lunes, 13 de abril de 2020

No sotz herois

(Traducción de l'articlo "No sois héroes", de C. Pueyo, publicado en Cierzo Digital lo 12/04/2020. Articlo orichinal en iste vinclo)

Bi habió un consenso automatico en la sociedat quan empecipioron a clamar "herois" a los sanitarios. Se les calificó d'herois porque tot lo mundo sabeba que los treballadors d'a sanidat publica yeran atendendo a los nuestros malaudos en un contexto a on que cal personal, i hai chornadas inhumanas y precariedat de medios, proteccions y material. Sabebanos que, con tot y con ixo, yeran dando lo millor tracto y en ocasions acompanyando a morir a los mayors solos. Pareixe lochico que los que salvan las nuestras vidas, u preban de fer-lo, sigan los herois d'a nuestra sociedat.

Pero de rapiconté amaneixen uns policías que no nomas van buscando l'aplauso sino que agradeixen los aplausos d'as ueito d'a tarde. Te feban ganas de salir por la finestra y decir "perdone, que no le soi aplaudindo a vusté", pero si no en paran cuenta fa pena sacar-le la ilusión. A l'atro dia en la tele tamién belún les clama herois y poco dimpués los videmos por astí con las suyas sirenas aplaudindo-se a sí mesmos. En los suyos retz socials se fan floretas y s'afalagan. Asinas que ye inevitable de pensar ¿Pero que han feito vustés pa proclamar-se herois?

Lo que definiba a un heroi en l'antigüedat yera fer fetas quasi imposibles pa un ser humán corrient y dende Chesucristo, l'heroi ye qui sacrifica la suya vida por la resta. Veigo isto en los sanitarios que se deixan mesmo la salut pa curar u acompanyar a los nuestro malaudos. Y he visto isto en la policía quan s'ha chugau la vida pa aturar a belún d'ixos yihadistas que asesinaban civils por la carrera. Manimenos, no veigo mica heroicidat en meter pinyoras a qui se blinca lo confinamiento, cusirar que no se cometan delitos y, a la finitiva, fer lo treballo policial cutiano d'antes d'a pandemia. Menos heroico encara ye ir con l'himno nacional a tot estrús por los altavoces de l'auto patrulla u fer comedia entre que suena l'Ave María de Hendel mirando l'aplauso d'o vecindau. No nomas no ye heroico sino que banaliza la situación y fa pensar en qué mena de personalidat infantil tien la chent a qui hemos concediu lo monopolio d'a violencia y portar armas. D'os que levan uniforme y pistola, n'asperamos mas seriedat y mas respecto a la pluralidat politica consagrada en la Constitución. Ye cabolioso que no aporta mica tranquilidat conoixer a qué sindicatos policials ultras han dau refirme mayoritario en las suyas eleccions sindicals, tanto policía nacional como local.

Asunto aparte ye que de siempre estió de buen gusto refusar ovacions quan un pensaba que nomás yera fendo lo suyo deber. Isto en tiempo d'o narcisismo brila por la suya ausencia pero lo menos lo hemos visto en sanitarios arrienda. No lo hemos visto encara en ixas collas d'hombres musculosos que van por astí fendo sonar las suyas sirenas como si la ciudat fuese lo suyo patio de recreo. Belún habría de recordar-les que son una institución d'un estau social y democratico de dreito y que como tal han de mantener neutralidat, eficacia, eficiencia y todas ixas cosas que les pertocan.

Ni yes heroi por portar un uniforme ni yes heroi por quedar-te en casa tuya durant la pandemia como preba de decir-te un anuncio d'a tele. "Heroi" habría de reservar-se pa qui de verdat fan un sacrificio por la resta porque si totz somos herois, alavaez dengún no en ye. Pero mesmo millor sería que no calese herois, millor sería fer una inversión historica en sanidat publica pa que los sanitarios no haigan de fer heroicidatz y puedan atender-nos con prous medios.

domingo, 5 de abril de 2020

En leyendo... Los desposeídos, de Ursula K. Le Guin

Con la enchaquia d'o COVID 19 se son cumplindo los suenios humidos de muitas que les encanta lo feito de tener a l'exercito y a las fuerzas policials controlando las carreras de contino. En zagueras, d'enchaquias, en troban a-saber-las. Los cuerpos y fuerzas "de seguridat" de l'estau van prenendo cada vegada mas poder, controlaus a sobén por los suyos elementos mas faixistas y alticamaus. Y las pocas personas con bella mentalidat mas democratica d'os cuerpos son incapables de meter-les freno en estar tant minoritarios. Iste ye un periglo que antes u dimpués, pagaremos todas. Tamién las que hue les aplauden dende los suyos balcons.

