viernes, 3 de noviembre de 2017

En ascuitando... Renaixem, de Xavi Sarrià

S'ha encertau que lo disco de Xavi Sarrià, cantaire d'Obrint Pas, va editar-se lo mes de setiembre. Malas que salió, prou que va baixar-me-lo y ficar-me-lo en lo MP3 pa escuitar-me-lo terne que terne, como foi con todas ixas mosicas que entrarían en la banda sonora d'a mia vida. Pero antimás, setiembre de 2017 ha esdeveniu un mes muit intenso politicament y personal. Lo suyo disco L'esperança entre les dents, lo va mercar un 30 de setiembre, la vispra d'o refererendum, en la botiga Partisano de Barcelona. Lo mesmo 1 d'octubre, en la gara d'o tren que me levaba de Barcelona ta Zaragoza, entre que ordenaba los mios pensamientos y sentimientos por tot lo que yera pasando arredol de yo, Xavi Sarrià sonaba en lo MP3. 

En totz istos diyas, lo disco s'ha iu fendo parte d'a mia vida, con ixas letras tant plenas de optimismo y luita que ya escribiba en Obrint Pas. Ista, la traducié ta lo especial de Tierra de barrenaus que facié sobre lo Proceso independentista de Catalunya, y aquí la tenetz. 

Renaixemos:
Renaixemos de la luz de l’albada
y lo sol que nos crema cada diya
l’instinto d’a fieras feroches
lo vuelo d’os muixons
las furas olas.
Renaixemos de creyer en nusatros
d’as radices que sostienen los arbols
La leyenda d’una resistencia que nunca no vencerán
Renaixemos de l’antiga sabiduría
d’as mans que treballan la siembra
Renaixemos d’a tuya calida riseta
l’audacia de sentir-nos libres
Fillos de l’augua, la tierra y lo fuego
renaixemos con tu
y con tu venceremos
Renaixemos d’as tardadas royas
en las carreras d’a nuestra nineza
L’alegría humilde en las caras
la emoción cantada con la voz trencada
Renaixemos d’as chestas d’o pueblo
celebradas con ploros y abrazadas
La polideza de vivir la vida
sin reblar
Renaixemos de todas las feridas
escritas en las piels mestizas
Renaixemos d’a perseverancia
de luitar con la viella asperanza
Fillos de l’augua, la tierra y lo fuego
renaixemos con tu
y con tu venceremos
Renaixemos d’o ciel cubierto d’estrelas
la luna grisa entre las brancas
Lo viento que se leva los miedos
la clamada salvache, la rumor d’o bosque
Renaixemos d’os nuestros orichens
Las parolas que mantenemos vivas
Los versos que recuentan la historia
d’un antigo legau
Renaixemos d’as guerras que se libran
en las vals foscas d’as nuestras vidas
Renaixemos de todas las redotas
Si hemos cayiu, nos devantaremos mil vegadas
Fillos de l’augua, la tierra y lo fuego
renaixemos con tu
y con tu venceremos


miércoles, 25 de octubre de 2017

Racionalizando l'independentismo

Si a los conflictos nacionals de qualsiquier mena les sacamos todas la pasión y la parte identitaria, talment podamos plegar en solucions d’una manera civilizada, que ye como s’habrían de fer las cosas en lo sieglo XXI. Sé que ye dificil, en haber-ie qüestions identitarias y simbolicas, y pa solucionar ixas qüestions caldrá atras solucions. De feito tamién caldrá que la solución a los problemas racionals (por decir-les de bella traza) pase por la solución d’os problemas identitarios y simbolicos. Pero pa ixo, primer cal conoixer-nos

Qué quiere un independentista?
Un independentista no ye necesariament nacionalista. L’independentismo, por definición, postula un estau propio pa un territorio que no en tien. No lo fa, necesariament, por una pretendida superioridat cultural (ixo sí que ye nacionalismo), ni por odio a l’atro, ni por no querer charrar la luenga colonial, … cadaun lo fa por qüestions diferents. Bi’n ha que son indepes por qüestions identitarias, bi’n ha que por economicas, y bi’n habrá de tot. Mesmo belun que por una simpla moda. Pero lo que los une a todas, y concretament en lo caso catalán ye evident, ye la voluntat de tener un estau propio.

