Mostrando entradas con la etiqueta ciudat. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta ciudat. Mostrar todas las entradas

jueves, 16 de octubre de 2025

La Zaragoza furtada

Visito a sobén Chuslivol. Ye una chiqueta choya que tenemos pegada a la nuestra ciudat. Una zona con biodiversidat a embute y bonicos paisaches a on que poder caminar, correr, fer bici y descansar-te una miqueta d’o gudrón zaragozano. I voi, mas que mas, a fer esporte. Puyo t’as antenas y, dende astí, recorro lo ciento de camins que i hai. I viven, en un ciento de cados, coniellos arrienda. Lo sobrevuelan a saber qué especies de muixons. Buegan los camins pins y matas de toda mena y, seguntes la estación, flors de milenta colors. La ciudat se vei, dende astí alto, bien ampla, podendo columbrar los suyos barrios. Goso chirar-me de tornada en una roca a on que i hai un poste d’electricidat y dende a on que se vei, a tasament bel centenar de metros, lo Castiello de Miranda. Un castiello que probablement nunca no podré visitar porque ye en a Zaragoza furtada.

Malas que empecipias la puyada, deixas a la dreita una gran cleta con un cartel que avisa «Zona militar. No pasar». Fará tres metros cuasi, con uns filos d’arambre de pugas en a parte d’alto. Dimpués va cambiando y se fa mas baixa, con l’arambrau enrobinau que fa miedo mesmo rozar-te. En muitas partes lo cletau ye dople. Y terne que terne, bel cartel te recuerda «Zona militar. No pasar». En bella ocasión anyaden un «Peligro», como si no fuese inherent a la parola «militar».

D’astí, d’ixa cleta, ent’o norte, ya no podemos disfrutar d’o mont. Ni correr, ni gambadiar ni fer bici ni visitar lo nuestro patrimonio natural ni, como ye lo caso d’o Castiello de Miranda, arquitectonico y historico. Ixa construcción ye adintro d’os terrenos militars d’a ciudat a on que las zaragozanas tenemos vedada la entrada. Uns terrenos que ocupan un tercio d’o termin municipal. L’has leyiu bien: UN TERCIO. No puez entrar, ni pasar por un de cada tres metros d’a nuestra ciudat. 

Ixa ciudat furtada la fa servir l’exercito pa chugar con os suyos cataticos y prebar-los antes de ninviar-los t’o país que siga. U pa que los soldadez y soldadetas faigan las suyas chimcanas. Dende lo Campus Río Ebro (lo que antes mas se le deciba CPS), y muito mas ent’o sur, se siente de cabo ta cuan los esclatius d’ixos chuegos y, entre atras cosas, pienso en qué troz de mont serán jodendo y en si bel día calcularán mal lo marguin y rabentarán bel camín d’os que peteneyo. Tan caro no sía mientras lo corro.

No entiendo cómo podemos seguir consentindo que un tercio d’a ciudat no sía nuestra, que no podamos disfrutar d’ixa Zaragoza furtada. No entiendo que no siga un tema central pa los partius politicos municipals en todas las campanyas electorals, que pase d’amagatons en os suyos programas —si i ye—, que no i haiga sisquiá una plataforma ciudadana contra iste abuso tan esclatero. Dende que dispareixió la mili los movimientos socials antimilitaristas han cayiu muito en as suyas actividaz y los partius siempre van por dezaga d’a iniciativa vecinal, pero creigo que isto sobreixe lo tema militar. Tamién me pareixería mal que la interpresa «Paquito» se quedase con ixe tercio d’a ciudat y no permitise a las zaragozanas pasar-ie.

Quiero pensar que la carranya colectiva cuanto a iste afer no ye mayor porque la mayoría d’a chent sisquiá sabe ixe dato d’o tercio furtau y porque no conoixe Chuslivol ni la parte furtada ni ha puesto barruntar tot lo que nos han vedau a las zaragozanas. Asinas que talment lo primer paso ent’a colocación d’isto como un problema grieu d’a ciudat siga charrar-ne, que no quede garra ciudadana sin saber que nomás en ye, ciudadana, d’o 66% de Zaragoza. Y de vez, como no puez amar lo que no conoixes, visitar Chuslivol, veyer lo cletau, columbrar Miranda dende la roca ixa, chirar lo tozuel y alufrar lo Galacho y las balsas, y mas t’alla la ciudat. La nuestra ciudat. La que queremos completa sin que nos furten ni un metro cuadrau.

viernes, 21 de enero de 2022

En bici totz los días

Lo mio vehiclo principal ye la bici. Totz los días la foi servir pa ir a treballar, t’o chimnasio, fer mandaus y lo que calga. Leva en la mía vida dende que m’independicé y me cuesta pensar en mover-me d’atra manera. De feito, me foi cruces a sobén de cómo muitas personas no la fan servir tamién. I hai qui no puet, por diferents y respetables razons de toda mena. Pero pa qui puet y encara no lo fa, aquí van los mios motivos, u no.

