Mostrando entradas con la etiqueta Entrevistas. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Entrevistas. Mostrar todas las entradas

miércoles, 10 de noviembre de 2021

Nuei, de viache dende Aragón. Entrevista con Alex Garcia. ENtreVISTAS varrenadas 02.

En empecipiando octubre Nuei presentó, en un vermut en Ordio Minero, lo suyo nuevo disco El viaje. Muitas yeranos en candeletas dende feba tiempo, aguardando poder sentir por a on tiraba un grupo que nos sorprendió con lo suyo primer disco, y mas encara con los suyos primers conciertos. Dimpués de tanto tiempo sin poder disfrutar d'a suya mosica en directo, y como cal, los podiemos veyer en lo concierto que organizó Caracol Zaragoza en lo marco d'a Chira Zapatista por la vida. No facioron burro falso y sobre lo scenario Nuei fació un concierto que nos remeró ixas emocions d'antes d'a pasa. Un poquet antes, tenié la oportunidat d'entrevistar a lo suyo frontman, Alex García.

TdB: Pa parar cuenta de que El viaje ye un disco internacional nomás cal veyer los titols d'as cancions. ¿Ye tamién un disco internacionalista?

Alex García: Prou que sí. Nusatros siempre hemos teniu l’internacionalismo como sinyal porque pensamos que los pueblos y las culturas han d’estar unidas y que no se puet desfender lo de difuera sin desfender lo propio y no se puet desfender lo propio sin desfender lo de difuera. Creyemos que ye fundamental la comunicación y fer vinclos mas firmes.

TdB: Iste verano publiquetz la Cumbia zapatista y agora sotz tocando en un acto de refirme a la chira zapatista. ¿Que representa pa tu y pa vusatros lo zapatismo?

AG: No sé si ye la que mas, pero sí que estió una d’as luitas que nos fació cambiar lo chip. Dende America veniba unatra cultura, una manera diferent de fer las cosas, con uns planteyamientos de chusticia social, de buen gubierno que la verdat ye que nos facioron a saber qué goyo. Nos pareixió que yeran tot un eixemplo de resistencia y sobre tot de creyar una alternativa en lo territorio, creyando los caracoles y fendo las cosas de maneras diferents. Asinas que en estar ixe eixemplo, siempre que podamos seguiremos refirmando-los.

TdB: ¿Por qué se te trenca lo corazón con Berlín?

AG: Hehehe. Bueno, Berlín ye una ciudat con que hemos teniu firme relación. Ya i estiemos con Mallacán tocando. Dimpués i he tornau cualques vegadas, tenemos chent conoixida, i hemos feito buens amigos, viviu buenas experiencias, buenas aventuras... Ye una sensación: siempre cal tornar ta Berlín. Tamién lo deciba Muguruza, que siempre cal tornar ta Berlín, y nos pasa parellano, que siempre nos fa ganas de tornar-ie.

TdB: Charratz de "a mosica d'a carrera, transmisora rebelde d'a cultura real". Hemos estau firme tiempo sin la experiencia d'o concierto en vivo. ¿I hai ganas de tornar? ¿Qué ye lo que mas hetz trobau a faltar?

AG: Muitas. A-saber-las ganas de tornar. La verdat ye que creigo que hemos estau los grans perdedors d'ista crisi: lo sector cultural y mas que mas la parte alternativa. Porque nusatros nos alimentamos de chuntar-nos, de comunicar, d'ir ta conciertos, d'ir t'actos, de poder publicitar por medios alternativos la nuestra manera de veyer lo mundo. Isto nos ha fotiu buen astralazo, porque los medios de comunicación de masas han seguiu espetando lo suyo y quasi no hemos teniu la ocasión de respostiar-les. Asinas que agora somos totz con firmes ganas. Y lo de hue en ye buen eixemplo. De tot.

TdB: ¿Iste disco afonda en lo viache que vatz empecipiar con l'anterior u ye un cambio de rumbo?

AG:: Ye una mica cambio. Siempre cal tener un filo que nos guie, pero siempre cal fer bell chiro. Lo primer yera un disco mas personal, mas en casa, mas simple, podríanos decir. Iste preba mas de salir ta difuera. Tamién a teniu que veyer la pandemia, que no nos hemos puesto mover, asinas que lo hemos feito con la esmachinación y con la mosica. Y prou que sí, se nota tamién la influyencia d'os mosicos, que han interveniu y han aportau buena patacada de cosas. Ye un viache que nos fa firmes ganas de que contine.

