Mostrando entradas con la etiqueta viache. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta viache. Mostrar todas las entradas

jueves, 12 de agosto de 2021

Euskoaventura ciclista. Cap. 2. Iruña - Lizarra

Lo viache empecipia con la visita en Iruña a la mía prima. Cal que nos desayunemos firme, que tenemos la enchaquia d’a pedalada que nos hemos de foter. Aproveitamos los escusaus d’o furno a on que nos femos lo café pa cambiar-nos y, un ratet dimpués, tiramos por la carretera secundaria (la N-1110) que nos enfila enta Obanos. Puyamos buena parte d’o puerto de El Perdón. Alto i hai un esbarre que nos i levaría. Seis kilometros mas de puyada. Pasamos y tiramos costera t’abaixo, que no se nos i ha perdiu cosa.

En Obanos, a on que nos aguardan una parella d’amigas pa fer vermut, empecipia tot lo chiringuito d’o Camín de Sant Chaime. Ye bien anunciau dende la entrada t’o lugar con un mural que nos charrar tamién d’a leyenda local: lo misterio d’Obanos. La primer Vía Verda que imos a fer empecipia en Lizarra, asinas que aproveitamos ixe camín pa ir ent’alla. Si ye feito pa bicis, no pas pa las nuestras. Terne que terne nos ne pasan d’ixas electricas de montanya que fan agora y pareixe que puyen solas. Sin mochilas ni alforchas ni costodias, porque a muitos les ne levan d’un alberde t’atro, interpresas que s’adedican a ixo. En qualque costera nos toca de baixar-nos d’a bici y empentar. Lo sobo, con firme sol, pa forro de bota, nos va escamallando, pero a la fin arribamos a Lizarra. Levabanos ideya de dormir, siempre que podesenos, por tierra en qualsequier puesto, pero la cansera nos fa intresar-nos por los pres d’os alberdes de pelegrins. Lo lugar ye a rebutir. Tasament queda bella cambra y valen buenas perras. Por un poquet menos nos ne deixan compartindo-ne con mas chent. En atras circumstancias ni l'hesenos dubdau, pero con la pasa no nos imos a estar alentando l’aire d’otri toda la nueit.

Quan ya hebanos decidiu de dormir en un parque, que mesmo i hebanos trobau un puesto curiosico pa chitar-nos, y yeranos fendo-nos un hordio, nos plega un mensache d’una amiga. Ha visto l’estau de WhatsApp de Arale. “Sotz por la mía tierra, no? Ya m’avisaretz si pasatz por Lizarra”. Ni nos n’alcordabanos, de que yera d’astí. D’atra man, levaba tiempo vivindo difuera, asinas que ye toda una sorpresa. “Aquí somos, en una terraza d’o parque X”, le respondemos, y pocos minutos dimpués amaneixe por astí, con un riso en la cara y la ufierta d’acullir-nos ixa nueit en casa suya. Ye organizando unas chornadas LGTB asinas que en ixe momento ye aqueferada con una prochección que fan, pero quedamos en que acabe pa chuntar-nos.

Por lo camín nos va contando tot lo que fan en las debantditas chornadas, toda la chent que ye embrecada en ixas luitas en lo lugar. Deixamos las cosas en casa suya y nos convida a acompanyar-la. En un callizo son fendo un nuevo mural. N’i hai qualcuns ya pintaus, de diferents tematicas, y una buena colla de chent treballando en ixe nuevo. Bieras, una mica de birolla y mosiqueta tranquilica pa completar una nueit de charrutiar y reivindicar.

“Fa tiempos que no pintamos un mural. T’alcuerdas d’ixe que faciemos por l’ACTUR? Y d’o zapatista?” Femos alcordanza de quantos murals, propios y allenos, que han decorau las carreras zaragozanas. Bella luita, como la LGTB, ye común. Belatra, como la que reinvidica una Navarra soberana, fa tiempo que no se’n siente guaire por la ciudat nuestra. La lingüistica, aquí ye chiqueta y marguinal. Allí perfectament asumida, con los cartels d’a resta de luitas en las dos luengas. 

Nos apuntamos Lizarra y bell atro lugar por a on que hemos pasau, pa tornar-ie bell día, con mas tiempo y ganas de fer turismo. Ya cal chitar-nos, que a l’atro día empecipiamos la Vía Verda d’o Ferrocarril Vasco-Navarro.

jueves, 27 de agosto de 2020

Peniscola: castiello, turismo, taladros y series

Tenebanos cosas a celebrar, lo cabo de semana libre y firmes ganas de placha. Asinas que decidiemos d’ir ta Peniscola bell par de nueitz. Un puesto que m’aganaba de veyer dende feba tiempo. Entre atras razons, quasi ye obligau de charrar un video que vide en una d’as nuestras visitas t’o Castiello de Monzón, a on que parlaban d’iste lugar, lo suyo castiello y la relación que totz dos tenioron en estar templarios. Lo balanz d’o cabo de semana ye mas que positivo, encara que bi habió bellla cosa mas que millorable.

En plegar-ie lo viernes, dende la placha a on que nos faciemos la primer capuzadeta, me quedé bien enarcau con lo contraste que teneba en poco espacio. D’una man, a lo fundo se veyeba la silueta d’o castiello y la parte viella d’o lugar. Toda una postal repolida. D’atra, dezaga de nusatras y a lo nuestro redol, un urbanismo pleno de casas y hotels feitos a la guingorria, sin garra criterio estetico. Probablement sin garra criterio de garra mena.

Lo sabado lo pasemos quasi de tot visitando la parte historica. Lo castiello, igual como lo de Monzón, ye d’ixos puestos a on que se puet charrar de qualsequier cosa. Que tienen tantisma historia que por muito que te’n recuenten sientes que te’n yes perdendo la metat. En entrar-ie un panel ilustraba los momentos historicos mas importants. Me trucó l’atención que, una vegada mas, la Guerra de Sucesión no i amaneixeba. De Felipe II se pasaba dreitament t’a Guerra d’o francés. Como zaguer acontecimiento yera l’arribada d’o turismo. Ya adintro sí que se nombraba lo papel d’o castiello en la debantdita guerra refirmando a Felipe V, y patindo un sitio d’os austracistas que dimpués le valió qualque titol a la ciudat. En Aragón siempre trobo a faltar referencias a la Guerra de Sucesión en museus y panels interpretativos. No sé si en lo País Valenciano tamién tendrán ixe problema u ye simplament que qui lo fació lo consideró d’importancia menor.

La parte mas important d’a suya historia ye sin dubda en la Edat Meya, a on que empecipió como Castiello templario a la fin d’o sieglo XIII. Dimpués, en lo sieglo XV i vivió lo Papa Luna qui lo fació servir como siede papal. La visita, bien barata y que incluye la entrada a lo Parque d’artillería, ye d’ixas que te i puetz quedar tot lo rato que quieras, disfrutando de toda la historia que transmite cada parte d’edificio y tamién d’o paisache que s’alufra.

La resta d’a parte viella ye un nuclio bien bonico, perfecto pa pasar un día de gambadetas por las suyas carreras. Entre atros “anyadius” a las valors historicas y de paisache, Peniscola ha apostau por bambiar-se d’estar scenario cinematografico y televisivo. Entre atras produccions, de Chuego de tronos. No cal que explique la mía pasión por la serie y los libros, asinas que estar-me por las carreras d’o que estió Meereen me pareixió tot un luxo. En lo castiello, una moza que iba fendo stories nos preguntó por las ubicacions que heba feito servir la serie sin saber, ni ella ni nusatras, que toda la grabación s’heba feito difuera d’o castiello. Salibanos d’una d’as cambras y, quan le diciemos que adintro no bi heba cosa de Chuego de Tronos, se chiró y marchó, perdendo-se una sala repolida. Barrunto que, con tot y con ixo, le hese teniu igual. Talment no yera conscient de todas las historias que bi heba habiu entre ixos muros, tant increyibles u mas, que las recontadas en la serie de Benioff y Weiss. U sí, y se la bufaba, quemisió.

