lunes, 21 de mayo de 2007

Bienvinguts al paradis

O 18 d’Abril salió a la benda o nuebo treballo d’Obrint Pas: Bienvinguts al paradis. A tamás que ya me pensaba que lo abría de mercar por Internet u cuan ise ta Cataluña u Balenzia, bels pocos diyas dimpués lo trobé en Tipo Zaragoza. Marché ta casa de camín a sentir-lo con ixe pensamiento que tiengo cada bez que merco un disco dende que merqué “El club de los inquietos” de Tako: Y si me fa burro falso? Y si ye una mierda? (Como en estió “el club de los inquietos”). De rebés. Me trobé con un disco que, fendo bels cambeos y autualizazions, contina con l’esprito de treballos anteriors d’Obrint Pas. No han cambiau mica. Continan estando los mesmos.

Siempre que bella colla de mosica d’as “consagradas” fa un nuebo disco bi ha qui diz que pude, que yeran muito millors os primers discos y que se son bendendo u bella cosa parellana. Nomás cal meter como exemplos os zaguers de Skalariak u Fermín Muguruza, que creigo que soi l’unico d’o bico que le fan goyo. En ixos dos casos reconoxco que o ran ha baxau respeuto a atros discos. En o caso d’Obrint Pas no. O nuebo me fa tanto u más goyo que no os anteriors. Cantas como camins, amb la teua gent u tres segles (a la fin belun remera que somos en o cabo d’año d’a nuestra conquista*) fan que bien se’n balgan os 15 euros que abié de bosar. A resta completan un sobrebueno treballo que aspero que podamos ascuitar en Aragón en direuto antis con antis. Y si no caldrá ir ta bel conzierto d’a chira.

En o disco bi incluyen un DBD con un reportache sobre a grabazión y dos resumens en fotos y bideos de l’Internacionalista tour 2006. Aquí sí que creigo que se merixen un chiquet trucazo. En o reportache de fotos ban aparixendo-ne de toz os puestos an que fazión conziertos l’año pasau con un cartelet abaxo dizindo d’an son as fotos. Asinas, ba metendo-ie “Euskal Herria, Oczitania, Galizia....” ye dizir, o nombre d’o país. En bels casos mete o nombre d’a ziudat y d’o país. (P.ex: Écija, Andalusia). En plegar en o conzierto de Zaragoza, que yera lo que yera asperando yo, i mete simplamen Saragossa. No pas Aragón u Saragossa, Aragó. Simplamen Saragossa. Por qué? Quemisió! Ninos malos, ninos malos.... Tos boi a estirar d’as orellas! A penar d’ixe chiquet y fiero detalle que aspero que apañen t’atra bez u que a lo menos nos espliquen por qué lo han feito, tos recomiendo que sintaz o disco con ficazio y que lo gronxiez como lo soi fendo yo. Noragüena Obrint Pas! Entalto Aragón! (Que plega dillá Zaragoza).

* Ta qui no conoxca a istoria aragonesa, en 1707, Felipe V (de Castiella) abolió os fueros d'Aragón y a resta de territorios d'a Corona por (testualmén) "dreito de conquista". D'isto en charraré más entabán...

jueves, 17 de mayo de 2007

Umor milenarista

Como parixe que toda a chen son carrañaus por as elezions he trobau iste ya mitico bideo de Fernando Arrabal zorro como un canasto en un programa de 1989 de Fernando Sanchez Dragó. Asinas nos ne redimos una mica...

lunes, 14 de mayo de 2007

Parolas furtadas

Por un regular, as sobrebuenas chornadas d’as luengas d’Aragón que organiza Nogara toz os años me fan pensar en buena ripa de cosas. En l’aragonés y a suya situazión, politica lingüística, a literatura, a traza d’amostrar l’aragonés, os prozesos de normatibizazión y asinas asinas. En una d’as charradas, tornando ta casa, no sé como, reprenié un filo que beniba desembolicando dende fa tiempo: o diferén sinnificau que tien, seguntes qui la faiga serbir, bellas parolas. A primera, que ye de raso d’autualidat grazias a las campañas eleutorals, ye Democrazia.

