Mostrando entradas con la etiqueta feminismo. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta feminismo. Mostrar todas las entradas

jueves, 9 de marzo de 2023

Las que faltaban, de Cristina Oñoro

Recibir un present siempre fa ilusión. Si la estrena ye un libro, mesmo mas. Y si en rematar-lo sientes ixa placentera sensación que da una lectura satisfactoria, ye lo momento d’agradeixer a lo regalador que, antimás d’o propio obchecto, t’ha estrenau un buen rato de disfrute. Asinas que, Dabi, muitas gracias por haber-me regalau Las que faltaban, de Cristina Oñoro.

Iste asayo, escrito como tantos atros en la pandemia, replega la biografía de tretze mullers que no freqüentan aulas ni libros d’historia. Tretze eixemplos de vidas, bien diferents entre ellas, traviesadas por lo feito d’estar muller en sociedatz, diversas diversas en lo tiempo y l’espacio que, manimenos, tienen en común lo patriarcau.

N’i hai de relativament conoixidas, como Marie Curie u Chuana d’Arco. D’atras, como Mary Wollstonecaft u Victoria Kent, no’n sabeba que tasament lo nombre suyo. Y, en zagueras, son las que he descubierto entre istas intresantismas pachinas como Sofonisba Anguissola u Simone Weil. Todas ellas, apasionants relatos de realidatz invisibilizadas.

Cristina Oñoro no nomás sabe explicar de forma amena los pormenors de todas istas figuras historicas; lo fa, antimás, filando las relacions que tienen todas las protagonistas, ya siga porque s’encierten en lo espacio y tiempo, ya por lo que se pareixen las suyas vivencias.

Las que faltaban ye divulgación d’a millor, d’ixa que te traslada t’a realidat de cada epoca dillá d’a simpla enumeración de datos, cifras, calendatas y acontecimientos puntuals. D’a que te fa sentir como yera la vida cutiana de qui vivió en aquellas envueltas. Ye tamién un recordatorio de toda la Historia y historias que no gosan contar-se y sin las que ye imposible d’entender lo mundo nuestro actual. Y una invitación a seguir indagando y a rechirar, en bibliotecas y librerías, en busca d’atras tantas mullers que faltan en lo relato academico d’a historia.

Iste post se publicó orichinalment en castellano en lo blog Entre cortesía y colofón.

martes, 28 de febrero de 2023

Todas las mosicas, todas las luengas, todas las mullers. Tierra de barrenaus 9x12

S'acerca lo 8M y la parrafiquera de programas, actividatz y movilizacions feministas d'a-saber-las formas. Radio Topo, como totz los anyos, fará una programación especial ixe día y muitos d'os programas tamién tendremos bell capitol especial pa una calendata tant important. En lo caso mío, decidié de centrar-lo en la mosica feita por mullers.

Fa anyos, en un Esperanzah, fuemos a veyer lo concierto d'Amparanoia. En ixa edición bi heba tot un cartelazo. Dubioza Kolektiv, Fermín Muguruza, Manu Chao, Zoo... una borinaza, ya podetz contar. Amparo nos fació notar, dende lo scenario, que ella yera la sola representant femenina de tot lo cartel. Nian en heba parau cuenta. Ni d'ixe ni de muitos atros festivals a on que ixa presencia ye radida u mesmo nula. Las mullers en iste, como en la resta de treballos, pateixen una discriminación caboliosa. 

Va cambiando, prou que sí, pero bien a monico y sabendo que toda conquista d'espacios ye temporal y cal luitar-la por cada día. Asinas que dende iste programa prebaré de fer la mía parte fendo sonar las suyas parolas y mosicas en iste capitol especial. Traigo bellas quantas bandas lideradas u formadas de tot por mullers. Lo he feito, antimás, dende la envista d'a desfensa d'o patrimonio lingüistico, punchando cancions en occitano, aragonés, catalán, castellano, euskera y gallego. Y tamién con atra d'as valors d'o programa como ye la diversidat mosical: folk, electronica, rap, mestizache... tot ye bienveniu si tien calidat y mensache. Me'n deixo firme patacada de grupos y cantaires en la lista, que seguirán sonando, como siempre, mientras dure Tierra de barrenaus radio.

Aspero que tos faiga goyo ista replega d'artistazas y que, si no i yeran, s'anyadan de camín a las vuestras playlists y a todas las programacions culturals. 

Recuerda que puetz ascuitar totz los programas en Ivoox, Spotify y la web de Radio Topo.

Programa #141

viernes, 22 de julio de 2022

Historias d'a Sci-Fi feminista

La millor preba de que la sciencia ficción sigue estando considerau un chenero menor y vuedo de prestichio ye que las suyas autoras y autors gosan fuyir d’a etiqueta que los cala en ixos repalmars just-for-freaks d’as librerías. En miran d’alternativas, como literatura d’anticipación u especulativa, cambean l’orden (ficción scientifica) u simplament dicen, con mayor u menor rasmia, no reconoixer-se como escritoras sci-fi. Manimenos, quan las fans d’a sciencia ficción, se clame como se clame, nos chuntamos, sabemos de qué charramos quan charramos de sci-fi y no nos metemos tant niquitosas con l'etiquetache. Asinas lo trobé dende lo primer minuto d’o Club de Lectura de Sciencia Ficción Feminista que en facié parte ista primavera, organizau por la librería La Montonera, d’o zaragozano barrio d’O Gancho. 

Yera la primer vegada que asistiba a una actividat asinas y bi fue con tantas alufras como miedo. La experiencia cumplió ixas alufras y muito mas, trobando-me con atras personas que compartiban la mía pasión por la lectura y, en concreto, por los cheneros de fantasía y sciencia - ficción y que, pa forro de bota, sabeban muitismo mas que no yo d’o tema, descubrindo-me una parrafiquera d’autoras y obras. Nomás con leyer-me tot lo que se recomendó en lo club en bell momento tendría pa bell anyo. Por agora, ya me’n he iu con tres sobrebuenas lecturas, que tos ne foi contino una chiqueta resenya.

La vispra d’a revolución (The day before the revolution / El día antes de la revolución). Ursula K. Le Guin. Yera la sola autora que’n heba leyiu bella cosa. En concreto The Dispossessed: an ambiguous utopia / Los Desposeídos, una novela que describe una sociedat a on que ha trunfau una revolución anarquista que habita en Urras, un satelite d’o planeta Anarres con una sociedat capitaslita. En iste chiquet relato, publicau en una edición bien pincha por Nordica Libros (fetz-le una uellada, que ya nomás esteticament vale la pena), Ursula nos leva t’a viellez d’Odo, la lider d’a debantdita revolución, que reflexiona sobre tot lo proceso y se mira a traviés d’os suyos uellos de experimentada activista a las chovens que son participando-ie. Un relato con muitismo suco que tien valiosas reflexions en cada pachina y que te fa querer conoixer tot l’universo d’Ekumen que construyó Ursula en a-saber-las d’as suyas novelas.

Filla de sangre (Bloodchild / Hija de sangre). Octavia Butler. D’iste libro de relatos, la lectura “obligatoria” yera Sonidos del habla, un relato en un mundo a on que la población ha perdiu la capacidat de fablar oralment. La especulación sobre qué pasaría en una sociedat que de rapiconté se trobase con ixe problema, las maneras que nos relacionaríanos y las conseqüencias que tendría fan un debat intresantismo y de vez infinito. Octavia ye una autora que desconoixeba y que tien un estilo que no heba visto cosa pareixida nunca. Parla d’una manera bien orichinal sobre lo corporal, conseguindo que bella vegada me trobase mesmo incomodo en leyer seguntes qué relatos, tot y estando una incomodidat “placentera, buscada, como lo miedo que pasamos en la ficción de chenero terrorifico. La resta de relatos d’o libro rebuten tamién d’imachinación y orichinalidat y se completan con bell par d’asayetz sobre lo treballo d’escritora a on que recuenta la suya experiencia y consella a qui quiera encetar ixe camín.

