domingo, 1 de febrero de 2026
Lo Perroverso y las suyas audiencias
lunes, 15 de diciembre de 2025
«Los chovens ya no leyen», dició lo viello escritor
Contino empecipia la matraca d’os chovens: «en a universidat, cada anyo ha iu a pior». Sin excepcions, sin matices. Una pendient contina entabaixo dende la excelencia d’o día que fació clase por primer vegada dica la semana pasada, a on que l’alumnau, probablement, yera una masa d’analfabetas que heba teniu problemas mesmo pa trobar l’aula. Ye una trachedia cultural. «Los chovens ya no leyen», asegura, a pesar de que todas las cifras digan chusto lo contrario. Talment no ha completau la frase, u no l’he sentiu yo, que m’espiguardo facil, y lo que quereba decir ye «Los chovens ya no leyen los míos libros». Sí, a fe que yera ixo. «Nomás cal veyer la chent que soz en o publico», anyade, debant d’un auditorio a on que la media d’edat ye la suya. La profecía autocumplida. Las solas personas que leyen son las que LE leyen.
Tot mal, tot fatal. La literatura acabó lo día que firmó la suya zaguer novela. Fueras d’os libros d’as atras escritoras presents, prou que sí. «Recomenda-nos-ne un», le convida la moderadora y l’escritor superventas tira de parient. Ixo ye amor por la familia, cualcosa que puet estar que tamién trobe a faltar entre los chovens.
«A yo lo que mas me preocupa ye la politización d’a cultura. Agora tiens lo periglo d’a cancelación», diz atra superventas sin guaire concreción mas. M’entrefilo que charrará de Pablo Hassel, que ha minchau garchola por los suyos versos. U de que no deixen que suene Kortatu en El Sadar. U de l’exilio ta Madrit de Mark Bray por las menazas d’o trumpismo por las suyas publicacions antifaixistas. La insurgencia, los titiriteros, Fermín Muguruza, Nacho Carretero, Héctor de Miguel… de casos, n’i hai a trompicuesco. No le falta razón: la cultura d’a cancelación ye preocupant.
«Toz nos pensabanos que “suceso historico” yera verdat dica que tu nos contrimostrés que no», le diz a l'escritor superventas sobre un suceso historico que fa decadas que se sabeba que yera un mito. Y contino se fa la bamba de documentar-se abundante. «Cal conoixer como se vestiba en lo sieglo nosecuantos». Ixo. Y datos basicos sobre historia cheneral, como lo que acabas de comentar, tamién.
«Cal ir acabando que agora vienen atros actos», avisa la presentadora. Lo micro ye de mal soltar, pareixe. Se quieren. ¡Cuánto se quieren! ¡Quí tenese una autoestima asinas! La de perras en terapia que nos escusaríanos. Entre aplausos abandonan l’escenario, que toca firmar. Pasa cerca d’a mesa mía. Yo tampoco no vendié guaire entre los chovens ixe día. Ni entre garra atro grupo poblacional. Vai, ya tenemos cualcosa en común.
Remero los libros suyos que m’he leyiu. Belún, de bien bueno. Belatro, de bien malo. Miro de fer ixe exercicio tan dificil de separar autor y obra, pero, d’os pecaus capitals, lo d’a soberbia ye lo que menos perdono. Fa tiempo que no leigo cosa suya. ¿Será que soi mas choven que no me’n pienso?
viernes, 12 de diciembre de 2025
Lo litonero d'o Bruil, arbol de l'anyo en un parque ixuplidau
Tot lo Parque Bruil ye especial pa yo. Dende chiquet, a on que chugaba de cabo ta cuan y mas que mas en Pilars cuan i meteban actividaz pa la cachimalla. Pero sobre tot cuan facié casamuda t’o miollo d’a Madalena y lo teneba a tocar de casa. Lo parque m’ha aculliu en a-saber-las ocasions. Ye lo puesto a on que baixamos Arale y yo a fer una gambada, a peteniar por la ribera d’a Uerva u a estar-nos baixo la brempa de bel arbol tranquilez, leyendo u charrutiando. En o suyo quiosco hemos feito un ciento de bieras, en as etapas que ha estau ubierto. Cuan soi triste u tiengo problemas, marcho a pensar-los t’a placha que fa lo ríu chunto a lo puent que lo traviesa cara a la Alberto Maestro. Las fiestas d’o barrio, dica que se fació la reforma, i feban la chera, lo suyo acto central y con mas participación, t’a on que veniba chent de toda la ciudat.
