lunes, 30 de julio de 2018

Con la bici por l'Anillo Verde de Zaragoza

Naixiu y creixiu d'a ciudat de Zaragoza, siempre he teniu bien cabolioso que ista ye la mia ciudat y lo puesto a on que quiero seguir vivindo. Porque i tiengo a la mia chent, prou que sí, pero tamién porque ye una ciudat que adoro. Me miro siempre de transmitir ista pasión que tiengo a las mias amistatz y companyías, a soben con poco exito. Zaragoza ye odiosa pa la chent mas ruralista, y pa las que le acumulan, no sin razón, bell "meliquismo". Pa la chent que arriba dende atras ciudatz mas grans u con diferents dinamicas socials y culturals, la Inmortal se les queda chiqueta y cazurra. Creigo que, a la finitiva, ye una ciudat de mal querer. Pero puet estar que siga como una d'ixas amistatz, que totz en conoixemos beluna, que en primeras no i fas pacha, pero a la fin resulta que ye una persona con muito bueno, encara que calga rechirar bell poquet.

Como tot, cuento que pa querer Zaragoza, cal conoixer-la. Vivo en una ciudat plena de patrimonio de toda mena. Historico, prou que sí, que puet estar que siga lo mas evident y conoixiu. Pero tamién d'industrial y medioambiental, que muitas vegadas no conoixemos.

En iste verano he teniu bell diya libre y decidié de ocupar un maitín en fer l'Anillo Verde de Zaragoza. Ye una ruta que, feita en bici, se puet completar en menos de tres horas a ritmo muit tranquilet y aturando-se a veyer lo que aprecises, fer fotos, beber u lo que siga. La cursa se puet empecipiar dende lo bell medio d'a ciudat, y en quasi tot lo suyo recorriu va paralela a bell curso d'augua. Fer-la me pareixió una manera sobrebuena de conoixer muito d'o patrimonio d'a nuestra ciudat en muit poco tiempo.

Los rius y las canals son ideyals pa qualsiquier que le faiga goyo la naturaleza, asinas que durant quasi tot lo recorriu podemos trobar-nos con bichos arrienda. Empecipié en lo Puent de Fierro enfilando-me auguas enta abaix, seguindo lo camín que va enta l'Alfranca. Toda ixa parte va paralela a l'Ebro, con muitas oportunidatz de veyer aus de toda mena. En los diyas que lo facié yo, yera rebutient de volandrinas y tamién podié veyer bell esparver. No ye lo caso, pero soi seguro que si m'hese estau bell rato en los miradors que bi ha por lo camín, hese puesto alufrar muitas atras aus.

Lo camín chira, levando-te t'a Canal Imperial, una obra que ye a saber qué intresant dende diferents envistas. Dende la d'a incheniería, prou que sí, ya que somos debant d'un prochecto d'una grandaria espectacular. Mesmo mas si pensamos en lo tiempo que se fació. Pero tamién ye intresant saber toda la historia que tien arredol, cómo se concebiba en aquellas envueltas la chestión de l'augua y lo desarrollo, cómo se chestionó la suya construcción, etc... Por las esclusas de Val de Gurriana, podemos veyer una parte desconoixida pa muitas d'ixa Canal que tant important estió, y encara en ye.

Sin esbarrar-se guaire d'o camín, podemos trobar-nos con la Uerva, en un d'os pocos puntos a on que podemos disfrutar-la antes que la amagasen baixo tierra. A lo canto suyo bi ha un chiquet parque recient apanyau pa dar-le la bienvenida a iste maltractau riu. Levo toda la vida vivindo en la suya ribera, asinas que lo vinclo emocional que tenemos ye bien fuerte, y siempre m'ha feito muita pena que lo tiengamos u tapau u emporquiau en quasi tot lo suyo paso por la ciudat. China-chana s'ha feito milloras en la suya parte urbana. No quiero nian remerar cómo lo tenebanos quan yo yera mas chiquet, pero encara nos falta muito a fer.

Pasada la Uerva, seguimos lo camín d'a Canal pa arribar en la parte mas conoixida. La que recorremos totz los anyos en la baixada d'a Canal. Lo barrio de Torrero nos aculle en la suya parte mas polida, levando-nos ent'o Parque Gran. Una zona bien bonica pa veyer la parte mas "noble" d'a canal, con los suyos puents y avifauna a patacadas. Tot seguindo la canal, nos trobamos con atro troz d'a nuestra historia. Las esclusas d'o Molín y la fuent d'os incredulos, atros dos recordatorios d'a importancia d'a Canal.

Dende aquí entramos en la sola parte que no conoixeba ni brenca ni meya y que mas me sorprendió. Terne que terne paralela a la canal s'entra en una serie de zonas arboladas bien pinchas pa fer-se gambadas. La Canal sigue recorrendo Zaragoza por lo barrio de Casablanca, en un parque que te fa ixuplidar que yes adintro d'una ciudat de mas de 600.000 habintants.