Podríanos simplificar una definición d’estau como un conchunto de institucions y poders que organiza lechislativament la vida d’o pueblo que se suposa que represienta. Ye decir, basicament, ye un espacio lechislativo. Lo que distingue a los ciudadans espanyols d’os franceses, ye que se richen por leis diferents. Lo que se pretende en creyar un nuevo estau, si olvidamos por un momento la qüesitons identitarias y simbolicas, ye ixo: tener un tarabidau lechislativo diferent. Y independient, en la mida en que lo son los estaus d’o sieglo XXI. Ixo, y ni mas ni menos que ixo.

A la fin, tot ye un problema de legalidatz. Pa tanto ye ixo?

La identidat nacional
La identidat nacional ye propia. Como todas las identidatz individuals y colectivas. “Lo que mete en lo DNI” ye la CIUDADANÍA. Yo soi ciudadano espanyol, prou que sí, porque son las suyas leis las que he de cumplir. Pero la mia identidat nacional no ye espanyola. Yo no soi espanyol, porque no siento que la espanyolidat siga parte d’a mia identidat personal. Ye una opción personal y no ye tant dificil d’entender.

Te lo explico, amiga espanyola. Tú yes espanyola. Te sientes espanyola. Tremolas quan gana la selección en bell esporte, t’encanta la suya luenga universal charrada por chococientos millons d’humanos, y todas ixas cosas. Si marchases a vivir difuera (u quan has marchau a vivir difuera), has continau estando espanyola, ¿no?. Mesmo si t’heses de cambiar legalmente de nacionalidat, continarías estando espanyola. Empadronar-te en Düsseldorf no te faría deixar de celebrar las victorias de La Roja. A que no? Lo puesto an que naixes tampoco no ye determinant pa cosa. Emilio Aragón, u Alaska son espanyols y muito espanyols, a qué sí? L’uno naixió de Cuba, y l’atra de Mexico.

La identidat nacional ye qualcosa intima, sentida por una nomas, y que dengún no puet imposar a atro. Por muito que me digas que soi espanyol, ixo será una qüestion legal, no pas identitaria. Ciudadanía ye en l’ambito d’o legal. Nacionalidat en lo sentimental y identitario. Ye important saber distinguir-lo. Y respetar-lo.

Pa qué un estau propio?
Juan Carlos Moreno Cabrera feba un simil charrando d’as luengas y las normas cultas. Ell deciba que a una luenga no le cal, en primeras, una norma culta, ni autoridat lingüistica, ni sisquiera grafía común. Igual como a las personas, ta sobrevivir, no nos cal, en primeras, ropa. Podemos ir espulladas. Pero en las sociedatz que vivimos, a la chent le cal portiar ropa la mayoría d’o tiempo, y a las luengas les cal estandars, autoridatz y grafías ta poder sobrevivir. A las culturas y luengas minoritarias, a las nacions sin estau propio nos pasa qualcosa pareixida. Si se respetasen los mios dreitos, la mia identidat, luenga y cultura, probablement no sería demandando un estau propio que las protechese. Si Aragón no fuese tractau sistematicament como una colonia d’an que sacar recursos, talment creyese mas en ixe teorico “cafe pa totz”. Pero como ixo, ni pasa, ni pasará, mientras Espanya siga Espanya, nos cal un estau propio. No pa refusar atras culturas, identidatz u luengas, sino pa que qui no somos en las hechemonicas, tamién podamos exercer los nuestros dreitos y vivir las nuestras identidatz con normalidat.

Talment caldria desapasionar lo discurso independentista, como de feito se ye fendo en una ampla parte de l’independentismo moderno. Tot iste renombramiento d’as nuestras ideyolochías como “empoderamientos”, “soberanías”, y atras, cuento que va precisament en ixa linia. Lo identitario, simbolico y emocional ye important, prou que sí, pero ye mas important explicar qué ye lo que queremos y por qué. Vulcar tot lo discurso espanyolista dende lo politico, y no pas dende lo simbolico. Desfender la viabilidat d’as nuestras propuestas socials, politicas y economicas.

Bi ha dos grupos de personas con que tenemos firme faina en iste sentiu d’haber-nos d’explicar-nos bien. La una son todas ixas que, sin estar especialment espanyolistas, en istos diyas s’han alticamau y mesmo han penchau la estanquera en lo balcón. Sí, n’i hai. Ye dificil y cal paciencia a-saber-la, pero tenemos argumentos arrienda pa explicar-les las mentiras que les son contando y, sobre tot, que bi ha un prochecto alternativo y inclusivo con todas las identidatz, siempre que respeten a la resta.

