viernes, 7 de octubre de 2022

La Seu. Zaratober 07


Ye prou común que qui menos conoixca los monumentos d’a suya ciudat sigan los suyos ciudadanos. Ye lo que me pasó a yo con la Seu d'o Salvador, a on que tardé a entrar quasi trenta anyos porque “total, ya bi iré belatro día”. Yera un 29 de chinero, día de Sant Valer, patrón d’a ciudat quan, en veyer que bi heba entrada libre, decidié de visitar-la por primer vegada en la mía vida. Astí yera la ringlera de chuntamanetas aguardando a besar la reliquia d’o santo. Yo iba mas intresau por trobar rastro de l’asesinato de Pedro Arbués, historia que heba conoixiu poco tiempo antes.

Si l’exterior de “l’atra catedral” de Zaragoza siempre m’heba feito goyo, l’interior no feba burro falso. M’habié d’estar-ie firme tiempo pa veyer-la con un poquet de ficancia, con la minima que aprecisa una choya como ista que tenemos en la nuestra ciudat. Dimpués he tornau bella vegada mas. La una, pa una visita interpretativa bien intresant. La segunda, pa unatra que faciemos organizada por Nogara y, prou que sí, en aragonés.

En vivir tant cerqueta i paso a ormino. Quan veigo la parrafiquera de turistas mirando t’alto entre que la guía les explica l’arte mudechar, la importancia d’os Luna, la polemica portalada neoclasica u lo que pertoque, no puedo evitar sentir-me afortunau de poder veyer-la y visitar-la quan quiera y me los miro con un cenyo de “¿mola, eh?”. De vez, pienso en las maravillas que tendrán en las suyas respectivas ciudatz y lugars y en si habrán tardau trenta anyos en visitar-las.

jueves, 6 de octubre de 2022

Plaza Asso. Zaratober 06


La Plaza Asso ye pa yo un d’os puntos centrals d’o barrio. En lo suyo redol nos trobamos con Nogara, La Gusantina, La Ciclería, Desmontando a la Pili y lo Pottoka, espacios que definen, cada un d’a manera suya, lo que ye hue la Madalena. La preside un palacio renacentista rebonico que creyebanos que las obras no acabarían nunca y que, a la fin, lo facioron fa bell anyo. Siempre que i pasaba, que ye quasi totz los días, me preguntaba qué pre tendría una casa astí y si bell día podría permitir-me-la. Por la situación, por la polideza de l’edificio y, sobre tot, porque astí vivió Ignacio Jordán de Asso, una d’as figuras mas intresants d’a historia aragonesa y que la plaza leva lo suyo nombre.

Crebando ixa fatera de mugas entre sciencias y letras que tantos problemas sigue dando hue, Jordán de Asso se dedicó a lo dreito, la historia, la economía, la botanica u la zoolochía entre atras muitas disciplinas. La suya obra “Historia de la economía política de Aragón”, de 1798, ye un must-have pa qualsequier que estudie la historia d’o nuestro país. En lo tocant a la flora y fauna, estió un d’os primers scientificos en aplicar lo sistema de Linneo, catalogando a saber qué especies d’a tierra. Ye, con razón, una d’os quatre estatuas que cusiran la puerta d’o Paraninfo Universitario. Un personache con un calitre inqüestionable y figura que habría de conoixer qualsequier aragonés intresau por lo país.

miércoles, 5 de octubre de 2022

Lo Medina Albaida. Zaratober 05


Dimpués de bell anyo demandando a mis pais que me quitasen de Corazonistas, a on que facié la EGB, consiguié que m’apuntasen a un nuevo instituto, en ista ocasión publico. L’edificio sisquiá existiba t’a part d’alavez. La matricla la habié de fer en lo cercano IES Pedro de Luna, a on que heban estudiau antes los míos chirmans. En lo Medina Albaida descubrié atra manera de fer clases, la d’a publica, a on que se me permitiba opinar y discutir, a on que no bi heba violencia de man d’os profesors y a on que compartiba clases con mesachas (Corazonistas en aquellas envueltas no yera mixto).

