Mostrando entradas con la etiqueta Pirineu. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Pirineu. Mostrar todas las entradas

viernes, 5 de septiembre de 2025

Lo mío Trail Val de Tena

Diz que las corridas se fan tanto con o tozuel como con las garras y, tot y que topicazo, ye bien verdat. La 2K Trail Valle de Tena ye estada la primer a on que me planteyé, seriament, abandonar. Bien se vale que no lo facié y consiguié acabar-la, disfrutando-la en muitos momentos.

La Val de Tena me feba firme ilusión por a saber qué motivos. L’escenario ye impresionant. La distancia, tanto vertical como horizontal, yera lo mas gran que heba feito nunca y, de vez, cualcosa asumible. Pero sobre tot, yera la corrida a on que nos chuntabanos buena cosa d’amigos y compas. D’una man, los rosigaclavillars que miramos de correr-ne una chuntos toz los anyos. D’atra, los belchitanos achuntaus, con qui nos encertabanos sin haber-lo planeau. Tot feba que ista corrida fuese bien especial.

Amaneixió un buen día, sin masa calor ni fredor y sin que fuese de plever. Deciban que talment espurniase cara a la fin d’a corrida, asinas que tot feba barruntar un buen orache. Entré en lo corralet dimpués d’o control de material y m’achunté con la resta de compas d’a 2K. Tot lo mundo me consellaba que, en la vuelta que febanos por lo lugar, le pretase firme. Se conoixeba que, en a entrada t’o bosque, se bozaba la parrafiquera de corredors y caleba aguardar masa, metendo en periglo arribar a lo curte. Asinas que salié atarrantau pa no quedar-me dezaga. A la fin, la entrada en o bosque no yera pa tanto y tasament me i aturé un ratet. Pero astí empecipioron las mías errors.

Las prisas d’ixos primers kilometros continoron por lo caminet que puyaba entre buixos. La colleta que teneba debant iba camín-camín a toda vitesa. Por dezaga, me bufaban en la foyeta. Y yo me repetiba que podeba tirar, que adubiba, que luego s’ixamplaría lo camín y arribaríanos t’os praus a on que librar-me d’as presions. Manimenos, ixe momento asperau se prolargaba masa y lo mío cuerpo empecipiaba a no poder-ne mas. A la hora, peté. Habié d’aivar-me a on que podié y deixar pasar a la recua que me seguiba dezaga entre que me pretaba lo primer chel y me feba buen trago d’isotonico. La vista se me’n fue una miqueta y astí estió lo momento de pensar en deixar-lo. Con poco mas de cinco kilometros feitos y sin haber sisquiá columbrau l’ibón de Sabocos. Decidié aguardar a que me fese efecto lo chel, mirando de arribar a lo menos en o primer control y, sobre tot, baixar lo ritmo a lo que podese dar.

Pensau y feito, empecipió una segunda etapa d’a mía trail. A moniquet, pero firme, me recuperé gracias a l’aporte de zucre y arribé a la fin en o control de Sabocos. Astí alenté y minché un poquet de melón y laminerías, pero la enerchía de verdat me la dio la envista de l’ibón. Deixaba dezaga mas de 800 metros de desnivel y concaraba lo zaguer troz antes d’o punto de curte. No teneba guaire tiempo pa pasar-lo. Muito menos d’o que heba calculau. Y con muitismas menos fuerzas que no me pensaba.

Lo treballo estió mas mental que fisico, de trobar lo ritmo chusto pa no tornar a petar y, de vez, pasar en o tiempo que caleba por la Penya de ro Verde (1). Lo paisache heba cambiau de tot y lo prau que tanto asperaba yera ya una realidat, ixuplidando l’angunia d’os boscaches que obligan a correr en ringlera.

Pasé lo control apurau, con siet radius minutos de marguin. Pero, lo teneba. Podeba puyar ta Punta Faceras y recorrer los mas de diez kilometros que quedaba. Unatro chel, como m’heban recomendau toz y cara t’alto, por una d’as partes mas exichents. En a puyada m’escuncé con cuantos companyers y amigos que ya en baixaban. L’ambient yera bien festivo, d’ixe que tanto goyo fa en as corridas. Muitas gracietas entre los que abanzabanos, paset a paset, por entre ixa costera plena de zaborros. «¡Piedra!» se sentiba chilar bella vegada cuan en cayeba cualcuna a redolons, fendo-me trobar a faltar lo gudrón y pensar que lo running y lo trail running son esportes de tot diferents, que nomás comparten un troz d’o nombre.

Si la envista de l’ibón m’heba deixau enarcau, en Punta Faceras estié a pocas d’o stendhalazo. Me permitié aturar unatra vegada pa disfrutar d’o puesto. Y tamién pa disfrutar d’o pensamiento de que ya lo heba puyau tot, de que iría cara t’abaixo durant las cuasi dos horas que me quedaba de corrida.