L'Anillo Verde de Zaragoza contina por lo corredor Oliver - Val de Fierro. En ocasions como ista ye quan paro cuenta d'o poco que conoixemos la nuestra ciudat. Tasament he estau bella vegada en totz dos barrios, y lo corredor nian lo conoixeba. Conoixco alto u baixo bien las dinamicas de barrios cercanos como Las Fuents, Lo Gancho u Sant Chusé, y mesmo d'atros como Delicias u L'Almozara, por diferents razons. Pero m'encantaría conoixer la realidat d'o microverso que vive en ixos puestos que barrunto que siempre son los ignoraus en lo reparto d'os diners zaragozanos y a on que los furnos de cupcakes ni acucutan.

L'anillo, como buena obra zaragozana, no ye acabau, asinas que no se puet zarrar. S'arriba dica lo puent que bi ha cerca d'o Carrefour de Delicias - Casablanca, y dende astí se suposa que conectaría con lo Parque de l'Augua y la Expo. Totz dos espacios que nos recuerdan lo sinsentiu d'una loquería que consintiemos y muitas aplaudioron, y que hue sabemos que estió una maquina de malfurriar diners. Con tot y con ixo, bella parte d'ixos espacios ye bien aproveitable pa qui busque estar-se tranquilo veyendo bichos, leyendo, fendo-se una gambada u disfrutando d'o riu de qualsiquier manera.

Iste ye nomas lo recorriu principal. En la guida que he feito servir, publicada por Prames, se proposan antimás chiquetas cursas dende esbarres en l'anillo. Tamién se bi incluye una ruta por l'Anillo Verde Norte de Zaragoza que recorre lugars y barrios como Chuslivol, Montanyana, Sant Gregorio u Vadorrei., fendo una parte important d'a cursa paralela a lo Galligo. Pa valurar correctament a la nuestra ciudat, cal conoixer-la lo millor posible. L'anillo verde ye una sobrebuena manera de ixamplar ixe conoiximiento.

Ah! Y en facié una videofatera





miércoles, 18 de julio de 2018

PIR: Fer reviscolar un festival

Fa quatre anyos deixé d'ir, por primer vegada en muito tiempo, t'o festival PIR. Deixé por escrito los motivos en iste post. Quan se fan las cosas mal, cal decir-lo. Pero tamién ye de chusticia fer-lo quan se fan bien. Dende aquell PIR, creigo que la organización ha iu millorando y en iste zaguer, vivié un festival bien digno, que me recordó muito a los primers anyos que i fue, tot y habendo cambiau a-saber-lo.

En istos zaguers anyos, la publicidat ha millorau, y muito. Qualque mes antes ya conoixebanos la programación, que se fació publica con prou tiempo. Quan veyié que una d'as collas d'o sabado yera Bosnerau, lo festival pilló prous numeros pa que bi ise, ya que me pareixe que, quanto a folk, ye de lo millor que bi ha agora mesmo en Aragón. Por la suya calidat, prou que sí, pero tamién porque saben fer un directo bien entreteniu y bailable. Los dos discos que levan dica agora habrían d'estar en los repalmars de qualsiquier que le faiga un minimo de goyo ista mena de mosica y barruntan una carrera mosical sobrebuena.

Lo programa, un anyo mas, se fació en aragonés. Una gran iniciativa que arribó en lo festival fa bell anyo, dimpués de muitismo tiempo a on que la presencia d'a nuestra luenga yera radida de tot, u en muitos casos inexistent. Cosa grieu siempre, pero mesmo mas quan lo festival se fa en una zona con tanta vitalidat d'a luenga como ixa parte d'o Viello Aragón. Antimás d'a parte mosical, lo PIR presume, y con razón, d'estar un festival de CUTURA pirinenca y dengún no habría de dubdar de que las luengas d'os Pirineus son parte muit important d'ixa cultura. Nomas en estar-te bell par d'horas en lo PIR puetz parar-ne cuenta en sentir charrar euskera, occitano, catalán y aragonés si fas bella mica d'orella.

Todas dos cosas - lo programa bilingüe y l'anuncio d'a programación con tiempo - se levaban fendo bell anyo ya. La novedat arribó con la zona d'acampada. En lo debantdito post me queixaba d'a manera que se chestionó la zona en la zaguer edición que s'heba celebrau en Chasa. Personalment, ir-ie u no pas, pendeba en bella mida de trobar bella manera digna de dormir pa una persona que tien los quaranta a tocar. No guaire concietero, pero ya no un chovenardo. Iste anyo, la organización nos reservó un puesto de mal millorar. Una zona tocando a lo lugar, con buena hierba y mesmo bell arbolet pa fer brempa. Escusaus bien indicaus, zona pa deixar los autos y mesmo una cheta pa escoscar-nos bell poquet de maitins. Asinas sí. L'ambient, ya dende la nueit d'o viernes, yera bien pincho. Chent arrienda, d'a-saber-los puestos, nos i chuntemos pa compartir ista minoritaria pasión por la cultura popular.

En lo lugar, bien atendius. Puestos de birolla pa complementar a las pobretas d'o bar que quasi ni adubiban a atender a toda la chent que estiemos. Y las actuacions, como siempre, lo millor de tot.

PIR va a monico recuperando lo suyo puesto entre los millors festivals d'Aragón. Estió tot un referent y, fendo las cosas asinas de bien, ha preso unatra vegada lo puesto en la mia achenda de verano que nunca no debió de perder. ¡Larga vida a lo PIR!






domingo, 15 de julio de 2018

Lo rol. Historias d'un cole de mosens XII

No tiengo guaire claro qui, quán ni cómo arribó t'a mia vida lo rol, pero se i estió quantos anyos, ocupando muitas horas d'o mio entretenimiento. Empecipié a chugar en Corazonistas, con los amigos que teneba alavez, y la cosa duró dica l'instituto quan dos factors acaboron con ixa afición: Magic y l'alcohol. ¿En qué grau? No sabría decir-lo.