Sin estar yo una persona que qüestione terne que terne la ordens que m'han dau los míos chefes, profesors y en cheneral personas d'autoridat, nunca no he entendiu las virtutz d'ixa obediencia ciega. Pa qui obedeixe. Pa qui manda, son caboliosas. Que belún presuma d'una falta absoluta de critica, d'a falta de miedo, d'estar disposau a tot... Son conductas de tot psicopaticas y me preocupan a-saber-lo quan las veigo en atras personas. L'exercito y en cheneral qualsiquier cuerpo de seguridat, publico u privau, ye una maquinaria destinada a deshumanizar los suyos integrants, porque si no, no funciona. Entiendo que una persona pique piedra sin planteyar-se pa qué. Con que le paguen, qué importa t'a on vaiga ixa piedra. Pero qualcosa tant grieu como foter un sobo u prebar de matar a atro, por la simpla razón de que te lo han ordenau... Pa ixo, cal que t'haigan esborrau qualsiquier mena d'empatía que se pueda tener.

Isto que pienso dende fa muito, lo explica muito millor Ursula K. Le Guin en lo suyo libro de sciencia ficción social The Dispossessed: an ambiguous utopia (Los desposeídos: una ambigua utopía, en la suya edición en castellano) charra de dos mundos, Anarres y Urras, con dos sistemas politicos bien diferents. Un con una sociedat anarquista y l'atro con una capitalista. Shevek, lo protagonista, viacha dende lo suyo mundo anarquista dica l'atra planeta, y bi descubre la suya sociedat. Lochicament, muitas d'as cosas que conoixe le claman a-saber-lo l'atención. Una d'ellas, la organización de l'exercito. Tot y que yo sí que conoixco ixe sistema dende bien chiquet, me sintié bien identificau en leyer ista parte d'iste libro, que antimás en tien muitas atras que son verdaderas choyas. 

Atro le’n heba explicau una vegada: cómo los sarchentos podeban dar ordens a los soldaus rasos, cómo los tenients podeban dar ordens a los soldaus rasos y a los sarchentos, como los capitans... y asinas en escala ascendent dica los chenerals, , que podeban dar ordens a toda la resta y no heban de recibir-ne de dengún, fueras d’o comandant en chefe. Shevek lo heba ascuitau fendo-se cruces y con firme refús.

- ¿A ixo le dicen vustés organización? - heba preguntau -. ¿Y tamién lo claman disciplina? Ni una cosa ni l’atra. Ye un mecanismo coercitivo de extraordinaria ineficacia, ¡bella mena de maquina de vapor d’o Sieteno Milenio! Con un estructura tant richida y tant bronce, ¿qué cosa que valga la pena se puet fer?- Isto le dió la enchaquia a Atro pa emponderar las virtutz d’a guerra, que da corache y hombría y elimina a los ineptos, pero los mesmos argumentos lo heban obligau a admitir la efectividat d’as guerrillas, organizadas dende abaixo, auto-disciplinadas. Pero ixo nomás funciona quan la chent piensa que ye luitando por qualcosa propia, casa suya, u bella ideya – heba dito lo viello. Shevek heba renunciau a la zaragata. Agora la continaba en la foscor creixent d’o cobaixo, entre ripas de caixons de productos quimicos no retulaus. Le explicaba a Atro que agora entendeba por qué l’exercito yera organizau d’ixa manera. Yera sin dubda una mena d’organización ineludible. Garra organización racional hese feito honra en iste caso. Shevek no heba comprendiu dica agora que la finalidat yera permitir que uns hombres provistos d’ametralladoras matasen a hombres y mullers desarmaus facilment y en grans cantidatz, quan les ordenaban de fer-lo. Pero no entendeba encara qué relación teneba tot isto con lo corache, u la hombría u l’aptitut.