A partir d’aquí tot estió mas facil y rutinario. En arribando a lo Rincón d’o Verde yera a pocas de que se me puyase un musclo d’a garra que, con l’aturadeta pa replenar redomas y minchurriar, me’n salvé. Dimpués, lo zaguer control en Ripera y muito troz cuasi solo, sin mosica ni dengún con qui compartir lo camín. Momentos raros, a on que las garras me daban lo chusto pa levar un ritmo floixo pero terne. En ixa parte adubié a pasar debant de belún, lo que me inchectaba la miquirrina d’optimismo que amenistaba. Con tot, la meta no pareixeba amaneixer nunca.

Dica que, en una baixada, sintié la voz de Chito, lo speaker, como si fuese un sinyal divino. Sabeba que Pandicosa yera a tocar, tot y que no se veyeba entre los arbols que teneba a los dos costaus. «¡Ya ye cerca lo lugar!» celebró lo mozo que teneba debant y toz dos empecipiemos a pretar-le, esmachinando-nos ya en meta con un hordio en a man.

«¡Au va, que ya i soz!». Dimpués de tanto tiempo solo por lo mont, trobaba a faltar los animos que nos daba la chent. Por las costeras por a on que baixabanos los corredors, puyaba turistas a fer bella cursa. La tierra dispareixió y dio paso a lo gudrón. Pasé baixo lo telecabina que patrocinaba lo Real Madrid, crucé lo puent y m’enfilé enta meta pasando debant d’un mozo. Astí yera parte d’a mía chent, aduyando-me a fer ixos zaguers metros entre que sonaba Last Nite de The Strokes. Ixuplidé la medalla de finisher y un nino habió de venir-se-ne dezaga de yo: «Sinyor, la medalla», «Ay, perdona, zagalet, muitas gracias».

Emoción a pirol. Unas horas antes no’n podeba y a la fin l’heba conseguiu. Por diez minutos. Chustismo. Con un tiempo muito pior que no me pensaba los días d’antes y con una lición bien aprendida de no mirar d’aguantar un ritmo que no ye lo mío.

En meta no les quedaba vasos, asinas que los que hebanos arribau los zaguers hebanos de fer-nos la biera en as redomas u los recipients que tenesenos pa los avituallamientos. Un d’os pocos «peros» que le puedo meter a una organización que, en tot lo de demás, estió rebuena.

Pandicosa ye un lugar bien bonico en un entorno espectacular. Lo paisache, lo tiengo tatuau en a retina. Me’n levo muitas sensacions. Beluna mala, d’ixos momentos d’angunia. Pero muitas mas buenas, muit muit buenas, d’un cabo de semana d’amistat y trail running.

Gracias a los que m’embolicoron en iste esporte tan epico. Siguient destín: la Tastavins trail.

(1) No tiengo guaire clara la toponimia, asinas que pido meco y seré encantau que me comentez los nombres en aragonés del Collado del Verde y el Rincón del Verde y cualsequier atro d'ixa parte..

viernes, 4 de agosto de 2017

Historia de una foto de Boltanya


Hebanos puyau las costeras d'as carreras boltanyesas y levabanos tot lo diya dando mal. Belún dició de pillar bieras ta totz en un d'os bars d'a plaza. La resta nos vam posar en unas escaleras ta descansar-nos. Pero ni los chilos reivindicativos, ni lo ondiar d'as quatribarradas se preneban ixe descanso. Entre que plegaba lo refresco y no, un periodista debió de pasar por asti y nos va tirar una foto que va apareixer a l'atro diya en la portalada d'o Heraldo de Huesca. Fa bell diya la va trobar en casa mai y me van venir t'o tozuelo recuerdos a xarramata.

En l'adolescencia y la primer choventut vivimos las cosas con firme intensidat. Los mios anyos d'instituto y FP van estar an que va prencipiar de verdat a tener una militancia politica, cultural y social. En 1999, l'anyo d'a foto, yera empecipiando a estudiar aragonés. Heba iu ta bell acto contra los pantanos y ya alternaba con la chent d'a cucha aragonesista en fiestas y locals. Pero probablement lo que va vivir en ixa chornada va estar un gran empentón ta decidir-me a tener un compromís mayor con muitas luitas.

L'uno de mayo de 1999, se va convocar en Boltanya una chornada "Por a Dignidat d'a Montanya". Se feban actos arrienda y s'acababa con un concierto con Labordeta, La Ronda de Boltaña, La Orquestina del Fabirol y Ixo Rai. La chornada va estar historica, acorando-se las entradas ta un concierto que beluns van haber de sentir dende difuera.

Me va enterar d'a convocatoria por un panfleto en un bar, que ye como s'enteraba la chent d'as cosas en la era pre-internet. Conoixeba a La Ronda de Boltaña dende feba relativament poco tiempo y me flipaba tot lo mundo que m'amostraban en las suyas cancions. La mia parella compartiba ixe gusto mosical, las reivindicacions, y tamién l'encantaba lo Pirineu. Asinas que yera un planazo lo que tenebanos debant.