Agora ye una mena de chuegos prou popular y conoixida, pero en la Zaragoza de zaguers d'os 80 y primers d'os 90, chugar a rol yera qualcosa bien rara. Cuento que la primera partida, me la faría a Lord of the rings, que yera d'os pocos que existiban en castellano en aquellas envueltas, y que le feba a saber qué goyo a un d'os mios amigos. Pero quan de verdat me i aficioné estió con lo Runequest. No porque lo chuego fuese millor u pior, encara que en la mia opinión yera prous nivels por dencima de Lord of the rings, sino sobre tot, porque empecipié a fer de master. Lo rol me feba a-saber-la honra pa dar salida a una d'as mias grans falagueras: esmachinar historias fantasticas. L'universo Runequest teneba un ciento de razas, monstruos, armas, fetizos, .... y un sistema de chuego bien dinamico. ¡La d'historias que viviemos chugando-ie! Si tenese millor memoria, u hese guardau por bell cabo totz los argumentos d'ixas aventuras, ¡quántas cosas i trobaría!.

Con ixe Runequest entré en lo mundo rolero. T'a part d'alavez quasi no bi heba manuals de rol en castellano. Lo poco que s'heba traduciu yera, antimás, bien caro pa las pochas vuedas de zagalons de tasament una decena d'anyos. Asinas que lo que mas febanos yera tirar d'os libros que bi heba en las bibliotecas zaragozanas. Siempre bi heba bell pai u mai que treballaba con una fotocopiadora cercana y nos copiaba las partes que nos fesen falta. U mesmo manuals enteros. Encara en conservo belún d'ixos, feito a pur de chirar fuellas d'un libro amprau en los ratos libres d'uns amants pais de frikis.

S'iba metendo de moda y no sé cómo, pero mesmo nos faciemos con bell manual en anglés. La primer vegada que chugué a Vampire u a Cyperpunk encara tenebanos las fichas de personache en ixa luenga. Lo nuestro radiu conoiximiento en ista tierra de argüellosa ignorancia monolingüe, feba que a soben nos hesenos d'inventar, u "interpretar librement", tal u qual regla de chuego.

Ixos chuegos los conoixié sobre tot en las primeras chornadas de rol que se feban en la ciudat. Por las casas de choventut y centros civicos se'n iba organizando por cada diya mas. Yeran los nuestros momentos de trobada de muita chent de totz los barrios, que compartibanos la pasión por superherois, monstruos, sers fantasiosos, naus galacticas y distopías futuristas. Lo mas friki que saliba por la tele yera los Cazafantasmas, asinas que encara yeranos raros de verdat. En ixas chornadas, prebé chuegos a embute: Star Wars, Marvel Cthulhu, Stormbringer, Blood & bowl, Warhammer, ... En unas que se facioron en Sant Chusé vide por primer vegada un capitol de Bola de drac en catalán, entre atras cosas porque no los tenebanos en garra atra luenga. Belún los heba grabau, porque pillaba lo sinyal de TV3, y nusatros nos quedabanos embabiecaus veyendo por primer vegada a Son Goku fendo un Kame Hame Ha.

Taj Mahal, la botiga de comics que encara contina ubierta, yera la que nos furniba de material las pocas vegadas que en mercabanos. Y de dados, claro. Yera d'os pocos puestos a on que podebas mercar-ne. Totz prebabanos de tener-ne de bien pinchos. Poco dimpués d'empecipiar a chugar, ubrioron Ludo-Z, botiga especializada nomás en rol. Belatra vinió dimpués. Todas de curta vida. No debeba d'estar guaire rendible, ixo de tener-nos horas arrienda chugando en los espacios que nos habilitaban, pero sin gastar ni una perra.

Chugabanos a rol en las casas de cadaún de nusatros, y tamién en los recreyos. Siempre que tenebanos bell rato, encara que no fuese que la meya hora d'o descanso, i chugabanos. A la fin faciemos lo paso lochico que fa qualsiquier rolero que de verdat s'emocione con los chuegos: fundemos un club de rol. Lo local, nos lo consiguió un mozo que viviba en Reina Fabiola. En la parroquia d'a ilesia se feban qualques actividatz. I heba mesmo un local d'ensayo pa collas de mosica. En una d'as salas, bien gran, teneban montau un taller de costura, u bella cosa pareixida, pero que lo heban albandonau. Lo mosen d'a ilesia nos deixaría lo local a truca de que lo escocasenos y lo deixasenos bien presto.

Como tot lo nuevo, lo rol alarmaba a los sectors mas conservadors d'a sociedat. A traviés d'articlos en revistas y de reportaches en televisión, los medios de comunicación espantaviellas ixorrontaban a las nuestras familias decindo-les que nos creyebanos las partidas y que remataríanos totz alunaus de vivir en ixe universo ficticio. Nusatros nos desfendebanos explicando-les que en atros puestos d'o mundo ixos chuegos heban arribau a saber qué anyos antes, que no heban suposau garra problema, que mesmo se potenciaban qüestions como la empatía, ... En ixe ambient fundemos lo club. 

