jueves, 5 de diciembre de 2013

Renly I, de casa Baratheon

AVISO: SPOILERS DE TODA LA SAGA DE CANTA DE CHELO Y FUEGO Y D'A SERIE CHUEGO DE TRONOS. LEYE BAIXO A TUYA RESPONSABILIDAT


Una d'as partis que más goi me fa de Canta de Chelo y Fuego (CdChyF) ye o prencipio d'a Guerra d'os Cinco Reis. Tot l'esclatar d'a situación, d'os más de quince anyos de (quasi) paz, de como se posicionan totz a escape y de como van evolucionando as alianzas seguntes van pasando cosas. En os primers compases d'a guerra, tot pareixe que se solucionará en un petén. Robb gana en o Norte todas as barallas que luita, y Renly, en o sur, arrocla a o mayor exercito de tot Ponient con una intelichent politica d'alianzas, que incluye, como no, casar-se casau con a filla de Mace Tyrell, un d'os sinyors más poderosos d'os Siet Reinos.

Si no estase por a suya muerte a mans d'a uembra, cosa que no se podeba previyer, Renly hese luitau a baralla de l'Auguas Negras. Baralla que, encara que hese habiu de sufrir o fuego Valyrio, probablement hese ganau. Stannis con o suyo exercito, y sin os Tyrell, quasi la ganó de feito. Y con fuego Valyrio y tot, sin a intervención a zaguer hora d'os Tyrell y l'exercito de Tywin, tamién hese puesto ganar.

Renly lo teneba tot ta esdevenir rei. A Renly no le da un aire y se proclama rei. Renly se proclama rei por responsabilidat. Chusto antis de morir Robert, Renly ya sabe que o suyo chirmán ye incapable de arroclar a no dengún a o suyo redol. Sabe tamién que Ned se concarará de frent a Cersei y os Lannister y que ye muito pior chugador d'o "chuego de tronos" que os de Roca Casterly. Totz dos plans van dreitos t'o fracaso, ta una guerra larga y, probablement perdida.

Renly leva prou tiempo sabendo que os Lannister son una menaza t'a casa suya y t'os Siet Reinos. Sabe que Cersei ye barrenada, que Joffrey ye barrenau y que l'anglucia Lannister no tien mugas. En morir Robert, o Reino quedaría en mans de Cersei, Joffrey y Tywin. ¿Bell scenario pior?. Por ixo, va teixendo, mientres no sabemos quanto tiempo pero prou, una alianza con l'atra familia que rivaliza en poder militar, economico y anglucia con os Lannister: os Tyrell. Con l'adhibiu de que istos no son una crica barrenaus emocionalment inestables y con tendencias paranoicas. Ixa ideya yera en a ment de Renly dende feba tiempos, como le reconta Pycelle a Tyrion: 

[Robert] "yera un mal rei... farute, capin, buquidor... hese rematau por refusar a la suya reina, a chirmana vuestra... por favor... Renly conspiraba ta trayer a la doncella de Altochardín t'a Corte, ta que seducise a lo vuestro chirmán... ye a verdat d'os dioses..."


Ixe yera o chuego de Renly y, viyendo a las dos familias, Lannister y Tyrell, si yo i vivise, m'estimaría más de tener a Margaery como reina, aconsellada por Olenna y Mace.

Cuanto a la estratechia militar, bi ha chent que le critica por ir tan a monico y aturar por tot a fer torneus. Opino tot lo contrario. Renly no teneba mica prisa. A os Lannister les yeran fotendo por tot. Robb les gana as barallas en o Norte. Por cada puesto que atura l'exercito de Renly, consigue nuevos aliaus t'a causa suya. Quan Catelyn plega a reunir-se con ell, se queda sin sangre en a pocha de viyer a cantidat de casas que ha conseguiu arroclar. Ye de sinyalar que mesmo los Florent, que a muller de Stannis en ye una, sigan a Renly en cuentas de a Stannis. Ni a familia d'a "reina" quiere a Stannis como rei. Agora, totz somos d'alcuerdo en que Tyrion ye un d'os millors estrategas militars de Ponient. Pues sobre a estratechia de Renly mientres "Clash of Kings" diz que si estase Renly

"Me prenería tiempo y deixaría que os mios rivals se concarasen entre ells. Si Stark nos redota, o sur cayerá en mans de Renly como un present d'os dioses, sin que haiga de perder ni a un hombre. Y si ye lo contrario, podrá cayer sobre nusatros entre que sigamos recuperando-nos."



De feito, o mas gran refirme que teneba Renly, yera que ni a Stannis ni a Joffrey les refirmaba dengún. Stark, y Tully fan a suya guerra contra os Lannister refirmaus por atra familia menor, pero tan poderosa como os Frey, antiparti de tot lo Norte y as Tierras d'os Ríos. Arryn, Greyjoy y Martell, en ixas envueltas, yeran neutrals. A Stannis no lo refirman que os suyos vasallos y nian ixo. Y os Lannister tamién se troban prou solencos. Encara que tienen un gran exercito, mesmo han d'achustar a la Companyía Garrispa y atros mercenarios en no adubir. Renly tien o poder de Bastión de Tronadas y Altochardín antiparti d'atras casas menors, mercenarios, chinetes libres y espadas de toda mena de tierras que plegan ta combatir por ell. O mayor exercito t'a part d'alavez, de tot Ponient. A unica menaza real yera que Dorne refirmase a os Lannister u a Stannis, pero Renly sabe que no tienen guaire carinyo ni por uns ni por l'atro. Agora sabemos antimás que en ixas envueltas, os Martell yeran en atra endrecera de tot, apostando por a tornada d'os Targaryen.

