Si fa dos semanas lo mundo seguiba chirando, agora que ya empecipiamos a correr, a salir, a retrobar-nos con las nuestras ciudatz, barrios y lugars y la chent que i vive, lo que d'antes mas nos pareixeba rutinario y aburriu se nos fa agora quasi un luxo. Lo scenario va cambiando mas aprisa que no asperaba y, si tot va bien, iste será lo zaguer programa que he de grabar confinau. No creyeba que ise a trobar a faltar tanto l'estudio d'a radio.
Igual como l'anterior, lo programa lo he feito gracias a las vuestras aportacions. Tos demandé recomendacions mosicals y respondietz tant bien que m'ha dau pa fer dos programas. Tamién como en l'anterior, ye tot un goyo veyer lo variau d'as vuestras propuestas.
A la parte mosical, le he anyadiu textos que me han pareixiu intresants por diferents razons. Charro de biodiversidat u d'etica, tos leigo a Galeano, traduzco una canción de Xavi Sarrià y locuto un d'os relatos de Tintubre.
Muitas gracias a todas las personas que hetz colaborau. Gracias por refirmar la #RadioEnAragonés y no ixuplidetz que #EmitirNosFaraVencer.
Programa #76
martes, 12 de mayo de 2020
viernes, 8 de mayo de 2020
Las sectas de l'aragonés
En tot conflicto, antimás d’as dos, tres, quince u setecientas posicions que bi haiga, siempre nos trobamos con personas que s’aladeyan y no i participan. Beluns, porque no s’atriven a posicionar-se en no tener prou información u por motivos pareixius. Belatros, por mantener una malentendida equidistancia que gosa de favoreixer siempre a un d’os bandos en conflicto. Por un regular, a lo mas agresivo. En ocasions puet estar por lo miedo a posicionar-se en contra d'amistatz. En atras por no chitar mas bencina a un fuego que no se sabe cómo amortar. Y tamién n'i hai que no se posicionan por simpla galvana intelectual, en poder acceder a toda la información que cal, pero no querer. Diz que «viure vol dir prendre partit» y asinas prebo de fer-lo en la mía vida. Como totz, i hai conflictos que no m’atriviría a posicionar-me 100% con una parte, pero prebo por cada día de trobar nueva información pa formar-me una ideya sobre lo tema.
En las politicas lingüisticas d’Aragón, y concretament en las que pertocan a l’aragonés, tenemos bells quantos d’ixos debantditos bandos. No pas dos. En son mas, encara que a belún le pueda intresar reducir lo conflicto a ixos dos costaus. Tenemos a-saber-las organizacions. Belunas con decadas d’historias y atras naixidas de fa bien poco. Y tenemos a no pocas personas que las califican a todas de «sectas». Ye un discurso que he sentiu ya en qualques companyers de luitas a qui respecto prou intelectualment y por ixo me he decidiu a escribir isto.
Sé que las organizacions que luitamos por l’aragonés, cadaúna dende las suyas posicions, somos protagonistas d’un show prou penible. Que las nuestras barallas no son precisament un clamamiento a que la sociedat se nos una a la luita por la conservación d’o nuestro patrimonio lingüistico. Entiendo, alavez, muitas d’as criticas que se nos fan. Pero n’i hai de chustas y d’inchustas. Los partius politicos, totz ells, tienen momentos millors y piors. A sobén de vergüenya allena. Los hemos visto tricolotiar-se por cosas absurdas y montar scenetas que farían plorar. Que qüestionan que se les pague lo que se les paga. Pero, ¿de verdat qui leyetz isto opinatz que TOTZ, repito TOTZ, los partius son sectas? ¿Dende Puyalón dica VOX, de Bildu a Falange, d’o PACMA a lo PSOE? Ye una simplificación absurda. Prou que no totz los partius son iguals. Ni ideolochicament, ni organizativa. Podríanos decir lo mesmo sobre sindicatos, y tamién totz sabemos que poco u mica tienen a veyer CNT con UGT u con LAB, por nombrar-ne nomás tres. Y si qui leye isto ye d’a opinión de que totz los partius u sindicatos son iguals, que l’aplique a los clubs de runners, asociacions culturals, amigas d'a filatelia, organizacions no gubernamentals u lo que le agane. Y si creye que qualsequier forma d’organización colectiva humana ye sectaria, no sé que fa leyendo iste blog, a on que siempre desfenderé los prochectos de luita colectiva por debant de l'individualismo que tanto mal ye fendo-nos como sociedat.
Estar una secta implica uns comportamientos y maneras d’organizar-se concreta. Uns que no son en Nogara, l’asociación que levo vinte anyos fendo-ne parte y que, con todas las errors que haigamos teniu en los quasi trenta anyos d’existencia, somos bien aleixaus d’estar una secta. Ye d'a que puedo charrar, y no lo faré d’a resta d’organizacions, que i hai de tot y han pasau por a-saber-las fases. Cadaún sabe lo que ha feito, lo que ha deixau de fer, y lo que ha deixau fer. Tanto adintro como difuera de l’asociación he luitau por l’aragonés, con los míos posicionamientos, prou que sí, pero siempre prebando d’ixamplar la base social, de fer procesos participativos, transparents y integradors. Fracasando a sobén, porque l’enemigo – que ye lo nacionalismo lingüistico espanyol y no pas atro – ye gran, fuerte y tien a-saber-las armas.
Prou que no todas las asociacions ni corrients ideolochicas de l’aragonés son iguals. Entiendo que ye un mundet chicot, fosco, con una historia vergonyosa de chent tenendo actitutz y accions mas que censurables por quatre perras u por bella mica de prestichio social. Por desgracia, ixo mesmo ye present en muitos atros espacios. En lo mundo d’a cultura, d’o periodismo, de l’esporte... Las activistas por l’aragonés no somos ni millors ni piors que todas ixas. Y no se nos ocurriría decir que son «tot sectas».
lunes, 4 de mayo de 2020
Lo catalán light u cómo fragmentar la comunidat lingüistica (trad. de Iván Solivellas)
L'articlo que bi ha contino ye la traducción d'o texto escrito por Iván Solivellas y publicau en Nuvol.com lo 19 d'abril de 2020. Si quiers ascuitar-lo, se va leyer en lo programa 6x16 de Tierra de barrenaus. Puetz leyer l'orichinal en catalán aquí.