Lo mosen heba amostrau una mica de preocupación por tot lo que heba sentiu por la tele, pero hebanos feito bien lo nuestro treballo y le hebanos feito venir a plego. Ya tenebanos local. Quedemos, pillemos bell par d'escopallos y badils y nos metiemos a deixar tot aquello bien pincho. Mesmo un vecín mio se baixó un radiocasete y metiemos una cinta d'os Manowar a tot estrús entre que apanyabanos lo local. L'alegría de tener un puesto pa chugar, lo heavy sonando entre ixe paradiso que yeranos escobando y lo feito d'estar preadolescents fació que en bell momento las nuestras escobas esdevenisen espadas y pretasenos a blincar por toda la cambra barallando-nos como caballers. Yeranos Lancelots, Aragorns, Luke Skywalkers,... de mesa en mesa desfendendo Camelot, Gondor u la Nueva Republica. Quan, de bote y voleyo, lo mosen ubrió la puerta y nos trobó asinas. Con capa casco y espada u trapo, pozal y escoba, seguntes la envista. Nos quedemos chelaus, pensando en como tornar a explicar-le que no nos creyebanos las aventuras que chugabanos y que no nos yeranos tornando varrenaus. Y baixemos la radio, claro.

A la fin, no pasó cosa aquella vegada. Lo club existió qualques anyos. Se dició Excalibur en primeras y Darkhold dimpués. Nos chuntabanos totz los domingos de maitins pa chugar a tot lo que se nos ocurriba. A soben febanos tarde en casa a la hora de chentar tot y que quasi totz vivibanos bien cerca. 

En ixe tiempo fuemos creixendo y, como he dito en empecipiar, arriboron los dos factors que facioron que s'acabase lo club de rol y la mia afición a ixa mena de chuegos. D'una man, Magic. Aquell chuego de cartas lo implió tot. De nuevas, las primers versions las chuguemos en anglés. Por bella BBS (lo mas pareixiu a un foro d'internet que existiba alavez) heba leyiu sobre la suya existencia. Un chuego que yera revolucionando los USA y que moveba a saber que diners. Me pillé un primer faixo en Taj Mahal, que continaba estando la botiga de referencia pa tot isto. China-chana totz acabemos aprendendo a chugar y participando en los primers torneus que se facioron en Zaragoza. Lo primer d'ells, a on que tenié la suerte de participar, se celebró en l'Hotel Palafox. Debant d'as eternas partidas de qualsiquier chuego de rol, que nos podeban levar meses y que exichiban que fuesenos totz presents, Magic levaba bells minutos y no te feba falta que unatra persona.

Ixo se combinó con l'adolescencia. Ya hebanos pasau ueiteno y muitos hebanos empecipiau a zorriar. Yeranos chovens y agora firmaría por tener las resacas d'alavez, pero a nusatros nos pareixeban horribles. Los domingos de maitins ya no tenebanos ganas de rol. Febanos tarde, baixabanos lo faixo de Magic, nos febanos bell par de partidas, y ta casa a aguardar a que bell amigo nos gritase pa alparciar de tot lo que heba pasau la nueit d'antes.

Lo club de rol duró poco mas. Encara, de cabo ta quan, me trobo con belún d'os que febanos parte y recordamos las nuestras partidas como si fuesen cosas que nos hesen pasau de verdat: "la vegada aquella que prebés de disparar dos flechas de vez y faciés pifia", "quan t'habiés de buquir a un orco pa que nos deixase pasar", "aquell master que vinió convidau y que s'encarranyaba porque le matabanos totz los personaches principals",... ya podetz contar. Historias de lolos frikis. 

Lo rol ocupó una parte muit important d'a mia vida y estió la primer manera que tenié de contar historias fantasticas. Lo recuerdo con muito carinyo, pero con ixa sensación d'incomprensión de man d'un adultos que reaccionaban con refús debant d'as cosas nuevas. Hue lo rol ye mas conoixiu y no tien tantos tabús como alavez, pero la reacción d'os adultos debant d'as novedatz sigue estando la mesma.

lunes, 2 de julio de 2018

Esfendemos a tierra, Instituto de l'aragonés y podrufierta politica. Tierra de barrenaus 4x11

¡Buen mes rusient que hemos teniu iste chunyo! Bien se vale que arriba lo verano ya, y tendretz bell diya libre. Y digo "tendretz", en segunda persona, porque yo ya he acotolau las vacanzas y precisament por ixo bi ha habiu tant poqueta actividat en lo blog. Pero a partir d'agora, aspero poder escribir, a lo menos, con lo ritmo cutiano.



Arriban tres de los millors diyas de l'anyo. Ixos tres diyas an que alentamos libertat, soberanía y desfensa d'a tierra, rodiaus d'as companyeras d'aqui, d'asti y d'alli. Arriba Esfendemos a tierra, lo festival que se celebra d'o 20 t'o 22 de chulio en Artieda y que en ista edición combina clasicos incombustibles como la Llitera Tropical y Els bocs de Can Rosés, con bandas nuevas y quantas novedatz. Pa charrar-ne, estié con Miguel, de Purna, qui recontó todas las actividatz que i podremos fer.