No foi servir la bici por una qüestión de fer esporte u de tener mas salut. Pa ixo foi atra mena d’actividatz. Encara que sí que ye verdat que va de pistón. Fa anyos, quan encara yera luent la mía crisi d’os quaranta que me fació empecipiar a correr, escalar y ixas cosas que femos la «maduralla», quan haber deixau de fumar yera bien recient y encara teneba risgo serio de recayer, fue t’o medico pa bella revisión.

- ¿Fumas? - me preguntó, de manera rutinaria.
- Fa poco que lo deixé.
- ¿Bebes?
- Sí, prou.
- ¿Alimentación?
- Minchanga vasuera en lo 90 % - Ya me veyeba hespitalizau con ixa serie de respuestas.
- ¿Esporte?
- Ni por la tele. Bueno... - pensé un momentet – voi en bici a treballar y me muevo asinas por la ciudat de cutio.
- ¿Ixo quanto ye?
- Vinte minutos d’ida y atros vinte de tornada: quaranta. Y un rato mas si voi ta bell cabo, claro.
- Pues ixo cuenta como esporte.

Asinas que, con la vida que levaba, probablement ixos quaranta minutos de bici diarios me feban muita mas honra que no me pensaba. Pero no ye por ixo que voi en bici.

No voi en bici por lo medio ambient. Encara que ye verdat que tiengo la consciencia muito mas tranquila de saber que lo rastro de carbono mío ye muito menor y que, tot y que chiqueta, foi la mía alportación a que lo cambio climatico no siga tant furo. Quan voi por la calzada, dezaga de bell auto d’os que encara fan fumo, minchas de cerca toda la mierda que s’avienta t’atmosfera. De nomás un auto. Piensas dimpués en los millars d’autos que circulan cada día por la nuestra ciudat y en que tot ixo nos lo somos minchando los suyos habitants terne que terne y fer-te una gambada por lo centro te pareixe una actividat de risgo. Veyes las estudios de muertes causadas pro la contaminación de l’aire en la ciudat y te pareixen quasi optimistas. Por ixo, bella vegada me veyerás guardando distancia con l’auto de debant, u aladiando-me, pa mirar d’alentar una miqueta menos de fumo. Ir en bici, dende la envista de calidat de l’aire ciudadano, no nomás ye bueno pa yo. En ye pa todas las habitadoras d’a ciudat, asinas que, quan se diz ixo de que habríanos de pagar un impuesto de circulación, igual como los autos, talment caldría responder con que no nomás no somos un prechuicio pa las zaragozanas, como los autos, sino que contribuimos a fer, pa todas, una ciudat mas sana y respirable. Pero tampoco no ye por ixo por lo que voi en bici.

No voi en bici porque siga barato. Que en ye. Y muito. Pero podría permitir-me ir totz los días en tramvía a treballar. Y en auto, que en tiengo y, dende fa bell anyo, adubo a pagar-le la bencina. De feito cada vegada que implo lo deposito pienso que con ixo me podría pagar una bici de segunda man. Con lo que gasto en tres u quatre viaches, que pa ixo en tenemos, d’auto, una bici nueva. Y con lo que gasto a l’anyo, una mountain de verdat y no pas lo zarrio que tiengo, una chiqueta d’ixas que se doblan y unatra pa carretera. Ixo considerando nomás la bencina, sin impuestos, reparacions ni pinyoras. Pero tampoco no ye ixo por lo que voi en bici

Voi en bici, sobre tot y principalment, porque ye eficient. Los días que he d’ir a treballar en tramvía u auto, por qualsequier motivo, he de salir antes de casa. I hai días que lo tramvía fa tarde, u i hai vaga, u s’esmarchina. Con l’auto, quan no tenebanos garache, heba de foter-me mas rato fendo vueltas por lo barrio pa trobar a on deixar-lo que lo tiempo que tardaba en ir t’o treballo. Con la bici, de puerta ta puerta. Agora i hai aparcabicis por tot y, a una mala, se puet deixar enreligada en bell cabo. Lo ret de carrils bicis permiten mover-te por muitismos puestos sin acercar-te t'os autos. Por los que no, las conductoras ya no son las de fa vinte anyos y, en la suya mayoría respetan prou a las ciclistas. Siempre i hai bell carnuz, pero ixo ye inherent a la humanidat y toda la educación civica d’o mundo no lo cambiará nunca.

