Diz que las luengas no son de dreitas ni de cuchas. Igual como l’ecolochismo u lo feminismo. Talment en un plano teorico se pueda chustificar ixa afirmación. No ye la mía opinión, pero ye prou popular. En tot caso, en la politica cutiana, la de feitos, la que modifica la realidat por cada día y tien efecto sobre nusatras, no ye asinas. Ye verdat que a buena parte d'a izquierda, a la mas espanyolista en concreto, se la bufa l'aragonés. Pero cada vegada que la dreita arriba a lo poder en las administracions aragonesas arrampla con cualsequier abance que s’haiga feito tocant a dreitos lingüisticos y chestión d’a nuestra riqueza y realidat cultural trilingüe.
Quedan luent los tiempos a on que lo PAR amostraba bella sensibilidat enta l’aragonés. Mas encara, los versos sueltos d’o PP como Domingo Buesa. Fueras de radius eixemplos, la politica oficial de toda la dreita en Aragón ye lo lingüicidio, la negación d’a nuestra realidat lingüistica y l’apuesta por acotolar l’aragonés antes con antes y que deixe asinas de fer estorbo. La Lei de luengas d’o zaguer gubierno presidiu por Marcelino Iglesias (PSOE) que, tot y que curteta en bel aspecto, estió buen paso entabant, la vulcó lo PP-PAR malas que podioron. Se sustituyó por la famosa lei d’o LAPAO-LAPAPYP, ixa monstruosidat que hue encara ye en vigor. Ixa que nos fació conoixius dillá d’as nuestras mugas por una vegada. Ixa que se’n rediban, alticamaban u ploraban las foranas con sensibilidat lingüistica u afición por los acronimos de chufla.
Lambán, que en lo d’a identidat lingüistica remeda punto por agulla las cazurradas d’a dreita en Aragón, arribó a lo poder. En lo primer gubierno suyo, toz los partius que i feban parte levaban en los suyos programas acabar con l’aberración lapapypera. Manimenos, dende lo primer momento se i renunció, a pesar d’estar la CHA en la Dirección Cheneral competent. Cuento que a Lambán ixa lei le feba firme goyo y que no modificar-la ni una coma estió una d’as condicions que le metería a una Chunta en horas baixas, que amenistaba perretas y poder, en un momento que se chugaba mesmo la suya existencia. Se fació, ixo sí, una modificación en la Lei de Patrimonio que diz que esmendaba la Lei d’o LAPAPYP y que se i agarraban pa plegar a decir que heban feito l’aragonés oficial de facto. Cada vegada que sentiba ixa retolica me’n esmelica como un Perro Sanxe en lo Cogreso sentindo a Feijoo decir que no yera president porque no quereba. Sisquiá que fuese tan facil fer l’aragonés oficial.
Dimpués d’a tornada d’a dreita a lo poder, todas sabebanos que yera cosa de tiempo que ixa Lei de Patrimonio se cambiase. Habendo vulcau antes la propia DGPL y reduciu lo presupuesto pa l’Academia Aragonesa d’a Luenga. La dreita, en istas cuestions, no ye remilgosa ni tien vergüenya, ni ubre procesos participativos pa ascuitar a las personas afectadas ni a los colectivos socials, ni costodias en vinagre. Fa y prou.
Los partius en lo poder y toz los que refirmen la modificación d’a Lei de Patrimonio y toda la resta d’accions en contra de l’aragonés son los culpables d’acelerar la muerte de l’aragonés y de seguir negando los dreitos d’as personas que lo charramos en tot lo país. Lo fan porque entienden que la realidat lingüistica aragonesa ye un entrepuz pa los suyos plans identitarios. Porque la diversidat nuestra ye inasumible pa la suya uniformización cultural y nacional. Pero ixo queda fiero de decir en publico.
Lo suyo manual d’estilo chira los conceptos y las parolas. La dreita s’ha feito experta en meter-les un lacet a las buenyas y vender-las como gustoso chicolate. No diga capitalismo salvache, chile ¡viva la libertad, carajo!. No i hai privatización de servicios publicos sino colaboración publico-privada. Y no diga acotolar l’aragonés, charre d’a “defensa d’as variedaz lingüisticas aragonesas”.