I vam puyar, nos vam instalar en lo camping y vam marchar de borina. La mia parella yera muit amiga de una moza de Chobenalla. Por la mia parte, encara no teneba confianza con la chent d'a cucha aragonesista, pero nos conoixebanos de trobar-nos en las manis y, sobre tot, en los bars y locals como La Espelunga. De camin, nos vam chuntar con ells. Yeran un poquet mayors que no yo, y pareixeba que conoixesen lo lugar millor que casa suya. Vam ir ta un bar a fer uns hordios, y van prencipiar os canticos:

Entre la Plaza d'Espanya y la Plaza d'Aragón, s'encuentra la Independencia, que las separa a las dos!!! Ai, taaaaa chun tararachun ai ta chun tarara....

... y tornaban

Entre la Reina Sofía y Felipe de Borbón, estamos hasta los huevos de tanto Rey español!!!
Ai, taaaaa chun tararachun ai ta chun tarara....

Y asinas firme rato. Dimpués, S'ha feito de nueit, Baixando t'a escuela, Más magra, Aqueras montanyas, .... totz los greatests hits d'alavez.

Entre biera y biera, charrabanos de l'aragonés, d'as montanyas, d'a Chunta, de la independencia, .... u somardeabanos con belun.

Tocabanos quasi a sinyal por persona. Y a bota de vin. La mia quatribarrada, la portaba en la mochila porque no teneba palo encara. De bota, ni en teneba. Ixo sí, lo vin me rulaba terne que terne. En puyando la costera t'o lugar, vam aturar en l'auto d'un d'os chobenallos, no sabeba guaire bien por qué. Va ubrir lo maletero y va descubrir un amiro de botellas de vin ta ir replenando as botas, que ya iban todas bien esmediadas. Me feba cruces con lo grau d'autochestión d'aquella chent. Profesionals de la luita y la borina. ¡Y yo que me pensaba que me lo montaba bien!

Vam continar asinas tot lo diya. De nueitz, lo concierto yera a rebutir. La reivindicación yera present por tot. Por cada canción se coreaban lemas contra los pantanos y por la dignidat de la montanya. Y tamién os Aragón ye nación y mesmo bell In-Inde-Independencia. Pegallos en toda la nuestra ropa, quatribarradas a bando y muita, muita emoción. Las letras de Labordeta, La Ronda, Ixo Rai y La Orquestina nos daban alas ta soniar con un Aragón diferent, renaixiu, conscient de si mesmo, y argüelloso, que se concaraba con un modelo colonial que nos viyeba como fuent de recursos, y con una capital que yera complice d'ixe modelo.

No guaire tiempo dimpués, va prencipiar a militar en Chobenalla Aragonesista, va rematar los cursos d'aragonés y va fer-me socio de Nogara. No va estar ista, lochicament, a sola experiencia que me va levar a fer-lo. Pero aquella chornada, tot l'esprito que se i alentaba, y todas las movilizacions que van plegar dimpués van estar claus en la conformación d'a mia experiencia politica y d'as ideyas que hue tiengo.

Muitos anyos dimpués, fa bella semana, va tornar ta Boltanya por las chornadas que se van fer-ie ta celebrar os 25 anyos de La Ronda. En plegar t'a plaza d'alto, va viyer aquellas escaleras y va fer memoria d'aquell diya. Toda aquella ilusión, tot ixe mundo que se ubriba debant de los mios uellos, contrastaban con la cansera de seguir luitando por lo mesmo 18 anyos dimpués, de no haber conseguiu cambiar tot lo que querebanos. D'ilusión ya no bi'n ha tanta, ye cierto. Pero veigo a la chent que agora fa vintitantos y, tot y que actualizau a totz os cambios que bi ha habiu, las ganas de luitar y boriniar son las mesmas.

Ixa ye la parte mas emocional. En la parte historica y politica, aquellos yeran os primers pasos de tot un movimiento por una nueva cultura de l'augua y por la dignidat d'un territorio que viyeba como las metropolis aragonesa y espanyola no se'n alcordaban que ta explotar-lo. L'archivo documental d'a web Yesano ye un sobrebuen fundo ta prencipiar a conoixer ixas luitas en aquellas envueltas. En ixos diyas protestabanos principalmente contra os pantanos de Santaliestra, Chanovas, Biscarrués y lo recreiximiento de Yesa. En istos anyos, bella cosa s'ha conseguiu, pero a pur d'una fayenada que no habría de caler en un mundo que metese a las personas por debant d'a especulación. Como siempre, aprendamos d'o pasau ta estar mas eficients en las luitas actuals y futuras.



P.D.: En repasar bell dato ta escribir isto, m'he trobau con iste video, y m'han veniu un ciento memorias t'o tozuelo, asinas que la quinta mia, cuento que lo mesmo tos pasará....





jueves, 1 de diciembre de 2016

D'un cascuello d'aguacate (I)

De chiquet, creixeba en una Zaragoza que, encara que m'encantaba, no deixaba d'estar una ciudat. L'entorno urbano yera tot lo que conoixeba y, quan a la fin salié t'a montanya, me quedé sin sangre en a pocha. Estió un verano, en una visita ta casa d'a mia prima, que viviba en un lugarón d'o Pirineu navarro. Tot i yera verde. Chunto a lo lugar, baixaba un arrigachuelo con un chiquet churro, que a yo se me feba os d'o Niagara. A os costaus d'o riu, arrienda chopos cusiraban que no s'esvarrase d'o camin que por sieglos heba feito. Aquells arbols, fuertes y alteros, me recontaban historias d'a val, d'o riu, d'as vacas que i bebeban, d'os habitants d'o lugaron d'a mia prima.  No i pasé que un dia, pero me deixó marcau pa cutio.

