Mostrando entradas con la etiqueta Ebro. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Ebro. Mostrar todas las entradas

lunes, 31 de octubre de 2022

L'Ebro. Zaratober 31


Traviesando lo país de barra a barra, dividindo entre lo norte y lo sur, l’Ebro ye un d’os poco simbolos que consiguió unir-nos. Las menazas d’os trasvases de PSOE y PP nos levoron t’as carreras, nos facioron remerar la nuestra historia y planteyar-nos una rebelión y mesmo desobediencia colectiva. Los anyos d’ixas movilizacions estioron los zaguers que la rasmia aragonesa ocupaba las carreras y la vida publica dende las nuestras mas altas institucions dica lo zaguer guariche d’Aragón.

Talla tamién, lo nuestro Ebro, la ciudat en dos: la marguin dreita, a on que se construyó la urbe romana y se fue ixamplando ent’o sur, y la cucha, que en engaronar-se en cada creixida d’o riu, habió d’aguardar a que la tecnolochía u la inconsciencia, fesen posible poblar ixa parte. De cabo ta quan, las suyas auguas tornan a ocupar lo suyo espacio remerando-nos que i somos porque nos deixa estar-ie y que qualsequier día, si le agana, nos fa fuera.

L’Ebro va cambiando con las estacions. Vivir a lo suyo costau, traviesar-lo dos vegadas lo menos dos vegadas cad día, ye veyer como va evolucionando l’anyo: los bichos que i arriban y en marchan, lo puyar y baixar d’o suyo nivel, las boiras que se pretan d’hivierno y que te privan de veyer l’atra orilla, l’esclatiu d’a primavera con lo suyo surtir de plantas, flors, runners y pasiants, los pescataires, las piraguas, lo sirulos…

En las envueltas d’o trasvase aprendiemos a-saber-lo sobre lo funcionamiento d’un riu y pareixeba que empecipiabanos a entender que caleba respectar-los. Hue pareixemos haber-lo ixublidau, y seguimos sentindo terne que terne fateras sobre limpiar lo cauz, fer entibos y azutes sinsentiu, y toda mena de zancochos. Zaragoza ye la ciudat de l’Ebro. Aragón ye un país de rius que, quasi en la suya totalidat, i puntabocan. Por tot lo que ixo significa tanto a nivel medioambiental, como simbolico y identitario, ye bien important conoixer-lo, entender-lo y protecher-lo.

lunes, 16 de diciembre de 2019

De visita a un Ebro creixiu

Quan, en dias como istos, l’Ebro baixa creixiu, furo y amplo, fa goyo baixar a veyer-lo. Dende la seguridat d’a marguin dreita, a quantos metros d’altaria sobre las auguas, impresiona veyer lo río fendo-nos remerar que lo cauz ye suyo tot entero. Que cada metro que le hemos sacau ye nomás un ampre temporal que nos permite fer servir pero que, en qualsiquier momento, nos puet esfuizar-ne, que pa ixo la tierra ye suya.

Ahiere, como en tantas atras creixidas, baixemos a mirar-nos un d’os nuestros ríos. Lo mas sinyaler. Los patos iban espisguardaus, mirando nuevos puestos a on que estar-se pa aguardar la medolla que les chitan las chubiladas, en un inconscient exercicio de desobediencia civil debant d’as ordenanzas municipals que viedan alimentar a la fauna. Atras aus, manimenos, yeran bien tranquilas. Los pescairetz s’aprestaban a pasar una nueit mas, cada ún en lo suyo camal de l’arbol que levan quantos anyos fendo servir de dormider. Un bernat pescataire, posau un troz d’o camín royo que encara remaniba sobre lo nivel de l’augua, iba pescando lo que pillaba. Tant aprisa que si no yeras bien a la tisva nian parabas cuenta de que s’heba moviu. Y entre lo dormider de pescairetz y lo territorio de pesca d’o bernat, un garrapescaire gran y argüelloso, pareixeba cusirar tot lo río dende una branca que sobreceba de l’augua.