Bi ha un barcelonismo lingüistico que mira de deixar la luenga en mans d’os fabladors d’a capital.
Fa bell mes tenié la suerte de conoixer belún con qui comparto diferents inquietutz pero me sorprendió que se definiba (u se define) clarament como light, en relación con la corrient que desfiende un modelo de luenga d’a carrera, ye decir, lo "catalán que agora se charra" u, como belatros lo definirían, catanyol – encara que ista etiqueta abraza dende lo catalán light dica qualsequier persona que no charra como Llull, seguntes qui la faiga servir – A yo, personalment, me enarcó, porque ista persona estudea filolochía catalana y tien una sensibilidat lingüistica notable, alavez yera estranio. Y no, tampoco no desfiendo un modelo de luenga que practicament se remonte a la edat meya, pero creigo que cal tener en cuenta bell aspecto que, de cabo ta quan, ignoran los que son lights u preban d’estar-ne.
Lo primer de tot, cal parar cuenta de que la polemica d’o catalán light naixe ent’o cabo d’o sieglo vinte, a la decada d’os vueitanta, y tien como grans exponents Xavier Pericay, Ferran Toutain y Ivan Tubau, entre atros. Los dos primers, autors de Verinosa llengua y lo segundo de El català que ara es parla. Y totz tres simpatizants, fundadors u miembros de Ciudadanos, lo partiu politico que naixió en Catalunya pa posar en dubda la normalización lingüistica y reivindicar nomás lo bilingüismo social, siempre en desfensa d’a castellanización d’a población. Hemos de suposar, pues, que l’obchectivo d’istos tres filologos no yera atro que, precisament, fer bandunguiar-se la luenga y meter entrepuces a la suya normalización. Y ixo ye lo que consiguioron con un modelo de luenga que ye en la mayor parte d’os medios de comunicación, encara que, en mayor u menor mida, la fayena de bell chefe de servicios lingüisticos lo ha asuaviu china-chana y como ha puesto.
En qualsequier caso, lo que cal tener en cuenta ye que dezaga de iste "catalán que agora se charra" i hai dos aspectos destacables: d’una man, lo barcelonacentrismo, en la mesura de que ye un modelo basau en la parla (u parlas si queretz) de Barcelona, y alavez, no tien en cuenta la resta d’o dominio lingüistico. Y no me refiero a Vic, Chirona, Leida, etc. sino a lo País Valenciano, las Islas Balears, Andorra, la Catalunya d’o Norte y L’Alguer. D’atra man, s’accepta la ideya de que la luenga la determinan los fabladors, un aspecto mas que qüestionable. Sí, los fabladors fan la luenga, pero qualsequier idioma tien una norma y uns usos formals que son mas reticents a lo cambio. Ye d’ista pugna entre l’uso laxo y la norma (u uso formal) que naixe y que cambea la luenga. Con tot y con ixo, lo catalán tien unatro aspecto en contra: los anyos de castellanización d’os usos formals, que facioron que bi hese tot un desierto – con chiquetz oasis – de producción en los ambitos formals que va dende lo sieglo deciseis dica lo decinueu.
Si chuntamos istos dos aspectos, obtenemos un barcelonismo lingüistico que mira de deixar la luenga en mans d’os fabladors de Barcelona, sin filtros, lo que chenera un modelo de luenga empobreciu que no s’aluenya guaire d’os rechistros informals d’a ciudat condal. Lo risgo, manimenos, no ye nomás iste, sino que se mete en dubda lo standard, entendiu como una variedat supradialectal que permite achiquir las diferencias entre dialectos y que permite cohesionar la comunidat lingüistica que no ye nomás Barcelona ni Catalunya, sino que abraca tot lo territorio de Salses a Guardamar y de Fraga a L’Alguer.
Asinas pues, un modelo de luenga que se basa en como charra hue una colla concreta de personas no nos permitiría tener un modelo de referencia, lo standard, sino que creyaría a-saber-los cheolectos a partir d’un rechistro informal concreto, como quieren fer beluns particularistas d’as islas y valencians. Sin dubda ye una gran estratechia si se preba de matar la luenga. Antimás, baixo iste "catalán que agora se charra" se critica, bella vegada a traviés d’a humor, la resta de parlas, como lo mallorquín, por eixemplo, que pareixe de fermers (porque claro, que en son de bones, ses pilotes); lo valenciano, que tot lo mundo sabe que ye un "catalán mal charrau" u lo rosellonés que no ye que un "catalán afrancesau". ¿Que no lo hetz sentiu nunca? La realidat, manimenos, ye que en Ferreries, en Vinaroz y en Conflent parlamos la mesma luenga que en Barcelona, con uns rasgos propios, ni millors ni piors, sino diferents, y tamién tenemos dreito de determinar como ha d’estar lo modelo de luenga compartida.