Manimenos, tot l’amor que le tiengo a iste parque esdevien desidia u mesmo se diría que odio de man d’o concello zaragozano. No nomás d’iste. Los problemas vienen d’antes mas. Lo parque ha iu perdendo arbols dende habe decadas. Muitos por simpla y natural muerte, pero que no se’n plantaba d’atros. Las vecinas febanos, de cabo ta cuan, bella plantación y chornada reivindicativa, con radida respuesta de l’administración. La reforma de 2010 se fació, como tantas atras, sin contar con os vecins, que tasament podiemos fer bella aportación a zaguer hora. Lo quiosco, un d’os suyos equipamientos mas sinyalers y disfrutaus por lo vecindau, se zarra terne que terne, sin que sepamos cada primavera si ixe verano podremos estar-nos-ie. Los zaguers que lo menoron, deixoron un forau de 80.000 euros y marca que en 2025 habremos de fer vermú en l’Isabelo, lo bar mas cercano.
Pero la rematadera ha estau baixo lo gubierno de Hueca, qui ha manteniu una situación critica en o parque durant meses, entre que iba fendo-se selfies de cazurrada en cazurrada por toda la ciudat. La chent sin casa que no le quedaba atra que dormir en un parque rodiau de viviendas vuedas, s’ha fotiu meses y meses sin que dengún de l’administración s’ocupase d’els, sin dar-les garra alternativa ni solución y deixando que lo problema se fese mas y mas grieu. Fa bella semana los han feito fuera y han cletau tot lo parque pa una limpieza una mica sospeitosa. A qui i malviviban, los han trasladau por agora, seguindo sin alternativa ni solución a curto-meyo plazo. Nyapas y mas nyapas. Ni una solución. Entremistanto, una chanflonada pa las luces de nadal. Si i hai un solo cristiano que s’estime mas malfurriar ixas perras en horteradas antes que no furnir de teito a la chent, por favor, que torne Chesús y l’encorra a zurriagazos dica l’infierno. Cuan s’inventó la fotografía bi heba qui creyeba que te quitaba l’alma. Talment tenese una mica de razón y beluna, a pur de fotos, le ha sacau lo poco que le quedaba d’alma a lo concello. Misticismos aparte, que l’administración permita istas situacions ye cualcosa que cal denunciar por cada día. Garra persona habría d’estar obligada a vivir asinas.
A pesar de toda ista penible situación y historia, u puet estar tamién una mica a resultas d’ixo, lo carinyo que le tiengo a lo parque y a los suyos arbols ye bien firme. Y chusto a ixe litonero, agora candidato a arbol de l’anyo, mas. Baixo la suya brempa, m’he fotiu rebonicos ratos solo, con Arale y mesmo con Kurt, lo nuestro gato, las pocas vegadas que prebemos de fer-lo salir de casa a descubrir lo mundo. Refirmau en o tronco suyo m’he leyiu libros bien pinchos, antes de que le clavasen lo cletau pa salvar las suyas venas. Aproveitabanos lo cubil que nos da pa meter astí lo puesto d’a organización en las tres edicions de A tot estrús y dende astí saliba la corrida que yera l’acto central d’a chornada.
Tanto ye parte d’a vida mía que decidié de dar-le un papel en «Parola de diaplerona», lo mío tercer libro en aragonés y ye que Litoneria 36, la casa d’un d’os protagonistas, ye en un d’os camals d’ixe litonero. Una miqueta mas t’alla, tamién en o parque, i ye Molinia, unatro d’os escenarios principals d’a novela.
Bel día las vecinas d’a Madalena recuperaremos lo parque pa lo nuestro disfrute. No sé cuán ni cómo, pero ixo ha de pasar, porque ye una parte bien important d’o nuestro patrimonio y d’o nuestro barrio. Talment podamos empecipiar a querer-nos un poquico si femos d’un arbol, d’ixe litonero tan rebonico y guallardo, con o suyo gran piet d’elefant y la patacada de litons y fuellas serradas asimetricas, l’arbol de l’anyo.
(Aquí podez votar dica lo 17 d'aviento por “El almez del Parque Bruil”).
martes, 2 de diciembre de 2025
Lo minimo común multiplo y atras cosas que cal saber
Parlo d’ixe meme que circula tantismo de «Atro día que no foi servir pa cosa lo minimo común multiplo», en la versión de letras, u «Atro día que no foir servir pa cosa lo complemento predicativo», en a de ciencias. Ista semana m’arribó unatra variant con a flauta dulza que aprendebanos las d’a mía cheneración en l’asignatura de mosica.
Tot son obchecions.