La DGPL, dimpués de deixar claro que no derogará la lei d'o LAPAPYP, contina encerrinada en fer efectivo l'academia zancochera que preveye ixa lei feita contra la diversidat lingüistica, y que lo mesmo director cheneral calificó de "cajón de(sastre)" y dició que podría provocar "la desparición a medio del plazo (sic) del aragonés". Nogara emitió un comunicau sobre iste afer, que podetz leyer en Arainfo, y que Dabi nos explica en lo programa, alportando antimás un intresant marco historico, lechislativo y politico.

Pa rematar lo programa, arriba una nueva edición d'a Podrufierta. Lo curso politico 18/19 se presienta intresant a-saber-lo y prebemos de fer d'endevinadors con las nuestras previsions pa iste curso. Tanto a nivel municipal, como nacional y estatal. ¿Acertaremos? Cal que no. Pasemos un buen rato y reflexionemos sobre l'actualidat politica? A fé que sí.

De nuevas, aspero que tos faiga goyo y que me faigatz arribar los vuestros comentarios, propuestas, faltadas, etc..



martes, 12 de junio de 2018

Las mozas. Historias d'un cole de mosens XI

Un ser imachinario charró a los chefes d'o mio colechio y les dició que lo millor pa la nuestra educación yera que nos separasen d'a mitat d'a población, trigando como criterio los nuestros chenitals. Ixo, que los chueces fachas d'un estau aconfesional han decidiu que paguemos entre todas, tien conseqüencias educativas muit grieus, como que me plantase con tretze anyos sin haber puesto creixer con zagalas d'a mia edat y tener alavez un problema de relacions prou grieu con ellas, dica que me i facié.

Las mesachas nos embabiecaban a muitos de nusatros dende crietz. T'a part d'alavez sí que yeran ixos "sers misteriosos" que diz lo topico masclista. Sers que no hesen estau misteriosos si hesenos creixiu sin troixar-nos. Pero como no las tenebanos en casa, hebanos d'ir a buscar-las por la redolada.

Lo primer colechio an que nos aventuremos, como Livinsgtones preadolescents, estió lo Gascón y Marín. Un companyer de clase - no me preguntetz cómo lo aconsiguió- festellaba con una zagaleta d'ixa escuela. Con ixa enchaquia, una colla d'amigos quedabanos con los dos y marchabanos ta un callizo d'o Paseyo la Mina, an que viyebanos como se besuquiaban toda la tarde. Totz dos levaban aparato dental, y siempre febanos chanzas con las posibilidat de que las suyas ferrallas d'enganchasen y no podesen desbesar-se, habendo d'avisar a sus pais pa que venisen y los descubrisen pecando. La resta mirabanos de charrar con las mesachas, avergonyaus de tot, mirando de fer-nos con una novia, sin saber guaire bien lo que ixo yera.

Las siguients expedicions nos levoron ta Carmelitas. Astí conoixeba a una zagaleta, filla d'uns amigos de mis pais. Pasabanos por la puerta quan en saliban a viyer si escunzabanos con la que nos fese goyo. Pa quan feban fiesta d'o cole, y bella tarde que las monchas andasen espisguardadas, gosabanos de colar-nos-ie pa alparciar qué podeba haber-ie de diferent en aquell patio misterioso freqüentau nomas por zagalas. Las dificultatz pa entrar-ie, y lo feito de que me pareixeban una mica pixautas, fació que a escape chirasenos t'o tercer destin en lo nuestro viache en busca de companyía femenina.

Asinas pleguemos en lo que mas nos duró. Lo colechio publico Miraflores. Lo tenebanos bien cerqueta y lo patio suyo yera a ran d'a carrera y d'o parque. Una cleta nos separaba, pero nos apanyabanos, charrando a lo tuyo traviés, u mesmo pasando-nos los libros de textos pa que nos i sinyasen y nos metesen bella ixautada de crietas. Ya faríanos once u dotze anyos y, tot y estando encara bien patantons, las hormonas empecipiaban a alticamar-se. Ellas, ye claro, se nos ne rediban. No yeran como las de Carmelitas, pixautas y d'un cole no mixto. Yeran bien feitas a lo contacto con atros ninos. No febanos que decir fateretas propias d'ixa edat y con que nos adedicasen bella floreta, ya marchabanos de tornada ta casa a dos palmos de tierra.

Las mesachas me ubrioron, en ixos zaguers anyos de cole y en los primers d'instituto, un mundo diferent, an que las relacions entre las personas no teneban ixa pudor de masto violento marcando territorio que tanto se cautivaba en Corazonistas. Quan a la fin en conoixié y podié tener las relacions normals que habría de tener qualsiquier choven, trobé una companyía muito millor en ellas que no pas en ells. La mia cuadrilla, durant muitos anyos, yera formada muit mayoritariament por zagalas. Una opción que la educación segregada, trigada por mis pais, desfendida por la ilesia, y subvencionada encara hue por los impuestos de todas, me negó.