Ixublidando pues a Stannis, qui no yera una menaza real, nomás quedaban os Stark que tampoco no'n son. Renly siempre s'amostró disposau a plegar en bell alcuerdo con o Norte y mesmo reconoixer como Rei d'o Norte a Robb si le declaraba pleitesía. Lo que me pienso que no l'hese costau guaire a os Stark qui nomás quereban venganza. A independencia estió más un postureo ta declarar a suya rebeldía contra o trono de fierro que no pas una apuesta real por l'autodeterminación d'o Norte. Remerando a negociación ente Renly y Catelyn, en nombre de Robb:

"Si o vuestro fillo me refirma como su pai refirmó a Robert, descubrirá que soi cheneroso. Será un placer reafirmar os suyos dreitos sobre as suyas tierras, titols y honors. Podrá gubernar en Hibernalia como l'agane, mesmo puet fer-se clamar Rei en o Norte si le peta, con que s'achenulle debant de yo y me chure leyaltat. "Rei" no ye que una parola... pero quiero a suya leyaltat y fidelidat"

Cuanto a lo dreito a lo trono que teneba, ye unatra d'as grans criticas que se le fa. Ye verdat que Stannis iba por debant d'ell en a sucesión. Si se reconoixese que os fillos de Cersei yeran bordes, prou que sí, porque sino, o rei "legal" ye Joffrey sin garra dubda. A lechitimidat de sangre, como comprenderetz, me la bufa de tot. Os Targaryen conquerioron Ponient a pur de barallas, dragons y de fer una fricasera que ta qué. Que les ne pregunten a Harren o negro u a los Gardener. Mientres os quasi tres sieglos de gubierno habioron de concarar un trapacil de rebelions y de pretendients a lo trono. Sigan os Fuegofosco, os dornienses u a propia Rebelión de Robert. O Baratheon tamién consiguió lo trono por dreito de conquista y mesmo en os suyos radius quince anyos de reinau, relativament pacifico, habió de concarar-se con as Islas d'o Fierro. Asinas que, en Ponient, igual como en a nuestra historia, o dreito sucesorio se lo pasaban por l'Arco d'o Trunfo siempre que quereban. Como remera Renly a Catelyn:


"- Decitz-me, ¿que dreito teneba o mio chirman Robert a lo Trono de Fierro? - no aguardó a respuesta -. Sí, ya se charró de vinclos de sangre entre as casas Baratheon y Targaryen, de casorios que se facioron fa sieglos, de fillos segundos y fillas mayors. Ixo no le importa a dengún, nomás a los mayestres. Robert consiguió o trono con a maza suya. - Fació un amplo cenyo con a man ent'as cheras que ardeban de horizont ta horizont - Pues astí ye o mio dreito, tan legal como lo de Robert."


Renly ye tamién un d'os que discute l'ababolada d'o dreito sucesorio por o chirmán mayor, igual como atras (Cersei u tot Dorne) por o chenero d'o fillo:

Catelyn: O vuestro chirmán sería l'hereu lechitimo.
Renly: Mientres viva - reconoixió Renly - Encara que ixa lei ye una fatera, ¿no tos pareixe? ¿Por qué o chirmán mayor, y no pas o más apto? A corona me prebará como nunca no le prebó a Robert, y prou que sí, como no le prebaría a Stannis. Soi presto ta estar un gran rei, fuerte y cheneroso de vez, intelichent, chusto, dilichent, leyal a los mios amigos y terrible t'os mios enemigos, pero capable de perdonar, pacient..."

Con tot y con ixo, ye Catelyn a que ufre a millor solución:
"Robb renunciará a la corona si o tuyo chirmán y tú fetz lo mesmo - dició, con l'asperanza de que estase cierto. Ella fería que'n estase si caleba; Robb l'ascuitaría, encara que os suyos sinyors no lo fesen -. Os tres chuntos convocaretz un Gran Consello, o más gran que o Reino haiga visto en sieglos. Ninviaremos mensachers ta Hibernalia ta que Bran lo cuente tot y o mundo entero sepa que os Lannister son os unicos furtadors. Y dimpués os sinyors d'os Siet Reinos esleixirán qui quieren que siga lo suyo rei."

Ai! Si hesen feito caso a Catelyn más a soben...

Lochicament, y encara que peco de viyer-lo dende l'anvista contemporania, lo que le cal a Ponient ye un rei que remate a guerra antis con antis y que pueda mantener a paz, y ta ixo le calen totz os refirmes que se pueda y a capacidat negociadera de fer alianzas con totz os territorios de Ponient. 

Stannis yera tot lo contrario d'ixo. No pas como Renly. Stannis ye incapable de negociar, ye un ploramica que nunca no podió aconortar-se con Rocadragón porque le feba más goi Bastión de Tronadas. Yera, t'a part d'alavez, de tot incapable de plegar en o Trono de Fierro. No podeba nian concarar-se con o suyo chirmán. 

Una charrada que amuestra o tozola que ye y, de nuevas, como Catelyn yera a más razonable en ixa reunión:
- Asperemos que no bi haiga baralla - dició Catelyn -. Os tres compartimos un enemigo común que nos destruyirá a totz.
- O Trono de Fierro me pertoca por dreito. - Stannis se la miró sin fer-se a rialleta - Tot qui lo niegue ye o mio enemigo.
- Tot lo reino lo niega, chirmán - dició Renly - Os viellos lo niegan con o suyo zaguer alentar, os borches lo niegan en a panchas de sus mais antis de naixer. Lo niegan en Dorne y lo niegan en o Muro. Dengún no te quiere como rei. Lo siento.
- Churé que no charraría con tú entre que portiases ixa corona de traidor - dició Stannis pretando as variellas con o cenyo tenso - Sisquiá hese cumpliu lo mio churamento.

Debant d'ixe tono farute y troglodita, Renly, con tot y con ixo, ufre a Stannis Bastión de Tronadas....


Cadagún tenemos as nuestras familias y personas favoritas en Ponient. Muitas refirmamos a Stark, Lannister, Targaryen u qui siga por lo que dicen más que más os nuestros vodiellos, u por o sete de venganza, u porque molan más. Pocos, manimenos, son pro Tyrell. Ye una familia que pocos consideran "refirmable" y cuento que o feito de que tiengan os sinyals más fieros no aduya. Entiendo que mole más un dragón, un leyón u un lupo uargo que no pas a rosa Tyrell.

Pero me pienso que si vivisenos en Ponient, a más gran parti de nusatras seríanos deseyando que nos gubernasen os Tyrell, u a lo menos a l'estilo Tyrell. Una familia que conserva a totz os miembros importants, que los ha iu ficando china chana en lo gubierno sin matar a no dengún, que mesmo quasi ni ha perdiu soldaus y quiesta por tot Desembarco y por buena parti d'os Siet Reinos. Por tot ixo y entre que asperamos a si Daenerys plega u no ta Ponient, un gubierno Tyrell (y Renly ye muito más Tyrell que no Baratheon) yera lo que más honra l'hese feito a Ponient.




domingo, 1 de diciembre de 2013

Siet anyos barrenaus

Mensachero, Cordón trenzau y Purnas en a
II Trobada de fabloggers
Siet anyadas en ferá en bells diyas d'aquell 'Ola mundo' que fació Tierra de barrenaus un cinco d'aviento de 2006. Fa poco, un mocet me fació remerar que iste ye un d'os blogs escritos en aragonés que más tiempo leva ubierto sin aturar. Creigo que totz os meses, como poco, bi ha habiu bell post nuevo. He teniu millors y piors tiempos y prou que millors y piors articlos. Pero lo feito ye que aquí contino. Recontando as mias basemias y delerias y prebando de que qui me leyetz pasetz un buen rato a lo menos.