jueves, 2 de abril de 2020

Un lustro de TdBradio

Fa hue cinco anyos sonaba en Radio Topo, una vegada mas, Avui com ahir, la canción d'Obrint Pas que ubrió quantos programas de Fendo Orella. Lo feba en ixa ocasión pa presentar un nuevo programa en aragonés. Naixeba Tierra de barrenaus radio, la versión radiofonica d'iste blog a on que levo tantos anyos escribindo ya. Dengún, t'a part d'alavez, hese puesto barruntar que faría los cinco anyos con mas de setanta programas emitius y aguardando salir d'un confinamiento pa poder seguir con la fayena.

Lo programa pasó de mensual a quincenal, ha cambiau de diya d'emisión que me se yo quantas vegadas, a lo formato le he dau un ciento de vueltas, y las que le'n queda... Lo blog y lo programa de radio son bien reflexo de qui escribe, que ye bien disperso. Por los suyos micros han pasau a-saber-las personas y atros sers. Con belun he pasau momentos sobrebuens y belatro, sería feliz si no tornase a amaneixer nunca por la mía vida. Como en lo blog, he charrau d'historia, politica, frikadas, mosica, luengas, medio ambient... y nos hemos rediu pa tres u quatre reencarnacions.

La vida querió que s'encertase lo primer diya d'emisión, lo 2 d'abril de 2015, con l'aniversario d'a mía parella y yo. Tamién ha quiesto que iste 2020 ixe aniversario lo haigamos de celebrar en casa y que lo programa no vaiga a emitir-se. Pero veteme que no ye mal plan. Por la parte personal, por las nuestras circumstancias, probablement no hesenos puesto celebrar los 18 anyos que levamos chuntos. Por la parte radiofonica, encara que Tierra de barrenaus no s'emita, tien un sobrebuen sustituto que ye Tierra de varrenadas y que, antimás, tiengo la suerte de fer con Arale cada nueit. Una experiencia repolida.

Teneba pensadas bella cosa pa compartir con vusatras, las que me leyetz y las que me sentitz, istos cinco anyos. Ye una calendata especial y quereba quitar la radio, lo blog, los libros y tot lo que foi t'a carrera. No ye posible, ye cabolioso. Pero malas que pase tot isto, bella cosa s'organizará pa poder chuntar-me con todas las que cada diya me datz enerchias pa continar emitindo y escribindo. 

5 anyos de radio no serían posible sin vusatras. Gracias por ascuitar, gracias por compartir, gracias por luitar!

martes, 31 de marzo de 2020

Tierra de varrenadas: Podcasting confinadas

Trobar cosas que fer en istos diyas d'estar-se en casa no yera un problema pa yo quan se decretó lo confinamiento. Tiengo libros, comics, cintas y series pa pasar qualques virus d'istos. Antiparte d'o tiempo que pueda pasar escribindo, chugando a bell videochuego u fendo exercicio en casa. Pero las circumstancias nos dioron la oportunidat de fer una cosa diferent y que a escape esdevinió en lo millor momento d'a mayoría d'os diyas d'ista quarentena: la grabación de Tierra de varrenadas.

Lo programa empecipió lo lunes 16 y dende ixe diya, Arale y yo nomás hemos deixau de penchar lo programa un diya. Si queretz saber porqué, podetz ascuitar lo programa 14. Todas las nueitz, a ixo d'as nueu, nos posamos en lo sofá, con bella minchanga y un par de bieras, y comentamos las cosas que nos han pasau, lo que se nos va ocurrindo, batalletas d'antes mas u reflexions que queramos compartir con la chent que nos ascuitatz. Encara que pareixca raro, en tiempos de confinamiento tampoco no nos chuntamos guaire ya que seguimos fendo las nuestras rutinas individuals, y ista ye una manera de compartir un rato bien pincho todas las tardes.

