En fendo anyos, me voi tornando mas cinico. Contino luitando, prou que sí, por si m'entivoco. Pero por cada diya confio menos en a humanidat y los feitos no fan que confirmar-me-lo. Guerra mundial Z ye un recontamiento como tantos atros d'apocalipticos: pleno d'ixe cinismo y d'ixa falta de fe en a humanidat. Nos dibuixa capables de fer qualsiquier barbaridat en un scenario limite. O libro tien muito mas suco d'o que se gosa d'asperar d'una novela de zombis. Quan leyeba la charrada que traduzco contino no podeba que fer-me a rialleta con ixa certeza de que lo mundo funciona asinas de malament y de que no tenemos buen apanyo. Insisto, aspero estar entivocau, y que bell diya haiga de minchar-me as mias parolas.
- Asinas que, en realidat, nunca no preboron d'apanyar o problema.
- Au vienga ¿se puet solucionar a pobreza? ¿Se puet solucionar lo crimen? ¿Se pueden solucionar las malotías, l'ature, la guerra, u qualsiquier atro brians social? Prou que no. Nomás puetz prebar de que sigan prou maniables ta que la chent contine con la suya vida. No ye cinismo, ye madurez; no se puet aturar la plevida, nomas fer un tellau y asperar que no tienga gotilleras u, lo menos, que no esgotarceye sobre la chent que va a votar-te.
- ¿Que quier decir ixo?
- Vienga...
- En serio, que quier decir?
- Vale, como quiera, imos t'o puto Barrio Sesamo. Quier decir que, en politica te centras en las necesidatz de la tuya base de poder. Si los mantiens contentos, ells te mantienen en o tuyo estudiet.
- ¿Por ixo se desatendió bell brot?
- Dios, fa que suene como si los ixuplidasenos.
- ¿Demandoron las autoridatz locals mas aduya d'o gubierno federal?
- ¿Y quan no nos han demandau os polis mas hombres, mas equipos, mas horas d'entrenamiento u mas "fundos ta programas d'alcance social"? Ixos pocaschichas son tant malos como los soldaus, tot lo diya queixando-se de que no tienen lo que les cal, pero ¿acaso ells concaran o risgo de perder a suya faina si puyan os impuestos? ¿Han d'explicar-le a Peter, lo d'a casa adosada, por qué l'esculan ta aduyar a Paul, lo d'o ghetto?
- ¿No les preocupaba que se fese publico?
- ¿Y qui iba a fer-lo?
- La prensa, los medios,...
- ¿Los medios? Se refiere a ixos retes mediaticos que yeran propiedat de belunas d'as interpresas mas gran d'o mundo, companyías que s'habrían afundiu si atra ola de panico trucase a bolsa? ¿Ixos medios?
- ¿Asinas que, en realidat, nunca no plegoron a instigar un encubrimiento?
- No caleba; ells lo encubrioron soletz. Teneban tanto u mas a perder como nusatros y, antimás, ya heban conseguiu las suyas historias l'anyo d'antes, quan os primers casos apareixioron en Estaus Unius. Dimpués plegó l'hibierno, Phalanx salió a la venda y os casos baixoron. Talment "fesen venir a plego" a bell periodista mas choven, diposau a fer la suya propia cruzada pero, en realidat, tot lo tema yera muit visto dimpués de bell mes. Heba esdeveniu qualcosa maniable, a chent yera aprendendo a vivir con ello y ya angluciaba qualcosa diferent; as grans noticias suposan un gran negocio, y siempre cal tener qualcosa nueva si miras l'exito.
- Manimenos, bi heba medios de comunicación independients.
- Sí, prou que sí, y ¿sabe qui les fa ficancia? Los manfloritas saputaces universitarios; y ¿sabe qui les fa caso a ixos? ¡Dengún! ¿Qui va a escuitar a una minoria maguinal d'a televisión y la radio publicas que no ye en contacto con lo publico mayoritario? Contra mas avisaban aquells saputaces elitistas de que los muertos caminaban, mas pasaban d'ells los estadounidenses de verdat.
martes, 8 de agosto de 2017
viernes, 4 de agosto de 2017
Historia de una foto de Boltanya
En l'adolescencia y la primer choventut vivimos las cosas con firme intensidat. Los mios anyos d'instituto y FP van estar an que va prencipiar de verdat a tener una militancia politica, cultural y social. En 1999, l'anyo d'a foto, yera empecipiando a estudiar aragonés. Heba iu ta bell acto contra los pantanos y ya alternaba con la chent d'a cucha aragonesista en fiestas y locals. Pero probablement lo que va vivir en ixa chornada va estar un gran empentón ta decidir-me a tener un compromís mayor con muitas luitas.
L'uno de mayo de 1999, se va convocar en Boltanya una chornada "Por a Dignidat d'a Montanya". Se feban actos arrienda y s'acababa con un concierto con Labordeta, La Ronda de Boltaña, La Orquestina del Fabirol y Ixo Rai. La chornada va estar historica, acorando-se las entradas ta un concierto que beluns van haber de sentir dende difuera.
Me va enterar d'a convocatoria por un panfleto en un bar, que ye como s'enteraba la chent d'as cosas en la era pre-internet. Conoixeba a La Ronda de Boltaña dende feba relativament poco tiempo y me flipaba tot lo mundo que m'amostraban en las suyas cancions. La mia parella compartiba ixe gusto mosical, las reivindicacions, y tamién l'encantaba lo Pirineu. Asinas que yera un planazo lo que tenebanos debant.