En ixe marco, s’oposa l’aragonés con las “variedaz lingüisticas aragonesas”. Un discurso que cumple muitas funcions. La primer, amagar lo nombre. Ya no i hai aragonés y catalán, tot lo que parlamos por aquí queda adintro d’un ixe nuevo sucheto indeterminau y borioso que son las “variedaz lingüisticas aragonesas” y que prou que nunca no se refieren a las variedaz que tien lo castellano. Asinas, se niega lo numbro de luengas. Ya no en son tres y, pa forro de bota, no se’n determina cuantas, cuals ni de qué son ixas variedaz. Se niega tamién la unidat lingüistica. No existe l’aragonés sino parlas locals, incomprensibles entre ellas. Igual como lo catalán que, misteriosament, cambea de tot en cosa de kilometros y fa que en Horta de Sant Joan, Herbers y Montroig, tot y fablar igual, lo faigan en tres idiomas diferents.
No i hai luengas ergo no fa falta autoridat lingüistica, ye la conclusión lochica d’ixe argumentario. Y sin autoridat lingüistica, ni i hai normativización. La ensenyanza dillá d’os territorios a on que dicen que se parla ye imposible porque astí no i hai variedat ni norma. Y adintro d’os territorios, en seguntes que puestos, talment les deixen fer ya que numericament son poco importants y, total, la transmisión cheneracional, sin refirme publico, saben que ye condenada. De presencia publica en medios u en l’administración, nian en fablamos. Pa ixo caldría una norma y no n’i hai, porque no i hai luenga que normativizar sino “variedaz”. Y antimás ye malfurriar diners que ya se sabe que las luengas que no son l'anglés y lo castellano no valen pa res. Las personas que lo fablan son libres de fer-lo, prou que sí, pero que no lo faigan en publico que a las foranas que i van a fer esquí u senderismo u lo que siga les puet molestar. Y tot isto diz que lo fan pa protecher a la chent de “l’alto Aragón” d’un hipotetico aragonés estandar que bel chuanralla les va a imposar de no sé qué manera. Aproveitando la chusta quimera que puedan sentir por Zaragoza pa decir que ixo ye "de ciudat", como si no bi hese chent d'as zonas a on que encara se conserva a favor y participando d'o proceso de normalización y normativización y como si los la metat d'os que s'autoproclaman guardians d'ixas variedaz no fuesen tan urbanitas u mas que qui escribe. Lo recurso a la eterna división entorno urbano - entorno rural.
La defensa d’as variedaz ye la eterna sincusa de qui quieren que no exista l’aragonés. Ni las suyas variedaz, tot y que digan defender-las. Cada vegada que se charra d’a normativización de l’aragonés como la creación d’un monstruo de Frankenstein u de fer un invento, lo que i hai dezaga ye la negación d’o dreito que tien la nuestra luenga a disfrutar d’as mesmas ferramientas que la resta de luengas occidentals. Ye la negación a las suyas fablants d’os dreitos reconoixius en toda la lechislación internacional, europea y mesmo en la Constitución espanyola. Defender las variedaz ye defender l’aragonés, y viceversa. Porque son lo mesmo. Sin variedaz no i hai aragonés y sin aragonés no i habrá variedaz. La norma no obliga, la norma ye una ferramienta pa qui quiera fer-la servir. La norma ubre nuevas posibilidaz. Sí, la norma ye un invento, como todas las normas, tamién la d’o castellano. Y no, la norma no ye una menaza pa garra persona que fable aragonés.
Perdón por repetir-me pero, con todas las ferramientas a man (autoridat, norma, ensenyanza, oficialidat, medios publicos, etc), l’aragonés lo tien prou dificil pa seguir existindo. Sin beluna d’ellas, imposible.
Acabo con atra parte fixa d’as mias estrolicaderas, que ye la situación - u simpla existencia - d’o movimiento en defensa de l’aragonés. Va dispareixer la oficina lingüistica de l’aragonés d’o concello de Zaragoza y ni se tartió. Bella nota de prensa y a fer las diez. Va dispareixer la DGPL y lo mesmo. Se foten ueito anyos sin tocar la lei d’o LAPAPYP y ni una movilización. Agora sacan la mención a l’aragonés y lo catalán en la Lei de Patrimonio y ni piu. Unatra noteta de prensa, que no se diga que no nos ne femos. Un change, que ixo siempre funciona de pistón. Una d’as piors cosas que le ha pasau a l’aragonés en la zaguer decada ye la breca en lo movimiento asociativo, la incapacidat movilizadera, la agresiva guerra ubierta entre entidaz pa la que dengún no pareixe querer buscar solución. Asinas, sin musclo asociativo, sin poder meter-les nian un chicorrón entrepuz, pueden fer lo que quieran. Dirán que lo fan “pa salvar las variedaz” y n’i habrá qui lo creiga.