Aquí ye la importancia d'o standard, que ha d’estar una variedat de referencia que no puet basar-se en lo "catalán que agora se parla" (entre cometas) porque si bien en Barcelona belún podría veyer bien charrar d’o nóvio, criticar lo quelcom (que pareixe meyeval, dicen) u decir que belún ye "tonto", la realidat ye que los fablandors d’atras arias d’o dominio lingüistico no siempre compartimos istas solucions. Tot ixo nomás fomenta la discriminación de bell dialecto y, alavez, fragmenta la cohesión d’a comunidat y, sobre tot, la conciencia colectiva de compartir una luenga y una cultura. En qualsequier caso, no se tracta de tornar a Llull ni de seguir un modelo calcau d’o castellano, sino de trobar una solución apta y adequada, sin perder de vista que la luenga no ye exclusiva de Barcelona, ni d’os fabladors, ni d’os lingüistas: ye un bien compartiu. Con tot y con ixo, como siempre he desfensau, ixo no se soluciona correchindo a los fabladors via Twitter, sino exichindo un modelo de luenga de referencia a qui pertoca; la resta ye papel mullau
Articlo de Iván Solivellas Lingüista. Doctorando y profesor d'a Universidat Pompeu Fabra. Miembro d'a Executiva de Plataforma per la Llengua.
lunes, 27 de abril de 2020
Lo mundo sigue chirando. Tierra de barrenaus 6x16
Ficau en casa, prebando d'asumir totz los cambios que ha patiu la nuestra vida de rapiconté, habendo d'improvisar con tantas cosas, lo programa de radio quedó en un segundo (u tercer u quarto...) plano. Pa dar-le minchanga a lo cuco de fer radio, de recontar-tos las mías movidas (y las d'Arale), montemos Tierra de varrenadas, un formato podcast quasi-diario, que ya leva trenta y muitos edicions, incluyindo-ie una adintro d'o existoso #Nogarafest. Toda una nueva experiencia, bien divertida y que m'ha feito honra pa muitas cosas.
Pero Tierra de barrenaus ye Tierra de barrenaus y caleba que tornase. Dimpués de bell tiempo pensando en cómo fer-lo tornar, tanto a nivel creativo como tecnico, creigo que trobé una manera con que he conseguiu fer un programa bien digno. Pa fer-lo demandé l'aduya d'a-saber-las colaboradoras y amigas d'o programa que m'han respondiu bien. He recibiu firmes respuestas proposando-me cancions arrienda. Con tot ixe material, y bella cosa de cullida propia, he montau iste nuevo programa a on que s'alternan textos que m'han pareixiu intresants con la mosica que m'hetz ninviau.
De material, n'ha sobrau buena cosa, asinas que lo siguient programa (y talment mesmo unatro mas) seguirá la mesma dinamica. Si dimpués de sentir iste, quiesta/o TdBeliever, tiens bell texto u canción que proposar pa #TdBradio, contacta con yo a traviés de qualsiquier d'os retz que foi servir y t'ascuitaré atento.
Una d'as sorpresas que m'he levau ye la diversidat d'as propuestas mosicals recibidas. I hai de tot. Mosica actual y clasicos en estilos pa toda mena d'orellas. Nomás me queda agradeixer a toda la chent que m'ha feito plegar las suyas cancions y asperar que iste programa tos faiga mas agradables istos dias tant raros.
Pero Tierra de barrenaus ye Tierra de barrenaus y caleba que tornase. Dimpués de bell tiempo pensando en cómo fer-lo tornar, tanto a nivel creativo como tecnico, creigo que trobé una manera con que he conseguiu fer un programa bien digno. Pa fer-lo demandé l'aduya d'a-saber-las colaboradoras y amigas d'o programa que m'han respondiu bien. He recibiu firmes respuestas proposando-me cancions arrienda. Con tot ixe material, y bella cosa de cullida propia, he montau iste nuevo programa a on que s'alternan textos que m'han pareixiu intresants con la mosica que m'hetz ninviau.
De material, n'ha sobrau buena cosa, asinas que lo siguient programa (y talment mesmo unatro mas) seguirá la mesma dinamica. Si dimpués de sentir iste, quiesta/o TdBeliever, tiens bell texto u canción que proposar pa #TdBradio, contacta con yo a traviés de qualsiquier d'os retz que foi servir y t'ascuitaré atento.
Una d'as sorpresas que m'he levau ye la diversidat d'as propuestas mosicals recibidas. I hai de tot. Mosica actual y clasicos en estilos pa toda mena d'orellas. Nomás me queda agradeixer a toda la chent que m'ha feito plegar las suyas cancions y asperar que iste programa tos faiga mas agradables istos dias tant raros.
viernes, 24 de abril de 2020
La hora de l'aplauso (relato TdB)
A las ueito, en la hora d’os aplausos, toda la carrera saliba t’o balcón a fer la suya cutiana performance. N’i heba un que bailaba bachata a ritmo de Kortatu.Atro que, con lo suyo can, leyeba a Neruda. Un fakir feba dispareixer por lo suyo garganchón un ciento de lamins baixos en zucre. U la maravillosa maga que acertaba en un 50% d’as ocasions lo numero que pensaba lo vecín binario. Pero lo mas quiesto, a qui totz adoraban, qui siempre culliba los millors aplausos, ixos que empecipian en mormor y acaban en estrapalucio, yera lo malabarista d’o cinqueno B. Puyau sobre lo barandau d’a balconada, aparau nomás en lo dido gran d’o suyo peu cucho, feba chirar un gran aro en cadaúna d’as suyas orellas. Aventaba lo diavolo tant luent que tot lo vecindau s’heba d’aguardar dica la hora de l’aplauso de l’atro día pa veyer-lo tornar. L’agafaba con ixa cordeta que, de tant fina que yera, se feba invisible mesmo pa los suyos vecins mas cercanos. Si la nueit cayeba, trayendo la foscor t’a carrera, empecipiaba con las tiedas que, en las suyas mans, esdeveniban dragons que feban acrobacias aerias sobre ixe viello callizo zaragozano.
La tarde d’ixe martes, como todas las tardes dende lo confinamiento decretau por lo fastioso virus, de cada balcón, finestra y forau feito de propio en las paretz d’as casas, en salió lo representant de cada vivienda. Manimenos, por lo cabo d’a carrera, amaneixeba las fuerzas de l’orden. Un policia municipal, con lo suyo uniforme y las colors fosforitas que empecipiaban a reflexar las luces artificials que s’enchegaban en lo cabotarde. Caminaba concentrau en la libreta d’as pinyoras, sin devantar lo tozuel. En las casas, apurau tot lo vecindau, se miraba las posibles “actividatz no permitidas” que podese estar fendo. L’achent podría estar nomás fendo una gambada, indo a mercar lo pan, u mesmo trobar-se cacegau por lo laberintico barrio viello. Pero tamién podría venir-le lo concieto y empecipiar a multar a bando. “Ixe balcón ye masa tuerto. Maceta poco ruixiada, contravien la directiva de vechetación domestica. Porro mal embolicau, torne-lo a fer y traiga-lo manyana t’a comisaria. Tres faltas d’ortografía en l’Arco Sant Chuan d’o suyo fillo: ¿qué tien vusté en contra d’a sociedat occidental?” Todas ixas ya las heban sentidas en la carrera. Los d’azul nunca no i pasaban pa cosa buena.
