Lo primer pasquin que facié, en Chobenalla Aragonesista, estió sobre la Cincomarzada. Igual como tantas atras cosas, nunca no m'heba planteyau guaire por qué se celebraba aquello. Pa yo, yera una d'as mias borinas favoritas. Siempre m'ha feito goyo lo d'enzorriar-me en un parque. Pero no estió dica que habié de fer aquell pasquin, que me documenté bien. Descubrié, alavez, un troz d'a nuestra historia, a soben prou amagau, y como tantos atros apasionant.
Dende la envista d'o sieglo XXI, lo carlismo no deixa d'estar una mica bizarro y de mal entender. Ye d'ixas cosas que has d'estar una mica friki d'a historia pa intresar-te-ie. Afortunadament, tiengo cerca a chent que sabe tanto d'historia como Dani, que vinió t'a radio a charrar-ne y explicar como estió lo carlismo en Aragón. D'una victoria liberal en Zaragoza, sobre ixe carlismo, naixió la Cincomarzada, fiesta que se vedó en los anyos d'o franquismo, y que se recuperó con lo rechimen d'o 78.
Con Ruben, muit buen conoixedor d'ixa epoca historica, charremos d'ixa recuperación y resignificación d'a fiesta d'a Cincomarzada. Tamién d'as dificultatz que ha pasau y de como a lo poder nunca no l'ha feito guaire goyo una fiesta autochestionada, laica y reivindicativa.
Iste ye un d'ixos programas que yera en la lista de "programas a fer" dende lo primer diya que esmachiné Tierra de barrenaus radio. Lo resultau creigo que ye muit bueno, asinas que aspero que lo disfrutetz tantismo como yo.
lunes, 5 de marzo de 2018
jueves, 1 de marzo de 2018
Enta la vaga feminista. Tierra de barrenaus radio 4x06
Encara que nunca no he planteyau lo programa de radio como d'actualidat, bi ha momentos tant importants que me fan blincar-me totz los plazos, reglas y demás que me he autoimposau, y que fan que grabe un especial sobre lo tema. Lo primer, estió lo proceso d'independencia de Catalunya. Lo segundo, la vaga feminista.
Dende fa anyos, pareixe que lo movimiento feminista ha pretau l'accelerador d'a historia. Las reivindicacions s'ha feito mas radicals (en tot lo buen sentiu d'a parola) y, sobre tot, s'ha ixemenau por tot. De todas las luitas que levo anyos participando u compartindo, la feminista ye la que mas exitos ye conseguindo en zagueras, y la que mas m'ha feito pensar y replanteyar-me cosas.
En iste programa charro con tres mullers, Elena, Laura y Silvia, que faran vaga lo ueito de marzo. D'as suyas razons y envistas personals y de como han treballau en ista convocatoria. Sobra motivos, ta aturar lo venient 8 de marzo. Si dimpués d'istas entrevistas, encara te queda dubdas, informa-te-ne. Tiens medios a-saber-los ta fer-lo.
NOTA: La ideya ye completar iste programa con una cronica d'a vaga, pero me ha pareixiu que fa mas honra t'a conovcatoria publicar ista primer parte antes d'o 8 de marzo.
Dende fa anyos, pareixe que lo movimiento feminista ha pretau l'accelerador d'a historia. Las reivindicacions s'ha feito mas radicals (en tot lo buen sentiu d'a parola) y, sobre tot, s'ha ixemenau por tot. De todas las luitas que levo anyos participando u compartindo, la feminista ye la que mas exitos ye conseguindo en zagueras, y la que mas m'ha feito pensar y replanteyar-me cosas.
En iste programa charro con tres mullers, Elena, Laura y Silvia, que faran vaga lo ueito de marzo. D'as suyas razons y envistas personals y de como han treballau en ista convocatoria. Sobra motivos, ta aturar lo venient 8 de marzo. Si dimpués d'istas entrevistas, encara te queda dubdas, informa-te-ne. Tiens medios a-saber-los ta fer-lo.