Mostrando entradas con la etiqueta VOX. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta VOX. Mostrar todas las entradas
miércoles, 31 de enero de 2024
jueves, 31 de agosto de 2023
Institucions y futuro de l'aragonés debant d'o nuevo escenario. Bella nota
Lo pior escenario electoral se va fer realidat en Aragón y PP gubernará de conchunta con VOX. Sin entrar en atros temas, que atros lo farán muito millor que no yo, creigo que caldría fer bella reflexión sobre lo futuro de l’aragonés y d’os dreitos d’as suyas fabladoras y fabladors. Sobre tot pa que, si la situación ye breu – ¡tan de buen! - no repetir errors.
La magnitut d’o refús.
Me clamó l’atención, de primeras, que las nuestras luengas propias fuesen tant presents en l’alcuerdo de gubierno. Los diners adedicaus a las mesmas son bien pocos, asinas que la enchaquia economica nomás puet convencer a qui se creye toda la faloria de que i hai milenta personas vivindo de l’aragonés u qui desconoixe, por eixemplo, que las academicas d’as nuestras autoridaz lingüisticas no cobran ni un euro por estar-ne. Diz que la luenga no ye de dreitas ni d’izquierdas, y en un plano teorico, asinas ye. Pero la realidat ye que cada vegada que la dreita en Aragón toca lo poder, una d’as primeras cosas que fa ye arramplar con cualsequier paso entabant que s’haiga feito tocant a la desfensa d’as nuestras luengas. Ya pasó con la derogación d’a lei de luengas y la suya sutitución por la lei d’o LAPAO y lo LAPAPYP que los gubiernos de Lambán – con u sin Podemos y CHA – no han quiesto tocar-ne ni una coma.
Entiendo que lo capital politico plega mas por la parte d’o catalán y de tot l’anticatalanimo que i hai entre las militancias y los votants de toz dos partius, porque se me fa que l’aragonés no creya tanto refús. L’argumentario, de feito ye bien diferent. Si en lo caso d’a Francha parlan de que los catalans imposan lo suyo modelo, la mentira que fan servir pa l’aragonés ye que en Zaragoza s’ha creyau una versión «de laboratorio» que no sé quí quiere imposar en l’Alto Aragón, acotolando las modalidaz locals. Argumentos d'un espanyolismo que, bien luent de querer preservar garra variedat local, lo que fa ye trencar cualsequier ferramienta que podamos tener pa desfender-las, refirmaus en iste punto por mas d’un impresentable alleno a ixos partius, por cierto.
La magnitut d’o refús.
Me clamó l’atención, de primeras, que las nuestras luengas propias fuesen tant presents en l’alcuerdo de gubierno. Los diners adedicaus a las mesmas son bien pocos, asinas que la enchaquia economica nomás puet convencer a qui se creye toda la faloria de que i hai milenta personas vivindo de l’aragonés u qui desconoixe, por eixemplo, que las academicas d’as nuestras autoridaz lingüisticas no cobran ni un euro por estar-ne. Diz que la luenga no ye de dreitas ni d’izquierdas, y en un plano teorico, asinas ye. Pero la realidat ye que cada vegada que la dreita en Aragón toca lo poder, una d’as primeras cosas que fa ye arramplar con cualsequier paso entabant que s’haiga feito tocant a la desfensa d’as nuestras luengas. Ya pasó con la derogación d’a lei de luengas y la suya sutitución por la lei d’o LAPAO y lo LAPAPYP que los gubiernos de Lambán – con u sin Podemos y CHA – no han quiesto tocar-ne ni una coma.
Entiendo que lo capital politico plega mas por la parte d’o catalán y de tot l’anticatalanimo que i hai entre las militancias y los votants de toz dos partius, porque se me fa que l’aragonés no creya tanto refús. L’argumentario, de feito ye bien diferent. Si en lo caso d’a Francha parlan de que los catalans imposan lo suyo modelo, la mentira que fan servir pa l’aragonés ye que en Zaragoza s’ha creyau una versión «de laboratorio» que no sé quí quiere imposar en l’Alto Aragón, acotolando las modalidaz locals. Argumentos d'un espanyolismo que, bien luent de querer preservar garra variedat local, lo que fa ye trencar cualsequier ferramienta que podamos tener pa desfender-las, refirmaus en iste punto por mas d’un impresentable alleno a ixos partius, por cierto.
