Mostrando entradas con la etiqueta seguridat. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta seguridat. Mostrar todas las entradas

miércoles, 27 de agosto de 2025

Cardinchas d'o sieglo XXI

De nada sirvió el buxo bendecido, / de nada clavar garras de rapaz; / ni con cruces talladas en la puerta / ni con espantabrujas pudimos espantar /  a esas brujas que en decreto volaban, / y sin entrar en casa nos hicieron marchar.

Asinas cantaba La Ronda de Boltaña en la emotiva La casa caída, fendo un recorriu por beluna d’as tradicions pirinencas a on que feban servir diferents elementos pa espantar los mals. A poco Pirineu que haigas feito, t’habrás trobau con beluna d’ixas, u con cualque cardincha, una d’ixas grans flors que se penchan en las puertas con la mesma finalidat.


Visto dende la racional final d’o XX y lo no-tan-racional prencipio d’o XXI, pareixe inchenuo de tot. ¿Cómo va a espantar garra mal clavar una planta en una puerta? ¿Cómo va a atrayer la fertilidat que lo trucador tienga forma de picha? ¡Qué cosas teneban las chents d’antes mas! ¡Que’n yeran de supersticiosos!


Lo cristianismo vinió a sustituyir —u a mirar de fer-lo sin acabar de conseguir-lo— ixe paganismo adorador d’a naturaleza por una ripa de santos, santas, virchens y martirs que le daban un aire nuevo a la protección sobrenatural. Los monyacos y imachens que los represientan tienen puestos de privilechio en las casas y, pa seguntes qué calendatas, u pendendo d’as condicions de l’orache, mesmo se’n recurre a las versions pro que guardan en las ilesias u edificios municipals. ¡Ay lo cristianamen chuntamanetas! ¡Que va de monoteísta y tien mas variedat en o santoral que bichez lo Pokemon GO!


Y, manimenos, allá en o Pirineu, igual como en Tierra plana, igual en las Cinco Villas como en o Matarranya, u en Teruel como en Uesca, s’implen las fronteras d’as casas d’a nuevas imachens supersticiosas pa la protección. Ya no son elementos naturals. No son plantas ni trozos de bichez. Ni s’invoca a garra santo ni virchen. Somos chent moderna y cosmopolita. Lo nuestro son unas placas de metal barato que anuncian que un ente cudia de casa nuestra: la chapa d’a interpresa de seguridat. La no-tan-nueva relichión capitalista tien los suyos nuevos amuletos.


Gracias a ixe troz de lata penchau en os muros, no traviesarán lo branquil de casa nuestra ni menas ni follez, ni inquiokupas ni chuanrallas. Nomás con veyer-los, toz ixos sers s’espantarán igual como lo feban con las cardinchas u lo santo que pertocase. 


Los Simpsons, que a pur de capitols lo endevinan tot, ya predicioron lo d’as interpresas de seguridat en lo capitol 7x23 Much Apu about nothing, a on que Lisa vende a Homer la suya piedra espanta-tigres y, efectivament, garra tigre no le ataca. Tot ixo dimpués de que la Patrulla anti-onso, financiada por los impuestos de tot Springfield, haiga conseguiu reducir de uno a zero (¡un percutidor 100%!) la presencia de onsos en lo lugar. Pareixiu funcionamiento, financiación y utilidat d’as oficinas antiokupación d’os concellos.


Diz que se’n vende, de chapetas d’ixas d’interpresas de seguridat, mesmo en lo rastro. Pa que no te calga nian achustar-los, que con clavar-la faiga lo suyo papel d’espantar a los ladrons. Cuento que serán millors ixas, que si yo fuese ladrón y m’adedicase a furtar casas, sabría distinguir las de verdat d’as copias y si veigo a cualcún que se merca la imitación ye porque pocas perras tendrá, asinas que ¿qué le voi a sacar?


Lo que antes se me feba raro, veyer-las penchadas por astí, agora ye lo mas cutiano. S’han ixemenau por tot. Te las venden cuasi sin querer. Que pillas cuarto y metat de pernil y te la ufren «por un poquet mas». Si isto ye lo futuro, la mía propuesta ye que, a lo menos, tiengan una mica de disenyo. Que las cardinchas, los trucadors, los espantabruixas y mesmo los santos, fan bonico. 