I vam puyar, nos vam instalar en lo camping y vam marchar de borina. La mia parella yera muit amiga de una moza de Chobenalla. Por la mia parte, encara no teneba confianza con la chent d'a cucha aragonesista, pero nos conoixebanos de trobar-nos en las manis y, sobre tot, en los bars y locals como La Espelunga. De camin, nos vam chuntar con ells. Yeran un poquet mayors que no yo, y pareixeba que conoixesen lo lugar millor que casa suya. Vam ir ta un bar a fer uns hordios, y van prencipiar os canticos:
Entre la Plaza d'Espanya y la Plaza d'Aragón, s'encuentra la Independencia, que las separa a las dos!!! Ai, taaaaa chun tararachun ai ta chun tarara....
... y tornaban
Entre la Reina Sofía y Felipe de Borbón, estamos hasta los huevos de tanto Rey español!!!
Ai, taaaaa chun tararachun ai ta chun tarara....
Y asinas firme rato. Dimpués, S'ha feito de nueit, Baixando t'a escuela, Más magra, Aqueras montanyas, .... totz los greatests hits d'alavez.
Entre biera y biera, charrabanos de l'aragonés, d'as montanyas, d'a Chunta, de la independencia, .... u somardeabanos con belun.
Tocabanos quasi a sinyal por persona. Y a bota de vin. La mia quatribarrada, la portaba en la mochila porque no teneba palo encara. De bota, ni en teneba. Ixo sí, lo vin me rulaba terne que terne. En puyando la costera t'o lugar, vam aturar en l'auto d'un d'os chobenallos, no sabeba guaire bien por qué. Va ubrir lo maletero y va descubrir un amiro de botellas de vin ta ir replenando as botas, que ya iban todas bien esmediadas. Me feba cruces con lo grau d'autochestión d'aquella chent. Profesionals de la luita y la borina. ¡Y yo que me pensaba que me lo montaba bien!
Vam continar asinas tot lo diya. De nueitz, lo concierto yera a rebutir. La reivindicación yera present por tot. Por cada canción se coreaban lemas contra los pantanos y por la dignidat de la montanya. Y tamién os Aragón ye nación y mesmo bell In-Inde-Independencia. Pegallos en toda la nuestra ropa, quatribarradas a bando y muita, muita emoción. Las letras de Labordeta, La Ronda, Ixo Rai y La Orquestina nos daban alas ta soniar con un Aragón diferent, renaixiu, conscient de si mesmo, y argüelloso, que se concaraba con un modelo colonial que nos viyeba como fuent de recursos, y con una capital que yera complice d'ixe modelo.
No guaire tiempo dimpués, va prencipiar a militar en Chobenalla Aragonesista, va rematar los cursos d'aragonés y va fer-me socio de Nogara. No va estar ista, lochicament, a sola experiencia que me va levar a fer-lo. Pero aquella chornada, tot l'esprito que se i alentaba, y todas las movilizacions que van plegar dimpués van estar claus en la conformación d'a mia experiencia politica y d'as ideyas que hue tiengo.
Muitos anyos dimpués, fa bella semana, va tornar ta Boltanya por las chornadas que se van fer-ie ta celebrar os 25 anyos de La Ronda. En plegar t'a plaza d'alto, va viyer aquellas escaleras y va fer memoria d'aquell diya. Toda aquella ilusión, tot ixe mundo que se ubriba debant de los mios uellos, contrastaban con la cansera de seguir luitando por lo mesmo 18 anyos dimpués, de no haber conseguiu cambiar tot lo que querebanos. D'ilusión ya no bi'n ha tanta, ye cierto. Pero veigo a la chent que agora fa vintitantos y, tot y que actualizau a totz os cambios que bi ha habiu, las ganas de luitar y boriniar son las mesmas.
Ixa ye la parte mas emocional. En la parte historica y politica, aquellos yeran os primers pasos de tot un movimiento por una nueva cultura de l'augua y por la dignidat d'un territorio que viyeba como las metropolis aragonesa y espanyola no se'n alcordaban que ta explotar-lo. L'archivo documental d'a web Yesano ye un sobrebuen fundo ta prencipiar a conoixer ixas luitas en aquellas envueltas. En ixos diyas protestabanos principalmente contra os pantanos de Santaliestra, Chanovas, Biscarrués y lo recreiximiento de Yesa. En istos anyos, bella cosa s'ha conseguiu, pero a pur d'una fayenada que no habría de caler en un mundo que metese a las personas por debant d'a especulación. Como siempre, aprendamos d'o pasau ta estar mas eficients en las luitas actuals y futuras.
P.D.: En repasar bell dato ta escribir isto, m'he trobau con iste video, y m'han veniu un ciento memorias t'o tozuelo, asinas que la quinta mia, cuento que lo mesmo tos pasará....
miércoles, 2 de agosto de 2017
Sociolingüistica, grafias, y Moncayo en aragonés. Tierra de barrenaus radio 3x11
Que l'aragonés ye bien vivo lo contrimuestran muitas cosas. No son evidents, ni salen en las noticias terne que terne. Pero buena cosa de activistas treballamos por cada diya por fer reviscolar-se ista luenga nuestra tant morediza.