Ubrié lo blog por diferents razons. Una d'ellas ye a terapeutica. A soben bi ha pensamientos que no comparto con guaire chent por diferents razons. Aquí he recontau cosas muito personals u pensamientos que o suyo discurso me ye de dificil estructuración "en viva voz". Cosas que talment m'aganaba que o mundo sabese pero no gosaba decir-las que escribindo-las d'amagatons baixo un nick que ya no enganya a dengún.

Atra yera a mesma por que prencipié a fer clases d'aragonés: amillorar o mio conoiximiento d'a luenga, "forzando-me" a fer-la servir. Os primers tiempos yera un sostobe contino de diccionario y libros que, china chana ha esdeveniu menos freqüent. As nuevas ferramientas informaticas permiten no haber de tener una  biblioteca dezaga ta poder escribir un post decent. Ixo, y me fería goyo de creyer que tot lo que he aprendiu en istos siet anyos ha amillorau o mio libel. Ye una recomendación que foi a tot qui remata segundo ran y no sabe o qué fer con tot ixe conoiximiento. Lo primer, que mire de trobar a bella persona u colla de chent que faya servir a luenga y quede semana par d'atra. U fer-se de bella asociación que faya servir l'aragonés de contino, ye de dar. Pero como muitos tienen horarios marcianos, como en he teniu yo muitas anyadas, u son de mal convivir, u son vergonyosos, u viven en quemisió dó, atra d'as cosas que pueden fer, compatible de tot con as anteriors, ye ubrir-se un blog. No cal garra conoiximiento d'informatica, ni de disenyo grafico. Ni cal que tienga un tema brillant. Ni sisquiá un tema. De todas trazas ye un blog en aragonés y o publico ye más que radiu y siga intresant u no pas lo leyerá poqueta chent.

Tamién he feito bell experimento que a la fin no salió como asperaba. Aragón ateo, encara que yera un prochecto que me feba muito goyo, a la fin no podié atender-lo como creigo que mereixeba. Trobo a faltar tamién más comentarios d'a chent. Y, tot cal decir-lo, a aquell "troll bueno" que mientres bell tiempo estió correchindo-me os posts.

Os blogs, tot cal decir-lo, se son quedando bell poquet demodé. No como as cintas magneticas d'audio, pero sí talment como os vinilos. Una cosa repuyal, que nomás as romanticas como yo continamos fendo servir. U autoras de prestichio, por un regular vincladas a bell meyo de comunicación más gran. Os fablogs, como les decibanos en os tiempos d'oro, ni te cuento.

Quan prencipié a escribir TdB, yera quan cada semana surtiba un fablog nuevo. Yera toda una esclatada contina de fabloggers que mesmo, gracias a las ganas que teneba Mensachero, pleguemos a fer bell par de trobadas. Astí conoixié u facié más pacha con chent como Purnas, Cordón Trenzau, o mesmo Mensachero, Charrabis, o blogger de Os Monegros y muitos atros. Bell poquet antis precisament Cordón Trenzau, O chemeco d'as parolas, Estricalla, u toda la ripa blogs que teneba Chorche yeran os mios referents. Estió lo que me fació decidir-me por meter a mia chicota alportación a la fablogosfera. Hue, quasi totz ixos referents son en as tres pedretas u dreitament en o fosal de blogs. Os nuevos retes socials los han deixau viellos. Mesmo TdB notó una gran baixada en a suya producción malas que me facié FB y Twitter. Tamién plegoron t'a part d'alavez, atros blogs d'a mesma coda (politica u lingüistica) tant grans como Desde Banarus, Aragonando, Labrándonos en la sombra, Kale Borraja, Fendo huellos, O diaple d'o gadget, Os repuis u As tierras olbidatas, entre atros muitos. Una verdadera comunidat y fuent de muitos textos que reflexaban (y beluns encara lo fan) lo sentir de toda una cheneración.

Creigo que os blogs, y más encara os fablogs, continan estando una ferramienta que fa honra. Ye una traza facil y de baldes, y con amplas posibilidatz, de publicar escritos dillá d'os ciento quaranta caracters u d'os mensaches chiquetz con que funcionamos en FB y Twitter. D'o mensache curto, facil y rapedo. Agora que as revistas en papel, os periodicos y tot lo que se fa con celulosa, ye más en crisi que ta qué, no nos queda que o rete si queremos publicar bella cosa con suco.

Asinas que por una vegada, me voi a meter nostalchico. No diré que lo que bi heba antismas yera millor, porque simplament creigo que yera diferent. Hue bi ha atras trazas de comunicación y de relacionar-nos. Pero sí quiero reivindicar o papel d'os blogs personals y animar a todas aquellas que tantas buenas letras nos dietz (y encara nos ne datz belunas), que continetz u tornetz a fer-lo. Que escribatz, que a l'aragonés le calen todas as voces posibles y muita, pero que muita reflexión. ¿Ta quan ixa tercer trobada, chent?