Etimolochicamen bien d’o griego, y sinnifica “Gubierno d’o pueblo”. O dizionario que foi serbir en casa (de castellano) define democrazia como “Traza de gubierno an que o pueblo exerze a soberanía con a triga libre d’os suyos menadors ta puendas determinadas de tiempo.” Asinas, ista parola podría definir cuasi cualsiquier traza de gubierno fueras d’as dictaduras más furas. Astí i culle cuasi tot. Cuánto endura ixa puenda, cómo se triga a os menadors u si son toz libres d’estar trigaus y de trigar-ne son custions que, a lo menos en o dizionario, no i aparixen. Asinas, en o nuestro mundo “ozidental” s’entiende como democrazia ista mena de partitocrazia que tenemos en Aragón, en l’Estau español y en a más gran parti de países europeos. Agora en elezions beyemos como a toz os partius se les plena a boca dezindo que somos en a fiesta d’a democrazia. Dimpués botamos (u no) y os nuestros representans tienen cuatro años ta fer y esfer con toz os antuellos y conzietos que deseyen. En atros estaus y países (USA u Suiza, por exemplo) muito a ormino fan referendums sobre bel tema (leis d’aborto, pena de muerte, chunir-se a la Unión Europea…), prebando asinas de fer una democrazia más partizipadera. En atros como Franzia u muitos de America, dimpués d’eslexir o Parlamento han de trigar o presiden, alcurrindo de cabo cuan cosas raras como que o presiden gubierne un parlamento an que no tien mayoría. Beyemos, allora muitas diferens trazas d’organizar ixa democrazia partitocratica que nos fabla o dizionario.

En ixa mesma definizión tampoco no diz cuantos partius ha d’aber ta que se pueda dizir Democrazia. Os territorios con partiu unico an que se fan elezions, son democrazias alabez? Se i fan elezions, que parixe que, seguntes o dizionario ye a unica dexichenzia que se fa ta que se diga democrazia.

Ya en l’Estau español, a parola democrazia ye achuntada, más que más por os partius d’a dreita, como a oposizión a Batasuna. “Nusatros, os democratas que somos en contra d’a biolenzia” se gosa dizir. No aclaran que trazas de biolenzia u qué ye biolenzia y qué no’n ye. Se miran de dixar asinas a Batasuna difuera d’os "democratas". Y de cabo cuan tamién a belatros. Manimemos, Batasuna gosa tener o discurso de que se ye crebando a democrazia con a suya ilegalizazión u cuan os chuezes fan bella aizión en contra d’as Herrikotabernas, Segi u atros representans d’a cucha independentista basca. A mesma parola, democrazia, se fa serbir como traza d’enrestir dende Batasuna y dende o PP y tanto os unos como os atros s’acusan d’estar estricallando-la.


En o mundo a parola democrazia ye furtada por as “democrazias ozidentals" capitalistas. En muitos paises arabes, asiaticos u africanos, a democrazia s’asozia con o capitalismo, conseguiendo que en ixos países, a soben imbadius, colonizaus u simplamen ixublidaus por “Oziden” bi aiga una oposizión sozial, cultural y politica a cualsiquier cosa que lebe a parola democrazia. En l’Estau español, Franco tenió un discurso en primeras an que a democrazia yera sinonimo de libertinache, ateismo y toda mena de males que menazaban a España catolica, chunida y faxista que encara yera costruyindo. Dimpués, cuan prenzipió a siñar acuerdos con os USA y atros países y Estaus ozidentals, cuan caleba aturar o comunismo que tamién menazaba a suya politica y as d’as potenzias capitalistas “democraticas” (tamién se fazió serbir asoben democrazia como antonimo de “comunismo”) s’imbentó ixo d’a “democrazia organica”.