En Tierra de barrenaus siempre he prebau de no dar guaire mal con l'aragonés. La ideya d'o blog ye fer servir l'aragonés pa charrar d'as cosas que m'agane. Manimenos, ye quasi imposible no fer de cabo ta quan un programa con toda las cosas que pasan arredol d'a luenga. Sobre tot, si vusatras, quiestas lectoras y ascuitadoras, me lo demandatz. Asinas que aqui queda un programazo que en ye gracias a los quatro convidaus de luxo que he teniu.
Prencipio con una entrevista a Chabier Gimeno, que fa parte d'o Seminario Aragonés de Sociolingüistica. Ye ista una iniciativa que leva ya bell anyo funcionando y que ye fendo una fayena a saber que intresant, replegando datos importantismos pa tener en cuenta a la hora de fer politicas arredol d'as nuestras luengas, y fendo uns analisis que ya caleba. Lo suyo treballo podetz conoixer-lo en iste programa y leyer-lo en la suya web.
En la segunda parte, la mas larga, entrevisto a Juan Pablo Martínez y Chuse Raul Usón, representants respectivament d'a EFA y a SLA, qui charroron sobre la propuesta grafica d'a DGPL y lo comunicau que facioron istas dos entidatz refusando-la.
Pa rematar lo programa, Dabi Lahiguera charra d'o suyo libro recient publicau "A fabla de Moncayo. Estudio comparativo con a lengua aragonesa". Transiberiano edicions contina asinas con a suya linia editorial Selgua que empecipió con o diccionario de Fernando Romanos. Iste nuevo libro, antimás de replegar lo vocabulario d'a zona de Moncayo, charra de muitos aspectos historicos de l'aragonés. Una nueva obra imprescindible pa las amants d'a nuestra luenga.
Entre entrevista y entrevista, tot temazos, prou que sí. Y de fundo, sentiretz a Vegetal Jam que tienen nuevo disco publicau, y que si no lo tenetz, ya tardatz a fer-tos con ell.
En Tierra de barrenaus siempre he prebau de no dar guaire mal con l'aragonés. La ideya d'o blog ye fer servir l'aragonés pa charrar d'as cosas que m'agane. Manimenos, ye quasi imposible no fer de cabo ta quan un programa con toda las cosas que pasan arredol d'a luenga. Sobre tot, si vusatras, quiestas lectoras y ascuitadoras, me lo demandatz. Asinas que aqui queda un programazo que en ye gracias a los quatro convidaus de luxo que he teniu.
Prencipio con una entrevista a Chabier Gimeno, que fa parte d'o Seminario Aragonés de Sociolingüistica. Ye ista una iniciativa que leva ya bell anyo funcionando y que ye fendo una fayena a saber que intresant, replegando datos importantismos pa tener en cuenta a la hora de fer politicas arredol d'as nuestras luengas, y fendo uns analisis que ya caleba. Lo suyo treballo podetz conoixer-lo en iste programa y leyer-lo en la suya web.
En la segunda parte, la mas larga, entrevisto a Juan Pablo Martínez y Chuse Raul Usón, representants respectivament d'a EFA y a SLA, qui charroron sobre la propuesta grafica d'a DGPL y lo comunicau que facioron istas dos entidatz refusando-la.
Pa rematar lo programa, Dabi Lahiguera charra d'o suyo libro recient publicau "A fabla de Moncayo. Estudio comparativo con a lengua aragonesa". Transiberiano edicions contina asinas con a suya linia editorial Selgua que empecipió con o diccionario de Fernando Romanos. Iste nuevo libro, antimás de replegar lo vocabulario d'a zona de Moncayo, charra de muitos aspectos historicos de l'aragonés. Una nueva obra imprescindible pa las amants d'a nuestra luenga.
Entre entrevista y entrevista, tot temazos, prou que sí. Y de fundo, sentiretz a Vegetal Jam que tienen nuevo disco publicau, y que si no lo tenetz, ya tardatz a fer-tos con ell.
miércoles, 26 de julio de 2017
Comulgar con menu cinco estrelas
Por muit feito que i siga, a hipocresía cristiana nunca no deixa de sorprender-me. A redota y retirada d'o laicismo que somos vivindo en zagueras, con una extensión d'a hechemonia d'una relichiosidat de baixa intensidat, les ha feito perder, mesmo mas, la poca vergüenya que teneban. Nomas asinas s'entiende la intensidat y exito d'as campanyas en defensa d'a subvencions d'os colechios privaus, u d'o furto d'edificios y propiedatz inmobiliarias.
En un nivel muito mas baixo ye lo reconoiximiento implicito d'a necesidat de sobornar y fer chantache a la catrinalla ta que pasen por l'aro suyo y vaigan, china chana, interiorizando os ritos y creyencias suyos. La zaguera que me clamó l'atención ye una falca radiofonica d'o restaurant Macanaz. En ella, se i siente a una nina que no quereba fer a primera comunión, pero que li han feito venir a plego. Quan su pai le'n pregunta, a nina insinua que lo ha feito porque se suposa que la celebrarán en o restaurant que se i anuncia.