Kentukis. Samanta Schweblin. Una historia de furbys con internet. Asinas dito pareixe una fatera, pero a traviés d’as pachinas d’ista novela, Samanta nos charra d’as relacions d’as personas con la tecnolochía y entre ellas a traviés d’a tecnolochía. Mas d’actualidat no puet estar lo tema en un mundo a on que los retz socials nos comunican y isolan, tot de vez. Que la temativas remeren a Black Mirror ye inevitable, pero l’archentina no tien ixe punto moralista d’a serie anglesa y amuestra personaches cargaus de miserias.

Tres autoras. Tres libros. Tres estilos de tot diferents, pero con bell punto en común. Todas tres piensan en las mugas d’a humanidat, todas aportan envista de chenero y todas, a la fin, s’haigan sentiu mas u menos comodas con la etiqueta, fan sciencia-ficción, un chenero que, por muito que haiga abanzau, contina desprestichiau y a on que, manimenos, i hai a-saber-las historias que convidan a pensar muito mas que la literatura prestichiada.

jueves, 1 de marzo de 2018

Enta la vaga feminista. Tierra de barrenaus radio 4x06

Encara que nunca no he planteyau lo programa de radio como d'actualidat, bi ha momentos tant importants que me fan blincar-me totz los plazos, reglas y demás que me he autoimposau, y que fan que grabe un especial sobre lo tema. Lo primer, estió lo proceso d'independencia de Catalunya. Lo segundo, la vaga feminista.

Dende fa anyos, pareixe que lo movimiento feminista ha pretau l'accelerador d'a historia. Las reivindicacions s'ha feito mas radicals (en tot lo buen sentiu d'a parola) y, sobre tot, s'ha ixemenau por tot. De todas las luitas que levo anyos participando u compartindo, la feminista ye la que mas exitos ye conseguindo en zagueras, y la que mas m'ha feito pensar y replanteyar-me cosas.

En iste programa charro con tres mullers, Elena, Laura y Silvia, que faran vaga lo ueito de marzo. D'as suyas razons y envistas personals y de como han treballau en ista convocatoria. Sobra motivos, ta aturar lo venient 8 de marzo. Si dimpués d'istas entrevistas, encara te queda dubdas, informa-te-ne. Tiens medios a-saber-los ta fer-lo.



NOTA: La ideya ye completar iste programa con una cronica d'a vaga, pero me ha pareixiu que fa mas honra t'a conovcatoria publicar ista primer parte antes d'o 8 de marzo.

lunes, 6 de noviembre de 2017

Tierra de barrenaus 4x02. Bolivia, Mullers y cordials y Esfendemos as luengas

Con l'agorrada ya encetada, plega lo nuevo Tierra de barrenaus radio, pleno d'iniciativas feitas por aragonesofablants. Que no se diga que nos quedamos quietas ni un minuto! 

Empecipia iste nuevo programa con la entrevista a Diego Marín Roig, autor d'o libro "Bolivia desde las voces del pueblo", una replega d'entrevistas feitas a diferents activistas de toda mena en Bolivia en 2014. Un libro pleno de reflexions sobre los procesos d'empoderamiento popular, la soberanía, las contradiccions d'a izquierda y muitas cosas mas. En un momento an que en Europa no acabamos de trobar garra alternativa con prou rasmia como ta ganar-le lo chuego a lo neoliberalismo, talment calga chirar-se ta Latinoamerica ta mirar las leccions que nos dan diya par d'atro.

Muller y cordials, lo fanzine feminista somarda en aragonés, torna t'as carreras, y me fan la honor de pasar-se por lo programa a charrar d'o fanzine, d'os suyos contenius, de feminismo, de l'aragonés, ... y lo fan, como siempre, con la suya somardería y humor. Un fanzine imprescindible que todas trobabanos a faltar. 

La tercer entrevista ye con Chuserra de Esfendemos as luengas. Una iniciativa que denuncia los malos tractos que sufre l'aragonés por cada diya en medios de comunicación, y en las politicas publicas. Situacions que a soben pasan d'amagatons por los medios, pero que Esfendemos as luengas i mete lo foco, ta analisar ixe nacionalismo lingüistico banal tant cutiano. Femos un repaso d'a suya faina y reflexionamos bell poquet sobre la situación de l'aragonés.



Y antimás, resenyo lo nuevo disco de Los Draps, contina lo concurso que quedó desierto en l'anterior programa, y muita buena mosica. Qué mas puetz demandar?  Pues una videofatera ta anunciar-lo, por qué no?



Ascuita-lo u descarga-te-lo dende punchando en iste vinclo.

jueves, 6 de abril de 2017

Escribindo en aragonés. Tierra de barrenaus radio 3x07

Leyer ye una d'as mias aficions favoritas. Fer-lo en aragonés, antimás d'un placer, ye quasi una obligación moral pa qui amamos ista luenga. Y pa ixo, prou que sí, cal que bi haiga qui escriba. A soben, quan charramos d'escribir, pensamos automaticament en novelas, con o suyo ciento de pachinas, planteamiento, nyudo, desenlace y asinas asinas. Pero hue, mas que no nunca os formatos son muitos y bien distintos. En o nuevo TdBradio entrevisto a quatre autoras que fan servir diferents formatos y soportes.



Lucía López, autora d'o blog Mallata. Dabi Anquela, que va publicar fa bien poquet o libro de relatos Punto-Seguiu. Tamara Marzo, una d'as autoras d'o fanzine feminista Mullers y Cordials. Ruben Ramos, ganador de dos premios Arnal Cavero por Vidas Crebazadas y A l'atro canto d'a buega. Totz quatre con muitos atros prochectos y obras que han desembolicau durant os suyos anyos d'activismo y creación en aragonés.

Si a todas as luengas les cal qui las escriba y las desfienda, a una tant malauda como l'aragonés, le fa muita mas falta. Y si en todas as luengas, lo d'escribir ye mal negocio, pues poca chent gasta diners en leyer, en l'aragonés, con no perder guaires perras, ya nos femos contentas. Asinas que sirva tamién iste programa pa animar a que leigatz mas en aragonés y a que tos deixetz os chanfles de cabo ta quan en refirmar totz ixos prochectos que tanta honra le fan a la supervivencia d'a luenga.

Pero como vivimos en o mundo audiovisual, iste programa lo promociono con una videofatera, a vier si funciona millor. Aspero que tos faiga goyo!



miércoles, 18 de enero de 2017

Lo molinero y o folk combativo

En gravando o programa sobre versions de Tierra de barrenaus radio, m'aturé a ascuitar con ficancia a letra de Lo molinero, una pieza clasica d'o folk, en a versión gravada por a Ronda de Gudar "Astí queda ixo". La heba ascuitada un ciento de vegadas pero, por un regular, como qui siente plever. Y prou que sin lunetas moradas.

A letra charra d'un molinero que se suposa que buque con as zagalas que i levan o trigo pa fer farina. A canta preba d'avisar-les d'iste feito y les advierte de que si fan foriquetas con o moliner dimpués os mozos d'o lugar no las "pretenderán". No sabemos, pues en a canta no lo diz, si ixas trobadas sexuals son consentidas u no pas. No sabemos d'as estrucias sexuals d'o moliner, que talment sigan un reclamo, u si as mozas d'o lugars lo fan servir como alivio sexual, en una sociedat plena de "cazurros sexuals". En qualsiquier d'os casos, toda la canta ye una descripción de l'heteropatriarcau rural (l'urbano tien atros topicos) que, estando bien pensaus, decora con una napa de picaresca, a lo "ixotas de picadillo".

Si as mozas son forzadas por lo moliner, lo que se diz en a canta (que pa forro de bota ye bien animada), ye terrible. Si no en son, as mozas d'o lugar se suposa que tienen una vida sexual prou mierdera u que, en qualsiquier caso, o feito de vivir ixa sexualidat con o moliner, las fará estar refusadas en o lugar. Jodo petaca.