Como aspero vivir prou pa veyer ista moda-histeria pasar-se nomás me queda la curiosidat de saber cuál será la siguient fatera que penche d’as nuestras fronteras.


jueves, 30 de septiembre de 2021

Sano y seguro

A la mía parella, que tien un treballo con muitos mas dreitos reconoixius que no lo mío, le subvecionan parte d’os gastos medicos d’a familia. Pa ixo, lochicament, ha de presentar las facturas y dimpués d’un procedimiento se decide si vale u no y qué parte le pagan. Asinas que, en istos zaguers días he habiu d’ir fendo alcordanza d’ixos gastos y buscando las facturas correspondients. Ye verdat que no ye estau precisament lo mío millor anyo quanto a salut pero, resumindo, las facturas blincan los mil euros.

Mil euros invertius en salut que, u la seguridat social dreitament no cubre, u a lo que me podese dar lo tractamiento, probablement ya no faría falta y, alavez, recurrié a consultas privadas. ¿Seguiría vivo de no haber gastau ixos mas de mil euros? Cal que sí. La mayoría no yera cosas grieus. Seguiría alentando y metabolizando l’aire y la birolla. ¿Tendría salut, en lo sentiu que la OMS y qualsequier con una mica de talento, define como salut (l’estau completo de bienestar fisico, mental y social y no nomás l’ausencia d’afeccions u malotías)? No pas. 

Agora me lo he puesto permitir. Fa uns anyos, no pas tantos, m’hese habiu de hoder y aguantar como podese, u demandar aduya economica a la familia u las amistatz. I hai personas, no pas pocas, que no pueden permitir-se-lo en toda la suya vida, que no tienen familia u amistatz que puedan amprar-les diners. Y en iste scenario, la chent charrar de libertat como lo dreito a fer-se bieras en un bar tot y que bi haiga una pandemia que mata cientos de personas cada día. U de seguridat por una baruca de que de bote y voleyo i hai milenta okupas aguardando a que baixes a mercar lo pan pa entrar en casa tuya.

La libertat y la seguridat pa yo son muito mas relacionadas con lo feito de que pueda permitir-me ixos gastos medicos u, millor encara, que bi haiga una sanidat publica que se’n encargue con eficiencia. La mía vida diaria sería muito mas dificil de no haber puesto fer ixe gasto y pienso a sobén en toda la chent que no lo puet fer y en que sisquiá nunca no plegue lo día que yo torne a no poder. Estar libre y estar seguro significa no haber de preocupar-te por meter-te malaudo u por tener problemas medicos porque sabes que totz los medios humanos y tecnolochicos que se puedan fer servir pa aduyar-te serán a lo tuyo alcance.

lunes, 9 de agosto de 2021

Euskoaventura ciclista. Cap. 1: Sin salir d'Aragón

Diz que la ciudat nunca no duerme, pero a las 5 d’o maitín d’un chueves de cabo de chunyo Zaragoza se be d’estar pretando buena siesta. Dormir ye bueno. Cal descansar-se. No fer-lo ye una tortura. Talment por ixo las grans ciudatz siempre son encarranyadas. Porque no duermen. Antes de plegar con las bicis en la gara de Goya nos trobamos con lo zarrio pilarista. Ixe tarabidau de fierros que pareixe un cerrullo y que l’alcalde quier que vaiga dondiando por totz los barrios. Flors, relichión y zaborrería: las marcas d’o cacicato aragonés.

Puyamos, a la fin, en lo tren. No i hai vagón pa bicis. Ye normal, diz Arale. U lo menos, cutiano. Nos cuesta, pero a la fin adubimos a enreligar las bicis y tot lo paramento dimpués de diez minutos zurciquiando. Amaneixe, quan hemos completau lo puzzle, lo revisor. Una truqueta con un sinyor dezaga, que lo suyo treballo ye fer cumplir reglamentos y creyar problemas. Como la policía pero sin que calga aprebar una oposición. Nos diz que cal mover las bicis ent’o vagón habilitau, que no existe. Lo mozo de seguridat, que dica alavez no heba tartiu tot y que ye estau testigo de tot l’empandullo que hemos formau, fa uellos quan empecipiamos a desenreligar las bicis.

- Itz a mover-las con lo tren en marcha?
- Ixo nos ha dito ixe - le respondemos sinyalando a lo revisor.
- Ah, pues res - diz cargando-se de huembros - tiratz, tiratz

Nos fa deixar-las en una zona mas ampla pero a on que no i hai a on enganchar-las. Femos un apanyet, entre que esquivamos una puerta bandoliant d’una maquina de venda de snacks esmarchinada. Quasi una hora dimpués d’haber puyau t’o tren, ye tot presto. Nos posamos, mirando-nos lo paisache. A un canto, la Canal Imperial. A l’atro, Moncayo. A l’endrecho, lo satisfeito revisor con las mans en l’anca, se mira lo vagón. Tot lo tren ye territorio suyo. Hue dormirá feliz.