Con l’aliento en los polmons, aguardando acochau en una decena d’alviolos pa no fer guaire estorbo, los vecins asperaban a que lo policía petenase dica lo cabo d’a carrera. Demandando a los espritos, dioses y folletz que no le fesen devantar lo tozuel d’a suya libreteta. Totz, fueras d’un. Lo malabarista d’o cinqueno B que seguiba limpio chirar los suyos cataticos entre que sonaba Rimsky-Korsakov. Chusto en pasar por debaixo d’o suyo balcón, y debant d’os uellos expectants d’a resta, l’achent aturó. Fació un paso enta dezaga, prenendo perspectiva, y se miró fito-fito a lo malabarista d’o cinqueno B.
- Perdone vusté. Quan remate ixe numero querría fablar-le.
- Ya mesmo voi - recibió l’aplauso d’os vecins, que ya no s’adubiban, y dimpués de bell par de reverencias, fació un cenyo con la man pa que lo policía le charrase - diga-me vusté, sinyor achent.
- Me le he estau mirando y me pareixe que tien un arte como en pocas ocasions he puesto veyer. Talment en bell derviche haiga puesto trobar un talento parellano, u en lo canto d’os delfins d’a coral d’o Pacifico Sur. Pero asinas, en un zaragozano tant de barrio, tant co-vecín, tant de trobar-me-lo en lo videoclub, tot y que faiga anyos que zarró lo zaguer… Ye de mal trobar, vusté comprenderá.
- No sabe lo contento que me foi de recibir ixos afalagos. Yo, como tot buen artista, m’alimento d’os aplausos, d’as floretas, de que me digan que tot lo que he treballau pa fer istos numeretz ha valiu la pena. En tot lo confinamiento no he habiu de baixar t’o mercau porque con lo d’as ueito ya me da pa tot lo dia. No sé quan acabe isto si podré mantener-me con lo poco que se m’apreciaba antes d’o virus.
- ¿Y no podría vusté fer bella cosa con platos chirando? Ye que a yo lo de veyer platos chirando, por bell motivo que ni yo ni lo mío psicologo entendemos, ye una cosa que m’embacila. Me da una paz interior, que dimpués veigo una falta administrativa y me tiene igual. Ni me canteo.
- Prou que sí. Pero agora, con la quarentena, ¿isto no será ilegal, inmoral u enreciará? Que isto ya me lo he visto yo en bella cinta. “Faiga vusté isto”, y lo fa y t’a garchola.
- No se preocupe. Tien vusté la parola mía, que m’he visto quatre vegadas todas las temporadas de “El hombre y la tierra”.
- No se diga mas. Voi a por platos
Lo malabarista d’o cinqueno B yera amanau a fer chirar los platos, quan lo policía le aturó con un “chst”.
- Soi pensando, sinyor malabarista, que talment podría aduyar-le en lo suyo numero.
- ¿Vusté sabe fer malabars?
- ¡Por favor! ¿Qué se creye que nos amuestran en la academia?
- Cierto ye. ¿Y no le preocupa lo contachio? Le puedo churar que m’he lavau las mans, pero con tot y con ixo, de risgo, siempre n’i hai.
- ¿Pa qué vivimos si no?
- ¡A rabelle lo diaple! ¡Qué hombre mas garrispo! No charremos mas. Que lo faigan los platos y las nuestras estrucias.
Cierto ye que lo policía contrimostró bella habilidat en las artes d’o circo. Igual como en ye que no en estioron prous. Dende lo balcón baixaban los platos dica lo suelo, a on que, dimpués de pasar por las mans de l’autoridat municipal, tornaban a puyar. Lo menos en un primer chiro ya que, malas que n’arribó lo segundo, empecipioron a cayer-se-le, trecando-se por tierra en un ciento de micazas.
- Lo siento, lo siento, lo siento - repetiba lo policía replegando los trocetz d’o suelo - Ye cabolioso que soi enrobinau en isto d’os malabarismos.
Dende la resta de balcons s’empecipió a protestar. Aquello deixaba malament la reputación d’a carrera. Tot lo confinamiento con un gran nivel de spectaclos pa que lo malmetese un achent que quereba bambiar-se d’un arte que no teneba.
- Lo siento, lo siento, lo siento - seguiba terne que terne, no sabendo a on amagar-se d’o refús colectivo.
- Bien se vale que no apreciso los vaixiellos pa alimentar-me - penaba lo malabarista d’o cinqueno B.
De nuevas, la dinamica vecinal se trencó por lo mesmo cabo d’a carrera por a on que heba amaneixiu lo policía bell rato antes. Un gran autobús, de qualques plantas y d’a grandaria chusta pa traviesar la carrera sin rancar los balcons mas baixos, se disposaba a entrar-ie. L’achent, en viyer-lo, deixó de rapiconté toda la vergüenya, que se le esmicazó en tantos trocetz como los platos que encara remaniban por tierra. Se levó t‘a boca lo chifló y lo fació sonar.
- Tranquilo achent, tranquilo. Ye l’autobús d’o reparto d’a secuela de V, que pasa por aquí todas las tardes a prebar de vender-nos los DVDs - le explicaban dende las casas.
La suya color roya como un ababol de vergüenya heba pasau a estar roya como un ababol, pero de carranya.