Tot isto me fació pensar bell rato sobre as letras en as letras d'as cantas folkis aragonesas. Si en os libros en aragonés, poquet a poquet imos salindo d'os topicos "crabas-cosas d'antes mas- a guerra -mont", pareixe que en a mosica, cuesta de salir-se-ne. A tematica d'os grupos folkis continan estando rurals, agroganaderas y "d'as cosas d'antes mas". Con bella excepción radida, u quan charran de "temas universals", o folk ye d'as pocas menas de mosica an que no trobamos una envista "combativa".

As pocas cancions que charran de qualcosa pareixida a la liberación d'a muller, lo fan en terminos nomás sexuals u coyunturals. As mullers son libres pa Santa Agueda. U bella muller punctual ye una persona con muito caracter que se imposa, y que destaca entre una población femenina de tot sozmesa. As mullers en o folk sufren, ploran, deseyan y son deseyadas, treballan ... pero qui vive aventuras, qui fa cosas importants, qui ye un heroi siempre ye un hombre.

Pocos temas politicos, fueras de l'aria agroganadera, protagonizan a mosica d'iste chenero. No se'n fa porque a o publico no lis faria goyo, u como no se'n fa, no bi ha publico folki "combativo"? Encara que no ye a mosica que más me cuaca, puyo totz os anyos t'o PIR y t'atros festivals, que tienen toda u buena parte d'a programación d'ista coda. A mayor parte d'a programación, por muit buena que siga, ye previsible y repetitiva. Mesmo o publico somos os mesmos dende fa muito tiempo. Ya nos conoixemos todas, u muitas. Y ye un publico que sí que me lo trobo dimpués en l'activismo politico y social. Que antimás reacciona por un regular prou bien a las innovacions en a mosica, y que ye bien ubierto.

Quiero pensar que cosas tant pinchas como "Mullers" de La Chaminera, que tenié a suerte de viyer en iste zaguer PIR, no quedará en una cosa punctual, sino que va fendo tranya pa la chent que quiere fer mosica "tradicional", pero con ixa component politica que tanto trobamos a faltar muitas. U que a la que ya existe, le quiere dar la interpretación historica critica que tanto cal. A mitificación de lo rural no puet ideyalizar seguntes que comportamientos ni normalizar seguntes qué relacions de poder.

Como en tantas atras cosas, en Aragón somos muit poquetas. Ya quasi no queda chent que faiga mosica en aragonés, como luenga principal. De collas folkis, por cada dia en tenemos menos tamién. Pero cuento que de buens mosicos, de publico, de ganas, y de espacio pa innovar bi'n ha a boticiegas.

¿Ye incapable lo folk de fer lo que por un regular entendemos por "mosica combativa"? Cal que no. A mesma Ronda se'n ye salida de cabo ta quan d'ixe "paisachismo". Os Chotos, facioron aquell "No más pantanos" que tamién se fació himno. Falta nomás un paset entabant pa que una colla folki faiga letras como las de Habeas Corpus. ¿Belun se i anima?





martes, 20 de septiembre de 2016

A tortilla de mai


O maitin d'antes heba feito una tortilla de trunfas. Con un poquet de cebolla y muito amor, que ye un ingredient que siempre cal en una buena cocina. Cocinar ye una d'as cosas que más goyo me fa de fer en o mio tiempo libre. Ye una d'ixas cosas que foi solet y que goso d'aprofitar pa sentir ixe nuevo disco que tiengo por astí ixuplidau y pa pensar en as mias cosetas. A tortilla, seguntes a tastadora oficial, me quedó de bitibomba. Como pocas en a vida. Penaba, porque yera pa vender-la, pa mirar de quitar bella perra pa una causa.

En o cartel, que vendeba a mia y muitas atras tortillas, meteba "tortilla de patatas de madre". Entiendo lo concepto, prou que sí, pa oposar-lo a "de fabrica". Pero lo contrario a "de fabrica" u a "precocinada" no ye "de mai". En tot caso ye "casera". Porque, por muito bien que cocine mi mai, no ye ella qui la ha feita. Ni ye o suyo papel en ista vida. Y si queremos cambiar os rols asignaus por l'heteropatriarcau, no podemos acumular-le a "la mai" a faina y a exclusividat en a elaboración de tortilla.

Me niego a o rol que me toca d'estar un "fillo imbecil d'o heteropatriarcau" incapable de fer-se una tortilla de trunfas, de mercar-se a suya ropa, de fer-se a maleta u de opinar sobre a belleza d'atro hombre. Me niego a la mia suposada incapacidat de fer dos cosas de vez, como contrimuestro cada vegada que cocino.

Me sorprendió a-saber-lo aquell cartel en un evento pleno de revolucionarias y revolucionarios y que dengún, incluyiu yo mesmo, no tartisenos. Si qui creyemos en o feminismo, y mesmo en l'autochestión y o DIY, continamos con istos mensaches, que no son que bella mena de heteropatriarcau banal, mal andamos.

lunes, 1 de agosto de 2016

Complicidat falica

"No ye estar masclista, ya sabes como son as mullers" me deciba ell, buscando la mia complicidat. Por o contexto, encara no sé si se referiba a irracionals, concieteras u talment tozolas. Igual me tiene. No buscaba la mia complicidat contra ixa metat d'a población por estar oprimiu por ellas. Ni sisquiá porque yo hese pasau por una situación pareixida a la que ell me yera recontando. Simplament lo feba porque os dos tenemos os mesmos chenitals y ixo se suposa que nos da unas valors y comportamientos que hemos de compartir y mesmo fer-ne argüello.
Como quasi totz os perchuicios, pa qui no'n ye feito, son de millor trobar si se fa con negros u chudeus. "No ye estar racista, pero ya sabes como son os negros". A que no te queda dubda, quieso lector masclista?

A complicidat falica ye qualcosa que, dende que prencipié a experimentar, me traye muitos problemas socials y personals. Siempre soi ixe tio raro que no se autosegrega por chenero en as fiesta d'o lugar. U que en as despedidas de soltero - fiesta que nunca no he entendiu - s'estima más una charanga y quatre bieras, que o "tradicionalismo y divertidismo capea - stripper - putas.

Pero antiparte d'eixemplos tant evidents, mesmo m'importunan más atras manifestacions d'ixe fenomeno. Creyer que me fa goyo os esportes, u que entiendo d'autos. U ixas cucadas de uello u cenyos quan pasa una mesacha beroya. Independientement de que a zagala me pareixca polida u no pas, o feito de que quiera compartir ixa opinión con a persona que tiengo a o canto, penderá d'o grau de confianza que tengamos, no pas d'os suyos atributos sexuals. No quiero que creyas, quiesto lector masclista, que por compartir chenitals tiengo la casa desordenada, u que me fan goyo los videochuegos violentos, u que tiengo una vida sexual insatisfactoria y que he de medicar a la mia parella quan se troba mal ta que podamos fer-lo. U que a imachen de dos tíos besando-se me faiga fastio y la de dos tías me meta a saber que berriondo. Cada vegada que das por supuestas todas ixas cosas, que buscas ixa complicidat falica, nomas trobarás a vergüenya de chenero que me fetz sentir tant a soben. No m'avergüenyo d'os mios chenitals u a mia sexualidat. M'avergüenyo d'a companyia de viache que a sociedat m'acumula y por ixe refuso as etiquetas y que me fiquen en ixe atro truixo, entre tantos que nos n'imposan.

O feminismo ye de mal aprender, como buena revolución que ye. Cal fer buenos esfuerzos mentals ta desaprender y reaprender tantas cosas que nos gravoron a fuego en l'esmo dende bien chiquetz. Totz ixos comportamientos que aprendemos de viyer-los terne que terne en o mundo que tenemos arredol sin aturar-nos a reflexionar-ie. Cal estar bien a la tisva y concarar-te con una sociedat que no se reconoixe masclista pero que en ye.