lunes, 25 de noviembre de 2013

Cal una lei de vaga. Por Isaac Rosa

Traduzco un articlo de Isaac Rosa, sobre a lei de vaga, que me pareixe que tien a gran virtut de resumir en quatre parolas y en un luengache prou simple, lo que muitas pensamos cada vegada que viyemos o tractamiento informativo d'as vagas y ixe pensamiento tant estendillau en una parti masiau important d'a sociedat.
¿Una lei de vaga? Prou que sí, en cal una, y anti con antis. Cada anyada que pasa en cale más, pues tienen razón o president d'o gubierno, l'alcaldesa de Madrit u o president d'a patronal: cada vegada más ciudadans viyen afectaus os suyos dreitos esencials en no tener una lei que les protecha, y a falta de lechislación permite os abusos y as practicas salvaches. Cal una lei de vaga que guarencie dreitos, acotole os abusos y meta a cadagún en o puesto suyo.
Sí, no se me miren asinas, charro en serio. En a zaguer vaga cheneral, por eixemplo, bi habió millons de ciudadans que no podioron exercer o dreito reconoixiu en l'articlo 28.2 d'a Constitución: o dreito a la vaga. Ya les habría feito goi de tener una lei que los protechese, que guarenciase o suyo dreito, que les permitise fer vaga sin miedo a estar forachitaus a l'atro'l diya, sin coacción interpresarial.
Cuanto a los abusos, son visters de tot: o piquete más activo en toda vaga siempre ye o piquete patronal. Os reventadors no son qui fican silicona en os cerrullos u bloqueyan a salida d'autobuses en as cocheras, sino os mainates que pasan lista o diya d'antis y preguntan a los treballadors qui piensa fer vaga, y en prenen nota.
Cal una lei de vaga, sí: una que protecha a qui más dificultatz tienen ta exercer o suyo dreito, aquells ta qui a precariedat ye un minimo insalvable. Una lei ta que as autoridatz, policía incluyida, encorran a os interpresarios revientavagas, igual de furos que se meten con os piquetes.
Y lo mesmo podríanos decir d'os servicios minimos: l'incumplimiento sistematico no ye d'os treballadors, sino d'os gubernants que terne que terne interpretan o vuedo legal como les peta y meten minimos abusivos, mesmo en servicios que d'esencials no'n tienen mica. Minimos que se repiten vaga par d'atra, encara que a chusticia dé a razón a los treballadors a posteriori.
Lo d'os "servicios minimos" ye un invento muito espanyol, alleno a atros paises a on que sí que ye regulau o dreito a la vaga, y que aquí s'interpreta arbitrariament. Ta forro de bota gosa de servir t'atros abusos cutianos: a guerra de cifras, o cutiano porcentache chicot y con decimals que as autoridatz fan servir ta minusvalurar l'exito de toda vaga: y a fabricación d'una imachen de "normalidat", que crebe con a excepcionalidat que porta toda vaga.
Cuanto a las practicas salvaches, una lei de vaga habría de amugar-ne una cada vegada más freqüent: l'esquirolache, que tantas interpresas fan servir con a subcontratación, externalización de fainas afectadas, u levando a producción t'atros centros. Una lei de vaga habría d'empachar que una alcaldesa faya chantache a los treballadors menazando con achustar a atra interpresa; u que una concesionaria d'un servicio como a lavandería d'os hespitals de Madrit pueda levar-se a faina t'atras instalacions ta anular a protesta d'os treballadors suyos, y asinas no les quede atra que acceptar chornals de miseria.
Prou que cal una lei de vaga contundent. Igual como nos cal una lei de seguridat ciudadana, pero una que mereixca ixe nombre, que faya sentir más seguros a los ciudadans: una lei que nos protecha en o nuestro dreito de reunión y manifestación, ta que no sigamos acosaus y abataniaus, infiltraus por policias reventadors, identificaus de traza arbitraria, que no nos metan pinyoras de traza abusiva. Ta que qualsiquier pueda ir ta una manifestación sin arriscar-se a tornar sin un uello ta casa.
Pero ye de dar, si a lei de seguridat ciudadan le'n encargan a un antidisturbios, preixino que a lei de vaga la meterán en mans de bell mainate de recursos humanos experto en reventar vagas, u mesmo a bell dirichent patronal que ahiere celebraba l'anuncio de Rajoy.

viernes, 22 de noviembre de 2013

O refirme social a l'aragonés

Quan charramos en publico, quan salimos en bell medio de comunicación, qui somos treballando en a esfensa de l'aragonés gosamos decir que encara que o refirme politico ye baixo, nulo u mesmo negativo, bi ha un gran y creixent refirme social a la nuestra luenga. Encara que ye verdat, creigo que cal pensar-ne prou fundo y fer un analís real d'a situación, no vaiga a estar que bell diya paremos cuenta d'a realidat y nos fotamos buen tozolón.

Prencipié en istas historias fa tasament dotze anyos. Manimenos en tan poco tiempo sí que he visto ir cambiando a monico a posición social cuanto a la luenga. No digamos ya, si la uellada la endrezamos vinte, trenta u quaranta anyos ta zaga. Dende l'anvista que teneba yo en a escuela u l'instituto quan creyeba, porque asinas me lo heban amostrau, totz os mitos de l'aragonés, dica agora que bi ha un porcentache important d'a chent que sí que tien bells conceptos claros sobre l'aragonés. Cada vegada menos chent considera que no siga una luenga, o mito d'a no intercomprensión entre dialectos va esboldregando-se, a breca social entre neofablans y patrimonials ye cada diya más fineta, ... 

Dito isto, creigo que no podemos dormir-nos, ni pensar que lo que hemos enantau en istos anyos ye asegurau. O movimiento d'esfensa de l'aragonés, encara que estase uniu -que no ye o caso - ye muito feble, y qualsiquier tierratremo social, asociativo, politico u de qualsiquier tipo nos puet fer retacular os poquetz trangos enta debant que hemos feito.

Encara que ixe refirme creixent existe y en ye, de creixent, cal que paremos cuenta de que a una parti tamién important d'a sociedat l'aragonés se la bufa y prou. Y una parti más chicota encara, pero con influyencia, mesmo ye en contra. Pero a chent que diz refirmar a luenga aragonesa, ¿qué quiere decir exactament?. Isto ye un poco como qui se declara socialista u de cuchas. Obras son aimors, y a muitos "socialistas" quan les sientes charrar de politica te dan ganas de aturar o mundo y baixar-te-ne. Con l'aragonés lo mesmo. Qui diz esfender l'aragonés ¿ye a favor d'a creyación d'un modelo culto d'a luenga? ¿ye a favor de fer clases de aragonés? ¿Y en aragonés? ¿Do exactament? ¿Y baixo que criterios? ¿Quiere que l'administración, si calese, invertise diners en l'aragonés? ¿U nomás quiere que se investigue y grave? ¿U que se faya tot ixo, pero en a montanya, no pas en Zaragoza? Ixas son as preguntas que cal fer. Todas, mesmo Ferrando, decimos esfender l'aragonés.

Me pienso que, por desgracia, muitismas "esfensoras de l'aragonés" no serían d'alcuerdo con que l'aragonés entrase "de verdat" en as escuelas, u con que lo gubierno bi invertise bells diners. Mientres a cosa quede en un ¡Bien Dicho! y "en as parolicas d'antismas", todas contentas.