NOTA: La ideya ye completar iste programa con una cronica d'a vaga, pero me ha pareixiu que fa mas honra t'a conovcatoria publicar ista primer parte antes d'o 8 de marzo.
miércoles, 14 de febrero de 2018
Chueves larder vegan
Acaba de pasar lo chueves larder, unas d’as festividatz fixas en lo mio calendario. Ye un momento pa estar-te con toda la chent de Nogara, y d'a fablilandia zaragozana. Socias, alumnas, amigas, .... nos chuntamos ixe diya pa fer-nos un buen capazo en aragonés, que a soben se prolarga, deixando-nos un viernes de fura resaca. Yo no ceno. Porque no me fa goyo la longaniza. “Blasfemia! Anatema!” siento dende iste canto d’a pantalla. ¿Puetz celebrar Chueves larder sin fer-te goyo la longaniza? Y tanto!
¿Puet celebrar Chueves larder una vegana? Prou que sí. Totz los anyos me trobo con lo mesmo canso debat, con los carnacas fendo chanza d’as veganas y acusando-les de desnaturalizar la fiesta. Porque “Chueves lardero, longaniza en lo puchero” y prou. Una fiesta centrada en minchar longaniza que, prou que sí, ha d’estar d’orichen animal, y qualsiquier atra posibilidat ye enrestida de manera prou fura por lo sector “purista”. Un sector carnaca que, manimenos, ixuplida siempre que l’orichen d’a fiesta ye fartar-se de carne porque lo cristianismo la vedaba durant la cuaresma. ¿Quantos d’istos carnacas guardarán ixe costumbre? Ironicament, las veganas no la seguirán lo chueves larder, pero sí toda la resta de diyas.
¿Qué ye lo important d’o chueves larder? Ta yo, como he dito, trobar-me con toda la Nogarada y pasar un buen ratico charrín-charrand. La parte gastronomica d’a fiesta me la bufa prou. Las fiestas, las buenas lo menos, han de servir pa trobar-te con la chent que quiers, con la sociedat an que vives, en un ambient de diversión, borina, d’ixuplidar los problemas y asinas asinas. Los motivos, por un regular, son enchaquias que nos buscamos pa fartar-nos de minchar y zorriar.
De fiesta, somos bien. Cosa bi ha de pior acotolar que una fiesta. Los ritos paganos en tot lo mundo fueron asumius por las relichions que sustituyoron la espiritualidat previa. Mutando en ixe camin las fiestas, pero no sacando-las. La Cincomarzada se recuperó dimpués de quaranta anyos de prohibición. ¡Toda una cheneración que no la heba celebrada! Quan tornó, lochicament heba cambiau a-saber-lo, porque la sociedat tamién lo heba feito. Los baltizos y comunions civils claman tanto l’atención como lo fació antes mas lo matrimonio. Totz los anyos tenemos polemicas por los “alardes” mixtos u por si los reis han de pasar a saludar a lo monyaco de Chesucristo quan van t’o Concello. ¿Qué ye lo important d’a cabalgata de reis? ¿Que las crias, ateas por definición, pasen un rato divertiu y ilusionant, u que tres adultos disvrazaus faigan homenache a la relichión de parte d’a población?
Antes mas, la relichión lo chupiba tot y enfilaba las fiestas pa los suyos propositos. Lo “carnivorismo” tien tamién ixa napa doctrinaria que se siente atacada cada vegada que a beluna se le ocurre que ta conseguir seguntes que sabors, igual no cal matar garra bicho.
Si las fiestas no son integraderas, no me intresan. Disfrute cadaun como quiera de cada fiesta y deixemos d’estar tant puristas. Si lo primer anyo tenebanos una u dos veganas en Nogara celebrando lo chueves larder, por cada anyo en son mas. Si la suya propuesta culinaria y ideyolochica trunfa, ¿por qué no imos a celebrar lo chueves larder con un plato de longaniza vegana? U mesmo de qualsiquier atra cosa! Ya fa tiempos que perdió lo suyo sentiu orichinal, y lo sentiu que tien pa yo, y pa muitas atras, ye de chuntar-se con las compas. Talment d’aqui a cinquanta anyadas, tiengamos totz los chueves larders, un canso que nos recuente “¿sabetz que antes mas, en iste diya se minchaba longaniza de tocín?”. Y la resta se lo mirarán con la mesma cara que nos miramos agora a aquells que aventaban la craba dende lo campanal.
lunes, 12 de febrero de 2018
La izquierda en Aragón y los dreitos lingüisticos
D’o
PP, Ciudadanos y PAR, en lo tocant a los dreitos
lingüisticos,
igual como en lo tocant a tantos atros dreitos, no podemos asperar
cosa. Son responsables d’a redacción y aprebación d’a Lei de
Luengas que popularizó, ta tristura y vergüenya d’o nuestro pais,
aquells acronimos de LAPAPYP
y LAPAO,
tot ta escusar-se clamar a las luengas por lo nombres suyo: aragonés
y catalán. Lei que, por cierto, contina vichent y que no pareixe que
se vaiga a derogar, a pesar de fer parte de l’alcuerdo
de gubierno
PSOE-CHA
y de tener prou mayoría
parlamentaria
ta fer-lo.