La sola parte negativa d’o viache, u simplament curiosa, vinió de man d’o Camping Eden, a on que dormiemos. Lo camping ye caro. Bien caro. Pero la improvisación y l’alegría d’as nuestras celebracions nos facioron permitir-nos-lo. Por ixe pre, y por qualsequier atro, una asperaría trobar-se un buen puesto a on que meter la tienda y pasar la nueit. I pleguemos con la nuestra tiendeta y nos asignoron parcela. Empecipiemos a montar-la y la tierra pareixeba dura. Masa dura. Y tanto. Como que yera formigón. Bien se vale que los vecins, en veyer lo sobo que nos yeranos fotendo, nos n’avisoron. “Cal clavar-la fendo foraus con un taladro pa las piquetas” nos dicioron entre que febanos uellos. Marchemos t’a recepción y asinas yera. “He ixuplidau decir-tos-lo”, nos dició la moza que atendeba en una frase que cuento que habrá repetiu quantas vegadas en iste verano. Ya s’heba feito tarde pa mirar belatro puesto, asinas que nos carguemos de huembros y tornemos t’a parcela a fer de bricomaniacos. La sola cosa que chustificaría lo pre, y tampoco, ye que yera a dos minutos d’a placha. Las nuestras experiencias en los campings de costa mediterrania no son precisament buenas, pero lo d’iste estió surrealista. Un simple aviso en la web, u en recepción antes d’empecipiar a montar, sería lo minimo que caldría. Rai, que sigan asinas totz los problemas que tiengamos en la nuestra vida. 

Por tot lo momento vital que nos pilló, iste viache no lo ixuplidaremos nunca. Pero tamién por conoixer un lugar repincho, con a-saber-la historia y puestos rebonicos cada quatre pasos. Peniscola ye un destin bien recomendable, tot y que cal mirar bien l’aloix antes d’ir-ie. U levar-se un billabarquín por si un caso.

lunes, 11 de noviembre de 2019

Viache ta Mostar y 40 anyos d'Aviador DRO. Tierra de barrenaus 6x05

En lo primer programa de noviembre, empecipiamos con una miqueta de road movie. Un viache d'ixos que pa yo, que tiengo menos mundo que los personaches de Paco Martínez Soria, son de tot fascinants. Mario nos parlará d'a suya experiencia fendo 6000 kilometros en furgoneta, con la suya parella y un borche, dende Zaragoza dica Mostar, traviesando buena parte d'Europa. Conoixeremos bella particularidat de Croacia y Bosnia, con la envista d'una persona que i estió fa 15 anyos y que ha puesto comprobar totz los cambios que bi ha habiu en iste tiempo.



Lo segundo gran tema d'o programa ye centrau en Aviador DRO, una banda que en 2019 ye celebrando los suyos 40 anyos en activo. Dende que empecipioron en 1979 han viviu cosas arrienda. Sin aturar ni un solo momento y siempre preixinando nuevas cosas a fer. Lo aniversario ha serviu d'enchaquia pa publicar un sobrebuen libro que recomiendo a-saber-lo, mesmo pa qui no conoixcatz guaire la banda: Anarquía científica: La fascinante revolución tecno del Aviador DRO. Antimás, son fendo una chira que pasó por Zaragoza iste 4 d'octubre a on que sonoron muitos d'os suyos temas mas sinyalers y que deixó a tot lo publico que i yeranos una sensación sobrebuena.  Puetz veyer bell momento d'o concierto en lo video que pencho abaixo.

En la parte mosical, tos proposo la segunda canción Lololo, d'una colla que en tien quantas. Y prou que sí, cal charrar d'o fenomeno mosical d'as zaguers semanas. Si vives en una espluca y encara no t'has enterau d'o disco de reggaeton en aragonés cheso, tendrás la oportunidat de sentir lo suyo temazo "Chomeca con mí". ¿Prestas pa un nuevo programa en aragonés muggle?


jueves, 1 de agosto de 2019

Viachando por la Sarra d'Algarbe

Que pa desfender lo país cal conoixer-lo ye una maxima que levo prebando de practicar dende que tenié autonomía pa viachar t'a on que querese. Ixa convicción m'ha levau por muitos lugars d'Aragón pa mirar d'entender bien lo territorio y disfrutar de toda la suya polideza. Me queda en la mia achenda bell puesto bien sinyalero, ye verdat, pero creigo que tiengo un conoiximiento prou fundo d'a nuestra tierra. Asinas que agradeixco prou trobar-me sorpresas como lo puesto que conoixié fa bell dia: l'Algarbe.

Lo municipio de Terrient ye en lo cabo sur d'o país, en la comarca d'a Sarra d'Albarrazín. Bien cerqueta d'o lugar ye lo camping Algarbe, a on que nos estiemos lo cabo de semana, y una ampla aria recreativa que ye una choyeta. Se troba a mas de 1400 metros d'altaria - no ixuplidetz la chaqueta ni en lo verano mas rusient - y se tracta d'una graniza pineta. Dende lo camping se puet fer qualques cursas. Una d'ellas, ta l'Alto de l'Algarbe, a quasi 1600 metros.

Rodiando lo camping tenemos mont pa aburrir. Qualsiquier persona, independientement d'a suya forma fisica, puet fer-se una bonica gambadeta por toda ixa parte. Un aria a on que, mesmo con lo camping a rebutir, puetz gronxiar-te con lo silencio que nomás los paixariquetz tienen permiso pa crebar. Pa fer un bocau, antimás de bell bar restaurant, bi ha zona pa fer barbacoa y si la cachimalla no tien prou con tot lo campo que tienen pa correr, i tienen un parque con bandiadors y estructuras d'ixas de fierros que cada vegada son de pior trobar y que tantas buenas horas dioron a la mia cheneración quan yeranos crias.

La redolada ofreix posibilidatz arrienda. Culturalment, ye a tocar d'Albarrazín, sin dubda un d'os lugars mas polius d'Aragón y tien firme riqueza arqueolochica dende las pinturas rupestres dica lo rastro fisico que i deixó la Guerra Civil. Zoolochimanet, en las radidas 48 horas que i pasé, podie veyer una ripa de variedatz de blincamonts y paixarelas, antiparte de muixons a embute: pinzans, codalbetz, falcillas, verderolicos... Lo pin ye lo rei d'un paisache a on que tamién se puet disfrutar d'una cheolochia d'ixa que siempre me fa pensar que malfurrié las horas que pasé sin fer ni puto caso a la profe que me la dió en Secundaria.

L'Algarbe me ha feito recordar que siempre me queda país por conoixer, por muito que haiga peteniau. Regular que i tornaré, con mas tiempo, ta ixa redolada que tant ixuplidada tenemos a sobén las de Tierra Plana y que tantos tresoros amaga. ¡Ah, y pa forro de bota, se i chuga a morra!




lunes, 19 de noviembre de 2018

Viaches d'estrela a estrela. Tierra de barrenaus 5x03

Fer un programa de radio en aragonés, encara que siga mensual, ye a soben bien dificil. Sobre tot quan, como toda la resta d'o que foi, lo fas como voluntariau, en lo tiempo libre y habendo de meter perras. Asinas que arribar a cinquanta programas yera qualcosa que nian me planteyaba quan empecipié en istas historias.

S'encertó que iste cinquanteno programa s'emitiría en lo ueiteno D'estrela a estrela, una chornada a on que toda la programación de Radio Topo se fa en las luengas propias d'Aragón: aragonés y catalán. Asinas que decidié de fer un programa-vermut, con belunas d'as personas que mas quiero, y que mas vegadas han pasau por lo programa. Y decidié tamién de fer-lo old-style: gravau en una vegada y emitiu en directo. Cosa que, como podretz comprebar en que lo sintatz, no i soi mica feito. 



Faltaba lo tema. Tiengo bien poco mundo. Nunca no he saliu d'Europa, y ni sisquiá adintro d'o continent soi estau guaire luent. Asinas que todas las historias de viaches m'encantan. Afortunadament, las debantditas amigas sí que han visto prou mundo y beluna d'as cosas que i vivioron nian hemos teniu tiempo de comentar-las. ¡Qué millor, pues, que fer-lo en antena!

Asinas que durant dos horetas estiemos compartindo experiencias viacheras: Chapón, Escocia, Mexico, Francia... y belatro puesto. Sin guion, sin guaire orden, sin tirar de recomendacions u las cronicas viacheras d'os blogs d'ista tematica. Nomas cinco amigos charrando d'os puestos que han visitau. Como ye costumbre, con muitas risas, gromas, y bella biereta de mas en la zaguer parte. 

Dimpués d'o programa, los asistents y bella atra amiga m'asperaban pa seguir lo vermut y dar-me una gran sorpresa, celebrando istas cinquanta emisions y regalando-me un poster feito por lo granizo Xcar, que podetz veyer en iste mesmo post. Las siguients cinquanta emisions van por todas ellas y por la chent que disfrutatz d'o programa, que me lo transmititz y que fetz que tot isto contine tenendo sentiu.


jueves, 22 de septiembre de 2016

Ye viachar y leyer sobrevalurau?