Pero, antiparte d'a luita por si mesma, o feminismo m'ha alportau tamién muitas solucions y satisfaccions en a mia vida cutiana. Una d'ellas, aprender a identificar, comprender y crebar ixa complicidat falica.

jueves, 5 de mayo de 2016

O soberanismo (2/2). Tierra de barrenaus radio 2x08

Una d’as cosas más dificils d’o mundo ye desaprender lo aprendiu de chiquet. Lo que te tatuan en o celebro. Ye por ixo que, por muitos poders que faigamos, ye cutiano esbarizar y trobar-te decindo bella cunyadada u, como me pasó a yo, trobar-te con un masclismo tant interiorizau que has de pensar-ie dos vegadas ta parar-ne cuenta.

Quan decidié de fer un programa sobre soberanismo, como de cutio, prencipié a fer a lista de posibles convidaus. Un, dos, tres,... dica o seiseno nombre, garra muller. Estió chusto quan pensé en ixa muller quan paré cuenta de que a resta yeran tot hombres. As mullers que yera pensando de convidar-ie valeban, prou que sí, tanto como os suyos companyers. Teneban atras trachectorias vitals y politicas y trazas diferents de viyer o soberanismo como ye natural. Por o simple feito d’estar personas diferents y tamién por sufrir en carne propia atra opresión como ye la de l’heteropatriarcau.

Caleba poder ascuitar a las aragonesas soberanistas. Pensé en bella alternativa ta fer-lo posible y a la fin me decidié por fer un programa con nomás ellas. O resultau lo hetz de chuzgar todas vusatras y vusatros. Os dos programas fan conchunto y, encara que son intresants por si mesmos, en son muito más si s’ascuitan os dos, parando cuenta antimás d’as semellanzas y as diferencias.

Talment no caldría que comentase isto. Ya claro que no caldría chustificar que en un programa de #TdBradio bi hese nomás hombres u nomás mullers. Pero como he dito bella vez, iste blog tamién ye una mena de terapia t’a suya autora. D’atra man, creigo que o proceso de creyación ye intresant y puede aduyar a que atros se planteyen porque quan piensan en tal u qual cosa, piensan nomás (u en un primer puesto) en hombres u mullers. Porque, por muit feministas que nos creigamos, continamos tenendo l’heteropatriarcau gravau en a parte más funda d’a nuestra educación y cultura.

Personalment, estió muit enriquidor, intresant y mesmo emocionant en bell inte. Un gran programa an que conté con a companyía de quatre grans luitadoras, que son construyindo ixe Aragón que tanto nos cal. Aspero que tos faiga tanto goyo como a yo.

jueves, 14 de abril de 2016

As mugas d'a pedagochia

O cunyadismo se podría definir como ixa postura suposadament intelectual de qui, sin tener ni puta ideya de quasi cosa, s’adedica a fer leccions a la resta repetindo una serie de topicos y de puestos comuns. Por un regular ye de dreitas, pero bi’n ha tamién, y no pocos, de cuchas.Ta concarar-se a iste problema social, u tamién a o simple facherío, cal muita pacencia. Talment masiada.

De siempre soi estau partidario de meter valors pedagochicas en tot. Una d’as obras de misericordia d’o catolicismo ye a de “amostrar a qui no sabe” y, mira-te tú, ixa sí prebo de cumplir-la. Pero a soben cansa tanto…

Qualsiquier que haiga dito en publico que ye aprendendo aragonés más de tres vegadas sabe de qué charro. Sin haber rematau encara la frase te plega la plevida de preguntas y sentancias fatas. “Ta qué aprendes fabla?”, “ixo ye un invento”, “son fablas diferents”, “en cada val charran una cosa”, “hombre, si ye pa joder a os catalans”, … y asinas asinas. Prebas de razonar, de fer-les venir a plego, d’explicar-les lo que dicen lingüistas y filologos de tot lo mundo…. Pero en radidas ocasions se fa venir a buenas a l’interlocutor. Cambiar o pensamiento d’una persona, sobre tot, si ye o pensamiento “normal”, ye bien dificil y leva muito tiempo, por muitos y buenos que sigan os argumentos. Fer a dengún reconoixer que yera entivocau en qualcosa ya ye una odisea.

Pareixiu nos pasa con muitas atras luitas como o feminismo u o veganismo. Quantas horas habendo d’explicar as cosas! Quantas uelladas de “yes barrenada”, u de condescendencia! Y quanto tiempo invertiu -u malfurriau- en explicar-te. A istos endizcadors profesionals se la bufa que sigas cansa, que no t’agane de charrar-ne, u que simplament no quieras adedicar-les o tuyo tiempo. Quieren explicacions y las quieren agora. Tot lo tuyo tiempo de formación lo has de resumir en una frase que un “cunyau” pueda entender, y ta ixo cal unas astrucias comunicativas que ni Carl Sagan. Tienen tot lo saber d’o mundo en internet u en a biblioteca publica d’o lugar, pero nunca no han quiesto fer-lo servir y debant d’a cerina a lo “negro sobre blanco”, s’estiman más de dar mal dica escamallar-te.

Como deciba alto, creigo que ixos poders pedagochicos, por herculeos que sigan, cal fer-los. Cada faltada a l’intelecto, cada cunyadada, cada topico absurdo, cal que siga respondiu con argumentos, razons, datos, etc, … Ixa ye la mia teoría y prebo de practicar-la. Pero entiendo perfectament a cansera que leva a ridiculización de l’otri y a perdua de modos quan, qui critica as tuyas ideyas, lo fa con a simpla intención d’endizcar, de malmeter, de buscar una reacción que le permita fer-se a riseta y comprobar a suya suposada superioridat moral y intelectual tant perezrevertiana por un regular.

Asinas que, encara que contino creyendo que nos hemos d’armar de pacencia, entiendo perfectament cada vegada que se ninvia a muyir cardelinas a qui mira d’endizcar a tuya ideyolochía sin tener mica respeto por as ideyas d’un. Plega un momento en a vida que sabes distinguir entre qui en veras quiere conoixer por qué piensas lo que piensas y qui quier malmeter y dar mal. As primers, bienvenidas sigan. A curiosidat ye o motor d’o progreso humano. As segundas, por un regular, no mereixen ni un sacre d’o tiempo nuestro.

lunes, 17 de agosto de 2015

(Micro)masclismos en l'escusau

Campanya en Sant Sabastián
ta que a chent no pichase en
a carrera
Qualques feitos se chuntan ta fer-me una persona prou preocupada por a chestión d’escusaus en macroeventos como conciertos, festivals u fiestas "patronals". D’una man a mia vuixiga tien a grandaria d’un MicroMachine, chusto lo contrario que a mia afición a la biera, a bebida mas diuretica que conoixco. D’atra man, soi un “vergüenyicas”, por lo que lo de pichar en paret, rodiau de atros mozos, no me fa guaire goi. Más si, como de cutio, ixos atros mozos perteneixen a o “cunyarcato” (1) y adedican as charradas de pichader a bambiar sobre as suyas aptitutz sexuals u fateras parellanas (2).


Ya charré fa anyos sobre a ineficaz “chestión d’escusaus” d’a Feria d’a biera y en charraba d’iste y atros temas. Pero talment calga afundar-ne una mica más. Ye un tema fato? Sí, pero ta muitas de nusatras, que vivimos de festival en festival, de concierto en concierto y d’evento en evento ye más important que no pareixe. Antimás, y lo más important, a chestión d’escusaus tien dezaga un amiro de micromasclismos. U masclismos simplament. Como de cutio, ilustraré con dos anecdotas que m’han pasau iste estiu.