L’atro, ixos suposadament internacionalistas, que meten como problemas iguals a l’independentismo catalán (sin diferenciar CUP de JxS, por eixemplo), y a l’espanyolismo que ocupó policialment Catalunya. Mesmo muitas d’istas personas tienen una formación politica prou gran y, manimenos, no aduben a entender lo que bi ha dezaga d’un y atro movimiento politico. D’istos, en he conoixiu qualques y, quan les n’explicas, a lo menos les fas reflexionar bell poquet. Conoixer-nos y ascuitar-nos con respeto, siempre ye bueno.

Los independentismos y las independentistas somos probablement las que demandamos una democracia mas radical. Hemos treballau mas que garra atro movimiento politico los conceptos de soberanía y identidat, que serán vitals en los desarrollos politicos d’o que queda de sieglo. Tenemos un marco teorico inmillorable, an que hemos superau muitas d’as nuestras contradiccions historicas. Agora nos cal saber explicar-lo y ixemenar-lo, dende envistas purament racionals pa, sino conseguir una masa critica que crebe con lo sistema, lo menos sí fer cayer las resistencias entre las nuestras aliadas potencials

miércoles, 18 de octubre de 2017

Lo TSJA y las suyas barrenadas sentencias

Aquello d'a división de poders, fa muito tiempo que no se lo creye dengún. Pero bi ha vegadas que ye tant evident, que se disimula tant poco, que fa sangre... En lo nuestro caso, lo Tribunal Superior de Justicia de Aragón, ye un eixemplo penible de como lo poder chudicial treballa pa una ideyolochía.

Siempre me ha preocupau, y habría de preocupar-nos a todas, que lo poder chudicial siga tant mayoritariament en mans d'a dreita. Y d'a pior dreita, muit a soben. Nomas cal fer-se una gambadeta por la facultat de dreito ta parar cuenta de por a on alienta politicament la mayoría d'os futuros advogaus y chueces. Admiro fundament a toda la chent d'izquierdas radicals que s'han habiu de fer los x anyos de carrera compartindo aularios con ixa clica.

Pero como una d'as millors armas contra la suya terror ye la nuestra humor, pensé de adedicar-les ista primera historia barrenada. En la memoria, guardaba beluna d'as suyas barrenadas sentencias, pero una busca en Google, me'n dio quantas mas. Asinas que, pa qui le faiga honra, aqui va l'audio d'a Historia barrenada, y vinclos a cadauna d'as noticias que se i charra. Que faiga buen prebo, y paratz cuenta, porque si bell diya tenetz un chuicio, puet que acabetz en iste barrenau tribunal!



L'aragonés en lo Curriculo de primaria

Las bicis no podrán ir por plazas y peatonals


Lo 010 se queda sin municipalizar

Averly a cascar-la

Hora y meya de relichión en primaria

martes, 3 de octubre de 2017

Tierra de barrenaus 4x01.Turismofobia, lupos, l'aragonés y discos que te cal

Empecipia una nueva temporada. Pleno de ganas de fer nuevas cosas, d'ixoriar lo programa, y de contar con la vuestra participación. Millor, aspero, tamién tecnicament, ya que me voi fendo a maniar los trastes d'a radio y a fer grabacions. Cuento que se empecipiará a notar la experiencia.

Pa iste primer programa, femos una uellada a los temas rusients d'o verano. Empecipiamos con la clamada "turismofobia", de man de Chorche, un aragonés emigrau a Barcelona, que la vive en primer persona. Tamara nos charrará d'o lupo de Monegros, que tanto ha espantau a los ganaders d'asti, y que tanto mal i han dau en la prensa, y con tant pocos argumentos scientificos.

L'aragonés será present en lo programa como obchecto, amás de como vehiculo. Asinas, con Mario charro d'os nuevos cursos de Nogara pa 2017/2018, pa que tos quede clara qualsiquier dubda que tiengatz. Y tamién de Nogara, Cherardo nos traye una exclusiva: Lo nuevo disco "O zaguer chilo" que arrocla a vinte bandas fendo mosica en aragonés. Pa celebrar-lo tamién he teniu la honor de tener en directo a Krevi Solenco, que se fació bell par de temas en lo programa.

Y antimás, la nueva falca, una nueva sección, clamada "Historias barrenadas", an que charro d'o Tribunal Superior de Justicia de Aragón, lo disco nuevo de Jah'sta, y un concurso.... Qué mas podetz demandar? Pues regular que muitas cosas! Asinas que charratz por ixa boqueta, mientras encara nos lo permiten...

Asperto que tos faiga goyo!







miércoles, 27 de septiembre de 2017

Lo proceso d'independencia catalán. Tierra de barrenaus especial

Nunca no he planteyau lo programa de radio como un espiello de l'actualidat. En l'orichen sisquiera quereba emitir en FM, sino fer nomas un podcast. Pero, ai!, cosas d'a vida, a la fin soi fendo radio, u qualcosa pareixida, y pa forro de bota, me foi un directo.

Que Catalunya ye un tema que m'apasiona no ye garra secreto. Lo que somos vivindo en istos diyas ye una baruca y de vez me fa trobar-me con contradiccions, pasions miedos, debatz y emocions a cada paso. La escalada violenta protagonizada por l'estau talment fuese asperable, pero sincerament no creyeba que plegase ni tant luego, ni tant fura. Y lo que nos queda por viyer. Asinas que, dimpués de tot lo que pasó ixe 20 de setiembre, y de los feito que han iu a l'arreu dende alavez, me viyé quasi en la obligación moral de fer un Tierra de barrenaus radio sobre lo clamau "procés".

Lorient, de Podemos, Daniel, de Puyalon, Laura de Purna y lo periodista Chorche, nos dan a Arale, a yo y a todas vusatras la suya envista y opinions sobre iste afer. Bi convidé a muita mas chent, pero en istos diyas imos todas bien aqueferadas, y en estar un directo, tot se fa mas dificil.

Aspero que sirva iste programa ta que la chent que lo ascuite entienda una mica millor tot lo que ye pasando en Catalunya, i piense bell poquet, y que las que somos por lo dreito a l'autodeterminación y por la simpla democracia, tiengamos bellas quantas voces mas que sentir, en un momento comunicativo muit dificil.

Lo podetz sentir en la barra d'abaixo, u descargar-tos-lo dende aqui.

martes, 26 de septiembre de 2017

Como viyé... Guerra Mundial Z

A pur de sentir charrar-ne, y de leyer criticas a la cinta por haber feito un zancocho d'o libro, teneba pendient dende feba muito leyer Guerra Mundial Z. Soi un fan d'o cine de zombis dende bien chiquet. D'os recontamientos apocalipticos en cheneral. Guerra Mundial Z ye una gran en o suyo chenero, y un libro con muita medolla.

World War Z: an oral history of the zombie war (Guerra mundial Z: una historia oral d'a guerra zombie) estió publicau en 2006. Max Brooks (fillo de l'actor Mel Brooks, por cierto) ye o suyo autor, y ya heba escrito la clasica Guia de supervivencia zombie. Todas dos han esdeveniu ya clasicos d'a literatura friki.

Lo libro ye escrito como una cronica feita en un mundo que ha sobreviviu a un apocalipsi zombie. Un entrevistador se va trobando con personas sinyaleras en ixa guerra. Dende medicos que tenioron contacto con os primers infectaus, dica os militars que coordinoron as enrestidas d'a humanidat ta acabar ganando la guerra. La obra preba d'estar global y, encara que se nota, y muito, que l'autor ye estadounidense, fa una envista de lo que pasó en tot lo mundo. Chapón, Corea d'o norte, Cuba, Sudafrica, ... mesmo una historia de submarinos rusos u d'a Estación espacial internacional i apareixen. De vez, una ripa de temas i son tractaus. O papel d'a prensa, as conseqüencias economicas y socials, la relichión, lo fanatismo, la psique humana, .... Brooks deixa muit pocos temas sin charrar-ne en un libro que preba d'abracar qualsiquier aspecto esmachinable adintro d'un apocalipsi zombie.

Un d'os rasgos d'orichinalidat d'ista novela ye precisament la suya premisa, que ye que lo mundo ha sobreviviu a l'apocalipsi zombie, con las estructuras d'estau intactas. Sí, ha cambiau bella muga, y las relacions economicas y politicas entre los diferents estaus son bien diferents, pero lo sistema basicament ha sobreviviu. En quasi toda la obra de tematica zombie, lo mundo dimpués d'o devantamiento d'os muertos, u d'o contachio masivo, se esboldrega de tot, y las relacions humanas esdevienen poco mas que tribals. No pas en iste libro, y creigo que ixo le da una envista mas realista (en la mida que ixo ye posible en una novela zombie) y, prou que mas orichinal.