JPC teneba un chornal normalet. A suya parella en teneba uno millor. A casa la heban mercada quan lo mercau yera más baixo, asinas que de diners, andaban bien. Totz os veranos se feban un viache. Un d'os buenos. D'ixos de estar-te bella quincena en Alemanya, u Francia, u Holanda. D'hotel y restaurant. Tamién le feba goyo de leyer. Cada best-seller que saliba, pasaba a escape por as suyas mans, previa recomendación d'a interpresa librera. Yera una persona de gran cultura, u con una ment ubierta a la variedat y a o "cosmopolitismo"? No pas.

Dica fa no tanto, leyer y viachar yera de ricas. Cal recordar que muitas d'as nuestras lolas yeran practicament analfabetas. U que dica os anyos 80-90, o solo viache que se permitiba a mayoría d'a chent yeran t'a vendema u t'as factorias alemanas. Agora, os libros se venden en as bencineras a 5 euros, y por quatre perras te fas un viache express ta Londra. Ye verdat que o viachar en zagueras s'ha meso más embolicau, pero con tot y con ixo, muita pocha bien humilde se permite cada dos u tres anyos un tour por bell cabo europeu.

Ye agora quan comprendemos que a cultura no dentra automaticament leyendo u viachando. Os libros y os viaches, por mitificaus que sigan, no dan per sé un nivel intelectual superior. Cal atra cosa. Cal saber interpretar lo que se leye y lo que se viye en os viaches. Cal tener a ment ubierta a la experiencia que se vive y tener as ferramientas pa entender-la. Sino, os libros se quedan en historietas y os viaches en un zarpau de fotos que amostrar a la vecina.

Quan chilamos, en as manis por os dreitos animals, ixo de "Taurino, leye-te un libro", ye qualcosa que puet estar graciosa y incheniosa, pero no queda que en un lema. Cuento que a mayoría d'os taurinos no son guaire de leyer. Pero bi'n ha, y no pocos, de bien "intelectuals". Todas conoixemos a chent que leye arrienda y que, manimenos, son uns cazurros que pa qué, u que son partidarias de cosas que nos pareixen barbaridatz.

As independentistas nos hemos de sentir periodicament ixo de "o nacionalismo se cura viachando". Como si estase una malotía, pa prencipiar. Cal decir que no me considero nacionalista (sí independentista, que ye diferent), pero entro en lo que, qui lo diz, considera "nacionalista". Quan analizo as radices d'as mias ideyas tocants a la identidat nacional mia, siempre foi alcordanza d'un viache que facié con 17 anyos ta Irlanda, acompanyau por vascas a brozuecos. Astí conoixié atras luengas y atras sensibilidatz nacionals que dica alavez no en sabeba cosa. A resta de viaches que he iu fendo en as anyadas que vinioron dimpués no facioron que reafirmar-me en as mias ideyas. D'atra man, a envista nacional banalment espanyola de JPC, tampoco no cambió ni brenca ni meya en os suyos trachectos por Europa.

Regular que lo que feba JPC ye millor que no leyer cosa ni viachar mica. Pero no creigamos que o simple feito de leyer y viachar da automaticament cultura u apertura mental. Pa ixo cal atras cosas de pior aconseguir

jueves, 11 de agosto de 2016

O viache d'estudios de 8º. Historias d'un cole de mosens VI

Sin dubda, de todas as historias que recuento de Coras, con la que más flipa la chent ye quan les charro d'o mio viache d'estudios de 8eno d'EChB. Conceptos como diversión u mesmo aprendizache, son de mal asumir t'os mosens, por lo que podié comprobar mientres aquells ueito anyos y, sobre tot, en iste viache. Atra cosa que me i quedó clara estió que a relación entre a ilesia catolica y a dictadura franquista continó muito dimpués d'a muerte d'o dictador y d'o cambio de rechimen,

Por motivos que no cal comentar aquí, yo no heba viachau guaire. A mia vida en 8eno d'EChB heba transcurriu quasi de tot entre Zaragoza y a casa que tenebanos en Cambrils, an que pasabanos buena parte de l'estiu. Nomás bell viache ta Chaca u Candanchu d'hibierno y bella curseta más. Asinas que en ixas envueltas no heba visto guaire mundo, y m'aganaba a-saber-lo deixar bell diya la mia ciudat. Antimás, como ye lochico en ixas edatz, m'ilusionaba prou no tener a la familia cusirando-me. O viache de cabo de curso s'acercaba y me feba buenas alufras.

O viache, nos heban dito que ibanos ta Madrit. Que no ye Cancún. Sisquiá Salou, que ye lo que quiers con 13 anyos. Pero m'importaba igual porque t'a part d'alavez yo no i yera estau nunca y quereba conoixer-lo. Ya preixinaba que guaire borina no bi'n habría, pero no m'asperaba trobar-me con aquello. O primer puesto que fuemos estió o "Valle de los caídos". Lochicament no nos estioron charrando d'os presos politicos que lo facioron, ni d'a represión franquista, ni d'os muertos, ni cosa. Nomás viyer ixa "choya arquitectonica". Mesmo un companyer de clase, que ya prencipiaba a chuntar-se con nazis, levó un camatón de flors t'a fuesa de Franco.

De nueitz, dormibanos en unas cambras granizas que teneban os Coras por Madrit. Dimpués d'un diya de aburrimiento total, pues o Valle de los caidos, antimás de faixista ye un puto catenazo, nos hese feito firme goyo de poder chugar bell rato u lo menos, estar-nos de capazo dica las mil. Pero lo mosen que nos tocó a nusatros yera un viello con horario de gallina. Asinas que nos chitabanos antes d'o que lo febanos en casa. Prou que prebabanos de blincar-nos ixe toque de queda y as cursas de nueitz ta fer bella trazonada estioron una constant. Os coles de mosens, atra cosa no tendrán, pero te fan aprender a fer-te o pre ta blincar-te todas as suyas normas absurdas.

A l'atro diya fuemos t'o Museu d'o Prado. Quasi lo millor de tot lo viache y regular que a sola cosa educativa que faciemos. A pintura no ye precisament l'arte que más goyo me fa y, con tretze anyos muito menos, asinas que no sabié fer-le aprecio a lo que teneba debant d'os mios uellos. Nos i fotiemos firme rato y, encara que a la fin rematabanos aburrius de tot, a fe que bella cosa buena nos ne levemos.

Dimpués fuemos ta Toledo. A yo me pareixió repoliu. Murallas, carreras medievals, ... A yo que no conoixeba ni Lobarre, ixo se me feba un castiello d'os clics en escala 1:1. Yera encantau de tot. Os zagals, en ixe anyo, chugabanos muito con as "mariposas", ixas navallas que o mango se dividiba en dos y que o rafe se quitaba y s'amagaba fendo un cenyo con a man. Qui no en teneba, porque en casa no le deixaban, sabeba maniar-la perfectament, pues nos estabanos meyo recreu aprendendo a fer-las servir. Toledo yera un paradiso ta nusatros y recorrebanos as botigas en busca de nuevas navallas, y viyendo con uellos laminers toda ixa ripa d'espadas en un tiempo an que lo d'os mercaus medievals no yera tant cutiano como agora.

M'hese feito goyo de viyer un rato más ixa ciudat, pero hebanos d'ixopar-ne porque nos iban a recontar una historia de valor, fe y prencipios morals. Un rato dimpués yeranos en l'Alcazar de Toledo. Por si bella lectora no lo sabe, mientres a Guerra Civil espanyola, l'Alcazar estió sitiau por as tropas republicanas. A leyenda diz que l'exercito heba preso a o fillo d'o militar a o mando de l'alcazar, o Coronel Moscardó. Le gritoron por telefono y diz que a conversa estió a siguient:


Son vustés responsables d'os crimens y de tot lo que ye pasando en Toledo, y le doi un plazo de diez minutos ta que faiga reblar l'Alcazar, y de no fer-lo fusilaré a lo fillo suyo Luis que lo tiengo aqui a lo mio costau.
Coronel Moscardó: ¡Lo creigo!
Chefe de milicias: Y ta que veigas que ye verdat, agora se mete a l'aparato
Luis Moscardó Guzmán: ¡Papa!
Coronel Moscardó: ¿Que tal, fillo mio?
Luis Moscardó Guzmán: Nada, que diz que me van a fusilar si l'Alcázar no rebla, pero no te'n faigas por yo.
Coronel Moscardó: Si ye cierto encomienda l'alma tuya a Dios, da un entalto a Cristo Rey y a Espanya y será un heroi que muere por ella. ¡Adios, fillo mio, un beso muit fuerte!
Luis Moscardó Guzmán: ¡Adiós, papa, un beso muit fuerte!
Torna a pillar l'aparato Candido Cabello
Coronel Moscardó: Puet escusar-se o plazo que m'ha dau y fusilar a o mio fillo. L'Alcazar no reblará nunca.
Isto lo sentibanos en a sala an que se suposa que pasó, con una interpretación gravada en audio. Ninos de 13 anyos presenciando una pura apolochía d'o franquismo. En rematar, una gambadeta por un museu militar feba "o completo". 