- ¡Cómo s’atrive a pasar por aquí un autobús asinas! ¡Y d’una serie tant mala, pa forro de bota!
Parando cuenta d’o problema, l’autobús d’o reparto d’a secuela de V empecipió a recular a toda vitesa. D’os balcons no saliba que “marche, marche”, “au d’aquí, trenca-platos”, “encorre autobuses, chafa-shows” y faltadas pareixidas.
Lo confinamiento acabó tiempo dimpués, como acaban todas las cosas, mesmo las eternas. Lo policía no tornó t’a carrera. Ni l’autobús d’o reparto d’a secuela de V. A lo malabarista d’o cinqueno B, a l’atro día, ya le heban furniu d’a-saber-los platos pa que continase con los suyos numeretz. Y los vecins mas creativos de tot lo barrio viello de Zaragoza montoron la mayor cooperativa de spectaclos que nunca haiga existiu en ista parte d’a Vía Lactia.
La tarde d’ixe martes, como todas las tardes dende lo confinamiento decretau por lo fastioso virus, de cada balcón, finestra y forau feito de propio en las paretz d’as casas, en salió lo representant de cada vivienda. Manimenos, por lo cabo d’a carrera, amaneixeba las fuerzas de l’orden. Un policia municipal, con lo suyo uniforme y las colors fosforitas que empecipiaban a reflexar las luces artificials que s’enchegaban en lo cabotarde. Caminaba concentrau en la libreta d’as pinyoras, sin devantar lo tozuel. En las casas, apurau tot lo vecindau, se miraba las posibles “actividatz no permitidas” que podese estar fendo. L’achent podría estar nomás fendo una gambada, indo a mercar lo pan, u mesmo trobar-se cacegau por lo laberintico barrio viello. Pero tamién podría venir-le lo concieto y empecipiar a multar a bando. “Ixe balcón ye masa tuerto. Maceta poco ruixiada, contravien la directiva de vechetación domestica. Porro mal embolicau, torne-lo a fer y traiga-lo manyana t’a comisaria. Tres faltas d’ortografía en l’Arco Sant Chuan d’o suyo fillo: ¿qué tien vusté en contra d’a sociedat occidental?” Todas ixas ya las heban sentidas en la carrera. Los d’azul nunca no i pasaban pa cosa buena.
Con l’aliento en los polmons, aguardando acochau en una decena d’alviolos pa no fer guaire estorbo, los vecins asperaban a que lo policía petenase dica lo cabo d’a carrera. Demandando a los espritos, dioses y folletz que no le fesen devantar lo tozuel d’a suya libreteta. Totz, fueras d’un. Lo malabarista d’o cinqueno B que seguiba limpio chirar los suyos cataticos entre que sonaba Rimsky-Korsakov. Chusto en pasar por debaixo d’o suyo balcón, y debant d’os uellos expectants d’a resta, l’achent aturó. Fació un paso enta dezaga, prenendo perspectiva, y se miró fito-fito a lo malabarista d’o cinqueno B.
- Perdone vusté. Quan remate ixe numero querría fablar-le.
- Ya mesmo voi - recibió l’aplauso d’os vecins, que ya no s’adubiban, y dimpués de bell par de reverencias, fació un cenyo con la man pa que lo policía le charrase - diga-me vusté, sinyor achent.
- Me le he estau mirando y me pareixe que tien un arte como en pocas ocasions he puesto veyer. Talment en bell derviche haiga puesto trobar un talento parellano, u en lo canto d’os delfins d’a coral d’o Pacifico Sur. Pero asinas, en un zaragozano tant de barrio, tant co-vecín, tant de trobar-me-lo en lo videoclub, tot y que faiga anyos que zarró lo zaguer… Ye de mal trobar, vusté comprenderá.
- No sabe lo contento que me foi de recibir ixos afalagos. Yo, como tot buen artista, m’alimento d’os aplausos, d’as floretas, de que me digan que tot lo que he treballau pa fer istos numeretz ha valiu la pena. En tot lo confinamiento no he habiu de baixar t’o mercau porque con lo d’as ueito ya me da pa tot lo dia. No sé quan acabe isto si podré mantener-me con lo poco que se m’apreciaba antes d’o virus.
- ¿Y no podría vusté fer bella cosa con platos chirando? Ye que a yo lo de veyer platos chirando, por bell motivo que ni yo ni lo mío psicologo entendemos, ye una cosa que m’embacila. Me da una paz interior, que dimpués veigo una falta administrativa y me tiene igual. Ni me canteo.
- Prou que sí. Pero agora, con la quarentena, ¿isto no será ilegal, inmoral u enreciará? Que isto ya me lo he visto yo en bella cinta. “Faiga vusté isto”, y lo fa y t’a garchola.
- No se preocupe. Tien vusté la parola mía, que m’he visto quatre vegadas todas las temporadas de “El hombre y la tierra”.
- No se diga mas. Voi a por platos
Lo malabarista d’o cinqueno B yera amanau a fer chirar los platos, quan lo policía le aturó con un “chst”.
- Soi pensando, sinyor malabarista, que talment podría aduyar-le en lo suyo numero.
- ¿Vusté sabe fer malabars?
- ¡Por favor! ¿Qué se creye que nos amuestran en la academia?
- Cierto ye. ¿Y no le preocupa lo contachio? Le puedo churar que m’he lavau las mans, pero con tot y con ixo, de risgo, siempre n’i hai.
- ¿Pa qué vivimos si no?
- ¡A rabelle lo diaple! ¡Qué hombre mas garrispo! No charremos mas. Que lo faigan los platos y las nuestras estrucias.
Cierto ye que lo policía contrimostró bella habilidat en las artes d’o circo. Igual como en ye que no en estioron prous. Dende lo balcón baixaban los platos dica lo suelo, a on que, dimpués de pasar por las mans de l’autoridat municipal, tornaban a puyar. Lo menos en un primer chiro ya que, malas que n’arribó lo segundo, empecipioron a cayer-se-le, trecando-se por tierra en un ciento de micazas.