En ixos anyos estió lo mio dispertar politico y cultural. Estió lo tiempo tamién que facié amistatz que encara hue continan. De buena parte d’o que soi agora en tien culpa - u la responsabilidat - ixe centro y toda las personas que me rodioron en ixos quatre anyos.

L’edificio no ye bonico, ni falta que fa, ya que lo que ha d’estar ye funcional, pero las remeranzas que amaga son repolidas. Lo suyo nombre, manimenos, ye un d'os mas polius d'os de Zaragoza. Qui tenié la ideya, un d'os millors profesors que bi heba en la plantilla de l'instituto, morió poco dimpués de meter-lo. Fa referencia a lo pasau musulmán d'a ciudat y sustituyiba a lo popular Gasómetro que ye como le decibanos en primeras en estar construyiu en lo puesto a on que antes bi'n heba un.

Las mías historias de part d'alavez, las recuento en istos posts.


martes, 4 de octubre de 2022

Sant Miguel d'os navarros. Zaratober 04


Antes de que yo entendese que lo cristianismo no yera obligatorio y que, en conseqüencia, abrazase l’ateísmo, acompanyaba a los mios catolicos pais cada domingo ta misa. La parroquia nuestra yera Sant Miguel d’os navarros. Cusira la entrada l’Arcanchel que le da nombre, como siempre, bien guerrer. Debaixo d’o suyo peu, chafa a lo mal, portiando en la man la espada que imparte la chusticia d’un dios que diz que ye tot amor.

L’apelliu d’iste Sant Miguel -“d’os navarros”- diz que ye porque astí estió un campamento de navarros que aduyó a Alifonso I en la conquista d’a ciudat y que Sant Miguel diz que tamién deixó las suyas cosas d’arcanchel pa, con la suya espada, cargar-se bell mulsulmán. Adintro estió la mitica Campana d'os cacegaus, que amostraba con lo suyo soniu lo camín de tornada t'a ciudat los días que bi heba boira preta que, en Zaragoza, no en son pocos.

Adintro, de chicorrón, lo cristianismo me pareixeba nomás aburriu. Tot y no tener lo tarabidau ideolochico que tiengo agora, nunca no le trobé garra sentiu a tot aquel ritual y a lo mormor d‘o mosén. Pa que no dase mal, mai y pai me deixaban levar-me bell libro, asinas que me foteba tot lo servicio limpio leyer, sin fer caso a los sermons que, como nino que yera, no adubiba a entender, y devantando-me y tornando-me a posar mecanicament quan sentiba que lo feba la resta d’a chent. Porque pa yo lo catolicismo, y la resta de relichions, nunca no han teniu guaire sentiu.

lunes, 3 de octubre de 2022

Ed. Agustín de Betancourt. Zaratober 03


Lo de estar-me en la universidat me debió de fer goyo porque me i fotié firmes anyadas. Tantas, que lo primer anyo feba clases en l’Interfacultatz, lo segundo en lo Corona y lo Cervantes, edificio que s’esvoldregaba y que dimpués d’una buena reforma aculliría la Casa de l’estudiant, y acabé en l’Agustín de Betancourt, primer siede d’a EUITIZ en lo Campus Río Ebro. A los que febanos Incheniería Tecnica Electronica nos ninivioron los primers t’alla. Yeranos poquetz en un edificio disenyau pa milenta alumnos, asinas que febanos eco por los corredors. Los cafés nos los hebanos de fer en lo vecín Torres Quevedo a on que los incheniers “superiors” se nos miraban malfiaus. Aquello, a quasi totz, nos pillaba luent de casa y hebanos de pillar autobuses u fer redoldín d’autos, los que en tenebanos. 