A vida me levó a continar vivindo en Zaragoza, en tot lo centro, en una casa chiqueta. Garra posibilidat de tener un chardín. No digamos ya un bosquichón, que ye lo que en veras me fería goyo. Me he d'aconhortar con quatre macetas que tiengo en as balconadas que dan t'a carrera. Tasament un metro quadrau que me conecta con a tierra ixe poquet que nos cal a todas.

Un dia, de cocinicas, yera fendo guacamole. En acabar-lo, guardé un d'os cascuellos pa ficar-lo en o pote d'o verde y espeso unto. Diz que priva de que se malmeta. No sé si ye verdat u no pas, pero como no cuesta mica de fer-lo, siempre lo i fico. L'atro, que por un regular lo aviento, decidié de plantar-lo. Teneba una d'as macetas vuedas. La que más luz recibiba. Heba estau poblada por uns matullos de tremoncillo por bell anyo, pero ya s'heban muerto feba tiempo.

Lo fiqué bien en tierra, le adhibié una mica fiemo que me deixó un amigo que tien un hortal, y lo ruixié bien ruixiau. Cada dia, quan plegaba d'a faina, le feba una uellada, asperando que a la fin chitase. A primer semana, miau. A segunda, miau tamién. Quan ya prencipiaba a pensar que d'astí, no en creixería cosa, un chiquet chito acucutó por a tierra. Un tallo primo, rematau en una folleta diminuta. Quasi no yera cosa, pero me implió de alegría y ganas de continar con os cudiaus que le daba a l'aguacate mio.

D'aquell cascuello, a escape prencipió a medrar una planteta. Puyando con firme rasmia, l'aguacate tiraba entalto a palmo por semana si fa u no fa. Pasau un mes, ya teneba bella dotzena de fuellas. Verdas por un costau, blancas por l'atro. O tallo, poco más gordet que quan heba naixiu, ya pasaba lo barandau d'a balconada. ¿Y l'argüello mio? Ai, amigas! Ixo sí que yera alto. Como un mayo. Pasaba la balconada, lo teito, los quatre pisos d'alto de casa nuestra y plegaba en o cielo mesmo, fendo tranya entre os nyublos d'a primavera que yera prencipiando.

Con l'aguacate más bonico de tot lo barrio, a cada visita que pasaba por casa, prou que le'n amostraba. "Mira-te", les deciba, "isto, d'un cascuello que iba a aventar, como foi con totz." Les animaba a fer lo mesmo. "Planta-te-ne uno en casa. Ya viyerás que goyo. En ye d'agradeixiu!".

Dica que un dia, vinió a visitar-me lo mio amigo botanico. "Mira-te, mira-te", le deciba atarrantau entre que l'endrezaba ent'a balconada. "Vas a viyer que aguacate más pincho me ha medrau en a maceta".  L'amigo, fació un cenyo de sorpresa en viyer-lo, que yo interpreté como admiración enta l'aguacate tan repoliu que adornaba la carrera. "¿Pero que me dices? Isto no ye un aguacate. Isto ye un chopo". Fendo uellos de caparra, le expliqué que yera imposible, que i heba plantau un cascuello d'aguacate, y que d'asti heba surtiu aquella planta, altera y prima. "Ye un chopo", repetiba tozola l'amigo. "Treballo con ells. En he visto a boticiegas. Mesmo he publicau un par de treballos sobre as variedatz ibericas d'os chopos". Yo nunca no heba visto una planta d'aguacate. Ni un chopo tan chiquirrín. ¿Que iba a saber-ne?

Un borguil d'emocions me puyaba dende os budiellos. D'una man, acababa de descubrir que l'aguacate mio no yera un aguacate. Me heba teniu enganyau. A yo y a tot lo vecinamen, a qui les heba recontau, con tot detalle, como medraba la mia planta favorita. D'atra man, yera o feito de tener un chopo en casa mia. ¡Un chopo!. De bote y voleyo, tornoron t'a mia memoria, a val aquella de Navarra, con l'arrigachuelo, as vacas, o verdete y la montanya. Y os chopos. Os chopos que rodiaban lo riu y que, viachando por o tiempo y l'espacio, agora habitaban en a mia balconada.

Miguel, l'amigo botanico, viyendo que me yera fendo cruces, me charró d'os estudios d'o "chopo cruzau". Pareixe que en una universidat chaponesa, heban estau investigando lo potencial d'o chopo pa desenrollar-se en atras lagors. Sin que calese contacto fisico, ni sisquiera estar guaire cerca. Os estudiosos chaponeses  heban comprobau como de diferents simients, en un porcentache muit muit chiquet, en creixeba chopos. No sabeban explicar-lo guaire bien, pero a hipotesi más probable yera una mutación producida por a radiación electromagnetica, ya que se heba visto un chiquet aumento estadistico d'o "chopo de lagor extranya", como le clamaban, en entornos urbanos sometius a fuertes dosis d'istas radiacions.