Levo bellas quantas anyadas de mayestro d'aragonés. Totz os cursos prencipio as clases con una presentación de l'alumnalla. Os tipicos datos de nombre, edat, orichens, estudios, profesión y tal y siempre les pregunto por qué estudean aragonés. Totz os cursos bi ha perfils parellanos: qui lo fa por razons politicas, culturals u lingüisticas, por un regular. Y quasi siempre bi'n ha uno que ye "ta que se floran os catalans". Que ben d'estar tremolando.... 

Parti d'a simpatía por l'aragonés tamién plega d'ixe costau, por raro u increyible que me pareixca. Bi ha un "razonamiento" que diz que "Aragón ha d'estar y tener lo que siga y tienga Catalunya encara que no lo quieramos". Y si Catalunya tien una luenga, nusatros tamién. Encara que, ¡oh que curioso!, por un regular ixa chent fa tres clases y en que viye que cal estudiar, que a resta de l'alumnalla (no digamos o mayestro) no le tiene quimera a lo catalán, que l'aragonés se le pareixe masiau, u que a luenga va dillá de decir pozal, capuzar y escribir tot con b y z, marcha como si hese visto a lo diaple. Ixas tamién son d'as que contamos en "esfensoras de l'aragonés" en mercar (pero no leyer) o coleccionable d'El Periodico y ir t'os conciertos d'A Ronda si son de baldes.

D'a resta, tamién caldría charrar-ne muito. Como he dito, mientres l'aragonés siga una qüestión folklorica y una ripa de parolas inconexas "que deciba de nino" u "que deciba yayo" u "que se dicen en o lugar mio", muita chent continará "refirmando l'aragonés". Pero si reivindicamos os dreitos lingüisticos que como comunidat (lingüistica) nos pertocan, ai manyo, ixo ya... "hombre tot isto cal fer-lo voluntario, no cal imposar, con la que ye cayendo no vas a gastar diners en isto, ..." ya nos sabemos todas a retolica, no?

No podemos refusar a dengún. Ya en somos pocas y tricolotiadas, y masiadas en hemos perdiu por o camín. Pero sí que hemos de fer bella mica de pedagochía. Amostrar qué ye realment una luenga. Que l'aragonés en ye una. Que no ye de (tant) facil aprender. Que no son quatre parolas rematadas en au y escritas con z. Que esfender una luenga, esfender que contine viva, nomás se puede fer con una serie de midas politicas, socials y economicas que suposan cambios lechislativos, socials y culturals fundos. A resta ye esfender una museización d'a luenga.

Fer ixe treballo, de vez que'n femos atros, ye menister ta guarenciar que, si garra diya podemos (u puede a qui le pertoque) fer midas de protección y / u espardidura de l'aragonés, ixe refirme social contine y no s'esbafe u mesmo se chire en contra de l'aragonés.



domingo, 17 de noviembre de 2013

Sobre Jaime Lannister

AVISO: SPOILERS DE TODA LA SAGA DE CANTA DE CHELO Y FUEGO Y D'A SERIE CHUEGO DE TRONOS. LEYE BAIXO A TUYA RESPONSABILIDAT

Quan prencipié a leyer sobre Canta de chelo y fuego (CdChyF enta debant), me trobé con articlos sobrebuenos y analís brillants de toda la saga, personaches, paralelismos con a historia nuestra, etc... En zagueras me soi trobando con articlos de tot zaborrers u con verdaders paranoias d'a chent que, en habendo-se escrito de tot, ha de forzar a maquina y inventar-se teoría que van dillá d'a especulación plegando en a chorrada ta trucar o ficacio d'as frikazas d'a saga. Asinas que como ya qualsiquier puet escribir sobre Canta de chelo y fuego, me i apunto, y prencipio con iste articlo sobre un d'os mios personaches favoritos: Jaime ¿Lannister?.

Prencipio ya con os interrogants por motivos obvios que qualsiquier que haiga leyiu dos ensayos sobre CdChyF entenderá. Bi ha una tendencia, en a mia opinión exacherada, a viyer Targaryens, lechitimos u no pas, por tot. Curiosament ye a mesma tendencia que diz que l'unico Targaryen "nuevo" apareixiu en a saga, Aegon Targaryen ¿VI?, no'n ye de verdat. Jon, Tyrion u Varys son tres d'os candidatos. Atros dos son Jaime y Cersei. Dengún d'ells sería un verdader Targaryen cuanto a os dreitos a lo trono, en no estar lechitimos, pero ixo rai...

Creigo que a teoría de que Jaime y Cersei sigan en realidat fillas de Aerys II se deixa prou a un costau, en beneficio d'a paternidat Targaryen de Tyrion. O motivo no ye racional sino sentimental: quasi todas as lectoras s'estimarían más que Tyrion estase o gran heroe, un d'os tres tozuels de dragón, Azor Ahai u lo que sía, entre que pocas querrían que ixe papel estase de Jaime, y muito menos de Cersei.

Manimenos creigo que se ye fendo una sinchusticia con Jaime. A la fin, y reflexionando muito, lo unico que le'n puedo carranyar ye haber aventau a Bran por a finestra. Toda la resta d'as suyas accions ha teniu razons de peso ta fer-las asinas. O crimen más gran que siempre le remeran ye haber muerto a Aerys, o Rei barrenau. Ixo no estió ta yo garra crimen. Jaime heba d'haber estau o gran heroe d'a Rebelión de Robert, l'habrían d'haber librau d'a capa blanca y nombrar-le Guardian d'Occident dimpués de matar a un d'os boques más boques que ha visto Ponient. Pero no nomás no fan ixo, sino que Robert contina fendo-le a tana mientres quince anyadas y totz os reinos le odian por haber muerto a o rei que los quereba matar a totz y que yera como unas putas "maracas".

De todas as cosas que ha feito Jaime en a vida suya ixa estió, probablement a millor. Mesmo ta qui le carranya por haber crebau o churamento de obedeixer y protecher a lo Rei, cal remerar as parolas que diz Jaime a Catelyn mientres lo tien engarcholau:

"Tantos votos.... Te fan churar y churar.... Esfenderás a lo rei. Obedeixerás a lo rei. Alzarás os secretos d'o rei. Ferás a suya voluntat. Darás a vida por ell. Pero obedeixerás a tu pai. Amarás a la tuya chirmana. Protecherás a lo inocent. Esfenderás a o feble. Respetarás a los dioses. Obedeixerás as leis. Pero ¿y si tu pai desprecia a lo rei? ¿Y si lo rei acotola a l'inocent? Ye masiau. Importa igual qué se faya, siempre violas un churamento u atro".