En marchar t'o instituto publico, s'encertó que beluna d'ixas mesachas d'o Miraflores fue con yo ta clase. Mesmo con bell par contino tenendo amistanza dimpués de tantas anyadas. No puedo evitar fer-me a riseta cada vegada que recuerdo ixos meyodiyas en lo parque, charrutiando de fateras, con miedo mesmo a acercar-nos-ie. Ni evitar pensar en tot lo diferent que hese estau la mia vida d'haber puesto relacionar-me con mesachas d'una manera normal durant los mios primers anyos d'existencia.

lunes, 4 de junio de 2018

Mosicas que me va trayer d'o Viñarock. Tierra de barrenaus 4x10

T'os festivals, i vas siempre con la langaria d'ascuitar bell concierto, de viyer a la tuya banda favorita, y de pasar ixos ratos sobrebuenos que siempre te'n alcordarás. Pero te'n tornas siempre con bella sorpresa inasperada. Bandas que nian conoixebas, directos millors (u piors) que no asperabas, versions de cancions, discursos combativos, ... Y con muita mosica.



Iste zaguer Viña va contar que nos estiemos bellas trenta horas de conciertos en total. Ixo da pa muito. A la chent que amamos la mosica nos fa goyo de charrar-ne y de sentir-la de conchunta con atras personas. Asinas que en iste programa quiero compartir con vusatras una chiqueta parte d'a experiencia mosical que va estar la pasada edición d'o Viñarock. A beluna d'as bandas las viyeba por primer vegada. D'atras, me sé lo suyo setlist de corazón. D'atras que va viyer, no en charro porque no bi ha cosa que decir, u porque me deixoron fredo, u porque iba masiau zorro.

Antimás, aproveito pa charrar d'a programación festivalera d'iste verano aragonés, que ye buena, abundant y variada. Bien de mosica pa un mes de muito bailar y cantar. Aspero que tos faiga goyo y que me deixetz en los comentarios las vuestras opinions, sucherencias, faltadas, y lo que calga.

lunes, 21 de mayo de 2018

Filla de gaiter

(Puetz descargar-te iste relato aqui)