- Lo siento, lo siento, lo siento - repetiba lo policía replegando los trocetz d’o suelo - Ye cabolioso que soi enrobinau en isto d’os malabarismos.
Dende la resta de balcons s’empecipió a protestar. Aquello deixaba malament la reputación d’a carrera. Tot lo confinamiento con un gran nivel de spectaclos pa que lo malmetese un achent que quereba bambiar-se d’un arte que no teneba.
- Lo siento, lo siento, lo siento - seguiba terne que terne, no sabendo a on amagar-se d’o refús colectivo.
- Bien se vale que no apreciso los vaixiellos pa alimentar-me - penaba lo malabarista d’o cinqueno B.
De nuevas, la dinamica vecinal se trencó por lo mesmo cabo d’a carrera por a on que heba amaneixiu lo policía bell rato antes. Un gran autobús, de qualques plantas y d’a grandaria chusta pa traviesar la carrera sin rancar los balcons mas baixos, se disposaba a entrar-ie. L’achent, en viyer-lo, deixó de rapiconté toda la vergüenya, que se le esmicazó en tantos trocetz como los platos que encara remaniban por tierra. Se levó t‘a boca lo chifló y lo fació sonar.
- Tranquilo achent, tranquilo. Ye l’autobús d’o reparto d’a secuela de V, que pasa por aquí todas las tardes a prebar de vender-nos los DVDs - le explicaban dende las casas.
La suya color roya como un ababol de vergüenya heba pasau a estar roya como un ababol, pero de carranya.
- ¡Cómo s’atrive a pasar por aquí un autobús asinas! ¡Y d’una serie tant mala, pa forro de bota!
Parando cuenta d’o problema, l’autobús d’o reparto d’a secuela de V empecipió a recular a toda vitesa. D’os balcons no saliba que “marche, marche”, “au d’aquí, trenca-platos”, “encorre autobuses, chafa-shows” y faltadas pareixidas.
Lo confinamiento acabó tiempo dimpués, como acaban todas las cosas, mesmo las eternas. Lo policía no tornó t’a carrera. Ni l’autobús d’o reparto d’a secuela de V. A lo malabarista d’o cinqueno B, a l’atro día, ya le heban furniu d’a-saber-los platos pa que continase con los suyos numeretz. Y los vecins mas creativos de tot lo barrio viello de Zaragoza montoron la mayor cooperativa de spectaclos que nunca haiga existiu en ista parte d’a Vía Lactia.
miércoles, 15 de abril de 2020
La teorica superioridat moral d'a izquierda
S'acusa a sobén a las militants d'a cucha politica de bambiar-nos d'una suposada superioridat moral. D'eixemplos, n'i hai bells quantos, y no poco vergonyosos. Ye verdat que puet estar que siga un d'os nuestros defectos, que tamién en tenemos. Pero no'n ye menos que dende lo facherío deixan bien facil situar-se en ixos planos quan contrimuestran que la manca de moral ye un exe principal d'a suya ideolochía.
Dende la man invisible d'Adam Smith qui ya reconoixeba lo "natural egoísmo y anglucia" d'os ricos, dica ixa ilustradera "ye lo mercau, amigo" de Rodrigo Rato, ye de tot asumiu y instalau en la conciencia colectiva que lo nuestro sistema capitalista ye de tot amoral. Que las interpresas, y los suyos chefes no tienen por qué amostrar garra mena de comportamiento etico ent'as suyas plantillas. Tot vale, a qualsequier pre, si ye pa que la interpresa creixca y lo caporal amontine mas diners en la suya cuenta. Si dimpués le da por repartir-ne bella micaza, pa forro de bota, se le aplaude porque se considera que no tien porqué. Que tot ixo que ha ganau ye por bell toque divino u un inchenio supremo. Ye verdat, en ocasions, que ixos interpresarios han arrisgau los suyos diners y, por tanto, medios de subsistencia. Pero que les haiga saliu bien, por un regular, no pende d'ixa suposada visión estratechica sino de factors a-saber-los que poco u mica tienen a veyer con las suyas capacidatz. Mesmo si las tenesen, ixo tampoco no les faría mereixedors d'un tracto legal u social diferenciau.
Las leis, pa qui tien diners y recursos a man, se doblan como chuncos. S'adaptan a la manca d'etica suya y d'o propio sistema. Pa qui no en tien, manimenos, son duras, inflexibles y mesmo absurdas. Asinas se torna a confundir "legal" con "etico" y veteme que qui, legalment, explota a las suyas plantillas, paga impuestos a on que millor le convienga y produce a on que le agana, ye bien visto. Entremistanto qui, por circumstancias a on que la mayoría podemos trobar-nos en qualsequier momento, deixa de pagar una factura, le caye tot lo peso d'o sistema en forma d'os cuerpos y fuerzas de seguridat de l'estau que no dubdarán en abatanar-le a no estar que "quiera ir ta misa" u "siga companyer".
La sociedat capitalista, la nuestra, ixa a on que femos la nuestra vida, podría exichir comportamientos eticos, dillá d'a legalidat, a los suyos mainates y liders que ye mas la clase empresarial que no pas la politica. Podría demandar-les que los chornals s'adapten a las necesidatz d'as treballadoras, que se millorasen las condicions de vida, que deixasen d'amontinar bells pocos diners, no guaires, pa que todas en difrutasenos d'un troz mas de tarta. "Legal" no ye "obligatorio". Tot empresario puet esleixir pagar por dencima de convenio a la suya plantilla. U no levar-se la producción ta paises d'o tercer mundo u pagar los impuestos en paradisos fiscals. Que pueda fer-lo no significa que haiga de fer-lo y en ixa elección ye la suya moralidat. Se puet demandar comportamientos morals y eticos a los empresarios, mesmo adintro d'o capitalismo. Pero no se fa. Porque i hai muitos que son deseyando estar en ixe costau egoista d'a sociedat y tener los mesmos comportamientos. Pero sobre tot porque a lo propio sistema le cal ixa falta de moral y etica pa sobrevivir.