TdB: Tenetz una canción en aragonés tanto en iste disco como en l'anterior y hetz participau en O zaguer chilo, tamién con Casbas, atro prochecto mosical tuyo. ¿Cómo creyes que ye la salut d'a mosica en aragonés?

AG: Pues no sé. Tiengo sentimientos contradictorios. Porque agora mesmo la salut d'a mosica, en cheneral, creigo que ye malament, porque la pandemia l'ha feito a-saber-lo mal. D'atra man, confio en lo treballo que ha feito lo prochecto d'O Zaguer Chilo, que ye una pasada. Que tantismos grupos faigan una canción en aragonés y que agora, quan toquen, faigan ixa canción en aragonés ye brutal. I hai cient bandas que tienen, en lo suyo repertorio, una canción en aragonés. Ixo no ha pasau nunca en la historia. En ixe aspecto, creigo que somos millor que no nunca. I hai carencias, prou que sí, pero isto ha estau un cambio. Ye un antes y un dimpués.

TdB: Recomenda-nos atro grupo aragonés que siga intresant.

AG: No sé si por cercanía, pero me fa a-saber-las ganas d'ascuitar agora a Viki Lafuente, que nunca no la he ascuitada en directo. Tamién te diría Magnetophones, que soi muito de Magnetophones, pero la metat d'o grupo tamién i ye. Viki Lafuente ye una propuesta nueva con prou potencia. No sé... Tamién i hai uns zagals, que no sé cómo se dicen, que son cantando en lo Paseyo d'a Independencia y son una pasada. Uns zagals bien chovenons que fan mosica tranquileta, mas d'a mena de Casbas, con una voz espectacular. Y tendrán... que me sé yo... bells vintidos anyos, no pas mas. Pero no m'alcuerdo cómo se dicen. En lo Paseyo Independencia, i son los sabados de maitins.


domingo, 21 de febrero de 2021

Lo golpe d'estau d'o Cheneral Palafox. Entrevista con Antonio Peiró. ENtreVISTAS varrenadas 01

En 2018 Antonio Peiró publicó, con Prensas de la Universidad de Zaragoza El golpe de estado del general Palafox, un libro polemico que repasa los feitos que van ocurrir en los primers momentos d’a Guerra d’Independencia que levoron a Palafox, un d’os grans protagonistas d’o conflicto, a amuntonar poder a-saber-lo. Como ya ha feito en anterios ocasions, Peiró va dreito t’as fuents pa comprebar qué i hai de mito y qué de realidat en cómo nos han recontau la historia.

TdB: Pareixe que sí que i hai prou consenso en que Palafox, un chenio militar, no’n yera. ¿Ye asinas?

A. Peiró: No teneba experiencia quan plega 1808. Nomás heba estau en una acción militar en la Guerra contra la Convención, posiblement bell mes, muit poco tiempo. Antimás ell cuenta que i estió feriu, en la Guerra contra la Convención pero no lo incluye en la suya fuella de servicios. Qualsequier militar que siga feriu en acción de guerra lo incluye, asinas que ye bien probable que ixa situación siga falsa. Ell, quan ye en Zaragoza mientras los sitios, fuye d’a ciudat en que s’acercan los franceses y las pocas accions militars que fa acaban siempre con un fracaso. Iste ye lo problema de meter, como oficial de l’exercito, a personas que no teneban mica formación ni experiencia.

TdB: En lo libro se insiste prou en que Palafox tasament fabla de Fernando VII y s’introduz la dubda de si quereba mantener-lo en lo trono u simplament arramplar con lo poder pa ell mesmo. ¿Quals yeran las intencions de Palafox?

A.P.: Yo empecipio lo libro con una qüestión que me pareixe fundamental: Palafox nos recuenta que vien ta Zaragoza ninviau por Fernando VII pa devantar lo reino en armas y contino, como le dicen que no, en cuenta de continar con l’acción pa devantar lo reino en armas, se’n va t’a torre de l’Alfranca a on que ye bien comodo y no prene garra iniciativa. Dica que diz que plegan uns labradors y lo levan ta Zaragoza convertindo-le en la capeza d’a rebelión. Ye decir, si nos creyemos la suya versión, realment ell mesmo se mete en mal puesto, porque no ye lo patriota que dimpués nos pintan. La impresión que da la documentación ye que durant los primers días, Palafox ye chugando a todas las cartas. Tien, en l’equipo que forma, afrancesaus notables - tant notables que un d’ells ye nombrau posteriorment secretario d’estau por José Bonaparte - y aspera a que la situación se decante pa empecipiar a parlar de Fernando VII. Pero en los siet primers días d’a rebelión no lo nombra. No nomás no lo nombra sino que antimás, en las publicacions que fa, no i amaneixe l’escudo reyal. Bi amaneixe l’escudo d’Aragón. Fa referencia a la posibilidat de trigar rei, a los fueros de Sobrarbe, etc En cuenta d’estar un furo desfensor de Fernando VII, chuga a todas las cartas.