D'a resta, que faya foriquetas con a chirmana suya, a yo rai. Toda la chent que mata en a saga son actos de guerra, fueras d'a primer pleitina con Ned en King's Landing a on que, a la fin, ye esfendendo a lo suyo chirmán y a la casa suya. Chirmán engarcholau con pocas prebas y pasando-se a chusticia por a on que no da o sol, por cierto. Ai, si ixo lo hesen feito os Lannister con un Stark... 

D'atra man, y mas que mas dende que le tallan la man buena, Jaime va esdevenindo un bueno-bueno. Esfiende a lo "quiesto por todas as lectoras" Tyrion, mesmo plegando a liberar-le, salva a Brienne, prencipia a aluenyar-se d'a "odiada por todas as lectoras" Cersei, mesmo negando-le aduya en o chuicio y, sobre tot, se torna humilde. Toda la bamba que teneba en a primer parti d'a saga desapareixe y George debuixa un personache que dica alavez nos yera esconoixiu.


Pero a verdat ye que creigo que ixa personalidat ya bi yera d'antis mas. Siempre ye estau amable con Tyrion, y con os fillos de Cersei y suyos. Si hese educau a Joffrey talment no hese saliu tan carnuz (u talment sí, en ixo dentraré dimpués). Ha habiu d'endurar viyer como Robert rebaixaba terne que terne a la suya chirmana y amant. Como tot lo pueblo y a nobleza d'os siet reinos le criticaban por debant y por dezaga. Como, a tamás d'estar un gran heroe y d'haber salvau a vida de tot Desembarco y de parti d'a resta de Ponient, a chent siente vergüenya allena. Nunca no podrá estar hereu de casa suya ni de cosa. Ni casar-se con a persona que ama qui, ta forro de bota, se buque a tot lo que se mueve ("ye estau buquindo con Lancel, y con Osmund Kettleback y, por lo que yo sé, puet estar que se buca mesmo a lo Chico Luna").

En resumen, Jaime ha teniu una vida prou punyetera ta un noble estandar de Ponient, no digamos ya ta qui estió o fillo d'a man d'o rei, y ye chirman d'a reina y Comandant d'a Guardia Reyal.

Ixa evolución que ha levau en Lifara de cuervos y Danza de dragons me fan pensar que George ferá d'ell o Gran Heroe u, a lo menos, un d'os Grans Heroes d'a saga, si ye que bi'n ha d'ixo, que tampoco no ye menister. En cinco libros pasó d'estar un d'os piors malos (amanau ta Cersei y Joffrey, malos oficials, aventando ninos por finestras, y matando Starks "buenos oficials") a estar un personache normal con luces y huembras (aluenyau de Cersei, aduyando a Tyrion, amostrando piedat y companyerismo con Brienne y Ilyn, ...)

A posibilidat de que siga un Targaryen no ye un tema menor. De familias importants a ran "machico" bi'n ha dos: Stark y Targaryen. Y os Reed, pero d'ixo no'n sabemos guaire encara. Estar un Targaryen da una serie de cualidatz que no'n tienen a resta de casas. Como dició Jaehaerys II, "Estar barrenau u estar gran son dos caras d'a mesma moneda y cada vegada que un Targaryen naixe, os dioses chitan una moneda a l'aire y o mundo se queda sin alentar ta viyer de que costau cayerá". Os Targaryen que no han saliu barrenaus, han estau grans. Debant de Aerys II, barrenau y odiau, yera o fillo suyo, Rhaegar, gran guerrer y mosico y quiesto por quasi totz. Debant de Viserys, tot un carnuz barrenau, bamboso y masclista mesmo ta o mundo de CdChyF, ye Daenerys, piadosa, revolucionaria, aguda como ella sola y resistent a o fuego. 


Si Jaime ye un d'os Targaryen no barrenaus (y a suya chirmana d'as barrenadas), significaría que tien ixa serie de talentos que fan que a casa suya siga tant gran y haiga reinau Ponient mientres tres sieglos. Jaime ya en ha contrimostrau que ye un buen lider, millor guerrer, que tien empatía con os febles u marguinaus (Tyrion, Brienne, Ilyn, ..), sentiu d'a honor (por agora cumple os churamentos daus a Catelyn con más responsabilidat que no me  pensaba yo), ... toda una serie de cosas que definirían a un buen rei de Ponient. Pero antimás podría tener beluna d'as capacidatz sobrenaturals enreligadas a la casa suya como pueda estar ixe "feeling" que tienen con os dragons. Charrando claro: Jaime podría estar un chinete de dragón perfectament y sería un gran rei u man d'o futuro rei (u reina ;-)) de Ponient.

A posibilidat de que Jaime siga un Targaryen vien por os comentarios que fa Barristan Selmy a Daenerys sobre as libertatz que se prenió Aerys II con Joanna Lannister, esposa de Tywin Lannister, a nueit que istos dos se casoron. Si ixas "libertatz" incluyisen un posible polvo, sería perfectament posible que Jaime y Cersei fuesen, en realidat, fillos de Aerys II y, alavez, hereus de parti d'a chenetica Targaryen.

D'evidencias a favor, u de pistas deixadas por Martin, bi'n ha bellas quantas. Os dos son descritos siempre como repolius, mesmo dillá d'a polideza humana, como siempre se describe a los Targaryen. D'os dos un ye gran y l'atra barrenada de tot. A scena de Cersei viyendo arder a Torre d'a Man, dimpués d'a muerte de su pai ye, punto por agulla, imachen d'a deleria d'os zaguers diyas de Aerys II chilando "que los cremen a totz" y gronxiando-se con a muerte de Rickard y Brandon Stark. L'amor entre os dos "Lannister" remera masiau a lo costumbre Targaryen de casar-se (y amar-se) ente ells. D'os fillos suyos, Joffrey hereda clarament o "chen barrenau" y lo fa crudel, bamboso y paranoico, entre que, a lo menos por lo que pareixe, Tommen y Myrcella son dos ninos prou normals. A ironía de que, a tamás d'a Rebelión de Robert, a casa Targaryen haiga continau, por casorio (Cersei) u herencio (Joffrey y Tommen) en o trono de fierro, ye tamién prou sucosa. As parolas de Genna Lannister considerando que nomás Tyrion ye fillo de Tywin, que podrían estar no metaforicas, y asinas asinas... Bells argumentos más podetz trobar-ne os foros de Asshai, u en Los Siete Reinos, dos d'as webs más intresants sobre CdChyF.