Lo zancocho institucional.
Una d’as cosas que mas nos temebanos las activistas ye lo futuro de l’AAL y los suyos institutos. Tasament leva un anyo d’existencia, tot y que s’hese puesto formar y nombrar a los suyos representants fa a saber qué tiempo. Encara no s’ha dau explicacions de porqué se tardó tantismo, pero lo cierto ye que se fació y a la fin tenemos una autoridat lingüistica, refirmada antimás por sectors amplos y diversos. La grafía oficial, lo primer paso que fació, ya ye una realidat a pesar d’as prebatinas d’o Director Cheneral por deixar-la sin efecto, en un d’os movimientos politicos mas vergüenyosos, egoistas y revanchistas que le haiga visto fer a un – teoricament – aragonesista, y n’he vistos muitos. Tenemos dos nuevas ferramientas, autoridat y grafía, que caldrá desfender a tot trance pa que arriben dica una lechislatura con personas decents en los cargos institucionals y no haber de tornar a bastir tot dende los alazez.
Queda tamién en l’aire qué se fará d’as plazas d’as mayestras y mayestros d’aragonés en coles y institutos. Asperemos que lo suyo odio no arribe tant luent, que les pueda mas la galvana u la incompetencia, u que la organización d’as mais y pais de l’alumnau faiga que no les compense.
Doi por perdida cualsequier opción de que programas de tot, u en parte, en aragonés, como Charrín charrán u A escampar la boira continen u reprengan las suyas emisions en Aragón TV. Faría falta prochectos autochestionaus y independients de comunicación audiovisual en aragonés pa que situacions como istas no nos deixen sin referencias d’ixa mena.
De radio, que dengún no se’n faiga, que entre que tiengamos radios libres como Radio Topo u Radio Espiritrompa, astí seremos Tierra de barrenaus, O zaguer ibierno de l’alma y qui quiera y s’anime.
L’activismo organizau
Una d’as mas grans feblezas que tien agora la nuestra luenga ye no tener un activismo organizau, uniu y con capacidat de movilización. Las causas son variadas, embolicadas y ya en he charrau antes, asinas que no entraré en ixo.
Una d’as cosas que mas nos temebanos las activistas ye lo futuro de l’AAL y los suyos institutos. Tasament leva un anyo d’existencia, tot y que s’hese puesto formar y nombrar a los suyos representants fa a saber qué tiempo. Encara no s’ha dau explicacions de porqué se tardó tantismo, pero lo cierto ye que se fació y a la fin tenemos una autoridat lingüistica, refirmada antimás por sectors amplos y diversos. La grafía oficial, lo primer paso que fació, ya ye una realidat a pesar d’as prebatinas d’o Director Cheneral por deixar-la sin efecto, en un d’os movimientos politicos mas vergüenyosos, egoistas y revanchistas que le haiga visto fer a un – teoricament – aragonesista, y n’he vistos muitos. Tenemos dos nuevas ferramientas, autoridat y grafía, que caldrá desfender a tot trance pa que arriben dica una lechislatura con personas decents en los cargos institucionals y no haber de tornar a bastir tot dende los alazez.
Queda tamién en l’aire qué se fará d’as plazas d’as mayestras y mayestros d’aragonés en coles y institutos. Asperemos que lo suyo odio no arribe tant luent, que les pueda mas la galvana u la incompetencia, u que la organización d’as mais y pais de l’alumnau faiga que no les compense.
Doi por perdida cualsequier opción de que programas de tot, u en parte, en aragonés, como Charrín charrán u A escampar la boira continen u reprengan las suyas emisions en Aragón TV. Faría falta prochectos autochestionaus y independients de comunicación audiovisual en aragonés pa que situacions como istas no nos deixen sin referencias d’ixa mena.
De radio, que dengún no se’n faiga, que entre que tiengamos radios libres como Radio Topo u Radio Espiritrompa, astí seremos Tierra de barrenaus, O zaguer ibierno de l’alma y qui quiera y s’anime.
L’activismo organizau
Una d’as mas grans feblezas que tien agora la nuestra luenga ye no tener un activismo organizau, uniu y con capacidat de movilización. Las causas son variadas, embolicadas y ya en he charrau antes, asinas que no entraré en ixo.