O feito de que a garra nino se le ocurriría motu proprio, fer a primer comunión sino bi hese una contrapartida en forma de presents y fiesta, ye acceptau comunment. Pero fer-lo tant explicito me pareixe ya una "sacada de chorra" d'o cristianamen.
A quasi totz los ritos relichiosos les trobo bell sentiu. Lo baltismo ye a bienvenida t'o mundo; lo matrimonio, una celebración d'un compromis de vida en parella; los funerals, la necesaria despedida d'un ser queriu, .... Pero no pas la comunión. No se fa a garra edat critica, ni bi ha equivalencia con fenomenos naturals, como lo naiximiento u la muerte. Ye un rito 100% relichioso. Pero antimás ye inexplicable de tot ta un crio. Tamién ta un adulto d'o sieglo XXI, pero ixo ye atra historia. Cal recordar que en a comunión, - en la primera y en todas las demás - as cristianas minchan una hostia y beben vin que, literalment, se transforma en a sangre y carne d'o suyo dios. Yo, de verdat, no sé a qui se le ocurriban istas cosas y como se popularizoron tanto.
Tot y que normalizau socialment, ta un zagalet de 9-10 anyos no tien mica sentiu sino bi ha una celebración dezaga. L'acto d'a primer comunión, per sé, no atraye a dengún. D'asti que por cada diya as celebracions sigan mas grans y pareixcan mini-vodas. Cal aumentar a presión sobre as fillas d'ateas u laicas que deciden que as suyas fillas decidirán quan puedan entender lo que a relichión ye y represienta.
No soi descubrindo garra cosa que no siga vox populi, y que mesmo os cristians reconoixen. Pero con tot y con ixo, contina sorprendendo-me una falca en a radio que reconoixca d'una manera tant caboliosa o chantache a la catrinalla ta fer-les participar en actos relichiosos. Ixo, y que as cristianas mas furas no s'encarranyen por ixe anuncio.
En un nivel muito mas baixo ye lo reconoiximiento implicito d'a necesidat de sobornar y fer chantache a la catrinalla ta que pasen por l'aro suyo y vaigan, china chana, interiorizando os ritos y creyencias suyos. La zaguera que me clamó l'atención ye una falca radiofonica d'o restaurant Macanaz. En ella, se i siente a una nina que no quereba fer a primera comunión, pero que li han feito venir a plego. Quan su pai le'n pregunta, a nina insinua que lo ha feito porque se suposa que la celebrarán en o restaurant que se i anuncia.
O feito de que a garra nino se le ocurriría motu proprio, fer a primer comunión sino bi hese una contrapartida en forma de presents y fiesta, ye acceptau comunment. Pero fer-lo tant explicito me pareixe ya una "sacada de chorra" d'o cristianamen.
A quasi totz los ritos relichiosos les trobo bell sentiu. Lo baltismo ye a bienvenida t'o mundo; lo matrimonio, una celebración d'un compromis de vida en parella; los funerals, la necesaria despedida d'un ser queriu, .... Pero no pas la comunión. No se fa a garra edat critica, ni bi ha equivalencia con fenomenos naturals, como lo naiximiento u la muerte. Ye un rito 100% relichioso. Pero antimás ye inexplicable de tot ta un crio. Tamién ta un adulto d'o sieglo XXI, pero ixo ye atra historia. Cal recordar que en a comunión, - en la primera y en todas las demás - as cristianas minchan una hostia y beben vin que, literalment, se transforma en a sangre y carne d'o suyo dios. Yo, de verdat, no sé a qui se le ocurriban istas cosas y como se popularizoron tanto.
Tot y que normalizau socialment, ta un zagalet de 9-10 anyos no tien mica sentiu sino bi ha una celebración dezaga. L'acto d'a primer comunión, per sé, no atraye a dengún. D'asti que por cada diya as celebracions sigan mas grans y pareixcan mini-vodas. Cal aumentar a presión sobre as fillas d'ateas u laicas que deciden que as suyas fillas decidirán quan puedan entender lo que a relichión ye y represienta.
No soi descubrindo garra cosa que no siga vox populi, y que mesmo os cristians reconoixen. Pero con tot y con ixo, contina sorprendendo-me una falca en a radio que reconoixca d'una manera tant caboliosa o chantache a la catrinalla ta fer-les participar en actos relichiosos. Ixo, y que as cristianas mas furas no s'encarranyen por ixe anuncio.
viernes, 21 de julio de 2017
Como viyé.... "Memorias de un pene selecto"
Qué decir de la persona que deixó sin sangre en a pocha a tot lo publico de Ficomic con o suyo trache de Dazzlord? D'aquell que cocina, con argüello y televisau, un mezclallo de atún, mayonesa y pan rallau y se lo mincha con un debantal que mete que "si no pareixe vomecada, no ye minchanga ni cosa"? Pues que si fa un tebeo una novela grafica, cal mercar-la, prou que sí!
"Memorias de un pene selecto", de Carlos Melgares, estió publicau por Editorial Cornoque a finals de l'anyo pasau y fue dreito t'a muntonera de tebeos que teneba pa leyer. A la fin en istas vacanzas, cayó en un maitin en a placheta de Pals. A novela grafica basicament cuenta la vida de l'autor dende a concepción, prencipiando como un espermatozoide, dica agora.