Atra amiga me charró de atro estudio en un hortal ecolochico. En una plantación de tomates de Villamayor, heban plantau bell par de caballons de tomate canario. Y ixo heba creixiu, fueras d'una planta, de tomate d'una variedat local. Diz que bi ha teorías que dicen que a tierra tien memoria y que puet fer cambiar l'ADN de bellas simients pa adaptar-las a las necesidatz d'o puesto an que creixen.

No sé si a culpa la tenió lo router que teneba a o canto d'o balcón. U si a tierra d'a maceta quereba que salise un chopo, que en Aragón bi'n ha a bando, y no un forano y exotico aguacate. Sé que contino cudiando-lo como lo dia que planté o cascuello. Y que cada verano, quan salgo t'a balconada y m'acoflo en o puff a leyer o libro baixo a solana zaragozana, a radida uembra d'o mio chopet, me fa viachar ta l'arrigachuelo navarro. Y puedo ignorar os chilos, os rudios d'os autos, l'estrapalucio d'a ciudat y sentir como l'augua escorre, val t'abaixo, por aquell lugarón d'o Pirineu.

jueves, 3 de julio de 2014

Dica luego, PIR

Se veniba barruntando d'entre o mio entorno, que cada vegada irianos menos t'o PIR. A la fin, iste anyo, dimpués de dotze edicions seguidas indo-ie, será o primer que no puye t'Ansó ta iste historico festival que ha iu amortando-se poquet a poquet.

O PIR yera, y encara ye, un d'os millors festivals d'Aragón. Ta yo yera cita ineludible todas as anyadas. Por a mosica, prou que sí, y tamién por o puesto a on que se feba. Si bella lectora no lo conoixe, o PIR ye un festival de mosica pirinenca que se fa o primer cabo de semana de chulio rotando o puesto entre Ansó, Echo y Aragües u Chasa (a istos les pertoca una vegada cada seis anyadas). Por astí han pasau collas sobrebuena y verdaders catenazos, se i han feito actividatz divertidismas, y he puesto conoixer muitas mosicas y mosicos d'os paises pirinencos, y mesmo d'atros.

Quan prencipié a ir-ie o PIR duraba dos nueitz y tres diyas. Bi heba mosica tot lo diya y atras actividatz. Un anyo bi habió, por eixemplo, una exhibición de cans pastors repincha. Muitas anyadas levaban unos chuegos feitos artesanos que siempre nos i fotebanos buen rato. Se feban tallers d'instrumentos, se prochectaban documentals, ... un poquet de tot. No s'adubiba. Mesmo bi heba actividatz que se coincidiban y a programación s'ixemenaba por os lugars d'a redolada. Remero un anyo que facioron pasavillas os Chotos por Embún que nos lo pasemos como enanos.

Teneba, con tot y con ixo, bells defectos en a mia opinión, que comparto con muitos d'os mios amigos. De cutio, as collas d'a tarde yeran más borineras que las d'a nueit. Pero lo pior ye que as collas que más goyo nos feban (La Ronda de Boltaña, la Val d'Echo, La Orquestina del Fabirol, etc...) actuaban o domingo de tardes, quan totz nos hebanos de tornar t'as nuestras ciudatz u lugars y no podebanos quedar-nos ni zorriar. Nunca no entendié porque totz os anyos feban ixo. Por qué lo tornan a fer estianyo. Si o sabado tocase Val d'Echo y La Orquestina, bien me repensaría de no puyar-ie.

O PIR, dende fa un tiempo, fue amortando-se. S'iba sacando actos, se cobraba por o concierto de nueitz (cal decir que tampoco no gosabe d'estar caro), ... pero la rematadera plegó en sacar as actividatz d'o viernes. O PIR ya no teneba que una nueit. O primer anyo que lo sufriemos, encara s'apanyó con bells mosicos que pilloron os trastes y improvisoron una sesión en o bar d'a plaza d'Ansó. Pero ni a l'atro anyo en Chasa, ni o pasau en Echo, bi habió cosa parellana.

Particularment penible estió o zaguer anyo de Chasa. Quan le pertoca a Chasa-Aragües, se gosaba dormir en as piscinas d'Aragües. Ye un puesto repoliu, con arbols, un río amán, piscina quan la ubren, una fuent, mesas de fusta, ... Fa dos anyos pleguemos en Chasa y preguntemos a on se podeba acampar, ninviando-nos ta un espacio a bells kilometros d'o lugar, por una pista de tierra, sin augua ni yerba. Prou que no i dormiemos y nos apanyemos atro puesto a on que pasar a nueit.