La primer ye la consideración d’os conoiximientos, rai de qué mena, como utils nomás en a mida que tienen una dimensión economica u practica immediata y evident. Ixe pensamiento tan ixemenau de que tot lo que no da diners u aduya a dar-ne, no vale pa res. Clamaz-me romantico u birontón, pero soi d’ixos que creye que lo conoiximiento por sí mesmo ye valioso. Soi d’os que chustifica que se inviertan chanflonadas en investigación teorica, en tirar naus ta l’espacio por muito que aquí nos quede a saber qué conoixer, en entender lo mundo sin haber de buscar aplicacions practicas immediatas. Nunca no sabemos d’a on vendrá la siguient revolución tecnolochica u cientifica. Muitas han saliu d’ixa investigación «pura» u «abstracta» que se suposaba no valer pa res. Y, en tot caso, tot ixe conoiximiento nos aduya a entender millor lo mundo. ¿Que no ye ixo valioso per sé? ¡Cuánto mal ha feito la ideolochía capitalista!
Lo segundo ye lo desprecio a la educación. A sobén sí que femos servir ixe minimo común multiplo, lo complemento predicativo y la flauta dulza en a nuestra vida cutiana de maneras que no en somos conscients. Mesmo si tu no lo fas servir, sí pas atras. Personalment, todas tres habilidaz m’han serviu bella vegada en a vida mía. Lo mcm, a todas horas. Tos recomiendo, como chimnasia mental, abandonar calculadoras y mobils y fer TODAS las cuentas cutianas, con o tozuel. Pero encara que ixe conoiximiento no lo aplicasenos, la manera d’adquirir-lo en la educación obligatoria ye un procedimiento que nos aduya durant toda la resta d’a vida nuestra a adquirir-ne atros d’ixos que sí que consideraz utils. Igual como estudiar una luenga, cualsequier luenga, ye un proceso que fa honra pa ixamplar las astrucias lingüisticas en a luenga propia y amillora l’entendimiento d’as sucesivas que s’aprendan.
Y lo tercer ye un mal d’a nuestra era: la celebración d’a ignorancia que’n charraba Carl Sagan. Ixo que denunciaba Jesús Quintero en o suyo famoso discurso de que «nunca como agora la chent s’heba feito la bamba de no haber-se leyiu un puto libro». Ploro por adintro cada vegada que cualcún diz «ye que soi de ciencias/letras» pa chustificar que no sabe sobre cuestions basicas d’a vida consideradas de l'atro canto d'ixa maldita muga que belún dibuixó entre unas disciplinas y atras. Pareixería que, en trigar l’itinerario en a ESO se chustifica esborrar d’a tuya ment tot lo que sabebas d’as materias de l’atro itinerario. A un matematico ya no de caldrá saber mica d’historia, ni lo mas basico, y de revés. ¿Por qué nos hemos de fer contentas de no saber cosas, de no tener bella competencia en bella materia? Prou que no podemos abracar tot, pero, personalment, tot lo que desconoixco me fa pena u mesmo vergüenya de no saber-ne mas. Por muito que seguntes que arias d’o saber me interesen poco, la zaguer cosa que faría sería presumir d’a mía ignorancia.
Me salió en os rez una humorista que seguiba con ixe ferrete y reinvidicaba, como tantas vegadas he sentiu en a vida cutiana, que en os coles habrían d’ensenyar a fer la declaración d’a renta, que ixo sí que ye util. Seguindo con o suyo pensamiento utilitarista y capitalista, a on que delegas la capacidat de calculo a una app, nunca en a vida mía m’ha feito falta fer la declaración d’a renta. Siempre me la han feita. Mesmo podría firmar lo borrador que me ninvian. La sola cosa que se deixan, toz los anyos, ye la conduta d’o sindicato. Levo toda la vida treballando pa otri y ixa declaración ye de buen fer. No tiengo ni ideya de cómo funciona ixa declaración ni sabría por dó empecipiar si me la hese de fer yo. Y no veigo garra necesidat de que en a ensenyanza obligatoria s’amuestre cómo fer la renta. Pero no, no me’n foi argüelloso, de no saber-lo. Ye una pena y, si nunca me calese fer-la, me suposaría buen entrepuz.