A la fin, parixe que democrazia, a tamás d’o que se diga en o dizionario, ye una parola que puede fer serbir dende Franco dica Castro, pasando por Bush, Sarkozy, Batasuna, PP, Chaves u mesmo bels anarquistas.

Continando con iste exemplo de furto u apropiazión d’una parola que ya dengún no remera u sabe que sinnifica reyalmen, bi ha unatra que ye por a que prenzipié a pensar en a polisemia en a pulitica: Sozialismo. Tornando a lo mio dizionario, iste define sozialismo como “Sistema d’organizazión sozial y economico alazetau en a propiedat y almenistrazión coleutiba u estatal d’os meyos de produzión y en a progresiba disparexedura d’as clases sozials.” Aquí parixe que o dizionario ye más concreto. Talmen intrese que o conzepto de democrazia siga más abstracto.

O caso ye que, con tot y con ixo, a parola sozialismo tamién ye emplegada por chen muitismo diferén. En primeras nomás os paises sozialistas y os mobimientos sozials y partius que feban pachas con els la feban serbir. U tamién charraban dreitamen de comunismo. Cuan os países sozialistas u comunistas prenzipiaban a chirar enta o capitalismo u a suya economia s’iba esboldregando (u yera esboldregada por otris) os sozialistas y comunistas “ozidentals” prenzipión a dixar d’emplegar-la u a cambiar o suyo discurso enta la sozialdemocrazia, pero continón emplegando a parola “sozialismo”. Talmén, como fazió o PSOE, esborrón (como Stalin a Trotsky) a Marx d’as suyas ordinazions (y d’o suyo discurso) pero continón emplegando ixa parola talmén por continar replegando os botos d’os que sí que continaban estando sozialistas. Güe, en l’estau, arrienda partius y mobimientos sozials fan serbir a parola sozialismo, estando de raso diferens. O debandito PSOE, por exemplo, u cuasi toz os mobimientos de cucha nazionalista u independentista (ERC, CHA, Chobenalla, os mobimiento independentista asturiano, Batasuna…). Y mesmo partius como ixe que fazió Tamayo (o de Madrit) que se deziba Nuebo Sozialismo y que se creyó (en teoría) por no querer compartir o gubierno d’a comunidat madrileña con IU, que curiosamen tamién ye sozialista. En o “sozialismo” parixen cullir-ie tanto Tamayo como Castro, Zapatero como Chaves u Royal como Otequi. Somos, allora, debán d’atra parola que, si bien no ye tan quiesta como “democrazia” tien un buen fascal de nobias.

Como nota final, dezir que isto no preba que d’estar un reflesión lingüística (u sozial u quemisio), y no pas politica, d’o que beigo a lo mio arredol y que, muitas bezes me truca firme o ficazio a barra con a que seguntes qui, emplega seguntes que parolas. Tamién ye dibertiu (u curioso) beyer como a mesma parola, dita por diferens personas sinnifica cosas de tot diferens.

martes, 8 de mayo de 2007

Cronica d'o Sabado

Prenzipiaba o Sabado bien luego. A las siete coladas d’a tardi ya yeranos por Sasera aduyando una miqueta con a organizazión d’a manifestazión d’Aragón no se bende. A chen que i pasaba se quedaba mirando-se-nos. Beluns sabeban alto u baxo de qué iba tot ixo que yeranos montando y belatros nos preguntaban que yera ixo con toda mena de autituz. Dende bel esquiador que creyeba que querebanos trancar todas as pistas d’esqui dica bella muller que nos animaba a continar y nos contrimostraba o suyo refirme. A manifestazión prenzipió una poquet tardi (como todas) y encara que o suyo camín yera curto se fazió bien a monico. Os polizias tallón o trafico masiau tardi, asinas que os autos no dixaban de chuflar. Se fería asprés, estió por incompetenzia u creyón que ibanos a estar-ie os cuatro jipis de siempre?