La eficiencia d’a bici ye difuera de toda dubda. Totz los estudios la confirman. No soi tant fan d’a bici como tos podetz pensar u como atras companyeras y amigas. Yo m’estimo mas caminar y, si tenese lo mio treballo a vinte minutos caminando, no faría servir la bici. De feito, quan he de fer mandaus y tiengo tiempo, foi servir las mias garras y de paso disfruto una mica d’ista ciudat que tanto amo. Pero si tiengo prisa, que por desgracia ye lo normal, con la bici me planto en un petén a on que quiera. Pa yo son buenas tamién las razons de salut, economicas y medioambientals, prou que sí, y he de reconoixer que tos he enganyau una miqueta porque ixas tamién son razons por las que foi servir la bici. Manimenos, con las valors predominants actuals a on que tot ixo queda a un costau y lo important ye fer cien mil cosas cada día y fer-las a tot meter, creigo que l’argumento d’a eficiencia se ye fendo servir poco dende qui desfendemos la bici, y que tien un gran potencial pa convencer a la chent de, lo menos, prebar ista opción. Pa muitos casos, ye verdat que ye imposible. Si treballase, que me sé yo, en La Muela, pues habría d’ir-ie en auto. Pero pa muitismas sería lo millor y mas eficient medio de transporte. Agora nomás cal que en paren cuenta. Como deciban los Skabeche: ¡recupera tu bici y pedalea!

lunes, 30 de julio de 2018

Con la bici por l'Anillo Verde de Zaragoza

Naixiu y creixiu d'a ciudat de Zaragoza, siempre he teniu bien cabolioso que ista ye la mia ciudat y lo puesto a on que quiero seguir vivindo. Porque i tiengo a la mia chent, prou que sí, pero tamién porque ye una ciudat que adoro. Me miro siempre de transmitir ista pasión que tiengo a las mias amistatz y companyías, a soben con poco exito. Zaragoza ye odiosa pa la chent mas ruralista, y pa las que le acumulan, no sin razón, bell "meliquismo". Pa la chent que arriba dende atras ciudatz mas grans u con diferents dinamicas socials y culturals, la Inmortal se les queda chiqueta y cazurra. Creigo que, a la finitiva, ye una ciudat de mal querer. Pero puet estar que siga como una d'ixas amistatz, que totz en conoixemos beluna, que en primeras no i fas pacha, pero a la fin resulta que ye una persona con muito bueno, encara que calga rechirar bell poquet.

Como tot, cuento que pa querer Zaragoza, cal conoixer-la. Vivo en una ciudat plena de patrimonio de toda mena. Historico, prou que sí, que puet estar que siga lo mas evident y conoixiu. Pero tamién d'industrial y medioambiental, que muitas vegadas no conoixemos.

En iste verano he teniu bell diya libre y decidié de ocupar un maitín en fer l'Anillo Verde de Zaragoza. Ye una ruta que, feita en bici, se puet completar en menos de tres horas a ritmo muit tranquilet y aturando-se a veyer lo que aprecises, fer fotos, beber u lo que siga. La cursa se puet empecipiar dende lo bell medio d'a ciudat, y en quasi tot lo suyo recorriu va paralela a bell curso d'augua. Fer-la me pareixió una manera sobrebuena de conoixer muito d'o patrimonio d'a nuestra ciudat en muit poco tiempo.

Los rius y las canals son ideyals pa qualsiquier que le faiga goyo la naturaleza, asinas que durant quasi tot lo recorriu podemos trobar-nos con bichos arrienda. Empecipié en lo Puent de Fierro enfilando-me auguas enta abaix, seguindo lo camín que va enta l'Alfranca. Toda ixa parte va paralela a l'Ebro, con muitas oportunidatz de veyer aus de toda mena. En los diyas que lo facié yo, yera rebutient de volandrinas y tamién podié veyer bell esparver. No ye lo caso, pero soi seguro que si m'hese estau bell rato en los miradors que bi ha por lo camín, hese puesto alufrar muitas atras aus.