Tierra de varrenadas fa honra tamién pa dar-le continidat a Tierra de barrenaus. Sin poder baixar ta l'estudio se fa dificil poder fer nuevos contenius con lo formato y calidat cutiano d'o programa. Lo 6x15 lo podié montar gracias a que buena parte ya lo teneba grabau d'antes y, con tot y con ixo, se nota que la resta ye grabau en casa con los pocos medios que tiengo. En primeras no pareixe que vaiga a grabar mas Tierra de barrenaus dica la fin d'o confinamiento, asinas que en radio s'emitirán bell par de capitols de Tierra de varrenadas.

Ixos medios no son que un portatil, lo software de Audacity, descargable de baldes y un micro con conexión minijack que me veniba con una grabadora que teneba. Cosa que no tiengatz qualsiquier por casa. Asinas que tos convido a creyar los vuestros propios contenius y compartir-los con la resta d'a comunidat aragonesofona. Tenemos pocos contenius audiovisuals y a muitas nos faría goyo de tener-ne mas. ¡Aproveitatz pa aprender cosas y aduyar a dar-le vida a la nuestra luenga!.

Diz que la situación se polargará muito mas que no nos pensabanos, asinas que Tierra de varrenadas probablement arribe a la trentena de programas. U muito mas. Quan siento decir que d'isto en quitaremos qualcosa positiva, u mensaches pareixius, goso encarranyar-me prou. No creigo que siga asinas y opino que será una experiencia negativa. Y prou. Pero sí que ye verdat que bell momento bueno pa remerar nos deixará. Pa yo, muitos d'ells, serán vinclaus a Tierra de varrenadas, la suya grabación y los mensaches que nos fetz arribar. Gracias a todas y nos veyemos en los retz!

Podetz ascuitar totz los programas de Tierra de varrenadas en la canal de Ivoox de Tierra de barrenaus. Y si quiers estar a la tisva d'os nuevos programas segui-me en retz u conduci-te a la canal. 

martes, 24 de marzo de 2020

Un runner confinau

Por si belún no lo sabe, soi runner. Soi un d'ixos que se meten ropa fosforita, imple los parques y riberas d'a ciudat y, cada poco tiempo, tos deixa sin poder ir en domingo t'o Carrefour porque tallamos toda Zaragoza pa fer beluna d'as nuestras corridas. Ya m'he sentiu todas las vuestras chanzas plenas d'orichinalidat y inchenio: que si correr ye de gabachos, que de qué fuyimos, que si femos partius de solteros contra esburciaus... Asumo tot isto. Viengo d'una larga tradición de hobbies con mala fama. Rol, comic, sciencia-ficción... Tos diría que simplament "Let people enjoy things", un lema que me fa a saber qué goyo, pero en tiempos de confinamiento creigo que ye millor un chiquet post pa explicar bella cosa.

Lo 80% d'as runners son unas carnuzas. Como lo 80% d'os estudiants de FP administrativo, lo 80% de coleccionistas de sellos, lo 80% d'amas de cans u, a la finitiva lo 80% d'a humanidat. Prou que i hai chent que se blinca lo confinamiento pa correr, igual como n'i hai que se lo blincan pa fer una gambada, veyer a bell amigo u salir quatre vegadas cada diya t'o supermercau. Las runners que lo fan son la mesma mena de chent que va de cutio con la bici por la cera a tot meter: vasuera que nos hode a tot un colectivo. La resta se queda con ixo: con lo carnuz que no sabe respectar a la chent. Porque no ye una qüestión de leis. En ye de respecto. 