Melgares y yo somos quasi quintos, asinas que viviemos y creixiemos en un mesmo entorno. Ixo ya sería prou ta sentir-me identificau. Pero ye que antimás, a o pobron, tamién le tocó d'ir ta un colechio no mixto de mosens. Marianistas, concretament. Asinas que por cada historieta que leyeba, feba alcordanza de beluna d'as mias "Historias d'un cole de mosens". Qualsiquier que haiga sufriu un cole de mosens, i trobará ixe ambient hostil que se i respiraba.
Dimpués se va fendo gran y tamién recuenta las primers zorreras y l'adolescencia. Con totz ixos problemas, dubdas y inseguridatz que totz teniemos. Tot isto, ilustrau con unos monyaquetz bien pinchos y recontau con firme gracieta. Lo tebeo ye pleno de ternura, y d'un recosiro que no queda mica pasteler. Se leye en un peten y ye d'ixas obras que te fan pasar un buen rato, que ye lo menos que cal demandar-le a un tebeo. Barrunto, antimás, que no será d'ixos tebeos que leigo una vegada y se quedan en o repalmar pillando polvo. Regular que en una segunda y tercer lectura, le saco mas treslada.
Asinas que, si no lo tenetz encara, ya podetz pillar diez euretz, que no van ta garra cabo, y pillar-tos-lo antes que no s'acore.
"Memorias de un pene selecto", de Carlos Melgares, estió publicau por Editorial Cornoque a finals de l'anyo pasau y fue dreito t'a muntonera de tebeos que teneba pa leyer. A la fin en istas vacanzas, cayó en un maitin en a placheta de Pals. A novela grafica basicament cuenta la vida de l'autor dende a concepción, prencipiando como un espermatozoide, dica agora.
Melgares y yo somos quasi quintos, asinas que viviemos y creixiemos en un mesmo entorno. Ixo ya sería prou ta sentir-me identificau. Pero ye que antimás, a o pobron, tamién le tocó d'ir ta un colechio no mixto de mosens. Marianistas, concretament. Asinas que por cada historieta que leyeba, feba alcordanza de beluna d'as mias "Historias d'un cole de mosens". Qualsiquier que haiga sufriu un cole de mosens, i trobará ixe ambient hostil que se i respiraba.
Dimpués se va fendo gran y tamién recuenta las primers zorreras y l'adolescencia. Con totz ixos problemas, dubdas y inseguridatz que totz teniemos. Tot isto, ilustrau con unos monyaquetz bien pinchos y recontau con firme gracieta. Lo tebeo ye pleno de ternura, y d'un recosiro que no queda mica pasteler. Se leye en un peten y ye d'ixas obras que te fan pasar un buen rato, que ye lo menos que cal demandar-le a un tebeo. Barrunto, antimás, que no será d'ixos tebeos que leigo una vegada y se quedan en o repalmar pillando polvo. Regular que en una segunda y tercer lectura, le saco mas treslada.
Asinas que, si no lo tenetz encara, ya podetz pillar diez euretz, que no van ta garra cabo, y pillar-tos-lo antes que no s'acore.
martes, 18 de julio de 2017
Un lupo charrando aragonés
La plegada d'un lupo ta Monegros fa reviscolar lo debat arredol d'a chestion d'a presencia de lupos en Aragón. Ya dende feba tiempo se barrunta que ista situación se daría. Los lupos ibericos acucutaban en la muga castellana y cal parar cuenta de que somos charrando de una especie que se puet fer tranquilament 100 kilometros cada diya ta trobar caza. En lo costau catalán, lo lupo italiano, que pareixe que iste monegrino en ye, ye bien cerqueta d'as nuestras mugas.
Tot isto, lo debat que ha trayiu, las amigas que me'n han charrau y lo que s'ha sentiu por los medios, me torna a levar ta las exacheracions, ta lo debat grueso y sin datos, que se da tant a soben. Quasi siempre, de feito.
Los ganaders que lo lupo les ha muerto bella uella, y muitas que les refirman, argumentan que lo lupo "no ye qualcosa d'os Monegros". Nian d'Aragón, he sentiu. Cuento que importaba igual a on hese apareixiu iste visitant, que en qualsiquier cantón de lo país, bi hese habiu voces que churaban y perchuraban que nunca de la historia bi heba habiu lupo en ixa zona.
Manimenos los datos scientificos, tant ixuplidaus como siempre, nos indican lo contrario. Lo lupo estió bien present en toda la peninsula dica lo sieglo XIX. Empecipiando lo XX, encara en quedaba en quasi tot Aragón, a pesar d'a presión d'os humanos. No ye dica los anyos sisanta que disapareixe d'Aragón, y no de tot, ya que de cabo ta quan belun trescruza as mugas castellanas u, como en iste caso, las catalanas.
Asinas que no. Por muito que qui diga la frase no haiga visto nunca lupos en Aragón, ni su pai, ni yayo, ni sisquiera o lolo d'o lolo más viello de lo lugar chure haber visto nunca lupos en Aragón, no en fa tanto que lo lupo va disapareixer d'o país. De relatos y historias, todas en conoixemos. Como la que sale en Es recuerdos de paye, de Óscar Lerín, qui recuenta:
Los lupos ya no son en Aragón. Habe anyos ya que no. Pero no marchoron fa tanto, por muito que a sapiencia popular, ixa que tant a soben tant poco sabe, diga.