En ixas envueltas no yera de tot conscient de lo que yeran prebando de fer-nos. De tot lo que significaba en realidat lo que i hebanos visto. Simplament me'n torné ta casa con a sensación d'haber perdiu a oportunidat de fer un viache an que podese haber pasau ratos sobrebuenos con os mios amigos y haber conoixiu cosas intresants.

¿Se podeba fer un viache menos educativo? Ye dificil. Cuento que tanto os mosens que programoron ixe viache, como a mayoría d'os pais y mais que consintioron de ninviar a la suya cachimalla ta ixe FrancoTour, son d'os que s'alticaman porque l'asignatura de "Educación t'a ciudadanía" ye adoctrinar. U mesmo t'esfenderán que os coles catolicos "educan en valors". Con razón, porque en ixe viache yo aprendié muito sobre valors. Concretament sobre as valors d'o faixismo.

martes, 9 de febrero de 2016

De viache por Mataró y Barcelona

Como cada vegada que se nos chuntan tres diyas de fiesta a l’arreu, iste puent de Sant Valer yera ideyal ta fer bell viache chiquet. Quan no tiengo un destino claro, lo que foi ye mirar a on toca beluna d’as collas que no gosan de pasar por Aragón y asinas, de vez que viacho, me veigo un buen concierto. En ista ocasión, y con a enchaquia d’o cabo d’anyo d’Arale, decidiemos de marchar ta Mataró, an que se celebraba o 16eno cabo d’anyo d’a discoteca clap con dos conciertos de Els Catarres y Zoo con EAM. Como de cutio, o tiempo nos cundió ta fer muitas más cosas.


O primer diya marchemos dreitos ta Barcelona. Ya dende feba tiempo quereba visitar o conoixiu como “Triangulo friki” y ista yera una oportunidat sobre buena. Ye una zona d’a ciudat an que se chunta un amiro de botigas frikis. Chuegos de cartas, de mesa, literatura de fantasía y sci-fi, comics, manga, …. tot en muit poco espacio. A grandaria de Norma u de Gigamesh nos deixó sin sangre en a pocha. Y con ixa impresión perén de que te caldría muitismo más tiempo y diners ta poder leyer y disfrutar tot lo que quiers. Bien intresant ye o fundo de novelas de sciencia ficción que tienen en Gigamesh. Belunas d’ellas de mal trobar. Encara que bella botiga ya ha zarrau dende que s’escribió l’articlo que nos feba de guida, a mayoría continan ubiertas y con muit buena salut. Con tot y con ixo, no faciemos guaire chirgo dica que, cosas que pasan, entremos en una botiga d’escambio an que me trobé con toda la colección de Xtreme X-Men por nomás 30 euros en buen estau. Una choyeta que soi leyendo con firme anglucia. A tarde la rematemos en Play, un bar friki an que tienen un almario pleno de chuegos frikis que t’ampran ta que chugues. Tamién i tienen carta de bieras y o puesto ye bien pincho, asinas que ye más que recomendable ta rematar-ie a tuya tarde de compras.


O sabado tornemos ta Barcelona a viyer El Born. Baixo l’edificio d’un mercau tipico de l’arquitectura de fierro, bi ha tot un chacimiento d’a Barcelona d’o sieglo XVIII. Ixe espacio, antimás d’amostrar o trazau d’a ciudat en ixas envueltas, en un estau de conservación bien bueno, s’ha aprofitau ta acullir exposicions. En viyemos dos. La una, sobre a Catalunya d’alavez, a traviés d’os vaixiellos, chuegos, ferramientas, etc.. que troboron en a enrona que bi heba. L’atra, titolada, "Fins a aconseguir-ho! El setge de 1714", charraba d’a guerra de Sucesión y, sobre tot, d’o sitio de Barcelona y d’a batalla de l’Once de setiembre. Una exposición que, como tantas atras vegadas, me fació tener ixa sana envidia d’o pueblo catalán. ¡Quánto se troba a faltar una mica más d’información sobre a Guerra de Sucesión en Aragón! Ni una exposición, quatre libros, garra celebración fueras d’una scenificación d’a batalla de Zaragoza, … Ya en as zaguers visitas que hemos feito a lo país vecín, hemos iu viyendo partes d’a ruta 1714, una iniciativa bien intresant que nunca no viyeremos en Aragón encara que ixa parte d’a nuestra historia ye igual d’intresant.


A parte no borinera d’o viache, la completemos con una visita t’o castiello de Burriac. Ye en o municipio de Cabrera, tocando con Mataró. Una puyadeta de tasament meya hora, nos leva ta un castiello que se devantó en a edat meya, pero que, en ixe puesto se i ha trobau restos de muito antes. O camín ye entre un boscache poliu y agradable que fa de buen fer a costera. O castiello ye muit bien conservau y l’anvista dende alto t’explica por qué se fació en ixe puesto. Dende astí se puede columbrar toda la redolada y buen troz de mar. Cuenta tamién con panels explicativos sobre a historia d’o castiello y d’a comarca de Maresme ta poder entender lo que se ye viyendo. Lo que ye lochico, pero no pas tant freqüent como habría d’estar-ne en os puestos turisticos.


A parte borinera, y o principal motivo ta ir ta una ciudat tant poco turistica como Mataró yeran os debantditos conciertos. A discoteca Clap ye un puesto pincho de tot. Por una escalereta de fierro que bi ha dimpués d’o guardaropa y o -ya quasi obligatorio - photocall, se baixa ta una sala ampla y diafana con buena capacidat. Os pres son caros, pero no masiau. 3,50 o vaso de 1/2 litro de biera ta que tos ne faigatz una ideya. Dimpués d’os conciertos, no sé si s’encertó que pillemos buenos DJs u ye a mosica cutiana, pero sisquiá tenesenos un puesto asinas en Zaragoza. Tot temazos, y sin deixar de bailar. Nomas a zaguer hora, quan igual nos teneba ueito que ueitanta, prencipió o ferrete más electronico. Dica alavez La Gossa Sorda, Obrint Pas, La Troba Kung Fu, Aspencat, Zoo, …


En Els Catarres comprobemos o tirón que tienen entre o publico más choven. Arale y yo, que ya deixemos os trenta dezaga en fa muito, puyabanos a media d’edat prou. As zagaletas se sabeban de corazón todas as letras d’una colla que charra más de sentimientos y vivencias que de reivindicación politica. Pero con tot y con ixo, una d’as pocas cantas con mensache politico, Seguirem lluitant, remató con un sonoro In-Inde-Independencia en as bocas de tot lo publico. Dende as mas chiquetas dica las cambreras, pasando por as foranas que nos i solidarizabanos. O concierto, d’os millors que en he viviu. Con tiempo ta fer o suyo repertorio sin que dimpués venise atra colla, chugando en casa y con un publico entregau, Els Catarres contrimostró lo dominio que tienen d’o scenario. O buen rollo transmitiu no nomás veniba por as letras sino tamién por a complicidat entre os miembros d’a colla, y por o creixient protagonismo, mosical y personal, d’a sección de vientos.


L’atro concierto prencipió con uns esconoixius ta nusatros EAM: Exercit d’Alliberament Musical. Uns rappers que fan servir catalán y castellano en as suyas cantas, que recitan tres hombres y una muller que, con un estilo bien diferent, marca una mica o punto orichinal d’a colla. O soniu suyo tien bell punto “Rage against the machine”. Sin estar una colla que conoixesenos nian una canta, o concierto nos fació blincar y no nos aburrió ni un minuto, asinas que aprebau con nota. Una colla a seguir, sin dubda.