S'ha prohibiu salir a correr. Han zarrau los chimnasios. I hai atros paises que no lo han feito. Me falta información pa saber quáls tienen la razón. Tampoco no me pareixe esencial que continen ubiertos los estancos, pero entiendo las razons. Son qüestions debatibles, en tot caso. Me pasoron un video istos diyas decindo que no s'habría de permitir salir a correr porque, en l'estau espanyol, si se deixase, "correría mesmo Echenique" (parolas d'o video, no pas mías). No sé si sería asinas, pero barrunto que sí. Que ixa envidieta tant común faría a muita chent salir t'a carrera con las maripís sin haber-lo feito en la vida, nomás porque "¡no va a salir lo vecín d'o 4º cucha y no pas yo!". Talment no. Talment la población me sorprendería y las que no corren se quedarían en casas veyendo series y a yo me deixarían fer-me los míos kilometros tranquilet. En qualsiquier caso, no vale la pena arrisgar-se. Me quedo en casa. Porque lo dicen las autoridatz sanitarias y por solidaridat con la resta de chent confinada. No pasa cosa por estar-me un mes, u dos u los que calga fendo exercicios de fuerza con lo Youtube en lo mío salón de 15 metros quadraus. Ni yo, ni la mayoría de runners d'a ciudat ibanos a fer garra record. Somos en isto pa pasar lo rato. Quan lo confinamiento pase ya nos tornaremos a meter en forma. Tendremos muita vida por debant, aspero.

Pero i hai muita rabia de l'atro costau. D'a chent que no corre y que no entiende que lo faigamos, ni que sigamos encarranyadas por no poder salir a fer las nuestras corridas. Y quiero con iste post explicar-nos un poquet. U explicar-me, ya que no puedo charrar por todas las runners. Corro porque m'aduya a estar sano. Porque pasaus los quaranta no me queda atra que cudiar-me una mica. Corro porque m'aduya a espantar los míos monstruos personals. Porque ye un rato de pensar, d'estar con yo mesmo, d'analisar-me y entender-me millor. Atros los espantan a pur de bieras, u indo ta todas las asembleyas de colectivos d'a ciudat. Cadaúna como le agane. Correr ha suposau pa yo una manera de espolsar-me muita d'a mierda que se m'apega totz los diyas a la mía piel. Ixo, y fer bieras con las amigas y las compas son dos d'as cosas que m'aduyan a devantar-me cada maitín. Agora no puedo fer garra d'as dos. Asinas que quan sintatz a bella runner queixando-se de que no puet correr, aturatz un momentico a pensar-ie, empatizatz, y comprendetz que sigamos hodidas. Sin dramatizar, pero hodidas.

lunes, 23 de marzo de 2020

Historiografia medieval y O zaguer chilo 3. Tierra de barrenaus 6x15

Foto: Julio Marín
Tierra de barrenaus sigue sin reblar y me decidié a continar con lo programa mesmo en tiempos d'o COVID 19. Todas dos entrevistas las teneba grabadas d'antes de que empecipiase l'apocalipsi virico y la resta d'o programa lo he habiu de fer en casa con la tecnolochía que teneba. A la fin, creigo que ha quedau un programa pincho y con contenius que a fe que tos farán firme goyo.



En la primer parte, torna t'o programa l'historiador Guillén Tomás. Ye un d'os coordinadors d'a obra "Cultura y poder del estado en la Corona de Aragón. Historiadores e historiografía en los siglos XIII - XVI", que replega quantos treballos de diferents autors. Con ell conoixeremos muitas cosas sobre quí, cómo y pa qué s'escribiba la historia d'Aragón t'a part d'alavez. Sin estar una obra divulgativa, regular que a qualsiquier persona intresada en la nuestra historia le resultará bien intresant.

Tamién torna t'o programa Cherardo Callejón, qui charrará d'o concierto de presentación de O zaguer chilo 3. Seis d'as vinte bandas que i han participau, estioron fendo la suya mosica en directo lo pasau 4 de marzo en lo Centro Civico Delicias de Zaragoza. Una chornada que tornó a achuntar a muitas d'as personas que en la nuestra ciudat continan treballando en desfensa d'a nuestra luenga.

Quanto a la mosica, remeraremos en "La canción d'antes mas" a una d'as collas aragonesas de heavy metal que mas lo petó a primers de sieglo y que nos deixó bell temazo que no cal ixuplidar. En la canción d'o programa, bailaremos con los ritmos mezclaus d'un d'os curdions mas boriners d'o Sur d'Europa.