Gracias, profesoras y profesors d’a vida mía, por tot lo que m’amostrez. Por lo minimo común multiplo, por lo complemento predicativo y mesmo por la tortura d’a flauta dulza y lo solfeo que tan mal se me daba. Y a qui me fa la declaración, ya de paso, porque ixe tiempo que me costaría aprender y fer-la, lo puedo adedicar a escribir en o blog.
sábado, 29 de noviembre de 2025
Un parramaco en l'achenda
Con ixe escenario me clavé en l’uno de setiembre. Deixar lo programa de radio, que m’ocupaba buena cosa d’horas, me permitiba liberar achenda. Iba contento, reprenendo lo club de lectura de ciencia ficción y organizando-me de pistón los quefers literarios y esportivos. No sabeba que, dimpués de tasament una quincena, un monstruo m’aguardaba amagau en un maitín de lunes.
Clamemos-le «la movidica».
Vinió de rapiconté. Sabeba que podeba ocurrir, que yera una posibilidat, pero ni creyeba que ise a pasar tan luego ni que tendría la forma que a la fin prenió. M’obligaba a ixuplidar lo mío plan. ¡A cascar-la!. Heba de fer un parramaco por toda l’achenda d’as siguients semanas y adedicar cuasi tot lo mío tiempo extralaboral a foter-le. Por desgracia no yera la primer vegada que me pasaba cualcosa asinas y teneba la suerte de que, en ista ocasión, no yera por garra desgracia sino una simpla alteración de plans. Me planteyé ignorar-lo. A lo cabo y a la fin, no teneba obligación de fer-le caso a «la movidica». Asinas que lo primer que apunté en una fuella motivacional estió «Fas isto porque quiers. En tot caso, si no i arribases, te quedarías igual como yes agora».
Con ixo en ment, caleba reestructurar-me la vida. Menos tiempo pa entrenar, menos pa leyer, actividat social, la chusta, lo blog y los rez, ixuplidaus y prioridat completa pa «la movidica». Entré en ixe estau cuasi de trance cuan una fayena escala a lo numero uno d’as tuyas ocupacions. Los trachectos de casa-treballo y viceversa, pensaba en a movidica. De nueits, antes de domir, movidica. Si me deshoraba, movidica. En veyendo la tele, en charrando con amigas, en l’escusau, en o bar, en as visitas a pai, en fendo fiestas a lo gato… movidica, movidica, movidica.
Dica que pasó. Teneba calendata de caducidat y la sabeba dende lo prencipio. Ixa certeza siempre aduya. Si ha cumpliu l’obchetivo suyo totalment u nomás parcial ye cualcosa que encara tardaré meses a saber. Pero sí que n’he quitau dos conclusions sobrebuenas d’ixas semanas de movidica 24/7.
La primer, una flexibilidat mental que no teneba antes mas. Habe anyos, si me cambiaban los plans d’una manera asinas, se me feba un drama. Me paralisaba y tardaba a-saber-lo en tornar a mover-me, si ye que lo conseguiba.
La segunda, la satisfacción d’haber conseguiu una parte important d’os obchetivos y, pa forro de bota, haber aprendiu y disfrutau con o proceso. Ha estau tot un reto y toda la fayena feita me fará firme honra antes u dimpués, d’una manera u d’atra.
Ya que toz los problemas que tenese en a vida fuesen «la movidica». Pero, creigo que aprender a resolver contorniellos asinas, que tot lo que trestucan son los horarios d’ocio, aduya a poder concarar los serios que viengan. Asinas que, agora que ya ha pasau y que la mía achenda ha tornau a tener los suyos contenius, me foi bien contento d’haber-me trepuzau con aquella «movidica»
miércoles, 26 de noviembre de 2025
¿Qué no nos farán?
Y no ye que le tienga un especial carinyo a lo fiscal, ni que lo suyo caso se me faiga lo pior que le ha pasau a la «democracia» espanyola. Ye por las linias que son blincando-se. Porque lo fiscal no deixa d’estar un d’os suyos, un d’a clase politica, d’o bipartidismo de toda la vida. Cuento que precisament por ixo no tocará la garchola. Han mentiu, han contrimostrau que controlan a los chueces y que se la bufa que ixo siga evident, que pueden continar fendo-lo sin perder un voto, mesmo fendo que la oposición en pieda. La chusticia nunca no ha estau imparcial, pero ye que ni desimulan. Y s’han atriviu a fer-lo con tot un Fiscal Cheneral. Asinas que ¿qué no farán con nusatras, que somos uns pelafustrans, que no tenemos a l’estau dezaga ni grans partius ni medios de comunicación …? Pues lo que nos fan siempre, lo que les facioron a los seis de Zaragoza, a los d'Altsasu y a la chent de tantos y tantos casos a on que la chusticia no ye que una chanza? Acusar-nos y condenar-nos sin garra preba. No les faría falta ni la Lei Mordaza. Barrunto que, si bel día la vulcasenos, las condenas contra las antifaixistas continarían estando igual de concieteras y la parola d’a policía valendo lo mesmo.