L'aragonés tamién sufre d'istos mals. "Aqui nunca no s'ha charrau atra cosa que castellano". ¿Quantas veces nos hemos habiu de sentir ixa falacia?. En Zaragoza ye verdat que desapareixió luego, pero lo rastro pervivió dica hue. En estar la metropoli, antimás, acullió a mils de migrants d'as zonas aragonesofonas, por lo que l'aragonés nunca no deixó de sentir-se en la nuestra ciudat. Antimás, dende la plegada de lo movimiento en desfensa de l'aragonés, atros mils de personas lo han iu aprendendo, y muitas lo femos servir de cutio en a nuestra vida.
En zonas muito mas enta lo sur d'as que se tienen por "tradicionals", l'aragonés se perdió fa bella decada. Lo sieglo XX, que en envista historica ye "antes d'ahiere", prencipió con un país an que l'aragonés yera luenga vehicular de una parte importantisma, como contrimuestran totz os testimonios, investigacions y los repuis en o castellano que se i charra hue.
Mesmo en lugars an que hue encara viven aragonesofablants, bi ha qui niega que se i charre. "Ixo, en lo lugar vecin, aqui no". Tot ixo obedeixe a ixa percepción de "lo malo" u "lo que no fa honra" que tenemos. Charremos de lo lupo u de l'aragonés. En l'atro canto, lo bueno y deseyable, "s'ha feito toda la vida". Las fiestas de Lo Pilar pareixen estar milenarias, quan s'inventoron o sieglo pasau. Y mesmo l'azute pareixe que haiga conseguiu que se navegue un ríu que fa milenios que viye a los humanos esnavesar las auguas suyas.
L'aragonés, igual como lo lupo, desapareixió circumstancialment de muitos puestos. Bi ha qui creyemos que totz dos han de recuperar territorio, porque creyemos que a diversidat biolochica, lingüistica y cultural son riquezas, y alportan muito mas que os problemas que puedan creyar. Prou que cal saber chestionar-lo, porque sino, creyaremos un refús que no beneficiará a garra d'as partes.
No podemos, ni debemos, basar los argumentos nomas en la experiencia propia. Ye la definición de ixo que en zagueras le decimos "cunyadismo". Pa tot debat cal datos, y no vivencias u anecdotas. En iste caso, los datos son contundents y evidents y Aragón ha pasau muito tiempo sentindo a los lupos charrar aragonés.
Por desgracia, un aragonés puet vivir tranquilament toda la suya vida sin sentir una charrada en a nuestra luenga. Igual como puet vivir sin viyer un lupo. Pero ixo no les fa desapareixer d'a nuestra historia ni d'a nuestra realidat por mas que beluna quiera.
Bella noticia sobre lo lupo de Monegros:
http://www.eldiario.es/aragon/sociedad/asentamiento-estable-Aragon-posibilidad-prepararnos_0_659685086.html
http://www.eldiario.es/aragon/elprismatico/lobo-llego-Monegros_6_654494563.html
Bell video sobre la historia de l'aragonés:
Tot isto, lo debat que ha trayiu, las amigas que me'n han charrau y lo que s'ha sentiu por los medios, me torna a levar ta las exacheracions, ta lo debat grueso y sin datos, que se da tant a soben. Quasi siempre, de feito.
Los ganaders que lo lupo les ha muerto bella uella, y muitas que les refirman, argumentan que lo lupo "no ye qualcosa d'os Monegros". Nian d'Aragón, he sentiu. Cuento que importaba igual a on hese apareixiu iste visitant, que en qualsiquier cantón de lo país, bi hese habiu voces que churaban y perchuraban que nunca de la historia bi heba habiu lupo en ixa zona.
Manimenos los datos scientificos, tant ixuplidaus como siempre, nos indican lo contrario. Lo lupo estió bien present en toda la peninsula dica lo sieglo XIX. Empecipiando lo XX, encara en quedaba en quasi tot Aragón, a pesar d'a presión d'os humanos. No ye dica los anyos sisanta que disapareixe d'Aragón, y no de tot, ya que de cabo ta quan belun trescruza as mugas castellanas u, como en iste caso, las catalanas.
Asinas que no. Por muito que qui diga la frase no haiga visto nunca lupos en Aragón, ni su pai, ni yayo, ni sisquiera o lolo d'o lolo más viello de lo lugar chure haber visto nunca lupos en Aragón, no en fa tanto que lo lupo va disapareixer d'o país. De relatos y historias, todas en conoixemos. Como la que sale en Es recuerdos de paye, de Óscar Lerín, qui recuenta:
Antes en la Comuna i heba lobos. Un d'estes zaguers lobos viviba en un monte y le deciban el rei d'el Falcé (que ye como se diz ixe monte). Es lobos mataban las uellas, per ixo es pastors teneban mostins con collar de punchos ta defender-los.
Ta privar de que el rei d'el Falcé continase matando ganau le pretón fuego al monte. Ya no se sabió cosa más d'este.
Sobre es onsos, la verdá que no sé cosa. Me pienso que la Comuna yera más tierra de lobos que d'onsos, u al menos no he sentiu parlar de que en i hese.
Los lupos ya no son en Aragón. Habe anyos ya que no. Pero no marchoron fa tanto, por muito que a sapiencia popular, ixa que tant a soben tant poco sabe, diga.