A primer, en un festival aragonés. A organización heba meso bell par d’escusaus “d’obra”. En yeran prou y no gosaba d’haber-ie ringleras. A o canto d’an que se feban os conciertos bi heba bien de campo, asinas que muitas personas tamién lo febanos servir de pichader. En os dos escusaus d’obra bi heba un apegallo an que saliban dos figuras antropomorfas calvas. La una pareixeba levar sayas, u talment un chersé enreligau en a cintura. L'atra portiaba balons u yera en coritatis. A cultura popular diz que un d’ixos quiere decir “personas con pene” y l’atro “personas con vachina”. Como ye normal, todas as personas febanos una ringlera y seguntes uno u l’atro se iba quedando vuedo dentrabanos en ixe. No nos preocupaba os chenitals de cadagún ni si portiabanos sayas u chersés en a cintura. Pero be-te-me que en bell inte, una persona con pene se creyó con dreito a blincar-se toda la ringlera de personas con vachina que bi heba alavez, ta dentrar en o que teneba o pegallo que creyeba que le pertocaba. As mullers (por fer servir terminos más comuns, que sino me canso), en un primer inte, lo ninvioron ta dezaga. En primeras, ell acochó lo tozuelo y reculó, fendo bella "grometa", pero a escuchetes. No sabemos encara de do, apareixió una mesacha chilando y fendo aparatos esfendendo l’hipotetico dreito d’ixe mozo a dentrar primer en l’escusau “porque le pertocaba” y clamando “ridiculas” a la resta. A la fin no plegoron a foter-se lapos, pero estioron bien amanadas a fer-lo. Cal decir que o mozo(3), en viyer a la moza que lo “esfendeba” se “creixió” y prencipió a reivindicar ixe hipotetico debantdito dreito. 

En iste caso, a organización yera correcta. Prou que o problema no lo heba creyau ella. No bi heba, de feito, garra problema, dica que dos personas, con diferents chenitals, pero todas dos masclistas, pensoron que por tener una u atra cosa entre as garras puetz entrar antes u dimpués ta un escusau.


A segunda, estió en Sant Sabastián (Donostia), fa bell diya. Como ya ye quasi un costumbre i fuemos t’a Semana Gran. Bi ha una plaza prou ubierta an que programan conciertos. Os escusaus, dica l’anyo pasau, yeran d’obra y bi’n heba prous. Con tot y con ixo, l’afluyencia yera masiva, y muita chent pichaba en a carrera por no asperar. Gosaba d’haber-ie escusaus “trancaus”, con puertas y tot ixo, y atra mena d’escusaus, d’istos que no son que una paret de metal por an que baixa augua, y a que trigan a mayoría de personas con pene. Estianyo, no sé porqué razón, se cambió ixa chestión, alto u baixo acertada, por un autobús prou pincho, pero infinitament más inutil. Teneba dos cambras. Una “ta hombres” con tres escusaus con puerta y cinco de piet, y atra “ta mullers” que cuento que no sería guaire más gran. Como yera d’asperar, a ringlera d’as mullers se prolargaba y cada viache ta l’escusau yera un buen rato d’aguardar. Manimenos cada vegada que dentraba en l’escusau d’hombres, me trobaba con bell puesto vuedo. Arale, en que viyó que caleba fer ringlera, me preguntó por si bi heba guaire chent y le’n conté. Prou que, como ye lochico, bi dentró y pichó. En salir, lo comentó con as zagalas que yeran fendo ringlera. Cada vegada que bi iba, heba de fer lo mesmo. As respuestas estioron bien variadas. En dentrar as zagalas en l’escusau de zagals, bell estripatorruecos se’n queixó, encara que bell par d’os que i yeranos esfendiemos o dreito d’a moza a entrar t’an que querese y le convidemos a animar a atras zagalas a fer nomás una ringlera ta entrar en l’autobús. L’escusau a escape se dividiba entre albarcudos “cunyaus” y lo que lo menos yo considero que habría d’estar normal. Tanimientres a ringlera se dividiba tamién entre as que feban servir qualsiquier escusau y as que nomás dentraban an que o pegallo les deixaba. 

Puerta d'un escusau en o Viñarock
de 2014, festival an que no bi ha
garra monyaca en as puertas
Pero lo que me deixó sin sangre en a pocha, estió a respuesta que le dioron a Arale en un d’istos convites a desobedeixer a lo pegallo. Ella simplament les yera decindo que “en l’escusau de tíos no bi ha ringlera, a metat d’os escusaus son vuedos y no son guaire puercos ya que los que tienen puerta quasi ni los fan servir”. “No tos cal aguardar y quedar-tos sin viyer o concierto” - adhibiba. Una d’as chicas que yeran asperando-ie, le respondió “yo m’estimo más de cumplir as normas”.


Unas normas que te dicen an puetz pichar u no pas seguntes os chenitals que tiengas. Que dengún no fa cumplir. Que no t’arrisgas sisquiá a que te pille a policia. Yera obedeixendo una norma dictada por un confuso apegallo en una puerta. Una norma que nomás les importa que cumplas a estripatorruecos a qui, probablement, les flore que crebes qualsiquier norma que te faiga (más) libre.

Bien se vale que, en l'atro costau, bi yeran un trapacil de mozas que, malas que Arale crebó ixa norma, decidioron de crebar-la tamién. A zaguer vegada que visité l'escusau "d'hombres" ya yera rebutient de mesachas.


Todas dos situacions se continan dando en un 2015 an que me pensaba de más choven que todas istas cosas ya habrían cambiau. Ta quan se cambiará la chestión d’escusaus en istos macroeventos? De verdat cal sacar totz os pegallos d’as puertas? Yo, tos convido a todas y totz a tapar-los de traza que dengún no pueda endevinar qui va t’a on. Que o pegallo que mande siga un de convivencia, respeto, empatía y igualdat. Que haigan de dar razons a porqué uns pueden pichar en dos minutos y a atras les cal aguardar-ne vinte.


Quiero pensar que sí que se van cambiando istas actitutz, encara que bien a moniquet. De man de todas as personas, tiengan os chenitals que tiengan. Más en seguntes que ambients. Pero encara queda muito camín a fer. O “cunyarcato” no deixará que replanteyemos os privilechios que les da controlar os pegallos d’os escusaus. Caldrá continar luitando. Prou que isto no ye lo más important, pero si queremos ocupar totz os espacios no podemos deixar-nos-ne garra.

NOTAS:

(1) Cunyarcato: Se diz de o conchunto de "cunyaus". "Cunyau": Se diz d'a persona capable de opinar de tot, d'estar o más gran saputo de totz os temas, siempre a pur de topicos, y a sapiencia popular que da a "universidat d'a vida". Qui, antimás, fa d'a suya parola dogma, "lo de toda la vida", "lo normal"... Alto u baixo. O termen de cunyarcato no ye mío, que les ne sintié por primer vegada a las mesachas de Mullers y Cordials y les ne copio.


(2) En o festival que'n charro, una d'as sanseladas de que bambiaba uno yera de fer un pichau bien largo. "Yo no entiendo ista chent que vien ta l'escusau a pichar un "chupito". hehehe gronf gronf", deciba entre que se zarraba os balons.


(3) A l’altro diya nos enteremos de que iste mozo ye, ta forro de bota, un exemplar d’a especie “gilipollas d’acampada”, uns infrasers que tendrán o suyo propio post en que tienga un rato.

jueves, 14 de mayo de 2015

No me demandetz que sía queda. De Faktoria Lila

Imachen amprada de
Faktoria Lila
No me cal fer garra comentario a iste sobrebuen articlo de Faktoria Lila que me pasoron. Charra solet

No me demandetz que sía queda
(Publicau orichinalment en castellano en Faktoria Lila)

Porque antesdahiere, tres d'os vuestros asesinoron a las mullers que deciban que quereban, y dos más preboron de fer-lo. Porque me fa miedo de cumplir as estadisticas de violacions y agresions. Porque cobro menos que no vusatros por fer a mesma faina. Porque cudio de valdes a os fillos vuestros, cocino de valdes a vuestra virolla, escosco de valdes l'escusau a on que cagatz y tos cudio de valdes quan sotz malaudos. Porque he aprendiu a no tartir quan charratz, a qüestionar-me quan me qüestionatz, a que ganetz quan decitz a parola más altera.