Y si isto lo fan en a oposición, ¿qué no farán estando en o poder? Lo siguient Ministerio d’Interior podría mesmo fer bueno a un troz de mierda como Marlaska.
Lo miedo no cambió de bando y agora no les ne queda mica. Tienen tot bien enreligau entre que lo PSOE no sabe ni por a on le vienen y Podemos-Sumar desaproveitan una oportunidat sobrebuena de apercazar a la patacada de votants socialdemocratas que refusarán votar a los excompas de Ábalos y Santos-Cerdán, pero que no se decidirán entre la cucha-riseta y la matraca d’os “yo ya lo dicié”.
Vienen furas. Quede como quede lo poder institucional, lo facherío mas faixista d’as zaguers decadas tien a dios d’a garra y no tiengo ni ideya de cómo concarar-lo. ¿Seguir treballando en as nuestras organizacions? Obvio. Pero no creigo que ixo siga prou pa aturar-los. Sisquiá belún de toz ixos saputaces que levan toda la suya vida explicando-me cómo s’ha de fer la revolución tienga bella ideya antes con antes. «Debe llegar algo», que cantaba Reincidentes.
lunes, 17 de noviembre de 2025
Profes y comercials a chornada completa
Talment por ixo se me fa tan chocant, y de cabo ta cuan, gracioso, ixa deformación profesional que tienen dos profesions: las comercials y las docents. Me pienso que i hai un porcentache bien gran en toz dos sectors de personas que nunca no desconectan, que pareixe que sigan exercendo d’estrela a estrela. Antes de que bella lectora faiga un #notallteachers, me cal aclarir que iste ye un comportamiento que veigo a sobén y que tampoco no soi denunciando garra cosa. Prou que i hai a-saber-los comercials y docents que no lo fan y, de qui sí que actua asinas, no’n tiengo garra queixa. Ye nomás cualcosa que se me fa curiosa. Disclaimer feito.
Ye basico pa cualsequier comercial, muito mas que no conoixer lo suyo producto, tener una buena capacidat pa conectar con os clients. Estar simpatico, ristolero y capable de chenerar complicidat, tener un luengache adaptau a lo publico y estrucias comunicativas son las habilidaz que fan de cualcuna, una buena comercial. Atras, pendendo d’o sector, pueden estar mas externas, como la ropa, la farcha u lo maquillache. En tot caso, ye bien común que, dillá de l’horario laboral, las comercials continen tenendo ixa actitut que pareixe que tot lo rato te vaigan a vender bella cosa. S’han aprendiu de corazón ixo de dar-te siempre la razón, u lo menos no sacar-te-la. Siempre correctas, buscando cualsequier filo d’o que tirar pa trobar gustos comuns que t’acerquen a l’interlocutor. Ye, por cierto, una manera d’estar en o mundo que se pareixe muitismo a las profesionals d’a politica institucional. ¿Por qué será?
L’atro sector, lo d’a docencia, tien un comportamiento pareixiu. Son tot lo día fendo clase. Rai que no sigas alumna suya u que no sigaz charrando d’a materia que impartan. Charran ex catedra y con explicacions y discurso propio d’espacios d’amostranza. Entre ixos tics docents, un d’os que mas risa me fa ye cuan puyan la voz una miqueta pa que se les sienta por dencima d’os comentarios que se les fa u d’o rudio d’a carrera u lo bar. Lo fan sin cantiar-se, con a naturalidat que da lo costumbre de fer-lo terne que terne. Tamién les importa igual que les digas que ya sabes lo que te son explicando. Una vegada que empecipian la lición, la rematan. I hai vegadas que creigo que voi a marchar ta casa con quefers pa lo siguient día.
Amigas docents u comercials: relaxaz-tos. No cal que treballez tot lo día. Podez permitir-tos estar antipaticos u no explicar cada suceso a lo vuestro arredol. Podez fer-nos la contra u deixar-nos vivir en a ignorancia. Ixas horas no tos las pagará dengún.
Y aquí arribo a la gran duda. ¿Qué ye antes, l’actitut vital u la profesión? ¿La chent que ye tot lo día «vendendo-se» s’adedica a lo comercio u d’adedicar-se a lo comercio se torna asinas? ¿Las personas que les agrada d’explicar-lo tot se fan profesoras u prenen ixos costumbres a pur de clarión?
Pa atro día deixamos lo d’a deformación profesional d’os cuerpos y fuerzas de seguridat de l’estau, que ixo ya no fa tanta gracia.