Me fazió asabelo goyo a organizazión d’a manifestazión con una buena ripa de coleutibos de toda mena chuntos por una serie de ideyas, por un nuebo modelo de desembolique. Remató a marcha debán d’a DPZ con ambute pancartas, con Especulín presén y una charrada agradixendo a partizipazión d’os más de 5000 que i yeranos.

Malas que remató marchemos t’o conzierto solidario con Bolibia que organizaba Tinkunakama con a colaborazión d’UCA. Cuan i pleguemos ya eba prenzipiau Juako encara que podiemos sentir bellas cantas. Ta qui no lo podión ascuitar será o 17 en Tierra Café (Carrera San Miguel) Dimpués prenzipió a chen de Dechusban (bueno, en reyalidat dos d’els). Como siempre dos buenos conziertos que no en comento guaire pos creigo que toz sabez o goyo que me fan por atros articlos. Allora iban a prenzipiar dos collas que no conoxeba ni brenca ni meya. Creyeba que iste año o conzierto sería pior que no atras edizions por as collas, que no sabeba nian que mena de mosica tañeban. No m’eba bagau ni de mirar-me as suyas webs.

Con Angélida me quedé enluzernau. Ye marabilloso beyer como una colla de chen tan chobens fan una mosica tan cudiada, orichinal y rasmiuda. Y cómo tañeban toz! No comento uno por uno ta no xublidar a dengún porque yeran toz buenismos. Como no me fa mica goyo meter etiquetas pasaz-tos por a suya web y los sentiz que ye a millor traza de conoxer-los. Y si podez ir ta bel conzierto suyo, iz-ie porque de seguras que tos ferá firme goyo. Dende aquí, felizitazions y continaz asinas muito tiempo!

A Ruido Rojo no los podié ascuitar tanto como m’ese cuacau porque me trobé con conoxius y amigos que feba tiempo que no biyeba y pillé unos capazos d’aupa. Con tot y con ixo lo que podié sentir tamién me fazió goyo y, por si un caso, me pillé os CD’s d’as dos collas, que encara soi ascuitando con una miqueta más de ficazio.

Siempre he creyiu que Aragón en cheneral y Zaragoza, que ye a ziudat que más conoxco, son un país y ziudat an que se fa una mosica que puestar que siga d’as millors d’o mundo. Con un amigo emos charrau bella bez que parixe que a mosica ye a traza d’arte que Aragón millor fa. A parti d’a cultura millor conserbada d’Aragón estoi que ye ixa y as collas que aparixen por toz os cabos fan una sobrebuena ufierta mosical ta toda la chen. Encara que no se puede bibir en aragonés, ye cuasi posible bibir sentindo nomás mosica aragonesa u feita por aragoneses. Y con collas como istas, y a tamás d’a SGAE, aspero que se pueda continar.

viernes, 4 de mayo de 2007

... y buenos tiempos t'os frikis

Fa ya muitos años que prenzipié a leyer comics de supereroes, más que más de Marvel. Iba a zinqueno u seiseno d'EGB y, de cabo cuan, en o bideoclub que yeran sozios mis pais, me pillaba bella zinta d'ixas que feban antismas de Spiderman, Capitán América y asinas asinas. A oportunidat de beyer a os personaches que más m'estimaba (encara que no bi ese garra zinta d'os X-Men) yera mayor que a pudor que feban ixas pobrichonas produzions endrezadas t'os ninos y que nian os ninos podebanos estomacar. Asinas, cuan crexié una mica, simplamen m'aconortaba con a serie de debuxos que fazión de X-Men. Tampoco no yera cosa guaire buena, pero a lo menos yera cualcosa.