Pero a lo que hebanos iu yera a viyer a Zoo. A colla de l’anyo. Con nomás un disco editau ya tienen ta un show bien digno. Gracias tamién a las versions libres que han feito d’Esbarzes de La Gossa Sorda y Camins, de Obrint Pas, y a las escenes quotidianes que fan en La Tuerka y que ya suenan tamién en os conciertos. Sin un segundo t’alentar, Zoo lo tocó tot. Y nusatras lo diemos tot tamién. O publico, de tot diferent a qui yeranos o diya d’antes en Els Catarres, y con as entradas acotoladas dende feba una semana, blinquemos, bailemos y chilemos todas as propuestas d’os valencians. Panxo y os suyos lo petoron bien petau, con uns pogos sobrebuenos y una prebatina, fracasada pero muit bien intencionada, de Wall of death. Deseyando somos ya de sentir o nuevo disco y, prou que sí, d’una chira por Aragón.


Un gran cabo de semana de mosica, frikismo y cultura, en una tierra siempre acullidera como ye Catalunya, y que aspero tornar a visitar antes con antes.

miércoles, 16 de diciembre de 2015

De viache por Cambrils y redolada

Dende chiquet, y como muitas atras familias zaragozanas, he teniu casa en Cambrils. Pa belun, isto me convertiría automaticament en catalanoparlant nativo, pero no ye o caso. O caso ye que, como muitas atras familias zaragozanas, febanos servir Cambrils nomás t’a placha, chiringuito y gambadeta. Conoixer a lengua, o pueblo, os habitants, os costumbres, a redolada,.... yera qualcosa que ni se nos pasaba por l’esmo.

Cosas d’a vida, en iste puent prencipiemos a mirar destino prou tarde y ya no quedaba cosa barata por os Pirineus occitanos que yera a primer ideya que tenebanos. A la fin ni por os occitanos ni por dengún. Decidiemos, allora, de marchar ta Cambrils que, lo menos, nos escusabanos os diners de l’aloix. No asperabanos trobar guaires cosas a fer por a redolada, pero a la fin, rematemos conoixendo puestos que nos percutioron a-saber-lo, sobre tot, por o feito d’estar tant cerca d’un puesto tant turistico como Cambrils, pero an que a mayoría d’a chent nunca no s’aluenya más de trescientos metros d’a linia de placha.

O primer diya lo pasemos en Tortosa. Una ciudat plena d’historia. De feito decidiemos d’ir-ie, porque saliba a soben en os libros d’historia que m’habié de leyer t’o mio prochecto de cabo de carrera. Un Ebro bien amplo y tranquilo la talla por a metat, trestallando a parte antiga d’o eixample. En a oficina de turismo, an que nos atendioron rebien, nos explicoron que en a ciudat, pa la Guerra Civil, les heban chitau 80.000 bombas. En Gernika en chitoron 50.000, pa que tos faigatz una ideya. Y ixo se notaba prou. Con tot y con ixo, tanto a ilesia como o castiello - fortificación son de muit buen viyer. Nomás por ixo ya mereixe la pena d’ir-ie. 

Pero talment lo que más goyo nos fació estió Os Chardins d’o Principe. En os terrenos d’un antigo balneario decidioron de fer un museu escultorico a l’aire libre. As esculturas de Santiago de Santiago preban de charrar sobre a historia d’a humanidat. Tanto as propias esculturas como l’entorno an que son, forman un conchunto digno de viyer. Y de fer-lo antimás a moniquet, pa poder parar cuenta d’os chiquetz detalles de cada pieza. Una choya.

A parte más natural d’o viache la prencipiemos por a Serra de Llabería. A tasament 15 minutos de Cambrils, nian podeba preixinar yo que bi hese mont. Mont d’o de fer cursas y tal. Mont, mont!. Pues be-te-me que sí que n’i hai. Y bien pincho. En a oficina de turismo de Pratdip tornemos a estar muit bien atendius. Amás d’indicar-nos as cursas que se podeban fer dende o lugar, nos charroron d’os “Dips”, uns cans-vampiros d’a mitolochía catalana. Por o lugar, tienen dips amagaus ta fer un chuego de trobar-los. Una traza de conoixer o lugar chugando bien divertida. Dende astí sale bella ruta de diferents dificultatz. La que faciemos yera prou simpla, pero una mica exichent en una parte con firme costera. A variedat de arbols y plantas, y o buen orache que nos acompanyó, fació una cursa bien agradable.

A l’atro diya, decidiemos de fer una chornada mixta lugars-naturaleza. De maitins, y traviesando una d’as boiras más pretas que nunca heba visto, visitemos Horta de Sant Joan. En l’ecomuseu, un hombre que quasi le costaba d’alentar y sin mica gana de atender-nos, nos vomecó un plano que no feba honra pa cosa. Quan le preguntemos por cursas, nos ninvió ta un aria de brenda y, viyendo que febanos estorbo, marchemos a fer una biera y a apanyar-nos a visita por a nuestra cuenta. Una faltada a la redolada de Els Ports, que ye repolida.

A la fin, decidiemos de peteniar bell poquet por Els Estrets. Yeranos una mica cansas y a cursa ye facil de tot. Ye tot plano, por o fundo d’una clamor, a bell metro por dencima d’os rios. Os ríus, con un augua transparent que reflexaba colors turquesas, fan un paisache de muit buen viyer. Encara que feba frescor, l’augua convidaba a una capuzadeta, asinas que de verano, ixo be d’estar un paradiso. Pa qui le faiga goyo a escalada, a redolada ye tamién buen pincha. I trobemos bells quantos equipos fendo-ne y en os lugars d’arredols bi heba quantas interpresas d’aventura. Tamién por Horta de Sant Joan pasa a via verda que va dende Alcanyiz t’o Mediterranio y yera tot plen de ciclista fendo-la.

O zaguer diya, Arale me convenció pa ir t’a parte viella de Cambrils. Tasament i yera iu bella vez de nino a viyer l’azoque que montaban de cabo ta quan, u ta mercar a bici que i teneba. Ye bien sinyaler d’a concepción que a familia mia, y cuento que muitas atras, tenemos de Cambrils. Un puesto an que a dengún no l’intresa ni brenca ni meya lo que fa a chent d’o lugar. Nomás nos servimos, en o pior sentiu, d’o lugar. Enter que febanos una gambada, una parella nos preguntó si sabebanos a on se feban os castellers. Ni sabebanos que se’n feban, asinas que prencipiemos tamién a mirar de trobar a plaza an que nos heban dito que sería l’acto.

Yera o diya d’a Inmaculada y be d’estar fiesta gran en Cambrils. Antimás de quitar o monyaquet d’o santo en procesión, i feban baile de chigants y capezutos, ball de bastons (palotiau) y, prou que sí, castellers. Tot con dolzainers y mosicos a patacadas. Buena borineta que nos estiemos viyendo y disfrutando. O maitin remató con un vermu en un bar cerqueta d’o puerto an que nos escuncemos con uns ciclistas de Cadrete que yeran fendo a via verda.

Cambrils me deixó, dimpués de trentaseis anyos, sin sangre en a pocha. Tener uns monts tant repolius y tant cerca u conoixer una tradición, chiqueta y sin aparatos, pero bien entretenida, me tornó a recordar que cal viachar ta totz os cabos con os uellos y a ment ubierta patalera pa chupir-te de tot lo que te pueden dar. Mesmo si son puestos tant teoricament ixautos como Cambrils.

viernes, 7 de agosto de 2015

Exiliadas. Tierra de barrenaus radio 1x05


No sé si haber viviu toda la mia vida en Zaragoza ye una suerte u una desgracia. Ye verdat que no he visto tanto mundo como atras, que no he viviu ixas experiencias tant fundas que te cambean por adintro, que soi bien niquitoso con o minchar u que me cuesta a-saber-lo pasar a muga d'o Coso. Ya no ye que siempre haiga viviu en Zaragoza, ye que as dos casas que he habitau son a 200 metros a una de l'atra. Pero ye lo que he esleixiu.

He quiesto vivir aquí, y siempre lo he conseguiu. Facilita las cosas no tener una vocación clara, ni ganas de fer una carrera profesional. Ir treballando de "lo que salga" y, porque no decir-lo, una mica de suerte, tamién aduyan. Pero o caso ye que tiengo a grandisma suerte de poder vivir an que quiero. 

Atras, muitas atras, han de marchar d'os suyos lugars. En a familia mia bi'n ha habiu casos. Mis pais, antes de naixer yo, y a mia chirmana, dende fa ya quantos anyos. Arredol de yo, son decenas as amigas que han habiu d'espipar, en busca de treballos millors, u simplament de treballo. Tot ixo ya pasaba antes de 2008, pero yera repuyal. Quasi, cosa de hippies, que quereban buscar aventuras u experiencias. Pero dende ixe anyo, a inmesa mayoría d'a chent que he visto marchar lo he feito porque no le'n quedaba atra.

Quan acusas a o poder d'haber creyau as condicions ta que haigamos de hopar, as respuestas son prepotents y toda una faltada a la intelichencia. Nos demandan que marchemos chent que puede esleixir-lo tot. Que puede tener casas en cada país, u dormir en hotels de luxo, entre que as chovens treballadoras han de pasar de tot pa trobar treballos en condicions penibles, entre que troban a faltar casa suya.

Pocas cosas me pareixen más inchustas que l'exilio. Haber de deixar casa tuya habría d'estar un castigo d'os piors d'o mundo, y no una cosa asumida con tanta normalidat. Cambiar ixa "normalidat" costará prou, pero caldrá ir ficando-lo con más importancia en os discursos d'as cuchas, que talment lo tiengan una mica ixublidau.

De tot isto charremos en o cinqueno Tierra de barrenaus radio, con tres compas que habioron de marchar. Dos d'ellas ya son tornadas, entre que l'atro contina en Manchester bien a la tisva de lo que pasa por aquí. 

T'atro programa me deixo l'exilio interior. Ixe que fació, fa y me pienso que continará fendo que muitas haigan de marchar d'os suyos lugars ent'as ciudatz, deixando un Aragón quasi vuedo y una Zaragoza rebutient. 

Ascuita-lo u descarga-te-lo aqui mesmo.




martes, 28 de julio de 2015

A importancia d'una buena guida turistica

Ent'o naixedero d'o rio Pitarc
Un recient viache t’Asturias m’ha feito recordar lo important que ye tener una buena información turistica y, sobre tot, una buena guida turistica. A soben, s’ixublida a importancia y a formación que caldría pa que una persona pueda menar una visita u informar a una persona que visita bell puesto. Bellas vegadas pareixe que qualsiquier d’a redolada puede fer de guida y ixo no ye asinas. L’anvista que te quedará pa cutio d’un museu, ilesia, ciudat, monumento, etc… ye de tot diferent seguntes qui te lo explique. En o caso d’o turismo natural mesmo te puede causar un problema bien gran. As guidas turisticas son un treballo muit mal valurau que hue quiero mirar d’esfender y de fer vistera a suya importancia.


Aprestando o viache t’Asturias, demandemos información a la Oficina de Turismo suya. Prou amables, nos ninvioron bell cuadernet tematico sobre lo que querebanos viyer. Un d’os diyas, querebanos visitar bella ciudat, pero no sabebanos si Oviedo, Xixón u Avilés. En leyendo as guidas, pareixeban escritas por una de Xixón, pues cosa convidaba a visitar Oviedo. A la fin, nos deciciemos por a capital asturiana porque i querebanos viyer a un amigo, y nos trobemos con una ciudat bien pincha, con prous puestos que visitar y que nos quedemos con firmes ganas de tornar-ie.


Valurar lo que cadagún tien, en a suya mida, ye important. A soben te trobas con infra y sobrevaluracions. En Sigüenza, ya en fa bell anyo, nos yeran amostrando a catedral. Ye una d’as que más goyo m’han feito, y en he visto quantas. Puet estar que precisament por lo impresionant que ye, que infravaluren seguntes qué cosas. Nos chocó a-saber-lo quan, en una d’as salas, o guida, sin cambiar ni un sacre o tono de voz dició “... astí alto un cuadro de El Greco, y astí dezaga pueden viyer…”. Arale y yo nos miremos enarcaus. - “¿Ha dito El Greco, verdat?” - nos preguntemos telepaticament. Quan a visita continó nos quedemos meyo minutet pa poder viyer un poquet más a monico o cuadro, La Anunciación, que, como tantas atras cosas suyas, ye una maravilla. Por cómo lo dició o guía, ixe cuadro pintaba lo mesmo en a ilesia que Pichorras en Pastriz. Podeba haber habiu un poster de Pokemon, que lo hese dito con a mesma emoción.


O caso contrario, a sobresaturación d’información de tot irrelevant, lo viviemos en a Catedral d’Oviedo. Sisquiá nos dioron a opción de visita guidada, asinas que pillemos una audioguida, que yera de baldes y creyiemos que nos fería honra. A catedral ye bien gran y l’audioguida teneba información de cada raconet. Pero ixa información, en a mia opinión, yera de tot mal organizada. D’una man en todas as capillas, racons, cuadros y figuretas t’explicaba qui heba estau l’autor u restaurador. Encara que prou que cal valurar o treballo de todas ixas personas, talment s’haiga de fer d’atras trazas. No puet estar que de dos minutos de audio, meyo se malfurrie en dar-me nombres de tot irrelevants y que ixublidaba a l’inte. Alto en a ilesia, bi heba un museu catedralicio. En cada sala, l’audioguida feba una explicación, an que, atra vegada, s’aturaba en nombres u datos que no alportan cosa, como as dimensions d'os cuadros. En una d’as salas, nomás me chocaban dos cuadros, de dos apostols, que me pareixioron prou curiosos en estar muito diferents a lo que se fa por un regular con istos personaches. Los amostraba dando a esquena, pero chiraus ent’o pintor. Me metié l’audioguida que me comentó tot lo que bi heba en a sala, incluyiu bell zarrio que no sé encara que i pintaba. Tot, fueras d’os dos cuadros, que me quedé sin saber-ne más.


Santa María de Naranco
Ni cal decir que lo de as audioguidas me pareixe un mal sustituto de una guida humana. Si no bi ha atra cosa, fa honra, prou que sí, pero no fa que sacar puestos de treballo y fer que una visita se quede baqueando. A cantidat de preguntas que se me quedoron en a boca en a debantdita catedral! Y en muitas atras, prou que sí. As guidas electronicas habrían de fer-se servir nomás t’as visitas en luengas que no controle garra guida humana y poco más. A excepción, no pas a norma.


Atras d’as situacions d’a falta de consideración d’o treballo d’as guidas turisticas ye a que se da con a intromisión d’a ilesia catolica en o turismo eclesiastico. Ya m’ha pasau quantas vegadas de plegar en un monumento d’orichen relichioso y que, en cuentas d’una guida turistica, te lo explique un mosén u moncha. Con resultaus de toda mena. Buens y malos. En a visita ta Santa María d'o Naranco, en Oviedo tamién, o mosen nos lo explicó tot muito bien. U millor dito, muito correctament. No teneba garra fallo, no se deixaba garra detalle, … y no teneba mica emoción. Pareixeba una audioguida pues charraba como si l’hesenos dau a o “play”, repetindo una cantinela como si estase recitando o Credo. No gosabas preguntar-le cosa, no sía que le quitases d’ixe estau entre hipnotico y mistico.


Cuento que buena parte d’os mosens y monchas que fan ixe treballo, antimás de sacar-les-ne a guidas profesionals, que tampoco no les ne sobra, no tienen garra titulación relacionada con o tema. Y encara que la tiengan, a soben les falta tamién as capacidatz pedagochicas que ha de tener una guida. A sola razón ta tener ixe treballo son relichiosas, en un nuevo caso de tractamiento de favor a la ilesia catolica y de intrusismo profesional.


A información turistica no se queda en as ilesias y monumentos, prou que no. P’as amants d’o senderismo como yo, aprestar a cursa ye prou important. Pa ixo ye menester muitas cosas. Entre atras, que bella persona que conoixca o terreno te reconte lo que te i trobarás. En o caso d’o turismo natural estar bien guidau ye mesmo más important ya que, encara que por un regular no pasa cosa, una error chiqueta puede meter-te en un empandullo bien furo.


Dos eixemplos de buena y mala guida los teniemos en iste viache asturiano. O bueno, o primer. En o Parque de Picos d’Europa bi ha un centro de recepción y información en Cangas d’Onís. Querebanos fer bella cursa por a redolada. En primeras hebanos pensau en o Cares, que ye famoso y que nos lo heba recomendau un amigo. Quan pleguemos en a oficina, a persona que nos atendió a escape entendió lo que querebanos: una ruta exichent pero no matadora. Nos explicó que Cares yera una mica o “Coda de caballo” asturiano. Una ruta “que fan mesmo as viellas” y an que “te trobas meyo Vicaya”, seguntes as suyas parolas. Afortunadas as parolas u no, o feito ye que l’entendiemos a l’inte y eslixiemos de fer-ne unatra que pareixeba una mica más fura. Nos explicó cada detalle. A on bi heba fuents y refuchios, quals yeran as pendients, o tiempo que nos prenería fer-la, etc… Una persona que conoixeba perfectament o medio.


La Farrapona (muga Asturias - Leyón)
O contrario que lo que viviemos en Somiedo. Quan i fuemos nos endrecemos, como de cutio, t’o centro informativo de Pola de Somiedo. Le expliquemos a la persona que nos atendió que querebanos fer una cursa, no guaire fura, de bellas 4 u 5 horas, sin costeras prou bestias. Nos dio bella opción y en triguemos una que se suposaba facileta. Feba prou calor y en l’anterior cursa, lo heba pasau una mica malament por a posibilidat de quedar-nos sin augua, ya que soi de facil deshidratar. Asinas que le preguntemos si bi heba fuents por o camín, con respuesta afirmativa. Un "prou que sí, sin problemas!", concretament. O camín teneba dos partes. Una, alto u baixo facileta, dica un sinyal. L’atra, prou más dificil, por un camín esborrau, con prous costeras, y con una solana que pa qué. O camín remataba en un ibón repoliu, pero que teneba una repolida carretera por an que plegar-ie sin problemas. A sola fuent que trobemos, y dimpués de preguntar, yera ya bien pasau l’ibón t’an que ibanos. Y en cuenta de 4 u 5 horas por un caminet facil, nos trobemos con una cursa de quasi 8 horas, parte d’ellas por un camin prou malo, y que habiemos de fer campo a través en qualques ocasions, en haber-lo cacegau. D’augua, bien se vale que trobemos a fuent, porque nos la hebanos acotolada en a puyada y, con tot y con ixo, pleguemos en l’auto sin una chisla. Hebanos calculau de plegar en Pola sobre as 18, pa poder mercar bell queso que trayer-nos ta Zaragoza ya que yera o zaguer diya d’o viache. Prou que quan i pleguemos ya yera tot zarrau. Fueras d’o bar, an que nos pretemos firmes sidras pa brindar por a cursa, que a la fin estió prou maha, y maldecir a la moza que nos heba informau.


Somos feitas a cursas más furas que no ixa. A puyar piors costeras y ir por piors camins. Pero no nos lo asperabanos. L’augua se nos acotoló muito antes d’a fin d’o camin ya que no la racionabanos. O camín lo hebanos prencipiau tarde, confiando en que durase as 4 u 5 horas que hebanos demandau. No sabebanos que se podeba acceder en auto a l’ibon. A zaguer parte d’o camín no yera bien indicau. Si hesenos prencipiau más tarde, si no hesenos trobau a fuent, si no estasenos feitas a andar por o mont, …. podesenos haber teniu bell problema bien gran. No lo teniemos y disfrutemos d’o paisache y d’o camín, pero ixe yera o prencipio d’as tipicas historias que rematan con un rescate en montanya y tú pensando “putos dominguers, que no tienen ni ideya de cosa!”.


Cuento que a persona que nos informó no gosa de puyar guaire por astí, ni conoixe en qué estau ye ixa segunda parte d’o camín, ni recordaba si bi heba fuents ni do yeran. Pero quasi m’estimo más de que no me informen a confiar en una información erronia.


Nomás puedo rematar iste post remerando una d’as millors guidas que tenié en a vida mia. Estió en un viache que faciemos por a vesant norte d’os Pirineus y que, de tornada, aturemos en Roncesvals. Yera un puesto que, a priori, no me deciba guaire. Pero a muller que nos fació a visita yera tot pasión. Como recontaba cada pieza, cada edificio, tot metendo-lo en o contexto historico… No nomás te deciba o sieglo u te lo enmarcaba sino que te feba imachinar como estió a vida de l’obcheto que’n charraba, como se viviba en cadagun d’os puestos que bi heba, como s’heba construyiu, tot…. Quan s’ama una cosa de verdat, ixo se transmite y ixa persona amaba Roncesvales y amaba contar-le-ne a la resta d’a chent. Sisquiá bi’n hese más como ella y sisquiá o suyo treballo estase más valurau socialment y economica.

martes, 7 de julio de 2015

En un lugar de Cantabria. Una historia no nacionalista

A nueit s’acercaba y se feba fosco. Levabanos ya qualques horas guiando y a cansera prencipiaba a apoderar-se-nos. Bell kilometro antes, ha hebanos preso a decisión de dormir en l’auto en bell lugar que trobasenos un puesto t’aturar. Una pancarta traviesaba o lugarón por an que pasabanos. “Feria del pincho”, i meteba, en una maquetación d’ixas que s’aprenden en os cursos de WordArt que se dan pa tener a os buelos entretenius os maitins d’hibierno u a os ninos de verano. A gana y a falta de qualsiquier criterio a priori ta refusar ixe lugar, nos facioron decidior de quedar-nos-ie.


Deixemos l’auto en una carrera que no pareixeba guaire transitada. Nos cambiemos una miqueta de ropa, pues ibanos sudadas y d’aforro, y ya feba una miqueta de frescor. Una carrera nos levaba dende l’auto, pasando por un quartel d’a Guardia Civil y una retonda con un sinyal d’Espanya, dica un prau, an que se feba la debantdita “Feria del pincho”. Baixemos a carrera. O lugar yera o tipico lugar "de carretera". Mas poliu que muitos atros. Casas baixas y muitas de piedra, con amplos chardins. En rematar a carrera, chiremos ta trobar-nos con a Feria. Pero yera más que una Feria del pincho. Yera, en realidat, a Feria de l’espanyolismo.


O centro d’o prau yera ocupau por una ampla carpa. D’o teito penchaba un gran sinyal espanyol, a o canto d’atro sinyal de Cantabria. En cadaguna d’as vintidos columnas que aparaban a carpa, dos sinyals chiquetz d’Espanya decoraban a estructura metalica. Arredol d’a carpa, bella decena de casetas ufriban as suyas delicatessen culinarias a qui bi yeranos. Unas casetas prou pinchas, feitas de fusta, con una chiqueta pero apanyada cocina. Prou que sí, baixo l’alero, un sinyal d’Espanya recorreba a parte d’alto d’a caseta. A mayoría antimás yeran decoradas con fileras de sinyals d’Espanya, u con sinyals d’Espanya chiquetas en as cantonadas.


Os pinchos yeran bien variaus. Bi heba de tot. Chiquetz kebabs, embitius, hamburguesetas, banderillas, tacos, … Totz ells decoraus con un “palillo” que, en a punteta que no puncha, yera decorau por ¿lo endevinaría dengún? Sí, un sinyal d’Espanya!


Quan i pleguemos, yera rematando una chiquet demostración d’una colla de bailes latinos que heban feito baixo la carpa. En un troz de suelo de fusta pa que se i podese bailar bien. Entre que minchabanos bell bocau prencipió la orquesta. Yera una orquesta d’as tipicas. Garra extravagancia. Mocetas con os vestius bien preticos, amostrando toda la carne posible, fendo forzadismas coreografías, propias de una versión alzheimerica de Paula Abdul. Os mozos, mas abrigaus pa no resfriar-se, teneban un repertorio clasico. Pasodoble y vals, como no, ta prencipiar. Y entre as cinco primers cantas, “Suspiros de España” y “Que viva España”.



Apanyemos as cosas de l’auto, chiremos a clau d’o contacto y saliemos t’a carretera enta Asturias. Dixemos dezaga un repoliu lugarón de Cantabria, pleno de personas y sinyals no nacionalistas.


Entre que sonaban tant conoixius y respetaus himnos, apolochía “d’a raza”, minchabanos con uellos de caparra os nuestros bocaus, pasaus con bella mica de biera. U millor dito, una bebida castellana parellana que le dicen “Mahou”. Tenebanos tamién, porqué no decir-lo una mica de miedo, pero os habitants no pareixeban agresivos en ixa etapa d’a nueit.


Tanto entre os cambrers como entre o publico, nos trucó lo ficacio que tanta chent levase chapers de tant variadas trazas. “Costumbre local” - pensemos. A l’atro diya, nos enteremos de que bi heba concurso de chapers. Nos quedemos con a incognita de saber si a ganadora heba estau beluna d’as personas que portiaba un chaper con o sinyal d’Espanya.


Pasadas las dotze, ya yeranos una mica cansas y as garras nuestras no s’adubiban a bailar beluna d’as coplas u productos mosicals d’os 40 que sonaban. Decidiemos de marchar a dormir. Asinas podríanos amaitinar y continar enta Asturias, o nuestro destino.


A uembra d’os arbols nos permitió de dormir un rato largo. Encara que l’auto no ye una mansión, pa pasar-ie una nueit ye prou. Con tot y con ixo, de maitins siempre cal un escusau an que atrapaciar-te una miqueta y fer as necesidatz que tenemos todas quan dispertamos. Dentremos en o primer bar que trobemos. Por o camin viyemos a siede d’o PP y bell cartel d’o PRC, o partiu de l’escritor intelectual Miguel Angel Revilla, president y un gran eixemplo d’o sano cantabrismo.


O bar yera un bar normal de lugarón. Una barra altera y de fusta recorreba o canto cucho d’o local. En dentrar, alto, una televisión crebaba o silencio d’una clientalla inexistent. Una tortiella de trunfas bien gorda y bella lata de musclos yeran o solo minchar que ufriba un cambrero que pareixeba un clon (más) chonflo de Jose Ramón Marcuello. En o fundo, un sinyal d’Espanya bien gran, feba de cantonada. En cuenta de l’escudo, a silueta d’un toro cambiaba o monarquico y viello argüello espanyol por a modernidat de l’argüello d’a tortura animal asociada a una mara de brandy, o más cunyau d’os alcohols. Dencima, bell calendario de ferias ganaderas, tres calendarios de mozas espulladas y un de mozos, no se diga d'ixe bar que ye masclista.


Os periodicos locals siempre me fa goyo de leyer-los, pues informan d’o que “de verdat importa” a la sociedat. En iste caso, antiparte d’as pachinas de politica an que o PRC repartiba os puestos de poder entre os suyos, me trobé con titulars que me trucoron o ficacio. El diario montañés titulaba con un “Marihuana a paladas” una noticia d’un trobo de canyimo y informaba sobre o naiximiento d’un vediello con dos tozuels en un lugar. Pareixe que en Santander no bi ha carril bici ni tramvía, u que no son tant conflictivos como Heraldo informa que son en Aragón. O mapa de l’orache incluyiba lugars de Castiella, Asturias y Euskal Herria. Cuento que os tres territorios tendrán continas pleitinas con o gubierno cantabro y El diario montañés por “apropiar-se d’o que no ye suyo”. A lo menos asinas funcionan as cosas por a mia tierra, asinas que cuento que por astí andará parellano.


Ya prencipiaba a fer-se-nos tarde, asinas que fuemos t’o furno local. I merquemos bell poco de pan y bell lamín, que yeranos morrudas y de vacanzas. A furnera, una moza bien amable, nos dio o croissant que me heba mercau en una d’ixas bolsetas de papel con o logo d’a botiga. Me lo leyié, como tot lo que caye en as mans mias, y viyé l’adreza d’o furno: Calle del Generalísimo. Con a dubda de si se referiba a o Cheneral Zod, personache de Superman, ya que no creyeba que en ixe lugar no cumplisen a Lei de Memoria Historica, prencipié a minchar-me o bollo.


miércoles, 29 de abril de 2015

Por Barcelona. Visita dominguera

Barcelona ye una ciudat que me fa tener sentimientos concaraus. D'una man ye una ciudat graniza, d'ixas que se me minchan y me superan. Encara que toda la mia vida haiga pasau en Zaragoza, a verdat ye que no salgo guaire d'o vico y levo una vida muit "de lugar" en muitas cosas. Asinas que as ciudatz grans, y Barcelona en ye, m'anguian prou. D'atra man, tiengo sobrebuenas alcordanzas de cada vegada que i soi estau. Barcelona, tot y estando ixa gran ciudat, ye bien acullidera. I tiengo tamién grandismos amigos, como Purnas que nos o acullió y he viviu grans experiencias. En estar tant gran, y o feito de que por un regular i voi con o tiempo radiu, nunca no m'heba estau un diya simplament fendo una gambada por a ciudat. Y ixo ye lo que faciemos

Una d'as cosas que siempre me truca lo ficacio de Barcelona ye a poca presencia d'o catalán, contimparau con a resta de Catalunya. En totz os puestos que he estau de Catalunya (y practicament de totz los Països) quasi siempre m'han charrau y he charrau en catalán, en a mida d'as mias posibilidatz. En Barcelona, manimenos, muitisma chent se m'endreza en castellano y mesmo, bella vez quan les charro en catalán me responden en castellano. Ta yo, que una d'as cosas que quereba yera practicar a luenga, siempre me fa burro falso. Con tot y con ixo, tenié arrienda oportunidatz ta parlar y pareixe que voi aprendendo. 

A primer visita que faciemos estió t'o Mercau de Sant Antoni, bella mena de "rastro" pero bien. Puestos con libros, comics, pelis y bella cosa de coleccionismo (Magic, p.e.) a on que se pueden trobar cosas bien pinchas a pres muito baixos. Bi trobemos rebaixaus muitos comics que, si no por os diners que nos hebanos deixau o diya d'antes, nos n'hesenos levau un buen amiro d'ells. Asinas que si tenetz tiempo y sotz por astí, no deixetz de pasar-tos-ie que regular que trobaretz bella choyeta.


Dimpués nos endrecemos ent'a mar, que ya nos aganaba. L'ambient d'os paseus maritimos ye una cosa que siempre me fa goyo de viyer en os lugars con mar, porque gosan de tener firme alegría y siempre fa goyo mirar-se enta ixos horizonts que tantos suenios nos proposan. Diz Mai que ixo ye porque a las miopes se nos descansa la vista en mirar-nos enta l'infinito. Ixo lo habrá de decir bell neurologo u quemisió, pero ye verdat que en casa nuestra siempre nos ha feito goyo. Nos trobemos con una asociación de baile country y nos i estiemos un ratet mirando-nos-los y fendo a riseta asinas que facié un video ta compartir lo que en 50 anyos s'estudiará dende l'anvista antropolochica.

A visita continó por a Ilesia de Santa María d'a mar. Una pieza repolida d'o gotico que me sorprendió a-saber-lo, y que no sé si ye guaire conoixida. A o canto yera o "Fossar de les moreres", un d'os puestos con más significau ta l'independentismo catalán. A plaza que bi ha agora ye costruyida sobre una fuesa común a on que s'apedecoron muitos d'os muertos d'a Guerra de Sucesión a on que os países d'a Corona d'Aragón perdiemos a nuestra independencia definitivament (por agora). Una placa y un monumento remeran a poesía, escrita a finals d'o XIX que diz que "Al fossar de les moreres no s'hi enterra cap traïdor; fins perdent nostres banderes serà l'urna de l'honor." (En a fuesa d'as moreras no se i apedeca garra traidor; mesmo perdendo os nuestros sinyals será a urna d'a honor"). Seguntes me dicioron dimpués, sí que se debió apedecar chent d'os dos bandos. Rai si ye asinas, ye buena cosa que en bell país se remere a Guerra d'a Sucesión y as conseqüencias que tenió. 

Precisament en a plaza d'o "Fossar" bi heba una visita menada en anglés ta uns orientals. Me quedé un ratet ta viyer qué explicaba y porque m'encantan as visitas menadas. Plegué quan recontaba a perda d'a independencia y leis catalanas y pasó a explicar tot lo que heba pasau en zagueras con as reivindicacions independentistas, charrando d'o 9N y de que l'estau espanyol no heba reconoixiu ni a validez ni o resultau. Remató decindo-les que yera un tema firme embolicau y que si preguntaban a cadaguna d'as cinquanta personas que en ixe inte yeranos en a plaza, todas daríanos una versión diferent. Igualico que as de Gozarte, eh?


Ya quasi sin tiempo ta cosa, faciemos una gambada por ixa parte de Barcelona y nos tornemos ta casa. Por a ciudat as bicis iban por as aceras sin matar garra ciego. Tramvías, carrils bici, autos, taxis y atutobuses compartiban calzada sin que La Vanguardia los metese en portalada terne que terne. Trobé dos escusau publicos ubiertos ta todas, de valdes y escocaus. Barcelona ye una ciudat masiau gran ta yo y que m'angunia de cabo ta quan, pero tien cosas maravillosas y aspero tornar-ie a antes con antes ta decubrir-ne más y que Purnas nos amuestre atros puestos menos turisticos pero igual (u más) d'intresants.