Ye cabolioso que no parlo de personas individuals. Chent de mierda, n'i hai a bando en totz dos costaus d'a contienda politica. Me refiero a los prencipios que richen la suya ideolochía y practica politica. Las que fan humor relichioso gosan desfender-se d'a ira d'o fanatismo decindo que "si no quiers que nos faigamos la mofla d'as tuyas creyencias, no tiengas creyencias tant ridiculas". Bella cosa pareixida se i podría aplicar a ista qüestión: si no quieren que nos bambiemos d'una hipotetica superioridat moral, que no tiengan un sistema moral tant infimo".
Dende la man invisible d'Adam Smith qui ya reconoixeba lo "natural egoísmo y anglucia" d'os ricos, dica ixa ilustradera "ye lo mercau, amigo" de Rodrigo Rato, ye de tot asumiu y instalau en la conciencia colectiva que lo nuestro sistema capitalista ye de tot amoral. Que las interpresas, y los suyos chefes no tienen por qué amostrar garra mena de comportamiento etico ent'as suyas plantillas. Tot vale, a qualsequier pre, si ye pa que la interpresa creixca y lo caporal amontine mas diners en la suya cuenta. Si dimpués le da por repartir-ne bella micaza, pa forro de bota, se le aplaude porque se considera que no tien porqué. Que tot ixo que ha ganau ye por bell toque divino u un inchenio supremo. Ye verdat, en ocasions, que ixos interpresarios han arrisgau los suyos diners y, por tanto, medios de subsistencia. Pero que les haiga saliu bien, por un regular, no pende d'ixa suposada visión estratechica sino de factors a-saber-los que poco u mica tienen a veyer con las suyas capacidatz. Mesmo si las tenesen, ixo tampoco no les faría mereixedors d'un tracto legal u social diferenciau.
Las leis, pa qui tien diners y recursos a man, se doblan como chuncos. S'adaptan a la manca d'etica suya y d'o propio sistema. Pa qui no en tien, manimenos, son duras, inflexibles y mesmo absurdas. Asinas se torna a confundir "legal" con "etico" y veteme que qui, legalment, explota a las suyas plantillas, paga impuestos a on que millor le convienga y produce a on que le agana, ye bien visto. Entremistanto qui, por circumstancias a on que la mayoría podemos trobar-nos en qualsequier momento, deixa de pagar una factura, le caye tot lo peso d'o sistema en forma d'os cuerpos y fuerzas de seguridat de l'estau que no dubdarán en abatanar-le a no estar que "quiera ir ta misa" u "siga companyer".
La sociedat capitalista, la nuestra, ixa a on que femos la nuestra vida, podría exichir comportamientos eticos, dillá d'a legalidat, a los suyos mainates y liders que ye mas la clase empresarial que no pas la politica. Podría demandar-les que los chornals s'adapten a las necesidatz d'as treballadoras, que se millorasen las condicions de vida, que deixasen d'amontinar bells pocos diners, no guaires, pa que todas en difrutasenos d'un troz mas de tarta. "Legal" no ye "obligatorio". Tot empresario puet esleixir pagar por dencima de convenio a la suya plantilla. U no levar-se la producción ta paises d'o tercer mundo u pagar los impuestos en paradisos fiscals. Que pueda fer-lo no significa que haiga de fer-lo y en ixa elección ye la suya moralidat. Se puet demandar comportamientos morals y eticos a los empresarios, mesmo adintro d'o capitalismo. Pero no se fa. Porque i hai muitos que son deseyando estar en ixe costau egoista d'a sociedat y tener los mesmos comportamientos. Pero sobre tot porque a lo propio sistema le cal ixa falta de moral y etica pa sobrevivir.
Ye cabolioso que no parlo de personas individuals. Chent de mierda, n'i hai a bando en totz dos costaus d'a contienda politica. Me refiero a los prencipios que richen la suya ideolochía y practica politica. Las que fan humor relichioso gosan desfender-se d'a ira d'o fanatismo decindo que "si no quiers que nos faigamos la mofla d'as tuyas creyencias, no tiengas creyencias tant ridiculas". Bella cosa pareixida se i podría aplicar a ista qüestión: si no quieren que nos bambiemos d'una hipotetica superioridat moral, que no tiengan un sistema moral tant infimo".
lunes, 13 de abril de 2020
No sotz herois
(Traducción de l'articlo "No sois héroes", de C. Pueyo, publicado en Cierzo Digital lo 12/04/2020. Articlo orichinal en iste vinclo)
Bi habió un consenso automatico en la sociedat quan empecipioron a clamar "herois" a los sanitarios. Se les calificó d'herois porque tot lo mundo sabeba que los treballadors d'a sanidat publica yeran atendendo a los nuestros malaudos en un contexto a on que cal personal, i hai chornadas inhumanas y precariedat de medios, proteccions y material. Sabebanos que, con tot y con ixo, yeran dando lo millor tracto y en ocasions acompanyando a morir a los mayors solos. Pareixe lochico que los que salvan las nuestras vidas, u preban de fer-lo, sigan los herois d'a nuestra sociedat.
Pero de rapiconté amaneixen uns policías que no nomas van buscando l'aplauso sino que agradeixen los aplausos d'as ueito d'a tarde. Te feban ganas de salir por la finestra y decir "perdone, que no le soi aplaudindo a vusté", pero si no en paran cuenta fa pena sacar-le la ilusión. A l'atro dia en la tele tamién belún les clama herois y poco dimpués los videmos por astí con las suyas sirenas aplaudindo-se a sí mesmos. En los suyos retz socials se fan floretas y s'afalagan. Asinas que ye inevitable de pensar ¿Pero que han feito vustés pa proclamar-se herois?