Con ixe mal escenario, la buena noticia ye que poco mas puet fer lo gubierno pa acotolar-nos. Ye un problema que tenemos dende habe mas d’una decada y que en istos anyos de DGPL ni s’ha quiesto ni probablement s’hese puesto fer guaire por solucionar-lo. De feito, lo sectarismo d’o Director Cheneral cuento que ha afundau en las nuestras divisions internas como un factor mas d’os muitismos que i hai agora mesmo.
Diz, lo nuevo gubierno, que no i habrá un euro pa las asociacions de l’aragonés y lo catalán. En lo caso de Nogara, igual como atras organizacions, la nuestra dependencia institucional ye cuasi nula. Los nuestros ingresos proceden sobre tot de socias y alumnas, asinas que poco mal nos puet fer en ixe sentiu. Peno por atras asociacions, naixidas u creixidas en istos zaguers ueito anyos que sí que recibiban una parte muit important d’o suyo presupuesto d’ixas subvencions que agora dispareixen. Sisquiá puedan sobrevivir y continar con la suya importantisma fayena.
Lo futuro de l’aragonés.
No me quiero fer canso con un argumentario que he repetiu tantas vegadas que ya m’aburro mesmo d’escribir-lo, pero la clau pa que l’aragonés sobreviva ni ye ni ha d’estar en las institucions. L’administración no va a venir a salvar l’aragonés. Lo fará si las personas que lo fablamos y lo amamos le’n obligamos. Fa falta todas y cada una d’as ferramientas que existen en las luengas, en todas, pa la suya supervivencia. Hemos de desfender las conquistadas: academia, grafía, ensenyanza y mesmo la presencia en la televisión publica. Y hemos de reteixir – no me preguntez cómo porque no lo sé, tot y que bella ideya en tienga – lo ret asociativo y organizativo que fa anyos consiguió levar procesos como Chuntos por l’aragonés u la Coordinadora Aragón Trilingüe, que arroclaba a decenas d’organizacions y millars de personas por los dreitos y las luitas comuns de todas las que queremos que se reconoixca, dignifique y difunda la nuestra realidat trilingüe y los dreitos d’as personas que parlamos las nuestras luengas propias.
Toca no malfurriar tiempos en batallas perdidas, enfortir las organizacions de base, ixamplar l'activismo y la militancia y, con ixo feito, ya arribarán tiempos millors a on que podamos fer servir las institucions pa que en veras represienten la realidat d’o nuestro Aragón, tamién en lo lingüistico.
Diz, lo nuevo gubierno, que no i habrá un euro pa las asociacions de l’aragonés y lo catalán. En lo caso de Nogara, igual como atras organizacions, la nuestra dependencia institucional ye cuasi nula. Los nuestros ingresos proceden sobre tot de socias y alumnas, asinas que poco mal nos puet fer en ixe sentiu. Peno por atras asociacions, naixidas u creixidas en istos zaguers ueito anyos que sí que recibiban una parte muit important d’o suyo presupuesto d’ixas subvencions que agora dispareixen. Sisquiá puedan sobrevivir y continar con la suya importantisma fayena.
Lo futuro de l’aragonés.
No me quiero fer canso con un argumentario que he repetiu tantas vegadas que ya m’aburro mesmo d’escribir-lo, pero la clau pa que l’aragonés sobreviva ni ye ni ha d’estar en las institucions. L’administración no va a venir a salvar l’aragonés. Lo fará si las personas que lo fablamos y lo amamos le’n obligamos. Fa falta todas y cada una d’as ferramientas que existen en las luengas, en todas, pa la suya supervivencia. Hemos de desfender las conquistadas: academia, grafía, ensenyanza y mesmo la presencia en la televisión publica. Y hemos de reteixir – no me preguntez cómo porque no lo sé, tot y que bella ideya en tienga – lo ret asociativo y organizativo que fa anyos consiguió levar procesos como Chuntos por l’aragonés u la Coordinadora Aragón Trilingüe, que arroclaba a decenas d’organizacions y millars de personas por los dreitos y las luitas comuns de todas las que queremos que se reconoixca, dignifique y difunda la nuestra realidat trilingüe y los dreitos d’as personas que parlamos las nuestras luengas propias.
Toca no malfurriar tiempos en batallas perdidas, enfortir las organizacions de base, ixamplar l'activismo y la militancia y, con ixo feito, ya arribarán tiempos millors a on que podamos fer servir las institucions pa que en veras represienten la realidat d’o nuestro Aragón, tamién en lo lingüistico.
Suscribirse a:
Entradas (Atom)