A verdat ye que muitas vegadas tenebas o barrunto de que no quereban que ise dengún que no fuese d'a val. A publicidat en tierra plana yera quasi nula. Os millors conciertos los deixaban t'o domingo. A la chent que bi ibanos, a soben nos feban cosas como lo debantdito de Chasa. Mesmo un gaiter plegó a decir un anyo en o scenario que no yeranos bienvenidas. Cal decir que en Aragüés, as vegadas que i soi estau, nos hemos sentiu como en casa.

Ya en atro plano, a quasi nula presencia de l'aragonés en una tierra a on que encara ye tant vivo, pareixeba fruito d'una politica lingüicida y d'autoodio más que d'un pretendiu u malentendiu cosmopolitismo.

As amigas ya no puyaban ni tantas ni tant a soben t'o PIR. Muitas ya deciban que i puyaban porque yera o millor que bi heba ixe cabo de semana. En o folk, o PIR no tiene competencia por agora. Pero a qui nos fan goyo atras mosicas, igual nos tiene que ixe cabo de semana bailemos folk, rock u ska y iste anyo, sí que les ha saliu competencia.

Estianyo, o mesmo cabo de semana que o PIR, se fa o Salvem lo riu Bergantes festival. Con una programación sobrebuena: charradas, documental, pasavillas, conciertos,... y por una buena causa. A la chent d'a organización les cal aduya moral y economica en una luita que pareixe que será larga. Ta forro de bota, o catalán ye present en o propio nombre d'o festival.

Trobaré a faltar Ansó, Borda Chiquín, o bar d'a plaza, as pozas, l'ambient d'o camping, ... trobaré a faltar muitas cosas d'o PIR. Pero a fe a fe que'n trobaré muitas atras en o Salvem lo riu que me ferán tanto u más goyo. U simplament atra mena de goyo.

O PIR ye una ideya sobrebuena, con un potencial granizo ta fer plegar a la chent, d'a montanya y d'o plano, a valura d'a mosica y a cultura pirinenca. Ta que conoixcamos, antimás, as culturas de totz os países d'as dos vesants pirinencas y de toda la cordillera. Pero ye un festival que no pareixe que tienga mica gana de sobrevivir. No digamos ya de creixer. Lo siento PIR, pero nos viyeremos l'anyo venient... si no bi ha cosa millor.

Si no i sotz idas nunca y tos fa goyo lo folk, ya tardatz. Tos lo pasaretz muito bien, y regular que repetiretz.

Tos deixo penchaus bell video d'o zaguer anyo. Antimás en Flickr de barrenaus tenetz arrienda fotos que he iu fendo mientres istas anyadas.









martes, 17 de diciembre de 2013

Per a Val de Chistau

Iste puent d'aviento teniemos a suerte de pillar quatre diyas de vacanzas y decidiemos d'aproveitar-los puyando ta Sobrarbe, que feba bien d'anyos que no bi ibanos. En ir radius de perras, como de cutio, pillemos tres nueitz en un albergue de Saravillo, Borda Miguela, y a zaguer nueit en Plan en Casa Rafaleta, que yera un present d'Arale. Asinas que, como buen blogger, soi un canso y un egolatra, asinas que contaré bellas impresions que me'n levé d'as cursas que faciemos y os puestos que visitemos.

O primer diya nos faciemos una curseta por Anyisclo. De nieu no bi'n heba guaire, asinas que se podeba peteniar bien de rato. En deixar l'auto se viyeban bellas construccions humanas: un puent bien pincho sobre o río Aso, y una ermita dedicada a Sant Urbez que me fació a-saber-lo goyo. Ye d'ixas que aproveitan as formas d'as paretz de roca ta escusar-se costruyir-ne. Y en un foradet bi heba una imachen d'o santo. Seguntes un panel i fan tres romerías a l'anyo.

Ya dentrando en a val, o paisache yera poliu de tot, encara que os arbols heban perdiu quasi totz as fuellas. O camin va bien de rato a o canto d'o río, podendo viyer os churros que fa. De badinas bi'n heba un trapacil, pero ta qui siga pensando en ir-ie de verano, ye viedau banyar-se-ie. L'augua yera clara de tot, viyendo-se-ie mesmo lo zaguer zaborro. Iba con a deleria de poder guipar bell guardafuents, pero estió imposible. Sí que viyemos prous cardoneras, belunas bien grans, y que en un troz feban combinación con as buixarderas, fendo unas imachens repolidas. De muixonetz y tal, nos habiemos d'aguardar dica lo zaguer diya ta viyer bella cosa intresant.


A cursa por Anyisclo ye de muit buen fer y te i puetz foter tot lo tiempo que quieras. Nusatras nos i estiemos seis horas y meya, pero si se i plega más luego, u si escureix más tardi, da ta estar-se-ie todas las horas de sol que podatz. De costeras tampoco no bi'n ha guaires. A unica bell poco punyetera yera antis de plegar en a Selva Plana, a on que rematemos o nuestro camín, porque se nos feba tarde. Dimpués, nos dició lo guarda que bi heba bells 25 minutos de camín plano ta plegar en a Ripareta. T'atra vegada madrugaremos más a viyer si bi plegamos.