En contra, chuga que os dos, a tamás d'estar tan repolius, tiengan rasgos Lannister. Pero por lo leyiu, pareixe que os rasgos Targaryen son totz u a más gran parti recesivos. O más que posible fillo de Rhaegar y Lyanna (si no sabes de qui charro, leye qualsiquier foro) pareixe un Stark de tot. Rhaenys, filla de Rhaegar y Elia Martell, teneba rasgos Martell, ... Asinas que podemos descartar isto. O feito de que talment Tyrion siga tamién fillo de Aerys importa igual, encara que no creigo que os tres en sigan. A la fin, podrían estar perfectament fillos de Aerys Targaryen y Joanna Lannister. Tamién en contra ye que no creigo que Martin muiga masiau as popas d'os Targaryens amagaus. Ye decir, si R+L = J, no creigo que bi haiga más Targaryen d'amagatons. Ni Varys, ni Tyrion y talment ni Aegon. Si bell día se conoixe a paternidat y maternidat de Jon, y dengún no ye Targaryen, apostaría totz os numers porque, si bi ha bell Targaryen amagau, ixos serían Cersei y Jaime.

Cuanto a la posibilidat de que siga Azor Ahai, tamién bi ha teorías a favor, encara que creigo que no son guaire solidas. En caso de que efectivament bi haiga un Azor Ahai, me pienso que Daenerys tien totz os numers. Encara que, en a mia opinión, a más gran parti de profecías (Azor Ahai, os tres tozuels, o valonqar, ...) son falordias que nos reconta George ta que nos espiguardemos de l'acción real. En os cinco libros, tampoco bi ha habiu ni tanta machia, ni tantas profecías cumplidas. Como en o mundo real, si fas metaforas de qualsiquier profecía se'n cumplen todas.


Asinas que Jaime podría estar un Targaryen. Independientement d'ixo podría estar un d'os tres tozuels de dragón. Podría estar mesmo Azor Ahai. Pero tot ixo a yo rai. Jaime tien toda una luita interior. Naixiu en casa buena, educau ta que le obedeixesen, se troba con toda mena d'entrepuces ta poder fer lo unico que realment quiere, que ye estar con o suyo amor. Lo compensa esdevenindo una d'as millors espadas de Ponient. En fa argüello y toda una traza de vida. Dentra a o servicio d'un barrenau de vez que l'aluenyan d'o suyo amor y, ta forro de bota, quan salva a lo reino, lo reino le'n paga odiando-le y lo rei rebaixando a Cersei. Os fillos suyos no saben que'n son. Quan a la fin plega l'inte de ir t'a guerra y tornar a estar un heroe, le tallan la man con que feba servir a espada que le podeba fer heroe. A espada que yera tot lo que teneba, sin Cersei, sin tierras, sin herencio, sin fillos. Jaime se capuza en a humildat y conoixe a un caballero de verdat y con honor como en ye Brienne, cosa que ell nian pensaba que podese existir. Estar-se con Brienne, perder a man, l'amor por o suyo chirmán, as accions de Cersei y Joffrey.... tot le fa parar cuenta de qual ye o "buen camín". Jaime ye remerando u tornando a aprender lo que ye estar un heroe, dimpués de sacar-se tot l'odio que ha iu amuntonando mientres o reinau de Robert. 

Creigo que o Martin tien un gran esdevenider alzau ta Jaime. Agora nomás falta que en o primer capitol de Vientos d'hibierno, lo mate y me quede sin sangre en a pocha... unatra vegada.

P.D.: Sobre Jaime comparto prou a opinión con a youtuber Comicbookgirl19 qui, en os videos que pencho abaixo repasa a historia d'a casa Lannister. Sobre Cersei y Tywin ya no tanto....










jueves, 14 de noviembre de 2013

En ascuitando: Els guapos són els raros, de Manel

De Manel me fan goyo muitas cosas, pero probablement una d'as que más son as suyas letras, que me pareixen a-saber-lo orichinals. Ya fa tiempos, penché Aniversari, una d'as mias cantas favoritas, que antimás en facioron un video repincho. Hue, dimpués d'haber-los visto en o conciertazo que teniemos a suerte de viyer en Pilars, puyo Els guapos són els raros, atra d'as cantas que m'ha enamorau en zagueras. Qué pena que no viengan más a soben por Aragón y qué pena me fa toda la chent que se pierde istas cosas por a suya catalanofobia....

Os polius son os raros:

Un hombre con antiparras de pasta grans fa una gambada niervudo por o puerto
Ya fa más d'una hora que a la suya muller l'aguarda o Doctor Ramón.
Que hue s'ha empliu de corache y han decidiu operar-se o cuerpo
A muller quiere sacar-se papada y l'hombre se ferá una picha más gorda
Pero no saben que estar polius tamién puet levar a vivir en una pesadilla
Y os dos cantan de puta mai, muito millor que no yo, que fan canto coral.
Y bailan sardanas en a Plaza Sant Jaume y lo fan de collons.

Pepe ye un mozo que s'ha enreciau y se pasa o santo diya estirau en o leito

Hue le rodian tres medicos y un choven becario con un bisturí
Con un permanent amugan a esencia lardera que le sacaran
Y el suenia con fer-se un waikiki rodiau de sinyoras que marcan pezons
Pero Pepe no sabe que bells bien plantaus tamién viven en una pesadilla
Y o tío organiza trobadas d'amigos d'o 600, y en tien un royo
y quan puya t'o lugar, os ninos le demandan que les leve a fer una vuelta

No saben que os polius son os raros
Lo sabe tot lo mundo, pero no lo diz dengún
Tampoco no se fan goyo y tienen complexos en estar diferents
Y no saben que os polius desafinan, no tienen swing y no bailan bien
Tamién se preocupan y tienen psicologos, y no pasa cosa

Y no pasa cosa.



jueves, 7 de noviembre de 2013

Fiestas, borinas, conciertos y escusaus

Encara que feba ya tiempo que teneba pensau escribir iste post, lo que nos pasó en as zaguers fiestas d'o Pilar me fació reprener-lo. M'explico. Fuemos, como ya va estando tradición, t'a Fiesta d'a biera que se fa en Val d'Espartera bells quantos amigos. Como de cutio, dica las 11:00 u asinas no bi habió guaires problemas. Zorriabanos, pichabanos, cantabanos, ... En prencipiando a nueit as ringleras en os escusaus prencipiaban a fer-se más y más largas. Dica que plegó l'inte, como todas as anyadas, que quasi hebas de meter-te a fer ringlera en salir de l'escusau.