Manimenos,
dende las izquierdas, s’aspera una
sensibilidat diferent quanto a las minorías u los colectivos privaus
de parte d’os suyos dreitos.
Ya sigan d’identidat sexual, nacionalidat d’orichen, relichión,
… qualsiquier organización que se situe en ixa zona de l’espectro
politico luitará activament por ixe reconoiximiento d’os dreitos y
porque s’acabe con ixas situacions d’inchusticia. Pero en que
charramos d’os dreitos lingüisticos, ixas organizacions
desapareixen como si las personas que femos servir beluna d’as
luengas propias d’Aragón no estasenos que bella mena d’estorbo,
u que los nuestros dreitos, mas que dreitos, estasen un concieto.
En
quasi un mes, ni
un d’os partius s’ha pronunciau en contra
d’as parolas de Lamban, ni s’ha demandau explicacions. No digamos
ya rectificacions.
En las cuentas de Twitter de Podemos, IU y CHA nomas podemos trobar
una vaga referencia a isto en un retuit d’ista zaguer formación,
procedent d’a suya organización choven Choventut
citando las parolas
de Chabi Gimeno, d’o Seminario
Aragonés de Sociolingüistica
: “No hay ninguna experiencia europea de recuperación de lenguas o
mantenimiento, sin oficialidad”.
¿Podríanos
esmachinar que s’hese pronunciau en contra d’o reconoiximiento
de qualsiquier mena de dreitos,
de qualsiquier atro colectivo, y que dengún no decise ni pon? Cal
que no. Las parolas de Lambán son muit grieus, por tot lo que
significan. La
oficialidat no ye la maxima aspiración d’os dreitos lingüisticos.
Tot lo contrario, ye la base. Lo simple reconoiximiento de que una
luenga existe, que tien un nombre, una unidat lingüistica y una
comunidat d’usarios. L’aplicación efectiva y lechislativa que
tienga ixa oficialidat ye un debat que cal fer antes con antes. Lo
reconoiximiento d’a realidat y d’os dreitos d’una comunidat
lingüstica ye una obligación moral, y mesmo un imperativo legal,
si queremos cumplir con lo firmau en la Carta Europea d’as Luengas
Minoritarias u Rechionals. Ixas declaracions significan que bells
100.000 aragoneses no viyeran reconoixius los suyos dreitos plenos
“de garra mena”. Que continarán estando ciudadanos de segunda, a
lo menos, en ixe aspecto d’a suya vida.
¿Podemos
esmachinar que s’hese
pronunciau en contra d’a conservación d’o mas valioso patrimonio
natural, arquitectonico u pictorico,
por eixemplo? Si lo Pilar, u los quadros de Goya, Ordesa u
Albarracín, estasen en periglo, ¿No saldrían de camin, con toda la
razón, los partius d’a izquierda a reivindicar la suya protección?
L’aragonés y lo catalán ye un patrimonio inmaterial milenario,
que s’ha deixau a la bimbola y con una radida intervención
gubernamental ta protecher-lo.
Lambán
estió bien contundent: “Garra
mena de cooficialidat”.
Ni de nombre, ni de facto. Las declaracions a favor d’a derogación
d’a lei de no-luengas d’o PP-PAR, y lo pacto de gubierno firmau
con CHA quedan en papel mullau debant d’istas actitutz. La falta de
contundencia en la respuesta de Podemos, CHA y IU clama l’atención,
manimenos. U habría de clamar-nos-la.
Ya
son muitos anyos de movimiento
en desfensa de l’aragonés.
L’argumentario ye a man de qualsiquier que i tienga intrés. Los
partius d’izquierdas en Aragón han de prener-se en serio los
dreitos lingüisticos d’a nuestra ciudadanía
y desfender-los como los de qualsiquier atro colectivo sin
reconoiximiento pleno d’a suya identidat y dreitos. La luita por
l’aragonés y lo catalán ye la luita por un patrimonio cultural
d’una valura incalculable. Pero tamién ye la luita por los dreitos
d’una minoria que quiere exercer-los. Dica que las izquierdas no
entiendan isto, se lo creigan, y faigan d’ello una mas d’as suyas
luitas sinyaleras, las y los fablants d’as nuestras luengas propias
continaremos estando ciudadanía de segunda sin una representación
parlamentaria que nos desfienda.
jueves, 8 de febrero de 2018
Especial bars. Tierra de barrenaus 4x05
Quanto tiempo en la vida nuestra pasaremos adintro d'un bar? Por un regular, antimás, son muitos d'os nuestros millors momentos. U lo menos d'os mios. Asinas que ya yera hora de fer un programa especial sobre ixos locals an que nos fotemos tantas horas y pasan tantas cosas.
Iste yera un programa que levaba muito tiempo barruntando. Dimpués de postposar-lo qualques vegadas por problemas d'achenda, a la fin, calió cambiar la formula cutiana y fer-lo de vermu en lo bar de moda: Fardacho Royo. Asinas que con l'equipo amprau de Nogara, y fendo una biereta, grabemos iste programa no sin bell problema tecnico.
Durant las dos horetas que duró, charremos d'os bars de antes mas, d'os d'agora, d'as salas de conciertos, de bell bar de difuera de Zaragoza y de bars ta vermutiar. Nos quedoron difuera d'o programa los bars que fan servir l'aragonés y los restaurants, que tamién yera pensau de charrar-ne, pero que no vagó. Asinas que caldrá fer-ne una segunda parte y demando disculpas ya dende aqui a lo ciento de bars que no se i nombroron y se lo mereixeban.
En grabar-se con publico, lo programa tien totz los avantaches y inconvenients que ixo suposa. Ya podetz contar que la calidat de soniu no ye la de cutio, y que lo guion nos lo blinquemos mesmo mas que lo que gosamos fer. Ixo sí, creigo que quedó muit bien reflexau lo bien que nos lo pasemos, y que se sabió transmitir. Muitas gracias a toda la chent que vinió y que ye la que fa posible que contine con lo programa. Sotz amor!!!!
Y como siempre tamién, bi habió muit buena mosica, y la programación d'iste mes d'a Sala Arrebato.
Aspero que tos faiga firme goyo. Y si tos cuaca formato, escribitz-me a viyer si m'animo a fer-ne belatro.
Iste yera un programa que levaba muito tiempo barruntando. Dimpués de postposar-lo qualques vegadas por problemas d'achenda, a la fin, calió cambiar la formula cutiana y fer-lo de vermu en lo bar de moda: Fardacho Royo. Asinas que con l'equipo amprau de Nogara, y fendo una biereta, grabemos iste programa no sin bell problema tecnico.
Durant las dos horetas que duró, charremos d'os bars de antes mas, d'os d'agora, d'as salas de conciertos, de bell bar de difuera de Zaragoza y de bars ta vermutiar. Nos quedoron difuera d'o programa los bars que fan servir l'aragonés y los restaurants, que tamién yera pensau de charrar-ne, pero que no vagó. Asinas que caldrá fer-ne una segunda parte y demando disculpas ya dende aqui a lo ciento de bars que no se i nombroron y se lo mereixeban.
En grabar-se con publico, lo programa tien totz los avantaches y inconvenients que ixo suposa. Ya podetz contar que la calidat de soniu no ye la de cutio, y que lo guion nos lo blinquemos mesmo mas que lo que gosamos fer. Ixo sí, creigo que quedó muit bien reflexau lo bien que nos lo pasemos, y que se sabió transmitir. Muitas gracias a toda la chent que vinió y que ye la que fa posible que contine con lo programa. Sotz amor!!!!
Y como siempre tamién, bi habió muit buena mosica, y la programación d'iste mes d'a Sala Arrebato.
Aspero que tos faiga firme goyo. Y si tos cuaca formato, escribitz-me a viyer si m'animo a fer-ne belatro.
miércoles, 17 de enero de 2018
Cancions, momentos y sentimientos
Chusto la vispra d’a muerte de Dolores O’Riordan, en la radio sonó Ode to my family. Levaba a saber que tiempo sin ascuitar-la, y muitismo mas sin que una canción me transportase tantismo ta un momento concreto d’a mia vida.
Yo teneba tasament 15 anyos y No need to argue lo yera petando. Yeranos una colla graniza de compas en casa d’una amiga, de botellada y borina. Acababa de conoixer a una zagala y nos hebanos enreligau. La colla nos estiemos bell rato en un leito fendo lo fato. Dimpués fueron marchando t’atra cambra y aquella mesacha y yo nos i quedemos abrazaus, de memoria, charrutiando. Con quince anyos, y estando los dos d’o Planta Baja, ya podetz contar que un d’os temas estió la mosica. No remero guaire bien cómo, pero a ella le dio por cantar-me Ode to my family. Teneba un anglés repoliu y una muit buena voz que, en la foscor d’a cambra, y con la dulzor d’aquells versos, creó un momento precioso.
La mia historia con aquella moza duró poco, como quasi todas en ixos anyos. Manimenos, la intensidat d’ixe momento, asociada mosicalment a lo tema de Cranberries, fa que vintitantos anyos dimpués encara pueda revivir nitidament aquella nueit. Yo, que tiengo una memoria horrible, remeré lo leito, la zagala, la cambra, la poqueta luz que entraba por la finestra, ... mesmo la chent que yera difuera zorriando, lo chersé que me deixó dimpués porque teneba fredor, u lo diya que quedemos ya dimpués d'haber-lo deixau. Tot con buena cosa de ternura, como quasi siempre que remero cosas de fa tanto tiempo.
Lo diya d’antes metioron tamién en la radio November Rain, de Guns ‘n’ Roses. Ye una colla que nunca no he aguantau, liderada por un personache que me mereixe todas las faltadas que se me puedan ocurrir. De criet, entre atras fases, en pasé por una heavy. Chupa de cuer, balons primos, cerras y tot lo pack de Manowar, Maiden, Metallica, etc. pero nunca no los Guns. Manimenos a qui yera lo mio millor amigo t’a part d’alavez l’encantaban. Yera la suya colla favorita. Flipaba con Axl, Slash, y los que no clamaban l’atención.
A pur de meter-me-los en casa suya, y prou que d’ascuitar-los en los bars heavys que bi ibanos a soben, me sabeba, y me sé, la mayoría d’as suyas cancions. Pero agora, quan los ascuito, tot y que contino desprenciando-los a-saber-lo, no puedo privar-me de fer-me una riseta recordando a iste mozo y todas las que hemos pasau chuntos. Ell tamién yera con yo de borina la nueit d’o debantdito Ode to my family, y con ell compartié un inolvidable concierto de The Sisters of Mercy fa no tanto, que tamién nos transportó ta ixa adolescencia tant plena de sentimientos. Podré odiar conscientement a los Guns tot lo que quiera, pero cadauna d’as suyas cantas me traye una alcordanza alegre.
La mosica ye una d’as cosas que mas m’emociona. Qualsiquier que haiga compartiu con yo bell concierto de La Ronda de Boltaña, me habrá visto las ploraderas que me entran con Mermelada de moras. L’alegría d’os Obrint Pas, la rabia contra lo sistema de Habeas Corpus, la poesía de Love of lesbian, la incomparable sensación de un pogo bien feito,... Si a tot ixo, le sumamos asociar-se a un momento u persona especial, la mosica puet fer-nos viachar en lo tiempo, qual Tardis u Delorian. Qué gran responsabilidat caye sobre los huembros d'as mosicas!
Yo teneba tasament 15 anyos y No need to argue lo yera petando. Yeranos una colla graniza de compas en casa d’una amiga, de botellada y borina. Acababa de conoixer a una zagala y nos hebanos enreligau. La colla nos estiemos bell rato en un leito fendo lo fato. Dimpués fueron marchando t’atra cambra y aquella mesacha y yo nos i quedemos abrazaus, de memoria, charrutiando. Con quince anyos, y estando los dos d’o Planta Baja, ya podetz contar que un d’os temas estió la mosica. No remero guaire bien cómo, pero a ella le dio por cantar-me Ode to my family. Teneba un anglés repoliu y una muit buena voz que, en la foscor d’a cambra, y con la dulzor d’aquells versos, creó un momento precioso.
La mia historia con aquella moza duró poco, como quasi todas en ixos anyos. Manimenos, la intensidat d’ixe momento, asociada mosicalment a lo tema de Cranberries, fa que vintitantos anyos dimpués encara pueda revivir nitidament aquella nueit. Yo, que tiengo una memoria horrible, remeré lo leito, la zagala, la cambra, la poqueta luz que entraba por la finestra, ... mesmo la chent que yera difuera zorriando, lo chersé que me deixó dimpués porque teneba fredor, u lo diya que quedemos ya dimpués d'haber-lo deixau. Tot con buena cosa de ternura, como quasi siempre que remero cosas de fa tanto tiempo.
Lo diya d’antes metioron tamién en la radio November Rain, de Guns ‘n’ Roses. Ye una colla que nunca no he aguantau, liderada por un personache que me mereixe todas las faltadas que se me puedan ocurrir. De criet, entre atras fases, en pasé por una heavy. Chupa de cuer, balons primos, cerras y tot lo pack de Manowar, Maiden, Metallica, etc. pero nunca no los Guns. Manimenos a qui yera lo mio millor amigo t’a part d’alavez l’encantaban. Yera la suya colla favorita. Flipaba con Axl, Slash, y los que no clamaban l’atención.
A pur de meter-me-los en casa suya, y prou que d’ascuitar-los en los bars heavys que bi ibanos a soben, me sabeba, y me sé, la mayoría d’as suyas cancions. Pero agora, quan los ascuito, tot y que contino desprenciando-los a-saber-lo, no puedo privar-me de fer-me una riseta recordando a iste mozo y todas las que hemos pasau chuntos. Ell tamién yera con yo de borina la nueit d’o debantdito Ode to my family, y con ell compartié un inolvidable concierto de The Sisters of Mercy fa no tanto, que tamién nos transportó ta ixa adolescencia tant plena de sentimientos. Podré odiar conscientement a los Guns tot lo que quiera, pero cadauna d’as suyas cantas me traye una alcordanza alegre.
La mosica ye una d’as cosas que mas m’emociona. Qualsiquier que haiga compartiu con yo bell concierto de La Ronda de Boltaña, me habrá visto las ploraderas que me entran con Mermelada de moras. L’alegría d’os Obrint Pas, la rabia contra lo sistema de Habeas Corpus, la poesía de Love of lesbian, la incomparable sensación de un pogo bien feito,... Si a tot ixo, le sumamos asociar-se a un momento u persona especial, la mosica puet fer-nos viachar en lo tiempo, qual Tardis u Delorian. Qué gran responsabilidat caye sobre los huembros d'as mosicas!
jueves, 11 de enero de 2018
Los problemas graficos d'un texto mica facil
Entre totz los problemas que presienta las recomendacions graficas publicadas por la DGPL, iste que en charraré hue no ye probablement lo pior, pero sí ye uno que no se gosa de parlar-ne guaire. En la propaganda d’os desfensors d’ista opción grafica, se fa referencia a un hipotetico consenso (de tot inexistent) u a lo caracter d’oficialidat que lo propio Director Cheneral ha negau en comparecencia en Cortes d’Aragón. Un tercer argumento resalta la facilidat d’emplego. No sé si creyendo que la comunidat d’usuarias somos una mica zampas y no sabríanos fer servir una grafía más embolicada como ben d’estar la castellana u la catalana, seguntes ixos argumentos. Ye iste un argumento que, por cierto, tamién se feba servir en las campanyas a favor d’a grafía d’o 87. (1)
Ta escribir isto faré referencia a lo documento titolau “Una grafía común para el aragonés y sus variedades”, que se presentó en febrero de 2017 y que a sola copia que he trobau ye ista, penchada en la web d’un particular, y feita d’un escaneo. Oficialment, lo documento de referencia ye iste publicau en lo BOA, que no ye que una fuella, sin eixemplos, y sin mas desembolique. (2)
L’eixemplo que meteré ye amprau d’una conversa en Facebook. Qui lo escribió ye un usuario firme desfensor d’ista grafía y con prou conoiximiento de l’aragonés. Quiero decir que no ye un “recient plegau” que pueda fer servir un mal emplego por simpla y lochica ignorancia.
Escribiba, ista persona “Ye subvenzionato? Ye actual u ye fuera de catalogo? Talmén tendríanos que fer un change-org pa que cambeasen ixos tecstos?” (sic).