Lo que definiba a un heroi en l'antigüedat yera fer fetas quasi imposibles pa un ser humán corrient y dende Chesucristo, l'heroi ye qui sacrifica la suya vida por la resta. Veigo isto en los sanitarios que se deixan mesmo la salut pa curar u acompanyar a los nuestro malaudos. Y he visto isto en la policía quan s'ha chugau la vida pa aturar a belún d'ixos yihadistas que asesinaban civils por la carrera. Manimenos, no veigo mica heroicidat en meter pinyoras a qui se blinca lo confinamiento, cusirar que no se cometan delitos y, a la finitiva, fer lo treballo policial cutiano d'antes d'a pandemia. Menos heroico encara ye ir con l'himno nacional a tot estrús por los altavoces de l'auto patrulla u fer comedia entre que suena l'Ave María de Hendel mirando l'aplauso d'o vecindau. No nomas no ye heroico sino que banaliza la situación y fa pensar en qué mena de personalidat infantil tien la chent a qui hemos concediu lo monopolio d'a violencia y portar armas. D'os que levan uniforme y pistola, n'asperamos mas seriedat y mas respecto a la pluralidat politica consagrada en la Constitución. Ye cabolioso que no aporta mica tranquilidat conoixer a qué sindicatos policials ultras han dau refirme mayoritario en las suyas eleccions sindicals, tanto policía nacional como local.
Asunto aparte ye que de siempre estió de buen gusto refusar ovacions quan un pensaba que nomás yera fendo lo suyo deber. Isto en tiempo d'o narcisismo brila por la suya ausencia pero lo menos lo hemos visto en sanitarios arrienda. No lo hemos visto encara en ixas collas d'hombres musculosos que van por astí fendo sonar las suyas sirenas como si la ciudat fuese lo suyo patio de recreo. Belún habría de recordar-les que son una institución d'un estau social y democratico de dreito y que como tal han de mantener neutralidat, eficacia, eficiencia y todas ixas cosas que les pertocan.
Ni yes heroi por portar un uniforme ni yes heroi por quedar-te en casa tuya durant la pandemia como preba de decir-te un anuncio d'a tele. "Heroi" habría de reservar-se pa qui de verdat fan un sacrificio por la resta porque si totz somos herois, alavaez dengún no en ye. Pero mesmo millor sería que no calese herois, millor sería fer una inversión historica en sanidat publica pa que los sanitarios no haigan de fer heroicidatz y puedan atender-nos con prous medios.
Bi habió un consenso automatico en la sociedat quan empecipioron a clamar "herois" a los sanitarios. Se les calificó d'herois porque tot lo mundo sabeba que los treballadors d'a sanidat publica yeran atendendo a los nuestros malaudos en un contexto a on que cal personal, i hai chornadas inhumanas y precariedat de medios, proteccions y material. Sabebanos que, con tot y con ixo, yeran dando lo millor tracto y en ocasions acompanyando a morir a los mayors solos. Pareixe lochico que los que salvan las nuestras vidas, u preban de fer-lo, sigan los herois d'a nuestra sociedat.
Pero de rapiconté amaneixen uns policías que no nomas van buscando l'aplauso sino que agradeixen los aplausos d'as ueito d'a tarde. Te feban ganas de salir por la finestra y decir "perdone, que no le soi aplaudindo a vusté", pero si no en paran cuenta fa pena sacar-le la ilusión. A l'atro dia en la tele tamién belún les clama herois y poco dimpués los videmos por astí con las suyas sirenas aplaudindo-se a sí mesmos. En los suyos retz socials se fan floretas y s'afalagan. Asinas que ye inevitable de pensar ¿Pero que han feito vustés pa proclamar-se herois?
Lo que definiba a un heroi en l'antigüedat yera fer fetas quasi imposibles pa un ser humán corrient y dende Chesucristo, l'heroi ye qui sacrifica la suya vida por la resta. Veigo isto en los sanitarios que se deixan mesmo la salut pa curar u acompanyar a los nuestro malaudos. Y he visto isto en la policía quan s'ha chugau la vida pa aturar a belún d'ixos yihadistas que asesinaban civils por la carrera. Manimenos, no veigo mica heroicidat en meter pinyoras a qui se blinca lo confinamiento, cusirar que no se cometan delitos y, a la finitiva, fer lo treballo policial cutiano d'antes d'a pandemia. Menos heroico encara ye ir con l'himno nacional a tot estrús por los altavoces de l'auto patrulla u fer comedia entre que suena l'Ave María de Hendel mirando l'aplauso d'o vecindau. No nomas no ye heroico sino que banaliza la situación y fa pensar en qué mena de personalidat infantil tien la chent a qui hemos concediu lo monopolio d'a violencia y portar armas. D'os que levan uniforme y pistola, n'asperamos mas seriedat y mas respecto a la pluralidat politica consagrada en la Constitución. Ye cabolioso que no aporta mica tranquilidat conoixer a qué sindicatos policials ultras han dau refirme mayoritario en las suyas eleccions sindicals, tanto policía nacional como local.
Asunto aparte ye que de siempre estió de buen gusto refusar ovacions quan un pensaba que nomás yera fendo lo suyo deber. Isto en tiempo d'o narcisismo brila por la suya ausencia pero lo menos lo hemos visto en sanitarios arrienda. No lo hemos visto encara en ixas collas d'hombres musculosos que van por astí fendo sonar las suyas sirenas como si la ciudat fuese lo suyo patio de recreo. Belún habría de recordar-les que son una institución d'un estau social y democratico de dreito y que como tal han de mantener neutralidat, eficacia, eficiencia y todas ixas cosas que les pertocan.
Ni yes heroi por portar un uniforme ni yes heroi por quedar-te en casa tuya durant la pandemia como preba de decir-te un anuncio d'a tele. "Heroi" habría de reservar-se pa qui de verdat fan un sacrificio por la resta porque si totz somos herois, alavaez dengún no en ye. Pero mesmo millor sería que no calese herois, millor sería fer una inversión historica en sanidat publica pa que los sanitarios no haigan de fer heroicidatz y puedan atender-nos con prous medios.
Suscribirse a:
Entradas (Atom)