Trucó a la puerta, tot y que yera nomas estrinyida. Siempre lo feba. Pai siempre respetó a-saber-lo la mia intimidat. Pausé la reproducción que teneba en pantalla y me chiré. “Pasa, pasa!”. Con una riseta, empentó la puerta d’a mia cambra. Carriaba una caixa gran, con papel de regalo d’ixe que vendeban en la papelería d’abaixo de casa nuestra. Feba decisiet anyos y, como cada 20 d’aviento, me trayeba la suya estrena. Siempre se i feba muito. Bellas vegadas acertaba y belatras no, como l’anyo que me trayó ixe vistiu rarizo que heba mercau en una botiga de Paseo Las Damas. En ista ocasión, iba a acertar de tot, pero yo encara no lo sabeba.
-         ¡¡¡Bufa, bufa, bufa ixas velas…!!! - Siempre me cantaba La Orquestina pa felicitar-me. Moveba la caixa a lo compás, d’un costau ta l’atro, bandiando ixe misterioso paquet.
Yo me’n rediba, y me meteba una miqueta roya. Antes mas me feba vergüenya estar lo centro d’atención, mesmo si nomas yeranos pai y yo, y en casa nuestra.
-         ¿Interrumpo, filla? Si quiers i torno dimpués, ¿e?
-         ¡No, no, ababol! Yera editando l’audio d’a grabación d’ahiere. Aspera que voi a guardar los cambios y soi toda tuya.
Levaba firme rato retocando una d’as primers cancions que hebanos grabau con la colla que teneba alavez. Manimenos no acababa de quedar como yo quereba. Bien se vale que tornemos a grabar-la, bell anyo dimpués, en un estudio profesional. Aquell material yera insalvable.
-         ¿Qué me trayes? ¿Qué me trayes? - Prebaba de pareixer mas niervuda que no en yera en realidat. Pai teneba muita langaria por lo mio present y quereba que sabese que lo valuraba. La suya nineta yera tant gran que ya adubibanos a compartir aficions, borinas, viaches, … Una chiqueta adulta ya.
-         Alargué los brazos, movendo los didos d’as mans pa que me pasase aquella caixa tant gran. ¿Que bi habría adintro?. Devantando-me d’a silla, le facié un beset en lo caixo entre que le agafaba la caixa. Totz dos nos posemos en lo leito mio.
-         ¡¡¡Qué niervols!!! ¿Qué ye? ¿Un balón? Hehehe - siempre febanos bella groma asinas quan nos regalabanos qualcosa. Yera evident que ixo no yera un balon. Yera evident que nunca no me regalaría un balón. Nunca no he estau yo de guaire esporte.
-         Aaaaaah - feba cenyo de misterio - Ubri-lo a viyer! - Feliz cumpleanyos, carinyo. Aspero que te faiga goyo. - cambió lo tono chuzón, por unatro mas tierno.
Esgarrapé lo papel que envolveba aquella caixa. Yera de cartón marrón, zarrada con precinto. Tardé bell poco a conseguir ubrir-lo. A la fin, ubrié la caixa y astí yera. Fendo uellos, me trobé con l’estuche d’a gaita de pai. Pensé un momento. ¿Qué yera aquello? ¡No me podeba estar regalando la gaita! Debeba haber feito servir la funda pa ficar-ie lo present. Me lo miré. Se me miraba fito-fito, prebando de grabar en la suya retina ixe momento. Ell me sabeba enarcada, y yo sabeba que ell lo sabeba. “¿Qué has feito?” le pregunté entre que empecipiaba a ubrir la zarrapullera.
Astí yera, con lo suyo vestiu royo con dibuixos blancos. Con las pelletas de cullebra forrando lo bordon y la bordoneta. La gaita de pai. Alodieta. No me lo podeba creyer, asinas que le’n pregunté, farfallando por los niervols
-         ¿Qué… qué… qué sig - significa isto, papa? - ya lo barruntaba
-         Alodieta ye tuya, ¿qué va a significar? Yo ya no puedo bufar-la. Ye decir, bufar-la sí, pero no fer-la sonar - l’artrosi de pai cada vegada le dificultaba mas fer los suyos didos gambadiar por lo clarín. - Quiero que sigas tu qui torne a rancar-le ixas melodías tant repinchas que tantas vegadas hemos bailau.
Pai se me miraba con complicidat. Por lo mio esmo, pasaban un ciento de bailes, de nueitz de veilada, de festivals, que m’heba levau dende nineta. En totz, presents Alodieta, prou que sí. Companyera inseparable de pai. Encara que en ixe momento pareixese que se despediban.
-         No puedo quedar-me-la, papa. Ye tuya. Ye la tuya gaita. La tuya Alodieta. Ya me’n mercarás una quan tiengamos bella perra. Iste verano treballaré, que ya tiengo mirau un bar en Salou que les fa falta chent
-         Rai que treballes u no. Fe pocha pa atras cosas. Regular que te fa falta un nuevo ordinador, que ixe lo yes estirando a-saber-lo. Quiero que tiengas a Alodieta. Quiero que faiga parte d’a tuya historia como en ha feito d’a mia. ¿Sabes que yera con yo quan conoixié a tu mai?
Prou que lo sabeba. Antes de morir, mai me lo heba contau bell par de vegadas. Pero pai ye muit charrín, y le fa tanto goyo de remerar los tiempos de chovenet, que siempre le deixo recontar ixas historias.
-         Yeranos en un bar, en Ansó. Nos hebanos chuntau los quatre varrenaus que t’a part d’alavez estudiabanos gaita. Bueno estudiabanos…. la febanos sonar, si a un caso, d’aquellas trazas. ¡Qué chandríos! - movió lo tozuel como si censurase la mosica d’o suyo “yo” pasau - Nos hebanos chuntau, te deciba, en un bar. I yera tamién Chuan, ixe que nos trobemos l’atro diya en lo concierto. ¿Te’n alcuerdas? Yo bufaba “Aqueras montanyas”, que yera una d’as quatre que nos sabebanos, quan tu mai entró. Difuera pleveba, y levaba un chapero de fieltro que se sacó en entrar t’o bar. Lo espolsó, deixando cayer l’augua ta tierra, y se apanyó los pels. Ixos pels negros y largos que teneba de chovena. ¡Ai! - sospiró - ¡En yera de polida! - siempre se feba la riseta quan charraba de mai - A la esquena, una funda de donzaina. Yo m’entivoqué con la nota. Bueno, me torné a entivocar. Ya te digo que no yera guaire bueno alavez. Yera empecipiando.... Mai conoixeba a un d’os mosicos que nos hebanos chuntau. Abel. A ixe no lo conoixes. Se demandó un pacharán y se’n vinió a tocar con nusatros. Bella hora dimpués yeranos los zaguers en lo bar. Abel, tu mai y yo. Estió una gran nueit. Tu mai m’amostró mas sobre mosica en ixe rato que pasemos chuntos, que tot lo que heba aprendiu yo por la mia cuenta dica alavez. Paré cuenta d’a importancia de tener una mayestra, y de las mugas de autoaprendizache. Y, prou que sí, aprofité ixa enchaquia pa decir-le de quedar bell diya a ensayar. Yera de Uesca, pero estudiaba en Zaragoza, asinas que los diyas de cada diya vivibanos en la mesma ciudat. Yo creigo que me dició que sí por la gaita. L’encantó lo soniu y las faldetas. Ixe diya encara no teneba la pelleta de cullebra. “Ya te’n conseguiré beluna” me dició. “No puet estar que la tiengas asinas d’espulladeta, te pillará fredor”. Ibanos una mica pifoletz ya, he de confesar-te.