Admirau como siempre por los rapedos cambios que fa l’Ebro en istos diyas, me pensaba en cómo lo vivirían todas las anteriors civilizacions que pasoron por la ciudat. Sin la seguridat que nos dan las infraestructuras actuals. Talment, a la fin, tenesen menos miedo que no nusatras, en saber por la experiencia propia y por la d’as personas mas grans d’a ciudat, dica a on arribarían las auguas. Encara que no tenesen las debantditas infraestructuras, probablement tampoco no las aprecisasen, en no haber estau tant ababols de construyir en puestos que sabeban que, de cabo ta quan, s’engaronaban.

No ye l’Ebro lo solo río que he visto creixer en la mia vida, afortunadament. Y en atros cabos, he visto arrigachuelos que, de rapiconté, esdeveniban un flumen d’augua que arramplaba con tot. Ye imposible no sentir miedo debant de fenomenos asinas, que te recuerdan la febleza propia y la frachilidat d’as nuestras bambosas construccions.

Manimenos bi ha una polideza salvache en veyer lo río asinas, desafiando a qui preba de domesticar la tierra en cuenta de aprender a convivir con ella. Dragaus, paretz, azutes y demás costodias no son que nyapas pa pareixer que se meten solucions a los problemas de qui vive cerca - u adintro - d’o cauz. La chestión fluvial ye atra d’ixas cosas que no se pueden solucionar a pur de cimento.

Muitos d’istos afers - lo funcionamiento d’o río, lo tresoro de vida que i aculle, la (in)utilidat d’as infraestructuras - no me las amostroron de mas choven. He habiu d’aprender-las dimpués, y gracias en buena parte a la chent que ha invertiu parte d’o suyo tiempo en ensenyar-me-las. En la ciudat d’a Expo de l’augua y en lo país de rios que ye Aragón, habríanos de tener muito mas conoiximiento sobre lo tema, y no recurrir de manera acritica a la cantidat de topicos desinformaus que se puet sentir en los partes y rufiertas d’os medios. Recursos educativos, n’i hai a trompicuesco, y nomás cal investigar bell poquet pa trobar-los. Conoixer los ríos ye conoixer una d’as partes mas importants d’o país, obligación pa qualsiquier que diga amar Aragón y lo suyo paisache y una buenisma manera de disfrutar mas d’o nuestro entorno.

miércoles, 11 de junio de 2008

Gambadiando

Cuan o tiempo libre ye más que un luxo, una simpla gambada en bizi por as riberas zaragozanas d'a Uerba y l'Ebro, parix (y en ye) millor que un biache ta Paris. Y asinas pasó fa bels diyas, un poquet antis d'a crexida gran que tenió l'Ebro, pero cuan ya se uloraba. Parix que a Pai (Ebro) isto d'a Expo y d'os trabases enta Barcelona no l'han feito mica goyo y preba d'imbiar-los a muyir fardachos. Con bella cosa d'esito, cal dizir... Pos ya ha conseguiu que no bi aiga minitrasbase y que no se faiga a cosa ixa que quereban fer ta enguerar a Expo.


Encara que isto no ye un fotolog, ni preba d'estar-ne, ni yo soi fotografo, ni prebo d'estar-ne, contino pencho bellas fotos, que tiré ixe diya y que me parixen, a lo menos, curiosas. (Si bi punchaz, se fan más grans)




miércoles, 22 de agosto de 2007

Que zancocho!

Toz os maitins tiengo a suerte u a desgrazia de beyer l’Ebro en a parti que ba dende o Puen de Fierro dica o Puen de Santiago y, de cabo cuan, dica o Puen de l’Almozara. Y toz os diyas m’aturo en dos u tres partis a beyer a esferra que nos son fendo. No soi l’unico que se i atura pos gosa estar a rebutir de chen mirando-se as obras. Encara que cuento que cuasi toz son yayos que lo fan más que más por curiosidat. Como ixos que salen en Vaya Comunidad fendo lo de Vay(ll)a Expo!.


Que a Expo ye un malfurrie de diners, una mentira a ran ecolochico y todas ixas cosetas yera esclatero ta muitos, pero creigo que ye agora, de berano, cuan se ye fendo bistero l’estricallo que le ban a fer a o pobrichón pai nuestro que ye l’Ebro. Y os fillos suyos cuasi sin tartir. Bellas asoziazions, cuasi todas ecolochistas, tenión prou rasmia ta fer bella mena de acampada baxo una d’as arcadas d’o Puen de Piedra con poco esito, como tot lo que se fa que cuestiona bella mica la lochica d’a Expo. Tot bale si ye ta la Expo. Si maitin dezisen que cal esboldregar o Pilar u la Seu (ta la Expo, ye de dar) tampoco no creigo que protestasenos que os cuatro de siempre.