No sé quán ni cómo tornará Tierra de barrenaus, ya que lo de baixar ta l'estudio a grabar, como entenderetz, ye embolicau. Tanimientres, Arale y yo nos hemos montau en casa un podcast a on que imos recontando cómo vivimos lo confinamiento prebando de no charrar guaire d'o monotema coronavirico. Se diz Tierra de varrenadas y lo podetz ascuitar en la canal de Ivoox. Tos convidamos a que i participetz ninviando-nos las vuestras fateras, propuestas, sucherencias y opinions.

domingo, 15 de marzo de 2020

En ascuitando: Exiliada multitud, de Valira

A sobén, quan un buen grupo s'esfa, nos deixa a muitas popiellas d'a suya mosica. Pero muitas vegadas i hai atras bandas que prenen lo testigo, u que con toda la experiencia ganada en ixos anyos empecipian un nuevo prochecto. En lo tiempo que vivimos agora ye por cada dia mas raro de veyer collas que blinquen la decada d'existencia. Los mosicos van cambiando y mutando los suyso prochectos y la mosica que fan se va tamién barrachando y trobando nuevos camins.

De La Raíz, en surtioron tres nuevas bandas: Nativa, Ciudad Jara y Valira, los autors d'a canción que hue traduzco. Pa yo, la millor d'as tres con muita distancia. Lo suyo primer disco "Ecos de aventura" nos proposa diez temas que no tienen pierde con un soniu muit personal pleno de guitarra solista. Juan Zanza, lo suyo cantaire y compositor contrimuestra tot lo talento que tien. 

"Exiliada multitud" charra d'as migrants, d'a promesa d'un mundo millor y de trobar a faltar la tierra propia. Un tema bien actual y capable d'emocionar a qualsiquier persona con sentimientos.

Exiliada multitut

Camino sobre las galochas que belún deixó
Con la ilusión d'un mundo millor
Que tierra nueva torne honor
Que la chusticia no ascuita y tampoco no mira
Y la fambre fa mal mesmo en l'amor
Y las maletas zarran feridas.
Han lapidau lo futuro d'o luitador
Fa mal aguantar la respiración
De no dormir pensando en la tuya ulor
Y no ixuplido que aquí te churé la vida
Nomás te demando una condición
Que no me sigas en ista fuyida
Tanta distancia que cuesta de veyer
Qualcosa mormosteya que tornaré
A visitar la mía tierra prometida
Con una riseta achiquida y t'alcanzaré
Te prohibiré dubdar
Que soi canso d'esmachinar
Qual ye la sabor d'a libertat
Luego seremos cientos y tu
Vives adintro d'ixe lurte
Portiando virtut
Siento que ista cruz
La exiliada multitut 
Va en busca de luz
En la mia arribada a ixa placha ondeya sinyal
Y fa ulor d'oasi y redención
En iste costau d'a muga
Una promesa que ye cierta pero a mida
D'os que viven d'o soniados
Y d'a seteguera que tanto asesina
Cada maitín te miro entre la marea
Por si mentirés en decir-me adiíos
Y me rescatás d'ista odisea
Que lo paradiso s'embolica en una mochila
Setemos tanto como un millón
Y l'horizont en la nuestra nineta
Tanta distancia que cuesta de veyer
Qualcosa mormosteya que tornaré
A visitar la mía tierra prometida
Con una riseta achiquida y t'alcanzaré
Te prohibiré dubdar
Que soi canso d'esmachinar
Qual ye la sabor d'a libertat
Luego seremos cientos y tu
Vives adintro d'ixe lurte
Portiando virtut
Siento que ista cruz
La exiliada multitut 
Va en busca de luz
Quiero tornar a veyer las tuyas carreras, cada camín d'ixos puestos
Tocar la tierra tuya y cada detalle, l'arbol que te i tallé.
He conoixiu sonius y bisas, a on que lo futuro tamién s'improvisa
Un mapa y un corazón d'aventura,
Captura sin nombre y que arden aprisa
Seremos cientos que tornan a veyer, cada camín que fan las tuyas carreras
Tocar la tierra tuya y cada detalle, l'arbol que te i tallé.
Luego seremos cientos y tu...