Porque vusatros no sabetz lo que ye que te faiga miedo d'andar - simplament - por a carrera. Porque no sabetz lo que son as uelladas que te fan fastio dica tener ansias. Porque no entendetz lo que ye sentir o cuerpo incomodo, os uellos pegallosos, dica ulorar as babas, nomás por caminar, vestir, fer una gambada, treballar, - simplament - estar en o cuerpo nuestro.

Porque vusatros no hetz de recatiar o condón. Porque vusatros no sabetz lo que ye que no s'ascuite o tuyo no. Porque vusatros no entendetz que insistir u exichir en o sexo, se pareixe muito a una violación. Proque a vusatros, o nuestro miedo, tos pareixe victimismo, histeria, loqueria, chantache, como minimo, una exacheración. Porque los que no fetz mica d'isto, bellas vegadas lo fetz, pero no queretz creyer-lo. Porque beluns ni lo fetz ni itz a fer-lo, pero no tenetz a valor, a solidaridat - os uegos - de reconoixer y sinyalar a qui lo fan a lo vuestro arredol, de desmarcar-tos d'ells, de sentir vergüenya de chenero.

Porque no podetz negar-me que lo que digo ye cierto. Que a las mullers nos violan, nos matan, nos pagan menos. Que cudiamos más, que sacrificamos más, que tenemos razons ta que nos faigatz miedo.

No podetz reconoixer-me tot ixo, y demandar-me que siga queda. Que no chile, que no m'encarranye, que lo la "faiga", que no m'esfienda, por lo menos.

No podetz decir-me que a metat d'a chent puet estar una menaza y demandar-me que dimpues contine queda. Cambiatz, protestatz, rebelatz-tos contra qui nos oprimen dende o vuestro chenero.

Y dimpués, si queretz, charramos d'os mios niervols.


viernes, 23 de enero de 2015

A floreta. Por Amparo Rubiales

Sin ixublidar tot lo que hemos enantau, a o feminismo le queda muita luita por debant dica que se considere humanas a las mullers, como deciba o lema. Iste articlo me fació firme goyo en tractar un tema muito asumiu como normal por a mayoría de personas (muito más en os hombre, prou que sí) y en haber resumiu en muitas pocas parolas y de trazas muito plateras as argumentacions contra as floretas (piropos en castellano). L'articlo orichinal, de Amparo Rubiales estió publicau en a versión en castellano de Huffington Post dimpués d'unas declaracions d'a presidenta de l'Observatorio contra la Violencia de Chenero d'o Consello Cheneral d'o Poder Chudicial, Ángeles Carmina en contra d'as floretas.

Encara soi sin sangre en a pocha por l'estrapalucio que se fació a causa d'as declaracions d'a presidenta de l'Observatorio contra la Violencia de Chenero d'o Consello Cheneral d'o Poder Chudicial, Ángeles Carmina, que i expresó que a floreta ye "una invasión a la intimidat d'a muller", por lo que esfendió a importancia de eliminar-lo, encara que siga afalagador. Quasi totz os articulistas y comentaristas masculins d'iste país han feito as suyas graciosas apostillas cuanto a ello, que contrimuestran, atra vegada más, que isto d'o masclismo d'a sociedat ye más perén que no queresenos creyer. T'os millors, ye nomás unatro exceso más d'isto d'a igualdat de chenero que tanto les cuesta d'asumir, lo que contrumuestra lo luen que somos de conseguir que hombres y mullers podamos estar lo que somos: diversos, pero iguals.

S'han dito muitas cosas como conseqüencia d'istas declaracions: que a floreta ye polida, un enradigau costumbre de sieglos, que traviesa todas as culturas y civilizacions, encara que nusatros (os espanyols) creigamos que ye qualcosa "muito nuestra".Lo que dengún no diz ye qui decide ixo de que ye poliu, ni destacan que ye siempre un hombre qui le'n diz a una muller, en publico y de traza anonima, sin que bi haiga relación d'afectividat y sin que dengún no le'n demande. A muller no demanda opinión sobre o suyo cuerpo y, alavez, no son lechitimarus ta dar-la. Que os hombres, en estar hombres, tiengan un dreito historico a fer floretas a las muller ye, ciertament, una fatera masclista más d'as muitas que somos feitas por a sociedat en que vivimos, porque son as reglas d'o sistema patriarcal, y crebar con os suyos costumbres, grans y chicotz, les cuesta a las mullers fer un gran poder, antimás d'haber d'estar obchecto d'as suyas moflas. No ye que una antiga construcción d'a identidat de l'hombre a costa d'as mullers, consideradas obchecto d'a suya pertenencia. Atro estereotipo más. Antesmas tamién se deciba ixo de "o mio mariu me fote lo normal"; hue talment no se diga, pero lo continan fendo.

¿Que ye agradable que te faiga floretas? Sin dubda, pero en privau y con mutuo consentimiento. Nos fa goyo a floreta, prou que sí, pero no pas en publico ni anonimament, que ye lo que censuramos, porque antimás, en a más gran parte d'os casos, son expresions fierizas y que enristen contra la intimidat, que ye lo que denuncia a presidenta de l'Observatorio contra a violencia de Chenero. Y no tien mica a viyer con a maravillosa poesía amorosa ni con os madrigals de Gutiérrez de Cetina ni con tantas cosas repolidas que s'han escrito y dito sobre as mullers, que no, que se tracta d'atra cosa, d'o masclismo que, en o millor d'os casos, no quieren parar cuento de lo muito que encara tira entabant.

Os mastos d'iste país han feito servir toda la suya artillería moflona contra ista persona, como la ferán servir con yo y con as que antes han escrito tamién sobre a floreta, porque sostenemos, sí, que ye una mena más d'o masclismo social que vivimos. Han plegau a la rematadera, no nomás de continar fendo-se a mofla d'o feminismo y d'as feministas, sino, mesmo, de l'aspecto fisico d'a propia autora d'a reflexión, muito propicio, seguntes ells t'a floreta, "por a suya vistera presencia fisica", que la invalidaba ta decir cosa en contra d'o mesmo. Increyible, pero cierto.

L'ambito d'as mullers estió, por decisión d'os hombres, o privau y, precisament por ixo, o mundo nuestro ye un mundo de sentimientos; as mullers femos muitas más floretas que no los hombres, que tienen pior exteriorizar os sentimientos; lo femos con mullers, con menors y con os propios hombres, pero siempre en privau. Os hombres no se fan floretas entre ells, ni lo polius que son ni cosas d'ixas tant polidas que nos decimos as mullers. No somos en contra d'ixo, de revés, les animamos a que sigan más expresivos. Repito, d'o que somo en contra ye d'a floreta en publico y anonima. Ixe ye, chustament, o que consideramos atra mena d'agresión verbal que no queremos. ¿Queda platera a esferencia?

Ta rematar, anyadiré que no ye qualcosa que nomás ocurra en Espanya; pasa en tot lo mundo, y as mullers de totz os paises lo denuncian con más rasmia que no nusatras. Sé que soi cheneralizando y que a gran mayoria d'os hombres no fan floretas en publico ni de trazas anonimas a las mullers, pero muitos esfienden ixe costumbre porque piensan que ye un dreito adquiriu que no quieren que les furten. A beluns les fa espanto que, de continar asinas, acabemos estando realment iguals.

jueves, 27 de noviembre de 2014

Un matrimonio feminista catalán en Plutón

As parolas y a etimolochía son importants en politica. Muito más importants que no pareixe, ya que muitas vegadas o solo nombre d'una cosa fa que belun se trafuque y quite conclusions antes de tiempo. Porque a soben a mayoría d'a chent no s'atura a pensar en lo que realment son as cosas, sino en o que a priori creye que son. D'ixo s'aprofitan muitos ignorants y apareixen argumentos "peregrinos" y absurdos que, d'atra man, son de buen vulcar, pues pocas vegadas se miran dillá d'a propia parola. Eixemplos, bi'n ha un amiro, pero en charraré de tres que regular que habretz sentiu un ciento de vegadas.