A l'atro'l diya, marchemos t'a Val de Pineta con uns amigos ta mirar de plegar en as planas de Lalarri. Bi estiemos en un viache organizau por Nogara, en fa ya diez anyos alto u baixo. Bielsa no lo remeraba tant turistico y, encara que asperaba de sentir bell poquet de belsetán, quasi tot lo que se i sentiba yera francés. En o viache que i estiemos con Nogara no heba nevau tanto y se podeba fer o camín más pincho. Con tot y con ixo, nos faciemos una gambadeta repolida, con poca costera, que la puede fer qualsiquier. En plegar en Lalarri, mereixe la pena d'amanar-se t'os churros que bi ha a lo fundo. Ye un camín no guaire largo y o paisache ye repoliu. Como anecdota, bella buena persona replegó as mias lunetas, que me heba deixau a on que aturemos a fer un bocau y me las deixó en un camal d'una mata en o camín de tornada t'o parking. Si me yes leyendo: muitas gracias, moceta!

O zaguer diya ya yeranos prou cansos y no querebanos que fer una visita t'os lugars d'a redolada. En beluns nunca no i yera estau, como ye o canso de Chistén. Ye un lugar que, de bonico, bi'n ha que'n son más, pero ¡qué bien i charran!. De totz os lugars que soi estau d'o Pirineu, nomás en Fonz y Echo heba sentiu charrar aragonés a tanta chent. Crebando antimás os mitos de que s'amaguen, nos fotiemos bien de rato en un bar sentindo a un par de hombres de bells 40-50 anyos charrín charrán y yo regalando-me en sentir-los.


En Chistén tamién ye una repolida vista d'a redolada, dende o alufrador de Puyadase, a on que, antimás d'una anvista buenisma, bi ha una caseta y mesas ta fer-te un almuerzo, chenta u brenda. O camín ye curto y bien facil y surte dende o mesmo lugar de Chistén.

A nueit la faciemos en Plan, en Casa Rafaleta. Entre que nos somos feitos a luxos, y que levabamos tres nueitz dormindo tot chelaus, l'hostal nos pareixió o mismismo Edén. Calient, con buen leito d'ixos tot duros, y una banyera d'hidromasache graniza. Ta remerar que somos pobres, a cena nos la faciemos en o bar d'a carretera pretando-nos-ie bell par d'entropans de bacon y queso, más fredos que a picha d'un "caminant blanco". Visitemos tamién por a redolada o "Puen pecadó", un puent sobre a Cinqueta dende a on que diz que aventaban a la chent que "pecaba". Astí mesmo teneban un panel interpretativo a on que bi heba una poesía de Nieus Luzía Dueso que charraba d'ixe puent, d'a Cinqueta y d'as telleras que bi ha por astí.

O maitín de tornada no ibanos a fer cosa en primeras, pero como que Arale no heba puesto viyer guaire muixons, a la fin decidiemos de fer una cursa rapideta ta Revilla y os suyos miradors. Ya por o camín, tenié a suerte de viyer un garabiu, ixe muixón amariello ye mal viyer y que, seguntes Vidaller tamién se le diz aiguadero amarillo, cagadaga, collerins, dorotín doroteo, engarabiu, maduraligo, martín durero, molinero, papafigo, picapuerco, taranlara, tirolero, tranlara, u uriol, entre atros. Tanto por o camín, como ya en os miradors, podiemos gronxiar-nos rato y rato viyendo cluixiuesos - un d'ells, un eixemplar choven - y vueitres a trompicuesco. Ixa parti ye tot un goyo t'os aficionaus a la ornitolochía.

De Sobrarbe, d'as Vals de Vió, Bielsa y Chistau, me levo bien buenas remeranzas. Tenemos un país bien pincho, con cantons que son alfayetas, plens d'historias, cultura y vida y pende de nusatros que ixo contine vivo y en buen estau. No podemos deixar que se malmeta, se muera u esdevienga un Marina d'Or con fresquet.

jueves, 8 de abril de 2010

Retes en rete. Una cronica subchetiva

Mientres istas vacanzas de Semana Santa se celebró en Ruesta una trobada de retes en rete que miraba de trobar alternativas a o capitalismo. A pregunta que prebaba de responder-se-ie yera ¿podemos vivir sin capitalismo? Tanto por a tematica como por atras qüestions (pasar quatre diyas en o Pirineu siempre ye un buen plan) decidié d'ir-ie sin guaires asperanzas, en un primer inte. Con tot y con ixo le dié una oportunidat a la trobada y prencipié a participar-ie. Mala ideya, mocetas! Istas son bellas impresions que m'he traito d'ixa trobada.