-         Precisament por ixo, pai, has de quedar-te-la. No puedo acceptar-la.
-         ¡No digas fateras! Una gaita ye pa fer-la sonar. Pa que la chent pueda bailar. Y divertir-se. Y festellar. ¡Mesmo reivindicar!
Me yera entrefilando la siguient historia
-         ¿Sabes que a pocas acaba presa ista gaita? - heba acertau - Yeranos protestando contra la guerra. La colla de gaiters i fuemos a animar una miqueta. “Garra manifestación sin gaita”, yera un d’os nuestros chilos de guerra. Tu mai y yo ya yeranos novios y, con atros amigos nos apuntabanos a todas. Gracias a las suyas clases, ya entendeba una mica millor de qué iba tot aquello d’a mosica. ¡Guarda si tenió paciencia tu mai! Hebanos dormiu en l’acampada contra la guerra que se fació en la universidat. De nueitz aturmentemos a los companyers… ¡qué risas nos faciemos! Uno, mesmo acucutó por la tienda y m’aventó los maripis. Bueno, que esbarro… A l’atro’l diya, como te digo, bi heba “mani”. I levemos las gaitas, tot tocando himnos. “Val de Benás”, “A las barricadas”, … y beluna pa fer la gracia: Kortatu, d’Obrint Pas, l’Ikusi Mendizaleak, … ya sabes. Los antidisturbios s’heban desplegau por tot arredol d’o Paraninfo. Lo claustro se suspendió y mesmo lo rector salió a prebar de negociar. La tensión fue puyando durant tot lo maitin. La policia iba con los escudos, y los cascos y toda la mandanga pa trucar-nos. Tu mai y yo, como siempre, en primer ringlera. Limpio bufar. Animando a la chent y aturmentando a aquells “achents de l’orden” - en decir isto siempre feba un tono somarda. Pai nunca no ye estau guaire amigo d’a policia - Encara nos femos cruces de por qué enristioron. Estió un momento como hese puesto estar qualsiquier atro. Bi heba tensión, sí, pero no mas que en tot lo maitin. Lo caso ye que enristioron. Me levé un porrazo en lo costau que no levaba la gaita y prebé de fuyir. Lo policia me heba agarrapizau asinas a l’Alodieta - pai feba momos prenendo la gaita ta explicar-me la historia - Yo, limpio estirar. Creyeba que se trencaría… A la fin un empentón d’atro policia le fació soltar la gaita y corrié atarrantau, buscando a tu mai y a la resta de compas entre tot lo caos que se heba formau. Sintié lo rudio d’as pelotas de gomas que nos chitoron. Dimpués en lo congreso, lo president dició que no, pero sí que nos ne lanzoron, ixo te lo digo yo - puyaba la man como quan en las cintas americanas churan sobre la Biblia. - Tantó adubié a correr que en prebar d’aturar, quan ya sentiba que s’heba pasau lo periglo, m’estozolé. Cayé por tierra, a redolons, prebando de que la gaita no se fese cosa. Yo me facié quatre feridetas, pero ista - sinyaló a Alodieta - mira-te. ¿Viyes iste raspau d’aqui? D’ixe diya. Y iste zurciu d’aqui - se viyeba como bi heba un recusiu en la faldeta - Pues tamién.
Asinas encara s’estió firme rato mas. Recontando-me una y atra aventura con Alodieta. Y con mai, prou que sí, la suya companyera de chestas y batallas. Y con la suya colla d’amigos. Las suyas parolas feban que qualsiquier nueit de gamberradas pareixese una epopeya epica, protagonizada por herois que consiguen lo tresoro amagau por los malvaus bruixos de tierras de fantasía. D’ixas historias, beluna ya las heba viviu con yo, y le correchiba:
-         ¡No pas, papa, no pas! ¡Ixe diya yo encara no me sabeba aquella canta!
Tot y que yo teneba prou talento pa la mosica, no me’n he d’avergonyar, a pai siempre le ha feito goyo d’exacherar-lo a-saber-lo.
Me tornó a contar la vegada que quasi la cacegó, por la zorrera que levaba. U quan le furtoron l’auto con la gaita adintro, y lo troboron, estampau contra una farola tres lugars mas t’abaixo d’a val, pero con la gaita intacta. La suya participación en lo festival escocés d’a gaita, yera una d’as suyas favoritas. Se i chuntoron trenta gaiters nomas d’Aragón, y mas de dos mil de tot lo mundo. Festivals, conciertos, ensayos, … ¡lo que heba viviu aquella gaita!.
-         Yes muito millor mosica que no yo – me dició mas serio quan creyió que m’heba cansau d’as suyas historias – Lo que yes fendo con las tuyas amigas ye bien important. Ixas primers cancions suenan de bitibomba. Si bell diya quiers introducir-ie la gaita, m’encantaría que fuese ista la que sonase en la vuestra mosica. – Prou que heba pensau de calar-ie la gaita en bella canción, pero nian heba pensau en Alodieta – Será una honor pa yo y pa Alodieta de pasar t’a siguient cheneración.
No me podeba negar. Le hese feito micazas. Antimás, por muito que conscientement refusase la gaita pa que la conservase ell, en verdat teneba a saber que ganas de empecipiar a practicar en serio con ella. Ya tocaba a saber que instrumentos en ixos anyos, pero denguno teneba ni un sacre d’a historia que heba viviu ella.
-         Gracias pai – l’acarracé firme, con un d’ixos abrazos que no son por compromís, sino por ixa relación especial entre dos personas que se respetan y admiran mutuament. – Faré que suene como cal. Pero, a truca, te voi a meter una condición: m’has de fer bella clase…
-         ¿Qué clase quiers que te faiga si en sabes muito mas…?
-         ¡Calla! – le interrumpié – M’has de fer bella clase. Y m’has de prometer que, si la medicación va funcionando, bell diya te’n puyas t’o scenario con la nuestra colla y fas de gaiter.
-         ¡Ui! ¡No te’n faigas por ixo! Ya sabes que me falta tiempo pa puyar ta un scenario!
Nos ridiemos. Empecipió a comentar-me bella qüestion técnica, y d’o mantenimiento, pa poder conservar-la en condicions. Bella semana dimpués faciemos la primer clase. Lo que ha viviu ista gaita…
Y agora ye tuya, filla mia.