No ye lo mio caso, pero talment se pueda fer una mica canso a qui no le faiga guaire goyo la literatura belica. Sobre tot en la parte final, fa mas ficancia en ixo que no en as vesants mas "socials" d'a humanidat somesa a situacions limites. Ixo, y que en o fundo no deixa d'estar una "americanada", son as dos pegas que le podría trobar a un libro que, sobre tot, ye entreteniu.

jueves, 21 de septiembre de 2017

Tierra de barrenaus radio: Tercer temporada

Tres anyos van ya de programa, y mas de sisanta horas de grabacions en aragonés. China chana, voi fendo-me con isto d'a radio, y aspero que ixo se note a l'atro canto d'o podcast. Ista tercer temporada, ha estau una mica de transición entre lo modelo que teneba en las dos primeras y lo modelo que fare servir en quasi toda la quarta. Los programas monotematicos han iu deixando espacio a las entrevistas mas variadas, y ista tendencia será muito mayor en la temporada que empecipiará en octubre.

Los temas han estau bien variaus: patrimonio industrial, abusos policials, mosica, cine, .... pero sin dubda iste anyo l'aragonés ha estau de vez lo vehiclo y lo tema d'as charradas, estando mas protagonistas que en temporadas anteriors. L'actualidat ha mandau, y tamién l'intrés de l'audiencia por los temas relacionaus con la nuestra luenga.

Quanto a los directos, faltó de fer-ne uno, que habié de suspender por qüestions tecnicas y lochisticas. Tamién falta de penchar lo programa que faciemos en directo en lo Parque d'o Tío Jorge en la Cincomarzada, pero ye que la calidat d'o soniu no ye prou t'os standards d'o programa y guarda si son baixos....

Todas las errors, prebaré de correchir-las, con la vuestra aduya, durant iste nuevo curso que empecipia. Y todas las cosas que han saliu bien, que creigo que no son pocas, prebaré de millorar-las.

Pa la quarta temporada vienen quantas novedatz. Lo cambio de formato, no leva un cambio de duración. Los programas continarán superando las dos horas, pero serán mas dinamicos y variaus. L'horario d'emisión sí que cambea. Lo primer programa se emitirá (por casualidat) lo diya previsto pa lo refererendum d'autodeterminación de Catalunya, en horario de 21 a 23. Y a partir d'ixe 1 d'octubre, podretz ascuitar-lo totz los domingos, antes de marchar t'o leito.

Tamién quiero que i pase muita mas chent, que bi haiga mas variedat de contenius, mas mosicas, mas frikadas, y muita mas humor, porque si "la chent de l'aragonés" no nos redimos, poco ya nos queda...

Asinas que aspero que contine fendo-tos goyo lo que foi, y que iste programa sirva pa emplir un poquet mas lo país d'a nuestra luenga, que buena falta le fa. Pero sobre tot, quiesta lectora, ¿por qué no t'animas tu tamién a fer-te un podcast en aragonés? Ixo sí que ye facil (y util) y no atras cosas.

Y como siempre, muitas gracias a: Mario S., Tamara, Ruben S., Laura, Dani, Lorient, Diego, Guillén, Dabi F., Alex, Silvia, Chorche, Chesús, Fernando, Chusebron, Pati, Txema, Armando, Carlos, David, Marco, Cherardo, Mario G., Edu, Ruben R., Dabi A., Lucía, Chabi T., Chabi G., Juan Pablo, Chuse Raul, y Dabi L..

Por si te perdiés bell programa, contino tiens lo listau y los vinclos de toda la temporada

TdB 3x01. Sé lo que facietz iste verano

TdB 3x02. O patrimonio industrial en Aragón

TdB3x2,5 Pilars 2016 (Especial D'estrela a estrela)

TdB 3x03.Versions

TdB 3x04. Debat de cabo d'anyo

TdB 3x05. A cinta que me moló

TdB 3x06. Diya d'a luenga materna 2017

TdB 3x07. Escribindo en aragonés

TdB 3x08. XVIII Premios d'a mosica aragonesa

TdB 3x09. De l'Atlas t'Artieda, por Zuera y A Flama

TdB 3x10. Historias d'a policía zaragozana

TdB 3x11. Sociolingüistica, grafias y Moncayo en aragonés

TdB 3x12. Temazos 3