L'aragonés tamién sufre d'istos mals. "Aqui nunca no s'ha charrau atra cosa que castellano". ¿Quantas veces nos hemos habiu de sentir ixa falacia?. En Zaragoza ye verdat que desapareixió luego, pero lo rastro pervivió dica hue. En estar la metropoli, antimás, acullió a mils de migrants d'as zonas aragonesofonas, por lo que l'aragonés nunca no deixó de sentir-se en la nuestra ciudat. Antimás, dende la plegada de lo movimiento en desfensa de l'aragonés, atros mils de personas lo han iu aprendendo, y muitas lo femos servir de cutio en a nuestra vida.
En zonas muito mas enta lo sur d'as que se tienen por "tradicionals", l'aragonés se perdió fa bella decada. Lo sieglo XX, que en envista historica ye "antes d'ahiere", prencipió con un país an que l'aragonés yera luenga vehicular de una parte importantisma, como contrimuestran totz os testimonios, investigacions y los repuis en o castellano que se i charra hue.
Mesmo en lugars an que hue encara viven aragonesofablants, bi ha qui niega que se i charre. "Ixo, en lo lugar vecin, aqui no". Tot ixo obedeixe a ixa percepción de "lo malo" u "lo que no fa honra" que tenemos. Charremos de lo lupo u de l'aragonés. En l'atro canto, lo bueno y deseyable, "s'ha feito toda la vida". Las fiestas de Lo Pilar pareixen estar milenarias, quan s'inventoron o sieglo pasau. Y mesmo l'azute pareixe que haiga conseguiu que se navegue un ríu que fa milenios que viye a los humanos esnavesar las auguas suyas.
L'aragonés, igual como lo lupo, desapareixió circumstancialment de muitos puestos. Bi ha qui creyemos que totz dos han de recuperar territorio, porque creyemos que a diversidat biolochica, lingüistica y cultural son riquezas, y alportan muito mas que os problemas que puedan creyar. Prou que cal saber chestionar-lo, porque sino, creyaremos un refús que no beneficiará a garra d'as partes.
No podemos, ni debemos, basar los argumentos nomas en la experiencia propia. Ye la definición de ixo que en zagueras le decimos "cunyadismo". Pa tot debat cal datos, y no vivencias u anecdotas. En iste caso, los datos son contundents y evidents y Aragón ha pasau muito tiempo sentindo a los lupos charrar aragonés.
Por desgracia, un aragonés puet vivir tranquilament toda la suya vida sin sentir una charrada en a nuestra luenga. Igual como puet vivir sin viyer un lupo. Pero ixo no les fa desapareixer d'a nuestra historia ni d'a nuestra realidat por mas que beluna quiera.
Bella noticia sobre lo lupo de Monegros:
http://www.eldiario.es/aragon/sociedad/asentamiento-estable-Aragon-posibilidad-prepararnos_0_659685086.html
http://www.eldiario.es/aragon/elprismatico/lobo-llego-Monegros_6_654494563.html
Bell video sobre la historia de l'aragonés:
lunes, 17 de julio de 2017
Historias d'a policia zaragozana. Tierra de barrenaus radio 3x10
De chiquet, a uno le cuentan tot ixo de que a policía ye ta protecher-nos d'os dolents personaches que s'amagan por cada uembra d'a ciudat. En a tele, apareixen heroicos luitadors por una sociedat que nunca no les agradeixe la suya fayena. Visitan os colechios ta amostrar a los ninos y ninas as suyas bondatz. Son lo mas pareixiu a los superherois que tien la vida real. Pero un dia creixes, y prencipias a conoixer-los. A sufrir a suya fachenda, a enterar-te d'os suyos negociaus, a sufrir os suyos trucazos, ... y como ye normal se te pasa. A realidat ye muito mas puerca que a tele.
Podríanos pensar en los de siempre. Os antidisturbios. A purria d'a purria. Ixos que s'adedican a protecher a los privilechiaus y abataniar a las que protestan. Ixos que un diya protechen as manifestacions d'os nazis, y a l'atro diya enristen contra manifestacions pacificas. Podrianos pensar tamién en la poli espanyola. Os que s'inventoron un "terrorismo anarquista" y amortan as camaras quan les toca "interrogar" a bell activista politico. U en as policias "autonomicas", que nomas son una version d'a espanyola, con un cambio d'uniforme. Todas ellas forman parte d'un sistema de represión que ye bien vistero.
Pero tamién a nivel local tenemos lo nuestro. A policia local, por a suya naturaleza, no habría de crear guaires problemas. As suya funcions teoricas son aluenyadas d'a represion. Pero ixo no significa que no faigan abusos de poder. Y si antimas, se fa una unidat de propio ta tractar asuntos que pertocarían a la poli espanyola, y lo imples de lo mas estalentau d'o cuerpo, pasan las cosas que pasan en ista ciudat con la UAPO, y que ya pasoron con atras prebatinas que se facioron.
En o programa repaso quantos casos d'abusos policials que hemos teniu en a nuestra ciudat, centrando-me en a UAPO, una unidat qüestionada dende o suyo naiximiento, y de tot innecesaria en una ciudat como Zaragoza. Tamién foi una mica de memoria d'a suya trachectoria, que la historia cal tener-la siempre present.