Matrimonio. ¿Quantas no habretz sentiu bella vegada a lo facherío con complexos ixo de "yo no soi en contra de que os gays se casen, nomás de que le digan matrimonio" u "matrimonio vien de mater, y cal que bi haiga una muller"? O feito primer que cal charrar ye que si dos personas se chuntan en un mismo achuste con as mesmas condicions y os mesmos dreitos, ¿porque cal clamar-le de traza diferent pendendo d'os organos reproductivos que tienga cadagún d'ixa parella?. As hipotecas se claman de trazas esferents pendendo de si qui la achusta tien guía u natura? A qué no? Ai, o capitalismo, quan quiere, qué pocas esferencias que fa!. En realidat, qui diz isto ye en contra de que os homosexuals tiengan os mesmo dreitos que os heteros, y por ixo quiere que a o matrimonio entre dos personas d'o mesmo chenero se le clame d'atra traza: ta que no siga lo mesmo. Concretament, ta que tiengan menos dreitos. Y por un regular, ta que no puedan adoptar. Pero como ixo ya queda más fiero, pues no lo dicen. Cuanto a lo de matrimonio y mater, vulcar-lo ye tant facil como preguntar si se ye a favor d'o matrimonio entre dos mullers, u de que, estando conseqüent con "l'argumento etimolochico" a persona que lo defiende ye a favor de que nomás tiengan "patrimonio" os "pater". Como, por un regular, ixo tamién queda fiero, no le quedará atra que salir con atra fatera argumental. (No aspero que denguna d'istas cambee d'opinión).

Feminista: Un d'os debatz más divertius u penibles, seguntes como te toque lo diya. Cansa soi d'haber d'explicar, en 2014, lo que ye o feminismo. Pero más cansa encara de que calga explicar-les-ne a chent d'izquierdas que se suposa que, d'isto, en sabe. Leyié en no se do, que feminismo ye a ideya radical de que as mullers son personas. Y pocas definicions he conoixiu millors y más curtetas. As y os "no-masclistas-pero" gosan de salir terne que terne con ixo de que "yo no soi ni masclista ni feminista" u con nuevas parolas como "igualistarista" u "humanista". Mesmo s'han inventau a "fembrismo", una nueva ideyolochía que dengún no practica, pero que fa buena honra a los hombres y mullers con miedo a la igualdat. Bi ha diferents fases. En a primer les explicas que "feminismo" ye igualdat entre os dos cheneros. A soben te responden con l'argumento de que "alavez cal cambiar-le o nombre" u parellano. En charrar un poquet más, gosas de trobar-te con que, encara que se declaren a favor d'a igualdat, meten en dubda muitos d'os datos sobre discriminación salarial, maltracto, ... u s'amuestran prou poco empaticos con afers como as malclamadas floretas (que no ye que acoso) u o luengache sexista. Sobre isto charraba iste articlo, por eixemplo, an que l'autor se planteya la corrección u mesmo a conveniencia de fer servir o termen "feminismo".

Catalán: Si de discriminacions modernas y antigas charramos en iste blog, no podemos ixublidar a discriminación lingüistica. Talment no exista, en ista parte d'o mundo a lo menos, una luenga con que s'haiga feito más demagochia y dito más fateras que o catalán. Probablement, entre atras muitas razons, por o suyo nombre. No sé qué lingüista deciba, con buena cosa de razón, que si o catalán se decise "Mazinger" (no feba servir ixa parola), no bi habría tanto problema. Probablement, valencianas, catalanas, andorranas, balears, as d'a Francha, etc... charrarían Mazinger y prou. Os problemas serían atros, y no pas a unidat d'a luenga catalana. U mazingeriana. Iste ye un problema cultural tamién muito cutiano en ista parte d'o mundo: o de identificar univocament luenga, cultura y nación. Que encara calga explicar terne que terne que a luenga catalana se charra dillá d'as mugas de Catalunya, sin que isto tienga mica a viyer con a identidat nacional d'os fablants de catalán, ye sinyal platero d'ixe problema. Prou que os titulars analfabetos, xenofobos u intresaus de l'Heraldo tampoco no aduyan.

Defiendo con isto nuevas denominacions t'o matrimonio, feminismo u o catalán? No pas. Totz tres son termens tecnicos, ya siga d'o dreito, a politica u a filolochía. Pero sí que cal parar cuenta, quan charramos con seguntes qué personas de que talment haigamos de fer servir atras estratechias u atra terminolochía quan defendamos bella postura.Y, en a mida d'o humanament posible, fer pedagochía, prou que sí.

A la fin, bella vegadas cal ixublidar a terminolochía, que ye un tema más tecnico que no atra cosa y fer as preguntas que cal: ¿Yes u no a favor de que todas las personas puedan casar-se con qualsiquier atra persona, tiengan os chenitals que tiengan, y que iste achuste tienga os mesmo efectos legals, tiengas os chenitals que tiengas? ¿Yes u no a favor de que todas as personas tiengan os chenitals que tiengan, tiengan os mesmos dreitos y que istos se veigan reflexaus y esfendius no nomás en un plano teorico sino tamién en a vida cutiana? ¿Yes u no a favor d'os criterios lingüisticos de toda a comunidat de filologas d'a planeta que dicen que a luenga que se charra en Fraga, Maó, Alguer, Perpinyan, Valencia, Barcelona, Mallorca, ... ye la mesma?

Plutón ye un zaborro chigant orbitando lo nuestro sol a bellas quaranta UAs d'ell. Dica 2006 yera una planeta. Dimpués la redefinioron como "planeta nana". Agora diz que lo cambiarán atra vegada (una error, si me preguntatz). Antes, mientres y dimpués de tot isto, a Plutón l'ha importau bien poco ixe afer, y ha continau estando igual, orbitando lo sol y alufrando-nos dende bien luen, acompanyau por Caront, a qui por cierto, ni Blas conoixe y dengún no se preocupa por a suya definición. Lo clamen como lo clamen, Plutón ye Plutón.

jueves, 13 de marzo de 2014

As diez mullers scientificas más importants d'a historia

Jocelyn Bell
Gracias a Alba, plegó en as mias mans iste articlo sobre bellas cuantas mullers importants en a sciencia. A belunas las conoixeba pero, ta vergüenya mía, que tanto goyo me fa a historia d'a sciencia, a belatras no pas. Prou que en a lista i falta chent, y que ye masiau breu, pero como articlo divulgativo y ta que nos metamos royos como ababols en viyer tot lo que s'ha feito - y se contina fendo - en o mundo d'a sciencia, ye buen material. Asinas que, tamién en isto, aprendamos a reescribir a historia, parando cuenta en toda la chent que ye estada invisibilizada u minusvalurada, en iste caso por o suyo chenero. L'articlo orichinal lo podetz leyer en iste vinclo de Ojo cientifico.

En fisica Albert Einstein y Isaac Newton, en quimica Melvin Calvin, en biolochía Charles Darwin, en sociolochía Auguste Comte, en antropolochía Claude Lévi-Strauss u Bronislaw Malinowski, en matematicas Blaise Pascal, en psicolochía Sigmund Freud, y asinas asinas... Uno puet citar o nombre d'arrienda scientificos más que importatns aintro de cada disciplina y sigan os suyos nombres populars u no pas, a realidat ye que por un regular, a gran mayoría son hombres.