L'anyo anterior, debant d'iste problema, nos ne salibanos difuera d'o recinto a pichar en uns escusaus que bi heba a o canto y a on que bi heba muitisma menos ringleras. Manimenos, estianyo feban pagar un euro cada vegada que se i saliba, con lo que todas pichabanos aintro. En bell inte d'a nueit, bella persona d'a organización pensó que ixo, a la larga, iba a dar problemas y decidió de deixar salir-ne de baldes. A rumor corrió por tot lo recinto, y muitas decidiemos de ir difuera a pichar. Pero bell saputaz heba decidiu de tornar a cobrar. Tot pichando-nos prencipiemos a demandar fuellas de reclamación. Ta forro de bota, nos ne dioron d'a Generalitat Valenciana, que aquí no valen ta cosa. A la fin, y debant d'a clamada d'una d'as personas afectadas, a policía vinió y les fació quitar as fuellas de reclamación d'o Gubierno d'Aragón, ta goyo d'arrienda personas que yeran deseyando de queixar-se por isto.
M'han dito que a l'atro'l díya ya no cobraban por salir-se-ne a pichar. No sé si será verdat u no...

O caso ye que, en quasi totz os conciertos, fiestas, borinas, y actos publicos masivos, me trobo con problemas parellanos. Una falta total de planificación a l'hora de meter prous escusaus.

En o Birragoza de fa dos anyadas no sabioron calcular a cantidat de chent que iba a ir-ie. Ye normal. Yera o primer anyo que se feba y les superó con muito. Estianyo, a organización estió impecable. A fiesta d'a biera de Val d'Espartera leva prous anyadas fendo-se-ie como ta no saber quanta chent va a tener cada diya. Y no demando que pueda pichar a l'inte, pero a lo menos que bi haiga unas ringleras asumibles ta qualsiquier vuixiga humana meya. Y si no, que no les den a licencia. Ta cabidar costes se escusan bells quantos escusaus (y antimás a biera negra d'estianyo yera Mahou) y antimás te cobran 1 € por salir-te-ne, ixo sí, quan les agana.
En muitos conciertos organizaus a l'aire libre, tamién m'he trobau con cosas parellanas. En Sant Bruno, por eixemplo, quasi siempre. Que has d'ir t'o bar d'a cantonada, sin que ells tiengan porqué pagar o concierto que tal u qual (u mesmo lo concello) ha organizau astí, sin meter-ie escusaus. Y asinas asinas en toda mena de puestos. Rai qui l'organice, os aforos u a edat meya d'os participants, en pocos puestos trobas una buena chestión d'escusaus.

Tot ixo, antiparti d'estar un verdader empandullo ta qui tenemos problemas en os nuestros vodiellos, vuixigas u quemisió (lo tiengo sin diagnosticar), ye una focinada en tot l'arredol d'a on que se fa l'evento en qüestión. Carreras, cantonadas, garaches, ... amaneixen con ixa pudor a pichaus, y mesmo a lo que no son pichaus, fendo d'a nuestra ciudat una zolle, y dando más faina a los ya explotaus treballadors d'a limpieza.

Mesmo en toda la ciudat ye de dificil trobar un puesto a on que poder pichar y que no siga un bar. Quan treballaba en a carrera, agradeixeba a-saber-lo os escusaus d'o Caragol, tot lo diya ubiertos. L'atro diya m'enteré en a radio que o concello teneba un convenio con os bars d'os Parques de Zaragoza que heban de deixar pichar a tot qui querese, rai si yera client u no pas. Ixa yera una d'as condicions ta tener a licencia y me pareixe una ideya buenisma. 

A las interpresas grans, como qualsiquier d'as que organiza macroeventos en Pilars, caldría obligar-les a tener una cantidat acceptable d'escusaus por aforo. Y d'as organizacions autochestionarias, caldría asperar que a suya conciencia les fese preveyer y meter solucions a iste problema y no deixar-lo a la bimbola y que cadagún haiga de fer-se o pre ta poder pichar, recurrindo a soben a las debantditas focinadas.

Atro aspecto d'isto y que me mete niervudo de tot, ye a separación por sexos. As ringleras d'os escusaus de mullers siempre van más a monico que as d'os hombres. Manimenos, por un regular, gosa d'haber o mesmo numero d'escusaus ta ells que ta ellas. De feito mesmo gosa d'haber-ne más por os escusau de paret que fan servir os hombres. Ye normal, alavez, que as mullers preben de meter a ran ista sinchusticia y a soben ocupen os escusaus ta hombres con puerta. Pero te trobas con cada estalentau que ta qué que s'ofende a-saber-lo si una muller se cuela en o suyo sacrosanto espacio. Mesmo fan ixe cenyo de "que se flora por estar muller" y se meten bien aparaters igual como as crabas ixas d'os documentals que quan se meten turideras fan chocar os cuernos. Si os hombres hesenos de fer as mesmas ringleras ibanos buenos. En bells puestos cal mantener talment ixa separación por qüestions de seguridat u simplament d'espacios d'intimidat, pero en muitos, especialment quiero pensar que en os espacios autochestionaus, s'habría de rematar con a separación por sexos d'os escusaus habendo de fer todas y totz a mesma ringlera. En o solar d'o conello d'istos pilars, chestionau por os quince-emers se fació asinas y cuento que no bi habió garra queixa ni problema. D'igual traza pasa con a cincomarzada, encara que continan mancando escusaus. En Les Barraques de Reus, teneban un trapacil d'escusaus ta hombres d'ixos que son como quatre cantonadas y ocupan a-saber-lo de poco espacio (os d'a foto d'alto), deixando asinas libres t'as mullers os escusaus con puerta. Tamién he de decir que i estié un chueves y talment o sabado m'hese habiu de trusquir a mia opinión, por as fotos que he visto...O caso ye que de solucions, bi'n ha arrienda...