A plegada de Zaragoza en Común en o concello, prometendo en o programa electoral la suya disolución, fació que muitas nos fesenos alufras de que a la fin se correchise ixa error historica, que fa parte d'o legau Belloch. Manimenos, dos anyos dimpués, no pareixe que tiengan mica intención de fer-lo. No será precisament porque haiga baixau a suya conflictividat. A explicación que dan ye que cal reformar toda la policia, y bi soi d'alcuerdo, pero a disolución d'a UAPO ye precisament o millor punto ta empecipiar a fer-lo y deixar claros os criterios que moverán ixa reforma.
Gubernar en minoria no facilita las cosas, ye verdat. Menos, si o necesario aliau ye un PSOE hooligan de tot d'o cuerpo que ells mesmos creoron. Pero lo que por decreto se fa, por decreto se puet desfer. Asinas que la sociedat zaragozana habremos de continar demandando la disolución d'un cuerpo policial innecesario, problematico y que dengún no trobará a faltar.
Fuents y vinclos citaus en o programa:
Creación d'a UAPO (chulio 2006, El Periodico de Aragón)
UVE, el terror de la noche (Zaragoza rebelde)
Agresión d'a UAPO a un menor y resumen historico (mayo 2016, Arainfo)
Agresión d'a UAPO a un menor (mayo 2016, Eldiario.es)
Agresión d'a UAPO a tres chovens (abril 2012, Heraldo de Aragón)
Agresión en un concierto (febrero 2014, Arainfo)
Video d'a denuncia d'o concierto
Pinyoran dos personas en a ringlera d'un minchador social (Chinero 2017, Arainfo)
Pinyora de 400 € por posar-se en a cera
Debat en o Concello de Zaragoza (octubre 2016, Heraldo de Aragón)
Debat en Radio Zaragoza (SER) sobre a UAPO
Dreitos civils 15M
Podríanos pensar en los de siempre. Os antidisturbios. A purria d'a purria. Ixos que s'adedican a protecher a los privilechiaus y abataniar a las que protestan. Ixos que un diya protechen as manifestacions d'os nazis, y a l'atro diya enristen contra manifestacions pacificas. Podrianos pensar tamién en la poli espanyola. Os que s'inventoron un "terrorismo anarquista" y amortan as camaras quan les toca "interrogar" a bell activista politico. U en as policias "autonomicas", que nomas son una version d'a espanyola, con un cambio d'uniforme. Todas ellas forman parte d'un sistema de represión que ye bien vistero.
Pero tamién a nivel local tenemos lo nuestro. A policia local, por a suya naturaleza, no habría de crear guaires problemas. As suya funcions teoricas son aluenyadas d'a represion. Pero ixo no significa que no faigan abusos de poder. Y si antimas, se fa una unidat de propio ta tractar asuntos que pertocarían a la poli espanyola, y lo imples de lo mas estalentau d'o cuerpo, pasan las cosas que pasan en ista ciudat con la UAPO, y que ya pasoron con atras prebatinas que se facioron.
En o programa repaso quantos casos d'abusos policials que hemos teniu en a nuestra ciudat, centrando-me en a UAPO, una unidat qüestionada dende o suyo naiximiento, y de tot innecesaria en una ciudat como Zaragoza. Tamién foi una mica de memoria d'a suya trachectoria, que la historia cal tener-la siempre present.
A plegada de Zaragoza en Común en o concello, prometendo en o programa electoral la suya disolución, fació que muitas nos fesenos alufras de que a la fin se correchise ixa error historica, que fa parte d'o legau Belloch. Manimenos, dos anyos dimpués, no pareixe que tiengan mica intención de fer-lo. No será precisament porque haiga baixau a suya conflictividat. A explicación que dan ye que cal reformar toda la policia, y bi soi d'alcuerdo, pero a disolución d'a UAPO ye precisament o millor punto ta empecipiar a fer-lo y deixar claros os criterios que moverán ixa reforma.
Gubernar en minoria no facilita las cosas, ye verdat. Menos, si o necesario aliau ye un PSOE hooligan de tot d'o cuerpo que ells mesmos creoron. Pero lo que por decreto se fa, por decreto se puet desfer. Asinas que la sociedat zaragozana habremos de continar demandando la disolución d'un cuerpo policial innecesario, problematico y que dengún no trobará a faltar.
Fuents y vinclos citaus en o programa:
Creación d'a UAPO (chulio 2006, El Periodico de Aragón)
UVE, el terror de la noche (Zaragoza rebelde)
Agresión d'a UAPO a un menor y resumen historico (mayo 2016, Arainfo)
Agresión d'a UAPO a un menor (mayo 2016, Eldiario.es)
Agresión d'a UAPO a tres chovens (abril 2012, Heraldo de Aragón)
Agresión en un concierto (febrero 2014, Arainfo)
Video d'a denuncia d'o concierto
Pinyoran dos personas en a ringlera d'un minchador social (Chinero 2017, Arainfo)
Pinyora de 400 € por posar-se en a cera
Debat en o Concello de Zaragoza (octubre 2016, Heraldo de Aragón)
Debat en Radio Zaragoza (SER) sobre a UAPO
Dreitos civils 15M
Suscribirse a:
Entradas (Atom)