TdB: ¿Que bi heba dezaga d’ixe emplego d’os simbolos d’Aragón? ¿Teneba bella intención pa Aragón diferenciau d’a resta de l’estau?

A.P.: Lo que ye significativo, sobre tot, ye que no faiga servir l’escudo reyal. Como en istas publicacions, por un regular, cal meter bella cosa, i mete un escudo que no le compromete, que ye l’escudo d’Aragón, que le permite chugar en ixe papel difuso, poco claro. Probablement, una d’as cartas que yera chugando yera la que heba chugau lo suyo tío materno, Melzi d’Eril, que heba estau vicepresident d’a Republica Italiana, bien amigo y persona de confianza de Napoleón. Melzi d’Eril ye una persona que estió vivindo en la casa de Palafox por firme tiempo y que ye a la fin qui lo quita d’a predor quan ye en Vincennes. Asinas que posiblement yera mirando una solución que le permitise fer-se fuerte, negociar, tener poder... Pero isto no lo sabemos porque, por un regular, las conspiracions no se deixan por escrito. Ye cabolioso que los primers dias ell ye treballando pa reforzar-se a si mesmo y Fernando VII no le importa mica.

TdB: Tamién pareixe que i hai dubda sobre la suya“proclamación popular” como líder militar y politico contra lo francés. ¿Palafox yera dezaga d’a suya propia proclamación? ¿Yera tot una comedieta?

A.P.: Elll se’n va t’a torre de l’Alfranca, que ye cerca d’a ciudat, pero a l’atro canto de l’Ebro. Alavez yera bien facil comunicar-se con lo Rabal de Zaragoza. Lo podebas fer en la foscor, no te caleba traviesar lo puent, se podeba fer sin que dengún no te viyese, y por tanto, podeba tener contacto con ixe nuclio de labradors a on que yeran, entre atros, lo famoso Tío Chorche. Isto lo fa en cuenta de quedar-se en casa suya de Zaragoza que yera un puesto muito mas comodo y muito mas intresant pa estar en metat de tot lo movimiento que bi heba. Gómez de Butrón, que ye amigo y companyer suyo d’armas, nos recuenta que estió movendo los filos pa que le isen a escar y meter-se a lo frent d’a rebelión. La suya versión ye prou creyible. Coincide prou con la realidat, porque l’atra, la de que ell yera simplament isolau d’o mundo y vienen un día y le proclaman, ye muito menos creyible.

TdB: ¿Quánto i hai de mitolochía en lo tractamiento historico que s’ha feito d’a Guerra d’o Francés?

A.P.: Lo problema fundamental ye que las obras sobre la Guerra de Independencia s’escriben en los anyos trenta. Son todas obras que s’escriben vinte, vinticinco u trenta anyos dimpués d’a guerra y alavez nos presienta una envista d’a guerra en función de quí ha ganau, y han de chustificar las suyas accions. En la Guerra d’a Independencia, quan charramos de accions militars, posiblement ye quasi tot cierto. Ye tot muit bien descrito. Pero quan charramos de motivacions la cosa cambea prou. Porque ixa división posterior que se fa entre patriotas y afrancesaus ye poco cierta. Afrancesaus yeran practicament totz. Bi’n heba muitos. A boticiegas. Viviban adintro d’a cultura francesa, toda la elite parlaba francés , leyeban libros en francés, yeran alto u baixo a lo dia d’o que yera ocurrindo… Lo nuestro problema ye que tenemos la envista de vinticinco anyos dimpués. En bella parte d’o libro cuento que una obra fundamental pa lo conoiximiento d’a epoca son los anyos politicos de Casamayor. Casamayor leva un diario entre 1782 y 1833, pero lo va reescribindo a lo largo d’o tiempo. Cal distinguir entre lo que son documentos d’a epoca - que se pueden falsificar pero ye bien dificil - y las elaboracions historicas, que son las que tienen una función muito mas mitolochica.

TdB: Una d’as cosas que claman la atención ye la convocatoria de Cortz d’Aragón mas d’un sieglo dimpués de que se disolvesen. ¿Por qué y pa qué se convocan?