Lo camín chira, levando-te t'a Canal Imperial, una obra que ye a saber qué intresant dende diferents envistas. Dende la d'a incheniería, prou que sí, ya que somos debant d'un prochecto d'una grandaria espectacular. Mesmo mas si pensamos en lo tiempo que se fació. Pero tamién ye intresant saber toda la historia que tien arredol, cómo se concebiba en aquellas envueltas la chestión de l'augua y lo desarrollo, cómo se chestionó la suya construcción, etc... Por las esclusas de Val de Gurriana, podemos veyer una parte desconoixida pa muitas d'ixa Canal que tant important estió, y encara en ye.

Sin esbarrar-se guaire d'o camín, podemos trobar-nos con la Uerva, en un d'os pocos puntos a on que podemos disfrutar-la antes que la amagasen baixo tierra. A lo canto suyo bi ha un chiquet parque recient apanyau pa dar-le la bienvenida a iste maltractau riu. Levo toda la vida vivindo en la suya ribera, asinas que lo vinclo emocional que tenemos ye bien fuerte, y siempre m'ha feito muita pena que lo tiengamos u tapau u emporquiau en quasi tot lo suyo paso por la ciudat. China-chana s'ha feito milloras en la suya parte urbana. No quiero nian remerar cómo lo tenebanos quan yo yera mas chiquet, pero encara nos falta muito a fer.

Pasada la Uerva, seguimos lo camín d'a Canal pa arribar en la parte mas conoixida. La que recorremos totz los anyos en la baixada d'a Canal. Lo barrio de Torrero nos aculle en la suya parte mas polida, levando-nos ent'o Parque Gran. Una zona bien bonica pa veyer la parte mas "noble" d'a canal, con los suyos puents y avifauna a patacadas. Tot seguindo la canal, nos trobamos con atro troz d'a nuestra historia. Las esclusas d'o Molín y la fuent d'os incredulos, atros dos recordatorios d'a importancia d'a Canal.

Dende aquí entramos en la sola parte que no conoixeba ni brenca ni meya y que mas me sorprendió. Terne que terne paralela a la canal s'entra en una serie de zonas arboladas bien pinchas pa fer-se gambadas. La Canal sigue recorrendo Zaragoza por lo barrio de Casablanca, en un parque que te fa ixuplidar que yes adintro d'una ciudat de mas de 600.000 habintants.

L'Anillo Verde de Zaragoza contina por lo corredor Oliver - Val de Fierro. En ocasions como ista ye quan paro cuenta d'o poco que conoixemos la nuestra ciudat. Tasament he estau bella vegada en totz dos barrios, y lo corredor nian lo conoixeba. Conoixco alto u baixo bien las dinamicas de barrios cercanos como Las Fuents, Lo Gancho u Sant Chusé, y mesmo d'atros como Delicias u L'Almozara, por diferents razons. Pero m'encantaría conoixer la realidat d'o microverso que vive en ixos puestos que barrunto que siempre son los ignoraus en lo reparto d'os diners zaragozanos y a on que los furnos de cupcakes ni acucutan.

L'anillo, como buena obra zaragozana, no ye acabau, asinas que no se puet zarrar. S'arriba dica lo puent que bi ha cerca d'o Carrefour de Delicias - Casablanca, y dende astí se suposa que conectaría con lo Parque de l'Augua y la Expo. Totz dos espacios que nos recuerdan lo sinsentiu d'una loquería que consintiemos y muitas aplaudioron, y que hue sabemos que estió una maquina de malfurriar diners. Con tot y con ixo, bella parte d'ixos espacios ye bien aproveitable pa qui busque estar-se tranquilo veyendo bichos, leyendo, fendo-se una gambada u disfrutando d'o riu de qualsiquier manera.

Iste ye nomas lo recorriu principal. En la guida que he feito servir, publicada por Prames, se proposan antimás chiquetas cursas dende esbarres en l'anillo. Tamién se bi incluye una ruta por l'Anillo Verde Norte de Zaragoza que recorre lugars y barrios como Chuslivol, Montanyana, Sant Gregorio u Vadorrei., fendo una parte important d'a cursa paralela a lo Galligo. Pa valurar correctament a la nuestra ciudat, cal conoixer-la lo millor posible. L'anillo verde ye una sobrebuena manera de ixamplar ixe conoiximiento.

Ah! Y en facié una videofatera