa la verdat, no me fa goi o fraude deliberau, no me’n fa la hipocresía, pienso que cal clamar a las cosas por o nombre suyo, pero de trazas educadas, no pas agresivas. Se fa una inchusticia con yo quan se diz que soi francament agresivo. Siempre soi estau educau. Pero tamién considero que habríanos de decir lo que de verdat pensamos en cuenta de simular.

¿Podria explicar-nos os problemas que ha teniu fa poco en Oklahoma?
Facié una charrada en Oklahoma en marzo y un congresista [o republicano Todd Thomsen] presentó una moción en o congreso estatal ta que se condenase a la Universidat d’Oklahoma por convidar-me con a enchaquía d’o que i diría. Realment no sabeba lo que i diría, pero yera convenciu que diría cosas contrarias a la opinión d’a más gran parti d’os ciudadans d’Oklahoma. Contesté decindo: ¿Ta qué se piensa que existen as universidatz?”. Ye de dar que no ta enfortir as opinions d’os ciudadans de l’estau d’Oklahoma. Dimpués, ell mesmo u belatro congresista preboron de sucherir que a Universidat yera malversando fundos publicos y denuncioron que se tractaba d’un gasto ilechitimo. Exichioron una copia de toda la correspondencia entre a mia oficina y a Univesidat ta prebar d’establir quantos diners me heba pagau. Lo bueno de tot ye que no me heban pagau ni un centimo. De feito, renuncié a qualsiquier mena de remuneración, ya que yera una charrada endrezada t’os estudiants y yo quereba ufrir os mios servicios de baldes. A la fin, ista chent remató escaldada, encara que, ye por demás que no lo reconoixerán. Dimpués preboron d’enrestir contra o profesor de cheolochía que m’heba convidau, pero afortunadament a suya plaza ye consolidada y ye difuera de periglo d’as enrestidas suyas.

¿Que nos puet decir d’o suyo venient libro?
Ye simplament una exposición d’a evidencia a favor d’a evolución. Sorprendentement, ye una cosa que no heba feito nunca porque, encara que he escrito ueito u nueu libros sobre evolución, dengún d’ells presenta l’evidencia que ye cierta. “O chen egoísta” ye una traza nueva d’entender a evolución; “O relocher ciego” y “Escalanado a montanya improbable” son trazas diferents de contrarrestar as mugas que empachan que s’accepte; “O recontamiento de l’abantpasau” ye sobre a historia d’a vida. Pero en realidat no he escrito nunca antis sobre a evidencia a favor d’a evolución, y d’ixo charra o nuevo libro.


A entrevista entera en: http://www.metode.cat/revistes/entrevista-monografic/richard-dawkins

lunes, 23 de julio de 2012

Economistas mentirols

Articlo orichinal d'Andreu Barnils, publicau o 23 de chulio en Vilaweb.


Economistas mentirols.

Vivimos en una estada monumental que le decimos economía. Ye chusto agora que, empentaus por a brutal reyalidat arredol de nusatros, prencipiamos a dispertar. Me pareix que no soi solo en decir que m’he trusquiu mentiras d’os economistas d’una traza perén dende fa decadas. Por eixemplo, a de l’orichen d’os diners. Regular que tamién tos lo hetz preguntau. ¿D’a on vienen os diners? ¿Porqué se inventoron? O 99 % d’as respuestas que recibitz dicen: antismas no bi heba diners, a chent s’intercambiaba cosas. Ye o famoso Mito de l’Intercambio, un d’os mitos más estendillaus d’a planeta Tierra. Dende l’Asia Central dica la Marina Baixa tot o mundo piensa igual. Y nos entibocamos.

Ye prou con ubrir un libro de texto universitario de primer curso d’economía y bi viyeretz que diz que antis d’os diners tot lo intercambiabanos. “Te cambio un arco por dos flechas”. “Te cambio a barca por o carro”. O inconvenient, se i diz, ye que ista situación yera muito incomoda y pesada. Poco practica. Antimás, podeba pasar que tu quereses as flechas d’o vecín, pero ¿qué pasaba si el no quereba l’arco? Alavez hebanos de mirar una tercer persona que nos fese de puent. Tot ixo s’embolicaba. Os diners, alavez, naixioron ta fer-nos más facils as cosas. Un gran trango enta debant.