Pero ¿que bi ha d'as mullers scientificas? ¿D'as mullers que mientres a historia han feito spectaclars trangos entabant en as sciencias? Cada anyada, as universidatz forman millars y millars de futuras scientificas, pero a l'hora de ocupar a primer plana, lo cierto ye que a nuestra sociedat las tira entazaga. Por ixo ye que hue presiento ista lista con as 10 mullers scientificas más importants d'a historia.

As 10 scientificas más sinyaleras:

Antes que no cosa, me fería goyo d'aclarir que en ista lista simplament i meteremos bellas poquetas scientificas, mesas d'alcuerdo a la relevancia d'os suyos logros y reconoixedura, pero en podríanos sinyalar muitismas más. Dito isto, pasemos a conoixer a istas grans sinyoras d'as sciencias.

10. Hipatia d'Aleixandría
Hipatia d'Aleixandría estió a primer muller en fer una contribución substancial a lo desembolique d'as matematicas. Cal calar-la en ista lista en estar una verdadera precursora y mesmo una martir como muller de sciencias. Naixió en l'anyo 370 d'Aleixandría (Echipto) y morió en 416, quan os suyos treballos en filosofía, fisica y astronomía estioron consideraus como una herechía por una ampla colla de cristians, qui l'asesinoron de traza brutal. Dende alavez, Hipatia estió considerada quasi como una santa patrona d'as sciencias y a suya imachen se considera un sinyal d'a esfensa d'as sciencias, contra la irracionalidat y a fateza d'as enrestidas relichiosas, siempre sin mica sentiu. Sin dubda, a millor traza de empecipiar ista lista.  [Nota: En a Escuela de Incheniería y Arquitectura d'a Universidat de Zaragoza, bi ha una biblioteca que leva o suyo nombre.]

9. Jane Goodall
Valerie Jane Morris Goodall naixió de Londra, Anglaterra, en l'anyada 1934. Como primatologa, estudió l'emplego de ferramientas en chimpanzés, a qui ha adedicau l'estudio de toda la vida suya. Jane ha feito fundas y fructiferas investigacions scientificas sobre o comportamiento, l'emplego de ferramientas y as trazas de vivir d'os chimpanzes. En 2003, os suyos treballos estioron reconoixius por a comunidat scientifica con o Premio Principe d'Asturias d'Investigación Scientifica y Tecnica.

Jane Goodall
8. Sophie Germain
Marie-Sophie Germain estió una matematica francesa que se destacó por o suyo alporte a la teoría de numers. Naixió de París, Francia, en l'anyada 1776, y morió en 1831, deixando una ampla serie d'alportes de tot importants sobre a teoría d'a elasticidat y os numers, entre atros: o d'os numers primos de Sophie Germain.

7. Emmy Noether
Amalie Emmy Noether podría considerar-se como a muller más important en a historia d'as matematicas y de feito, cal destacar que, entre atros, asinas en pensaba Einstein. Naixió d'Erlangen, Alemanya, en l'anyada 1882, y morió en 1935 en EEUU, dimpués d'estar forachitada por os nazis bellas anyadas antes. A figura de Noether ocupa un puesto imprescindible en l'aria d'as matematicas, más que más en a fisica teorica y en l'alchebra abstracta, con grans enantadas cuanto a las teorías de aniellos, grupos y campos. Mientres a suya vida fació bellas 40 publicacions realment exemplars.

6. Barbara McClintock
D'orichen tamién d'EEUU, Barbara McClintock naixió de Hartford en l'anyada 1902 y morió en 1992, deixando un important descubirmiento en o campo d'a chenetica. Barbara s'especializó en a citochenetica y aconsiguió un doctorau en botanica en l'anyada 1927. A tamás de que mientres muito tiempo, inchustament no se prenioron en cuenta os suyos treballos, 30 anyadas dimpués se le dió lo premio Nobel por a suya excepcional y increiblement enantada t'a part d'alavez: teoría d'os chenes blincadors, descubrindo lo feito de que os chenes yeran capables de blincar entre diferents cromosomas. Hue, iste ye un concepto esencial en chenetica.

5. Lise Meitner
Lise Meitner naixió d'a Viena de l'Imperio Austrohungaro, hue Austria, en l'anyada 1878 y morió en 1968. Estió una fisica con un amplo desembolique en l'aria d'a radiactividat y a fisica nucleyar, estando parte fundamental de l'equipo que descubrió a fisión nucleyar, encara que nomás o suyo colega Otto Hahn aconsiguió o reconoiximiento (preixinen porqué). Anyadas dimpués, o meitnerio (elemento quimico de valor atomica 109) estió nombrau asinas en a suya honor.

4. Augusta Ada Byron (Condesa de Lovelace) 
Millor conoixida como Ada Lovelave, Augusta Ada King, Condesa de Lovelace, estió una peligarcera matematica anglesa. Naixió de Londra en l'anyada 1815 y morió en 1852. De tot por debant d'o suyo tiempo, a gran Ada estió a primer scientifica d'a computación d'a historia, a primer programadera d'o mundo. Ella descubrió que con una serie de simbolos y normas matematicas yera posible calcular una important serie de numers, ella previyó as capacidatz que una maquina (dimpués sería l'ordinador) teneba t'o desembolique d'os calculos numericos y más, d'alcuerdo a los prencipios de Babbage y o suyo "motor analitico". Como curiosidat y por si o suyo apelliu te sona, ella estió a filla d'un d'os poetas más grans en a historia d'a literatura universal, prou que sí: o granizo Lord Byron. [Nota: En a Escuela d'Incheniería y Arquitectura d'a Universidat de Zaragoza, un d'os tres edificios leva o suyo nombre]

Edificio Ada Byron, en Zaragoza
3. Jocelyn Bell
Susan Jocelyn Bell Burnell ye l'astrofisica britanica que descubrió a primer radiosinyal d'un pulsar. Naixió en l'anyada 1943, en Belfast, Irlanda d'o Norte (sic), y o suyo descubrimiento estió parte d'a suya propia tesi. Manimenos, a reconoixedura sobre iste descubrimiento estió ta Antony Hewish, o suyo tutor, a qui le dioron o premio Nobel de Fisica en 1974. Iste inchusto acto, que encara que como ya viyemos no ye cosa nueva, estió qüestionau mientres anyadas, estando dica hue un tema de pleitinas.

2. Rosalind Franklin
Rosalind Elsie Franklin naixió en 1920 de Londra y morió en l'anyada 1958. Estió biofisica y cristalografa, tenendo participación fundamental en comprender a estructura de l'ADN, aria a on que deixó grans contribucions. Con to y con ixo, y de vez, tornamos a trobar-nos con vergonyosos actos aintro d'a comunidat scientifica: un d'os más grans treballos suyos, fer posible columbrar a estructura de l'aDN con imachens presas con rayos X, tampoco no estió reconoixiu. Tot lo contrario, como ya sabemos, o credito y o premio Nobel en Medecina se lo levoron Watson (qui dimpués estió qüestionau por as suyas polemicas declaracions racistas y homofobas) y Crick).

1. Marie Curie
Como muitos asperarían, o primer puesto lo ocupa a quimica y fisica polaca Marie Salomea Skoldowska Curie, millor conoixida por l'apelliu d'o suyo mariu simplament como Marie Curie, a muller que adedicó a suya vida entera a la radioactividat, estando a maxima pionera en ista aria. Ella naixió en l'anyada 1867 y morió en 1934, estando a primer persona en aconseguir dos premios Nobel, ta los que literalment, dió a suya vida, y hue, a más de 75 anyadas d'a suya muerte, os suyos papels con tant radiactivos que no pueden manullar-se sin un equipo especial. O suyo herencio y os suyos conoiximientos en fisica y quimica empentoron grans trangos entabant.

¿Qué te pareixió ista lista d'as 10 mullers scientificas más importants d'a historia? ¿Qué opinas sobre a sinchusticia y a controversia en o tocant a la reconoixedura d'istas scientificas? ¿Modificarías a lista de bella traza?