Dende fa bels pocos años, han prenzipiau a aparixer nuebas zintas, nuebas ambiestas d'os supereroes. X-Men, Spiderman, O Castigador, Os 4 Fantasticos, Daredevil, Elektra, Hulk, V de Vendetta y asinas asinas con millor u pior suerte. Frikis de tot lo mundo beyemos con as nuestras babas esgotarziando como de bote y boleyo os nuestros personaches prenzipian a mober-se y como istorias d'as que sabebanos mesmo bellas charradas de corazón aparixen en a gran pantalla con umanos y nuebas bersions autualizadas a os tiempos d'agora.

Iste cabo de semana (isto lo prenzipié o Biernes pero lo soi rematando o Domingo) beyié a zaguera de Spiderman (la 3). No boi a charrar-ne guaire. Simplamen tien, con muito, o pior guión d'as tres y os millors efeutos espezials. Mientres yeranos asperando a que prenzipiase podiemos beyer os trailers de Os 4F con Silver Surfer y Transformers, que as dos prometen estar bien majas. Asperemos que ista nueba delera de Julibú por as zintas supereroicas no se remate nunca y continen fendo-ne nuebas sobre toda la resta de supereroes que mancan. Y a beyer cuan aparixen Birabolas Mental, Gambito y Apocalipsis en X-Men...

Malos tiempos ta la perfida Albión

En una charrada que estié l'atro diya nos deziban que parixeba que as encuestas eleutorals en a Republica d'Irlanda feban que o Sinn Fein podeba serbir como alguaza en o Parlamento irlandés. Chusto a l'atro'l diya me rebellaba con atra encuesta eleutoral, en iste caso sobre Escozia. Astí, en as monezipals, os botos t'o SNP (Scottish National Party, Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba en gaelico escozés u partiu nazional escozés en aragonés) puyan asabelo. Mesmo podrían conseguir a mayoría en o Parlamento Escozés. O suyo programa ye esclatero, en caso de ganar as eleuzions pantearían un referendum por a independenzia d'o país cara ta 2010.

Parixe que o poder anglés, que ya leba cayendo cuasi un sieglo, contina enta abaxo y, puestar que, en bente añadas os zaguers repuis d'o suyo imperio, os más amanaus y más fazils de controlar, enzeten a la fin un nuebo camín d'independenzia. Caldrá beyer como menan ista situazión os nuebos mainates de WestMinster. Toz os imperios s'esboldregan bella begada y, l'anglés, a tamás d'aber estau un d'os más grans en a Istoria ni ye lo que yera ni será lo que agora en ye.

Os irlandeses y os escozeses son pueblos argüellosos que han sabiu no xublidar o suyo esmo coleutibo y que, a penar de sieglos d'ocupazión nunca no son estaus asimilaus, como tantos atros pueblos d'o mundo. No sé como será l'ambién en as carreras de Londra u d'atros costaus d'Anglaterra, pero de seguras que no se fa tantismo estrapaluzio como se'n fa en l'Estau español cada begada que belún fabla d'a independenzia. Tanto en Irlanda como en Escozia bi ha dos partius grans que pueden fablar-ne y no i pasa cosa. Manimenos aquí nomás Batasuna y ERC (con a boca bien chiqueta) gosan fablar de traza platera d'a independenzia. Y no parixe que denguno d'os dos baiga a tener mayoría en os suyos parlamentos en un plazo curto u meyo (encara que tornasen a legalizar a Batasuna).

Sisquiá en l'Estau español (y en Aragón) bella begada se pueda charrar de tot de una traza normal y sin os aparateros de siempre fendo creyer a toz (u cuasi) que o mundo s'acotola si un Estau se trestalla.

miércoles, 2 de mayo de 2007

Más d'Aragón no se bende

Como comentaba fa un par d'articlos, iste Sabado a plataforma Aragón no se vende ha combocau una manifestazión. Mirando por Youtube he trobau un bideo de una d'as aizions que han feito dica agora y tos lo dixo aqui penchau ta que lo podaz biyer: