viernes, 16 de marzo de 2018

Lo reguetón nos aviella quaranta anyos

Cada cheneración tien una serie d'himnos y mosicas que la marcan. Quan yo creixeba yera lo grunge lo que lo petaba pa que, poco tiempo dimpués, quasi dengún en faiga alcordanza d'aquella moda que nos deixó cosas bien buenas, y d'atras que talment faigan una mica de vergüenya agora mesmo.

Cada cheneración gosa de pensar-se tamién que la suya banda sonora ye la millor. Insuperable en calidat y que perdurará por los sieglos d'os sieglos. Cuento que todas seremos d'alcuerdo en que a la cheneración mas choven d'agora l'ha tocau -u ha trigau- lo reguetón, cumbia y ritmos pareixius, como la suya manera d'expresar-se mosicalment. No en soi guaire fan d'ista mosica, sobre tot, por que quasi ni la conoixco, pero tien cosas mas que intresants, en lo poco que yo sé.

Manimenos, nos trobamos unatra vegada con la incomprensión d'os que maniamos agora mesmo lo mainstream d'a "cultura oficial". Los quarentons somos encantaus de conoixer-nos y reivindicamos a Smashing Pumpkings y Radiohead, u a Más Birras y Las Novias, si nos quedamos en casa, como lo millor d'a historia mosical. De vez, y como no podría estar d'atra forma en ixe razonamiento absurdo de que "si lo mio ye bueno, lo tuyo ha d'estar malo", refusamos como cheneración tot lo reguetón que imple las nuestras emisoras, bars, discotecas y verbenas. 

Eixemplo en son las zaguers galas d'os Premios d'a Mosica Aragonesa, an que, terne que terne, se feba mofla d'ixas mosicas, con l'aplauso y complicidat d'os asistents. Cuento que no en fa tanto, las mesmas gromas se farían con lo rap, chenero que feba esmelicar-se a mas d'un a finals d'os 80 y que tant poco tiempo dimpués, meter un d'os suyos representants como pregonero d'as nuestras fiestas. Bella decada antes sería inconcebible haber galardonau a un rockero por fer mosica.

No sé si lo reguetón será una pasa temporal, como en estió lo grunge, u si ye plegau pa quedar-se-ie. En qualsiquier caso, habríanos d'estar-nos mas prudents y no correr tanto a fer chistes facils sobre la mosica que "ascuitan las chovens". ¿No paratz cuenta de que ixos comentarios nos aviellan bella quarantena d'anyadas? En lo poco que he charrau d'isto con chent mas choven que yo, m'amuestran unatra envista prou diferent d'ixa mosica d'a que tien la mia cheneración.

¿Las letras son heteropatriarcals? Tanto como pueden estar-ne las d'os prestichiosos, premiadismos, y incontestables Loquillo, Amaral u Sabina. Se puet fer reguetón feminista, como contrimuestra Tremenda Jauría que talment siga l'eixemplo mas conoixiu, pero a fe que no ye l'unico. ¿Han feito que no s'ascuite atra cosa? Igual como fa cada moda. U creyetz que si no existise lo reguetón, en los bars d'o casco iban a meter Kortatu? Cal que no. Bi habría belatra moda absurda. No tornaría la tuya, siga qual siga.

La luita ye contra lo masclismo, no contra lo masclismo en una mosica concreta que no entiendas. La luita ye contra lo monocultivo cultural oportunista, no solament quan ixe monocultivo no ye lo tuyo. Creyer que tot lo reguetón ye Maluma, ye como pensar que tot lo rock ye Revolver, lo punk Offspring u lo rap John Cobra.

Muita d'a chent que ye ascuitando agora reguetón, en cinco anyos será fendo-lo y en vinte anyos serán personas con uns ingresos adequaus como pa mandar en ixe debantdito mainstream cultural. Asinas que totz nusatros, trentanyers y quarentons habremos de viyer en no tanto tiempo como en los PMA, beluna d'as ganadoras s'adedica a lo reguetón, y como dende instancias publicas y d'a elite cultural se reivindica la mosica d'istos anyos. Y regular que ixa mesma chent refusará y se fará la mofla d'o que ascuiten las chovens d'alavez. Itz parando-tos-ie.



domingo, 11 de marzo de 2018

Lo gaiter d'o lugar toca... de pistón

Diz lo refrán que "Lo gaiter d'o lugar u toca lo mesmo u toca mal" fendo referencia a ixa tendencia que muitas tienen que les fa infravalurar lo propio y glorificar lo forano, de manera independient d'a suya calidat obchectiva. Ye ixa una malotía aragonesa, y cuento que de muitos atros pueblos con baixa autoestima, como en ye l'aragonés.

Los Premios d'a Mosica Aragonesa, que se celebran dende fa decinueu anyadas, son un exercicio de tot lo contrario. Prebar de fer viyer a las aragonesas que ixos gaiters d'aqui tocan muit bien y fan una mosica a saber que intresant. Mosica que no viye que entrepuces ta salir d'o país, entre atras razons por lo suyo orichen. Todas las mosicas nuestras que trunfan (en lo sentiu capitalista d'a parola), acaban vivindo dillá d'as nuestras mugas.

Sergio Falces, un d'os organizadors d'os Premios, n'entregó en ista gala un a Las Novias, por la suya trachectoria. En la entrega, remeró como, quan yera mas chovenón, le enarcaba que, antimas d'a suya buena mosica, ixos artistas fuesen vecins. Ell d'o Rabalete, ells de Las Fuents, barrios vecins. Se sentiba a saber que afortunau y emocionau de poder dar-les un premio a unas personas tant admiradas y de vez tant cercanas. En la replega d'o premio, Las Novias se facioron argüellosos d'os suyos orichens de clase y puesto.

Igual como Sergio, tamién he teniu siempre ixa tendencia a valurar mas lo propio, lo cercano. Quan una colla fa mosica que me intresa, que me emociona, si son de casa, sé que los voi a poder vivir d'una manera bien diferent a si fuesen foranas. Podré sentir-los en directo muito mas a ormino, podré acercar-me a las artistas y comprebar cómo son personalment. Charrarán en las suyas cancions, probablement, de cosas cercanas. La experiencia mosical será, a la finitiva, muito mas completa.

Pero antimás ye una qüestión de chusticia. Aragón ye un país con un patrimonio mosical, historico y present, impresionant. Las artistas que han teniu repercusión difuera, como Bunbury, Pecker, Kase O u Amaral no son que una chicota representación de tot lo bueno que da ista tierra por cada diya. Ignorau por l'administración, pero tamién por las propias aragonesas que muitas vegadas nos estimamos mas de gastar-nos buena parrafiquera de diners en bell concierto "gran", que ir ta los quatre u cinco que podríanos disfrutar con ixas mesmas perras si fuesen artistas locals.

En estar ignoraus por administración y medios, a soben las buenas mosicas aragonesas son de mal trobar. Pero si rechiramos bella miquirrina por lo circuito de conciertos u iniciativas como los premios d'a mosica, nos trobamos con una riquisma cultura mosical aragonesa que, ta forro de bota, ye ixemenada por tot lo nuestro territorio, y que tien una continidat historica a traviés d'as decadas.

Y contino, bell par de videos que lo contrimuestran.








lunes, 5 de marzo de 2018

Lo carlismo y la Cincomarzada. Tierra de barrenaus 4x07

Lo primer pasquin que facié, en Chobenalla Aragonesista, estió sobre la Cincomarzada. Igual como tantas atras cosas, nunca no m'heba planteyau guaire por qué se celebraba aquello. Pa yo, yera una d'as mias borinas favoritas. Siempre m'ha feito goyo lo d'enzorriar-me en un parque. Pero no estió dica que habié de fer aquell pasquin, que me documenté bien. Descubrié, alavez, un troz d'a nuestra historia, a soben prou amagau, y como tantos atros apasionant.

Dende la envista d'o sieglo XXI, lo carlismo no deixa d'estar una mica bizarro y de mal entender. Ye d'ixas cosas que has d'estar una mica friki d'a historia pa intresar-te-ie. Afortunadament, tiengo cerca a chent que sabe tanto d'historia como Dani, que vinió t'a radio a charrar-ne y explicar como estió lo carlismo en Aragón. D'una victoria liberal en Zaragoza, sobre ixe carlismo, naixió la Cincomarzada, fiesta que se vedó en los anyos d'o franquismo, y que se recuperó con lo rechimen d'o 78.

Con Ruben, muit buen conoixedor d'ixa epoca historica, charremos d'ixa recuperación y resignificación d'a fiesta d'a Cincomarzada. Tamién d'as dificultatz que ha pasau y de como a lo poder nunca no l'ha feito guaire goyo una fiesta autochestionada, laica y reivindicativa.



Iste ye un d'ixos programas que yera en la lista de "programas a fer" dende lo primer diya que esmachiné Tierra de barrenaus radio. Lo resultau creigo que ye muit bueno, asinas que aspero que lo disfrutetz tantismo como yo.

jueves, 1 de marzo de 2018

Enta la vaga feminista. Tierra de barrenaus radio 4x06

Encara que nunca no he planteyau lo programa de radio como d'actualidat, bi ha momentos tant importants que me fan blincar-me totz los plazos, reglas y demás que me he autoimposau, y que fan que grabe un especial sobre lo tema. Lo primer, estió lo proceso d'independencia de Catalunya. Lo segundo, la vaga feminista.

Dende fa anyos, pareixe que lo movimiento feminista ha pretau l'accelerador d'a historia. Las reivindicacions s'ha feito mas radicals (en tot lo buen sentiu d'a parola) y, sobre tot, s'ha ixemenau por tot. De todas las luitas que levo anyos participando u compartindo, la feminista ye la que mas exitos ye conseguindo en zagueras, y la que mas m'ha feito pensar y replanteyar-me cosas.

En iste programa charro con tres mullers, Elena, Laura y Silvia, que faran vaga lo ueito de marzo. D'as suyas razons y envistas personals y de como han treballau en ista convocatoria. Sobra motivos, ta aturar lo venient 8 de marzo. Si dimpués d'istas entrevistas, encara te queda dubdas, informa-te-ne. Tiens medios a-saber-los ta fer-lo.



NOTA: La ideya ye completar iste programa con una cronica d'a vaga, pero me ha pareixiu que fa mas honra t'a conovcatoria publicar ista primer parte antes d'o 8 de marzo.

miércoles, 14 de febrero de 2018

Chueves larder vegan

Acaba de pasar lo chueves larder, unas d’as festividatz fixas en lo mio calendario. Ye un momento pa estar-te con toda la chent de Nogara, y d'a fablilandia zaragozana. Socias, alumnas, amigas, .... nos chuntamos ixe diya pa fer-nos un buen capazo en aragonés, que a soben se prolarga, deixando-nos un viernes de fura resaca. Yo no ceno. Porque no me fa goyo la longaniza. “Blasfemia! Anatema!” siento dende iste canto d’a pantalla. ¿Puetz celebrar Chueves larder sin fer-te goyo la longaniza? Y tanto!


¿Puet celebrar Chueves larder una vegana? Prou que sí. Totz los anyos me trobo con lo mesmo canso debat, con los carnacas fendo chanza d’as veganas y acusando-les de desnaturalizar la fiesta. Porque “Chueves lardero, longaniza en lo puchero” y prou. Una fiesta centrada en minchar longaniza que, prou que sí, ha d’estar d’orichen animal, y qualsiquier atra posibilidat ye enrestida de manera prou fura por lo sector “purista”. Un sector carnaca que, manimenos, ixuplida siempre que l’orichen d’a fiesta ye fartar-se de carne porque lo cristianismo la vedaba durant la cuaresma. ¿Quantos d’istos carnacas guardarán ixe costumbre? Ironicament, las veganas no la seguirán lo chueves larder, pero sí toda la resta de diyas.


¿Qué ye lo important d’o chueves larder? Ta yo, como he dito, trobar-me con toda la Nogarada y pasar un buen ratico charrín-charrand. La parte gastronomica d’a fiesta me la bufa prou. Las fiestas, las buenas lo menos, han de servir pa trobar-te con la chent que quiers, con la sociedat an que vives, en un ambient de diversión, borina, d’ixuplidar los problemas y asinas asinas. Los motivos, por un regular, son enchaquias que nos buscamos pa fartar-nos de minchar y zorriar.


De fiesta, somos bien. Cosa bi ha de pior acotolar que una fiesta. Los ritos paganos en tot lo mundo fueron asumius por las relichions que sustituyoron la espiritualidat previa. Mutando en ixe camin las fiestas, pero no sacando-las. La Cincomarzada se recuperó dimpués de quaranta anyos de prohibición. ¡Toda una cheneración que no la heba celebrada! Quan tornó, lochicament heba cambiau a-saber-lo, porque la sociedat tamién lo heba feito. Los baltizos y comunions civils claman tanto l’atención como lo fació antes mas lo matrimonio. Totz los anyos tenemos polemicas por los “alardes” mixtos u por si los reis han de pasar a saludar a lo monyaco de Chesucristo quan van t’o Concello. ¿Qué ye lo important d’a cabalgata de reis? ¿Que las crias, ateas por definición, pasen un rato divertiu y ilusionant, u que tres adultos disvrazaus faigan homenache a la relichión de parte d’a población?


Antes mas, la relichión lo chupiba tot y enfilaba las fiestas pa los suyos propositos. Lo “carnivorismo” tien tamién ixa napa doctrinaria que se siente atacada cada vegada que a beluna se le ocurre que ta conseguir seguntes que sabors, igual no cal matar garra bicho.


Si las fiestas no son integraderas, no me intresan. Disfrute cadaun como quiera de cada fiesta y deixemos d’estar tant puristas. Si lo primer anyo tenebanos una u dos veganas en Nogara celebrando lo chueves larder, por cada anyo en son mas. Si la suya propuesta culinaria y ideyolochica trunfa, ¿por qué no imos a celebrar lo chueves larder con un plato de longaniza vegana? U mesmo de qualsiquier atra cosa! Ya fa tiempos que perdió lo suyo sentiu orichinal, y lo sentiu que tien pa yo, y pa muitas atras, ye de chuntar-se con las compas. Talment d’aqui a cinquanta anyadas, tiengamos totz los chueves larders, un canso que nos recuente “¿sabetz que antes mas, en iste diya se minchaba longaniza de tocín?”. Y la resta se lo mirarán con la mesma cara que nos miramos agora a aquells que aventaban la craba dende lo campanal.

lunes, 12 de febrero de 2018

La izquierda en Aragón y los dreitos lingüisticos

Ha pasau ya qualque semana dende que lo president d’Aragón, Javier Lamban, declarase que descartaba de tot “promover garra mena de cooficialidat lingüistica en Aragón”, y no habría de deixar d’encarcar-nos la falta de respuesta de man d’os partius politicos con representación institucional.

D’o PP, Ciudadanos y PAR, en lo tocant a los dreitos lingüisticos, igual como en lo tocant a tantos atros dreitos, no podemos asperar cosa. Son responsables d’a redacción y aprebación d’a Lei de Luengas que popularizó, ta tristura y vergüenya d’o nuestro pais, aquells acronimos de LAPAPYP y LAPAO, tot ta escusar-se clamar a las luengas por lo nombres suyo: aragonés y catalán. Lei que, por cierto, contina vichent y que no pareixe que se vaiga a derogar, a pesar de fer parte de l’alcuerdo de gubierno PSOE-CHA y de tener prou mayoría parlamentaria ta fer-lo.

Manimenos, dende las izquierdas, s’aspera una sensibilidat diferent quanto a las minorías u los colectivos privaus de parte d’os suyos dreitos. Ya sigan d’identidat sexual, nacionalidat d’orichen, relichión, … qualsiquier organización que se situe en ixa zona de l’espectro politico luitará activament por ixe reconoiximiento d’os dreitos y porque s’acabe con ixas situacions d’inchusticia. Pero en que charramos d’os dreitos lingüisticos, ixas organizacions desapareixen como si las personas que femos servir beluna d’as luengas propias d’Aragón no estasenos que bella mena d’estorbo, u que los nuestros dreitos, mas que dreitos, estasen un concieto.

En quasi un mes, ni un d’os partius s’ha pronunciau en contra d’as parolas de Lamban, ni s’ha demandau explicacions. No digamos ya rectificacions. En las cuentas de Twitter de Podemos, IU y CHA nomas podemos trobar una vaga referencia a isto en un retuit d’ista zaguer formación, procedent d’a suya organización choven Choventut citando las parolas de Chabi Gimeno, d’o Seminario Aragonés de Sociolingüistica : “No hay ninguna experiencia europea de recuperación de lenguas o mantenimiento, sin oficialidad”.

¿Podríanos esmachinar que s’hese pronunciau en contra d’o reconoiximiento de qualsiquier mena de dreitos, de qualsiquier atro colectivo, y que dengún no decise ni pon? Cal que no. Las parolas de Lambán son muit grieus, por tot lo que significan. La oficialidat no ye la maxima aspiración d’os dreitos lingüisticos. Tot lo contrario, ye la base. Lo simple reconoiximiento de que una luenga existe, que tien un nombre, una unidat lingüistica y una comunidat d’usarios. L’aplicación efectiva y lechislativa que tienga ixa oficialidat ye un debat que cal fer antes con antes. Lo reconoiximiento d’a realidat y d’os dreitos d’una comunidat lingüstica ye una obligación moral, y mesmo un imperativo legal, si queremos cumplir con lo firmau en la Carta Europea d’as Luengas Minoritarias u Rechionals. Ixas declaracions significan que bells 100.000 aragoneses no viyeran reconoixius los suyos dreitos plenos “de garra mena”. Que continarán estando ciudadanos de segunda, a lo menos, en ixe aspecto d’a suya vida.

¿Podemos esmachinar que s’hese pronunciau en contra d’a conservación d’o mas valioso patrimonio natural, arquitectonico u pictorico, por eixemplo? Si lo Pilar, u los quadros de Goya, Ordesa u Albarracín, estasen en periglo, ¿No saldrían de camin, con toda la razón, los partius d’a izquierda a reivindicar la suya protección? L’aragonés y lo catalán ye un patrimonio inmaterial milenario, que s’ha deixau a la bimbola y con una radida intervención gubernamental ta protecher-lo.

Lambán estió bien contundent: “Garra mena de cooficialidat”. Ni de nombre, ni de facto. Las declaracions a favor d’a derogación d’a lei de no-luengas d’o PP-PAR, y lo pacto de gubierno firmau con CHA quedan en papel mullau debant d’istas actitutz. La falta de contundencia en la respuesta de Podemos, CHA y IU clama l’atención, manimenos. U habría de clamar-nos-la.

Ya son muitos anyos de movimiento en desfensa de l’aragonés. L’argumentario ye a man de qualsiquier que i tienga intrés. Los partius d’izquierdas en Aragón han de prener-se en serio los dreitos lingüisticos d’a nuestra ciudadanía y desfender-los como los de qualsiquier atro colectivo sin reconoiximiento pleno d’a suya identidat y dreitos. La luita por l’aragonés y lo catalán ye la luita por un patrimonio cultural d’una valura incalculable. Pero tamién ye la luita por los dreitos d’una minoria que quiere exercer-los. Dica que las izquierdas no entiendan isto, se lo creigan, y faigan d’ello una mas d’as suyas luitas sinyaleras, las y los fablants d’as nuestras luengas propias continaremos estando ciudadanía de segunda sin una representación parlamentaria que nos desfienda.


jueves, 8 de febrero de 2018

Especial bars. Tierra de barrenaus 4x05

Quanto tiempo en la vida nuestra pasaremos adintro d'un bar? Por un regular, antimás, son muitos d'os nuestros millors momentos. U lo menos d'os mios. Asinas que ya yera hora de fer un programa especial sobre ixos locals an que nos fotemos tantas horas y pasan tantas cosas.

Iste yera un programa que levaba muito tiempo barruntando. Dimpués de postposar-lo qualques vegadas por problemas d'achenda, a la fin, calió cambiar la formula cutiana y fer-lo de vermu en lo bar de moda: Fardacho Royo. Asinas que con l'equipo amprau de Nogara, y fendo una biereta, grabemos iste programa no sin bell problema tecnico.


Durant las dos horetas que duró, charremos d'os bars de antes mas, d'os d'agora, d'as salas de conciertos, de bell bar de difuera de Zaragoza y de bars ta vermutiar. Nos quedoron difuera d'o programa los bars que fan servir l'aragonés y los restaurants, que tamién yera pensau de charrar-ne, pero que no vagó. Asinas que caldrá fer-ne una segunda parte y demando disculpas ya dende aqui a lo ciento de bars que no se i nombroron y se lo mereixeban.

En grabar-se con publico, lo programa tien totz los avantaches y inconvenients que ixo suposa. Ya podetz contar que la calidat de soniu no ye la de cutio, y que lo guion nos lo blinquemos mesmo mas que lo que gosamos fer. Ixo sí, creigo que quedó muit bien reflexau lo bien que nos lo pasemos, y que se sabió transmitir.  Muitas gracias a toda la chent que vinió y que ye la que fa posible que contine con lo programa. Sotz amor!!!!

Y como siempre tamién, bi habió muit buena mosica, y la programación d'iste mes d'a Sala Arrebato.

Aspero que tos faiga firme goyo. Y si tos cuaca formato, escribitz-me a viyer si m'animo a fer-ne belatro.