La primer cosa que me trucó estió ixa conservación d’o grupo -bv- en “subvenzionato”, ya que la mayoría d’usuarios d’ixa grafía se “minchan” totz los grupos cultos. Manimenos mirando-me los documentos, l’entivocau yera yo, y entre los eixemplos, sí que i mete “subvenzión”, asinas que dica astí iba bien la cosa, y confirmaría antimás que ixe usuario d’a grafía sí que conoixe bien la propuesta.
La segunda, l’emplego de “actual”. Iste punto ye uno -no pas l’unico - d’os que ha desapareixiu en pasar d’o primer documento t’o que se publicó en BOA. Lo que sabemos ye lo siguient: “La idea fuerte de la presente propuesta consiste en la restitución de los grupos consonánticos cultos, dando opción a dobletes con simplificación o vocalización del grupo según los casos.” Contino da un listau an que se presientan eixemplos arrienda d’as solucions presas seguntes lo grupo culto orichinal. En concreto en lo grupo -CT- no apareixe ni “actual” ni “autual”. ¿Ye un simple ixupliu? ¿S’aplica la norma cheneral de “restitución” d’ixe grupo? ¿Todas dos solucions son validas? ¿Podemos mantener lo grupo culto (actual), vocalizar-lo (autual) u eliminar-lo (atual)? Recordemos que, ta prener ista decisión -y l’anterior- nos hemos de basar en lo documento oficioso, ya que en l’oficial ni se’n charra.
La tercera, ye “tecsto”, que en realidat ye la que mas me truco, porque, y isto ye una qüestion merament estetica, me pareixe una horror de solución. Ista me fació tornar a consultar la grafía y trobar-me con las atras dos. De nuevas, he de fer referencia a lo documento no oficial. Astí, en l’alpartau de grupos cultos “Adaptación de cultismos: X”, diz: “Siguiendo las pautas aplicadas antes [en l’eixemplo de “actual”] se puede llegar a la solución de admitir dobletes con X o su reducción a S, al menos en ciertos casos.” Entre los eixemplos listaus, i trobamos “X final de sílaba: -S testo, escusar, esplorar, estraterrestre”. Ixe usuario, experto en l’emplego d’a luenga comete, alavez, una error en ista grafia que se publicita como facil. Como minimo uno, ya que no sabemos lo de “actual” como quedaría. Error probablement procedent d’o costumbre d’a grafía d’o 87 -clarament la base d’ista como reconoixió lo president de Consello d’a Fabla - de fer servir ixa grafía -cs-.
Ye decir, que en un texto de tasament 20 parolas, escrito por un usuario con buen nivel d’aragonés, y apasionau desfensor d’a grafía, trobamos, como poco, tres problemas graficos. Garra d’os tres solucionable con lo documento oficial, y nomas uno (lo primer caso) con l’oficioso. Tres parolas (subvencionau, actual y texto) que, efectivament, son cultismos, pero no son precisament raras en un discurso “normal” y muito menos en textos administrativos.
Asinas que a los feitos de que no ye de consenso (3) ni oficial, cal anyadir que tampoco no ye facil. Se podrá argumentar que presienta dificultatz en los grupos cultos, que no se fan servir a soben en la parla cutiana, lo qual ye obviament falso. Pero ye mesmo mas grieu ya que ista opción grafica se desfiende precisament ta lo suyo emplego en administración y institucions que por pura lochica fan servir un luengache culto y tecnico en la suya documentación.
Ista situación crea una gran inseguridat lingüistica y grafica. Un texto en luengache no formal, feito por un experto en la grafia con buens conoiximientos contiene tres dubdas graficas. ¿Quantas en saldrá en un texto amplo de qualsiquier lei, u en una publicación oficial? Precisament por ixo, l’emplego d’ista grafia ye lo menos recomendable ta las institucions y l’admisnitración en cheneral. Qualsiquier d’as atras tres grans propuestas graficas tien muito millor fixadas las solucions a istos problemas.
NOTAS:
(1) Dezaga de tot isto bi ha una ideolochía de que l’aragonés ha d’estar “facil” ta que lo aprenda la chent. Antimás d’estar un enganyo (garra luenga no ye de buen aprender, y menos una no normativizada), creigo que ye un mal planteamiento que despresetichia la nuestra luenga. En charré en iste post bella mica
(2) Y que ta forro de bota, habió d’autoesmendar-se en iste anyadiu posterior.
(3) Como reconoixe lo Director Cheneral publicament.
Suscribirse a:
Entradas (Atom)