La EINA actual ye lo resultau d'a fusión d'o CPS (Centro Politécnico Superior) y la EUITIZ (Escuela Universitaria de Ingeniería Técnica de Zaragoza) que s'habió de fer quan se reformó la Lei Universitaria y dispareixioron la distinción entre Incheniería sin apellius y las Inchenierías Tecnicas. Pa meter-les nombres a los edificios, que no en teneban dica que i fuemos los d'a EUITIZ, se fació un concurso. I participé, con poco exito. Hue se dicen Ada Byron, Torres Quevedo y Agustín de Betancourt, en memoria de tres figuras ilustres d'o conoiximiento scientifico-tecnico. A la biblioteca le dicioron Hypatia y, con lo mesmo buen criterio, baltizoron con lo nombre d'o grandismo y quiesto profesor Tomás Pollán a la Sala d'estudios principal.

A la fin, l’Agustín de Betancourt quedo de pistón y acullió laboratorios y clases dignas pa las estudiants que, poco tiempo antes, estudiabanos en lo Corona, que yera mas centrico, pero teneba muitas d'as instalacions en las tres pedretas. La vida querió que acabase treballando bien cerqueta y que haiga de visitar-lo a sobén. En tornar-ie, foi alcordanza de todas las chornadas en Delegación, de todas las fiestas de Sant Pepe, d’as sesions de Claustro que se i celebroron, d’as suyas chornadas culturals, d’as horas en la cafetería y mesmo de beluna d’ixas pocas asignaturas que sí que me facioron goyo. Y prou que sí, de que astí la mía parella y yo nos besemos por primer vegada.

domingo, 2 de octubre de 2022

Lo Parque de Villafeliche #Zaratober 02


Cerqueta d’a casa a on que creixié ye lo Parque de Villafeliche, que se diz asinas dende habe ya bell anyo, pero que totz los que tenemos bella edat lo conoixemos como lo Canodromo, que encara existiba quan naixié. Ya yera enronau quan prencipié a ir-ie a fer gambadetas con bell par d’amigos y lo can d’un d’ells, a qui febanos servir d’enchaquia pa chuntar-nos de nueitz y fer-nos los nuestros primers fumarros. Yeran los anyos d’a heroína, asinas que no yera mica raro, en un puesto tant amagau, de trobar-nos bell yonqui.

Hue ye un parque repincho, bien ateclau y agradable, chunto a la mía quiesta Uerva. En lo bell meyo, una terraceta pa fer-te bell hordio. Hue, los cans que van t’astí, son tranquilos, chugarriando con atros cans, u disfrutando d’iste chiquet parque. La muller-alica, la escultura en bronce que da la bienvenida a lo parque a qui entra por Miguel Servet, cusira que nos los maltracten.

sábado, 1 de octubre de 2022

Caesar Augusta #Zaratober 01

Zaragoza ye historia
. Cada vegada que pienso que fa mas de dos mil anyos ya bi heba chent vivindo en los mesmos puestos por a on que transito diya sin atro pienso en todas las historias que han viviu las nuestras carreras. Pienso en cómo sería aquella Salduie pre-romana, probablement un lugarón bien chiquet. En cómo sería l’arribada d’os romanos y la fundación de Caesar Augusta, en si qualcún d’os presents plegaría a esmachinar que dos mil anyos dimpués la ciudat i continaría, con las murallas, las termas, lo teatro u lo puerto como testigos.

Diz que una d’as razons pa fundar aquí una ciudat estioron los suyos rius. En muit poco espacio tiens l’Ebro, la Uerva y lo Galligo. Y no guaire luent, mesmo lo Xalón. Aquí diz que medraba de tot. Una envidia de huerta que tasament en queda bell repui, agora convertiu en explotacions chiquetas u en hobbie d’urbanita que deseya reconectar con la tierra.

M’encantaría poder viachar en lo tiempo y veyer-la en aquellas envueltas, con una parte muit chiqueta construyida de tot lo que ye hue. Con lo riu salvache, antes de que dengún l’entibase. Y charrar con toda la chent que ha viviu aquí en istos dos milenios, preguntar-les si sienten por la ciudat lo mesmo que yo, que me levasen t’os suyos puestos favoritos, que m’amostrasen cómo se viviba. A fe que no se creyerían lo que les recontase yo.

Zaratober va un poquet d’ixo tamién, de contar a lo varrenau que siga vivindo aquí en l’atro 4000, cómo yera la mía ciudat y lo que la quereba.