O gran espardidor d’ista teoría ye Adam Smith, considerau o pai fundador d’a economía. Smith mesmo situaba ista suposada Tierra de l’Intercambio primitiva entre os aborichens norte-americans. Pero lo malo ye que han pasau más de doscientas anyadas dende Adam Smith y encara no s’ha trobau una sola tribu d’indios norte-americans que funcione d’ixas trazas. ¡Ni una! Dimpués se comprebó que, efectivament, os indios norte-americanos que’n charraba Smitg, os miembros d’as Seis Nacions, no feban servir os diners, pero tampoco no intercambiaban cosa. No, ells basaban a economía en casa comunals, enormes almacens a on que alzaban os biens de totz. Si te caleba un arco, no lo cambiabas por unas flechas; ibas t’a casa comunal y en pillabas un viello y te’n feban un nuevo. Más tardi se’n troboron más culturas que viven sin diners, y con economías diversas, como as alazetadas en os presents u, más que más, en o vivir a credito. Lo viyeremos en l’articlo de maitín. Pero en garra caso no son economías alazetadas en l’intercambio.

Alavez ni Smith, ni os economistas d’a tendencia mayoritaria actuals, no han rectificau a teoria sobre l’orichen d’os diners. De feito, ¡ye a teoría que s’explica en as universidatz!. Increyible, pero cierto. Les be d’intresar, a ells y a la suya ideyolochía, que nos veigamos nusatros mesmos como unos sers con una tendencia natural ta l’intercambio. En qualsiquier caso, ye una teoría de bruixos: no s’aguanta.

L’intercambio, pues, ¿a on pega? L’intercambio, seguntes lo que explican os antropologos que lo han visto en acción entre pueblos primitivos a on que os diners no son apareixius, se da nomás entre tribus extranyas u enemigas. No ye a base d’a suya economía, so que a excepción. Os antropologos describen scenas brutals, reyalment sanguinarias, porque a causa d’as diferencias u malentendius entre extranyos y enemigos, l’intercambio puet rematar con sangre. Por ixo se preba de fer de l’intercambio bella mena de borina, con mosica, bailes, virolla y prou que sexo, cosa que calma os animos y facilitca l’intercambio. ¿Tos sona? Ye un centro comercial. Sí, femos igual como os hombres primitivos, y quan imos a mercar iphones a uns desconoixius d’Illa Diagonal nos calman con filos mosicals, y nos ufren trozos de queso en servillas de plastico. Y nomás cal viyer que as putas fan l’agosto mientres a Feria Construmat ta parar cuenta que o sexo encara i tien un papel clau. Creyetz-me, bi ha atras trazas de fer-lo. No tenemos porque tractar-nos d’enemigos u extranyos entre nusatros.

Agora, en 2010, David Graeber ha desfeito d’una traza machistral, total y finitiva, a teoría d’Adam Smith sobre l’orichen d’os diners, y a tot isto que plego d’explicar lo he aprendiu d’ell y de la suya obra, The Debt. The First 5.000 years. Ya dicié que nomás soi un espardidor. De feito, Graeber replega teoría explicadas fa más d’un sigelo por antropologos como ell, u diplomaticos como Mitchell-Innes, l’hombre que Graeber diz que ye o suyo gran precursor. Siga como siga, dengún no le fació caso. A Graeber, en cambio, un hombre de Yale, chenio de tot, hombre encantador y mica fanatico le prencipian a fer caso.

D’o suyo libro, espardiu por o New York Times, afalagau por o Financial Times, y que mesmo o Wall Street Journal en ha dau treslada, ya se’n han vendiu más de 100.000 exemplars (fa pcoo, 40.000 en Alemanya). A cosa irá a más. Pocos meses dimpués d’o suyo libro, a dentrada d’a parola ‘diners’ d’a Wikipedia en anglés ya l’han esmendada como error, cosa que no han feito encara as versions portuguera, catalana u castellana (NdT: En a Wikipedia en aragonés tampoco no s’ha cambiau, encara que no se i charra d’os suyos orichens). Manimenos, no creigo que ta setiembre os profesors d’economía de primer de carrera cambeen a traza que tienen d’explicar una cosa tan alazetal como l’orichen d’os diners. Y asinas tendremos una nueva fornada d’economistas formaus en as creyencias meyo relichiosas d’Adam Smith, un hombre qui creyeba que ‘una man invisible’ (¿a man de Dios?) interveniba en o funcionamiento d’a economía. Literal. Asinas imos y ye responsabilidat nuestra no fer caso d’un hombre que ya fa doscientas anyadas que visten de sciencia a suya ideyolochía.