CHA s’ha chuniu a las manifestazions dimpués de aber refirmau atras barbaridaz y, como ye normal, tampoco no tenió guaire refirme d’a soziedat. Nos han pillau de bacanzas y en un Aragón y una Zaragoza chusmesa a tot con tal de que a Expo siga bien polida y bienga asabelo chen a beyer as suyas orteradas.



A reyalidat fabla sola. No cal que dengún faiga pasquins y los esparda en a Plaza Espagna. Si no tenez a suerte u a desgrazia como yo de beyer l’Ebro toz os diyas, fez a fabor de amanar-tos-ie bel diya y beyer lo que i son fendo con os güellos buestros. Talmén nos bague de aturar ista borrumbada que nos son fendo. Talmén no. Lo que no podemos ye quedar-nos en casa sin tartir. Os fillos nuestros no lo pagarán. Lo pagaremos nusatros dreitamén.

lunes, 9 de abril de 2007

A bida a unatra belozidat

He prebau cuasi toz os meyos de transporte urbano, publicos y pribaus. He feito serbir l’auto mientres cuasi toda la mía carrera, que “estudiaba” en o bico de l’ACTUR. Ta puyar-ie de cabo cuan y ta cuasi toda la resta de puestos siempre he emplegau a nuestra quiesta linea roya de pudorencos autobuses. Y, prou que he peteniau Zaragoza por toz os cabos. Fueras d’a moto, que nunca no he menau – bueno una begada, pero millor no remerar-lo – ya sabeba como funzionaban os tres meyos prinzipals de bella cosa tan fazil, y de bez tan difizil, como ye mober-se d’un puesto t’atro.

Fueras d’uno que ye sobre o que quiero charrar güe: a bizi. En independizar-me – u cuasi – y prenzipiar a treballar – con achuste y diners, s’entiende – pensé que amenistaba bel meyo de tranporte fazil d’alparcar, que pribase as tan inquestas entrascadas, que no ese d’asperar mientres oras baxo a plebia, an que no ese de ulorar as aletas de dengún y, si antimás yera ecolochico, millor ta toz…

Ye esclatero que ixo nomás podeba estar que una bizi. Dende allora la foi serbir de contino y m’he trobau con toda una nueba ripa de sensazions, con unatra Zaragoza, bista dende unatra ambiesta, bista a diferén belozidat. As partis negatibas, as conoxidas por cualsiquier que aiga pillau una bizi por A Inmortal – y me pienso que por cualsiquier atra ziudat d’ista grandaria - : os autos que te fan beyer a craba roya, os chiflius continos malas que te ficas en o meyo d’un carril, os foraus por tierra, as costeras, o fumo d’os buses…Pero l’atro costau, o positibo, torna ixo en fateretas.

En cualsiquier puesto puez aturar y fer una güellada por o bico an que yes. Nunca no ebas parau cuenta d’ixe poliu edifizio u d’ixe parque nuebo que han feito fa poco. Istos diyas que l’Ebro baxaba os mayencos ¿abrilencos? -que tamién me fazión beyer a craba roya, pero en Taust – feba firme goyo cruzar os puens y aturar en a metat a beyer-lo tan crexiu y goyoso. A penar d’a costereta, pasar o puen de Piedra dende a marguin cucha fa una bista d’o Pilar amanando-se enta tú bien pincha. En zaguerías, ta qui, como yo, nunca no fa esporte, ye una traza de tornar a fer-ne cabidando tiempo y diners. Agora lo que me cal, ye prenzipiar a fer-la serbir t’atrás cosas que no sigan ir t’o treballo. Recicleta organizó fa poco unas cursas por Zaragoza con un taller d’apaño de bizis que m’ese feito goyo ir. O conzello, tamién de conchunta con Recicleta, ye organizando t’os meses d’Abril, Mayo y Chunio cursas culturals en bizi por bicos zaragozanos u d’os lugars d’arredol. Aspero que astí nos beigamos.