A.P.: Se convocan, fundamentalment, pa enfortir l’autoridat de Palafox. Evidentement no pareixe que a Fernando VII se le ocurrise convocar Cortes d’Aragón. Lo que preba de fer con ixo ye reforzar-se y tener bella autoridat procedent d’as ciudatz d’o reino, de sectors d’a nobleza… lo que refuerza ixa ideya de chugar un papel diferenciau, de poder negociar con Napoleón u con Murat u con qui fuese. Antimás, primer las convoca y dimpués se’n repenedeixe. Aplaza la convocatoria y, a la fin, las Cortes quedan en no cosa. Tot isto son mentiras. Quan leyes l’acta i hai una persona que i amaneixe de vez como asistent y como no asistent. Ye cabolioso ye isto falla. Ye tot fendo comedia...

TdB: Antimás son unas Cortz esbafadas. Por eixemplo, por lo brazo eclesiastico no i va que lo bispe de Uesca…

A.P.: Oh, claro. Porque lo bispe de Zaragoza yera un afrancesau y en ixe momento no le intresaba contar con afrancesaus. Quan plega en Zaragoza, sí. Cuenta, por eixemplo, con lo Conde de Cabarrús, que heba estau ministro y yera un personache bien popular y bien conoixiu, pero que de vez que yera escribindo manifiestos con Palafox, José Bonaparte le nombraba pa cargos. Ixa situación de chugador a qualques bandas ye qualcosa que m’ha clamau a-saber-lo l’atención en escribir lo libro. Beluna d’as cosas que i cuento, n’habría d’haber parau cuenta muita chent fa muito tiempo. Lo feito de que Cabarrús, a l’atro día d’escribir un manifiesto con Palafox, lo engarcholan en l’Alchafaría por afrancesau y bell día dimpués lo nombran pa un alto cargo, por eixemplo. Poco tiempo dimpués lo fan secretario d’estau. Ye decir, lo nivel mas alto que puet arribar. Me clama muito l’atención que dengún no destaque istas cosas.

TdB: ¿Queda guaire por investigar d’ista epoca u ye tot bien documentau?

A.P.: Lo problema ye que vivimos de repetir sistematicament lo que s’escribió en la decada de 1830. En lo caso d’a historia cheneral, lo que ye la historia d’o Conde de Toreno, que ye una obra cheneral que ye bien, y en lo caso de Zaragoza lo que escribiba Alcalde Ibieca en 1830 y 1831. A ixo, lo que se le anyade son chiquetz elementos que no entran en lo fundo d’a qüestión: la participación d’a nobleza de l’Alto Aragón en la guerra, los voluntarios polacos en la guerra, los uniformes de l’exercito… pero claro, con ixo no entras en lo nuclio d’a qüestión.
Acabo de publicar, fa bell mes, un libro bien intresant sobre Martín Zapater que no ha teniu guaire difusión por lo d’a pasa. Yera lo millor amigo de Goya y furnidor de l’exercito. Les furniba d’uniformes, de palla... ixa mena de cosas. I hai una fuent buenisma, que dica agora no s’ha explotau, que son las cartas que le escribe a lo suyo corresponsal y amigo en Madrit. Le describe qual ye l’ambient que bi ha en la ciudat, tal y como son ocurrindo las cosas. Ixe ambient no tien cosa a veyer ni con la versión oficial ni con lo que dimpués s’escribe. Ye describindo lo dia a dia d’o que opina la chent. La chent yera convencida de que vendrían los franceses y acabarían con ells en diez minutos. Pero claro, no somos treballando con memorias contemporanias. Somos treballando con documentación reelaborada pa vender la ideya d’os malos franceses y los buenos y catolicos patriotas espanyols. Cal buscar nuevas fuents.

TdB: ¿Qué novedatz aporta iste libro a la investigación d’os sitios de Zaragoza?

A.P.: Ye la envista. No ye nomás los datos, que sí que i hai datos nuevos. Por eixemplo, me clama tamién l’atención que dengún no haiga visto las conexions entre Palafox y lo tío suyo que ye un personache prou conoixiu, sobre qui s’ha escrito libros, y que estió vicepresident d’a Republica Italiana quan yera nomás lo norte de Italia. Pero ye que yera lo chirmán de su mai y heba estau vivindo en casa suya. Isto no lo he visto en garra referencia. No veigo que los historiadors haigan feito servir una fuent bien intresant que ye la correspondencia de Napoleón. Ye publicada fa sieglo y meyo. Somos repetindo lo que bi heba antes, y yo lo que prebo ye replegar toda una serie d’elementos que yeran contradictorios, que no casaban. Analisar-los uno por uno y veyer qué ye lo que pasaba realment. D’astí me sale ixa envista de Palafox, no como un penible militar, que ixo ya yera conoixiu, sino como un sobrebuen conspirador.