A birolla: No soi o más indicau ta criticar as trazas de minchar de dengún, pues soi bien rarizo en o mío minchar cutiano. M'importa igual si a chent ye vechetariana, vegana, macrobiotica, carnivora u nomás mincha Fresquitos. Personalment creigo que cadagún ha de minchar o que quiera y o que le prebe bien. Lo que no me fa mica goi ye trobar-me con un texto que chustifica unas trazas de minchar porque asinas -traduzco literalment d'o pasquín- nos reconecta con a Primera Fuent, ye la Traza Sagrada de Minchar, cal tornar t'a Unidat con o Creyador y con a Creyación y asinas asinas. Lo siento, pero m'importa igual si as fateras relichiosas son alacetadas en o que dició un chodigo fa 2000 anyadas u en un indio hopi, u un Na'vi u qui siga. Ta yo ye a mesma vasuera por muito new age que siga. Ta yo como si hese bendeciu a mesa un mosén.
Debat transversal sobre treballos: Estió un d'os tallers a on que participé. Sí que'n surtión de buena ideyas pero terne que terne se centraba en as ecoaldeas. Parixeba que qui vivibamos en as ciudatz lo febanos porque no nos ne quedaba atra, porque yeranos masiau falsos ta marchar ta un lugar u bella cosa parellana. En iste caso parixeba que caleba cambiar a pregunta de ¿podemos vivir sin capitalismo? por ¿podemos fuyir d'o capitalismo?. As ecoaldeas me parixen una ideya sobrebuena y creigo que cal refirmar-las dende os lugars y as ciudatz. Creigo que son una buena cosa ta fuyir d'o capitalismo y fer vistero que se puede funcionar d'atras trazas. Pero, ¿se puede fuyir d'o capitalismo ta cutio? Si bell diya as ecoaldeas se tornasen inquestas, ¿no remataría o capitalismo con ellas de camín? Creigo que o capitalismo no tien medrana d'as ecoaldeas porque no son guaire menaza (a lo menos por agora). Cal luitar en muitos frents y ixe prou que puet estar-ne uno, pero a o capitalismo va a caler espaldar-lo, y tamién dende as ciudatz.

Marcha t'Artieda: Probablement o millor que se i fació. Una d'as poquetas cosas que remeraba a on se feba a trobada, antimás d'os espiellos que bell una dixó en a “botiga de baldes”. Se fació una curseta dica a ermita de San Juan de Maltray amán de l'entibo, que rebutiba d'augua, a on que no explicoron a nueva campanya que son fendo. Aprofitando l'anyo Xacobeo han dixau un fascal de cantals pintaus d'azul en os puestos menazaus por o recreiximiento de Yesa. A ideya ye que ixos cantals vaigan dixando-se por tot lo Camín de San Chaime ta fer vistera a luita contra Yesa. A noticia podetz leyer-la aqui. Tamién estioron explicando a suya luita y, chusto quan se prencipiaba a charrar d'a mercantilización de l'augua y a suya consideración como un bien de mercau igual como qualsiquier atro, un atro iluminau de tantos que bi'n heba pretó a charrar de no se qué d'os druidas y d'os celtas, ixublidando o debat important. A la CHE, os druidas rai. Y a o capitalismo tamién. Dimpués a mesma infumable colleta prencipió a acarrazar a tierra u lo sol u fer bell saludo cosmico, mientres a minoritara resta encetabamos o camín enta Artieda.

Carne de secta: Garra cruz, ni estrelas de David, ni chent rezando cara t'a Meca ni cosa parellana. Y con tot y con ixo, pocos puestos tan relichiosos he visto como ista trobada. Un pasquin m'informaba de que a mía firma astronomica m'ubriba a s puertas de l'espacio cuatridimensional (sic). Unatro de que m'heba de conectar con a Primera Fuent y a Creyación (viyer más alto). Un taller o sabado de tardis prebaba de convencer-me de que bi heba una filosofía china que chuntaba l'astrolochía y a fisica quantica. A yo, que as relichions, as supersticions y as sectas ye tot lo mesmo, me parixeba estar en un campamento de Corazonistas.

Lo positivo: Prou que me'n levo d'experiencias positivas. 1. As companyeras que estiemos chuntas y con qui faciemos buens ratos y buena pacheta. Conoixer más a las companyeras de luitas siempre ye bueno. 2. Tamién i conoixié chent que no yera barrenada y que aspero tornar a escunzar-me. 3. Conoixer un puesto tan repoliu como Ruesta que nunca no i yera estau y viyer como quedan os lugars eshabitaus por os entibos. Tenetz fotos penchadas en Flickr de Barrenaus y aqui alto. 4. Saber con qué mena de chent no se puet contar en caso de revolución y conoixer un poco más a ixe ente clamau humanidat... 5. Viyer naixer una protorelichión, que siempre ye curioso. 6. Haber espardiu luitas como l'aragonés u os entibos entre chent de muitos cabos d'ista parti d'Europa (bi heba dende andaluces, portugueses u extremenyos, dica alemans u mesmo bell australiano espisguardau...)

A tamás de todas as queixas a valuración cheneral no ye mala de tot. Cuento, y aspero, que toda a crica de barrenadas que bi habió d'entre ixas cincocientas personas que bi estiemos, yeran minoría y que sí que bi ha chent treballadera entre a hippiealla (fote con o neolochismo!). Y tot lo aprendiu a ran d'organización y de trazas de treballar podría aplicar-se perfectament a todas as luitas anticapitalistas dende atra ambiesta y atras dembas. Si bella vegada se tornase a repetir i tornaría, ixo sí, sabendo lo que i trobaré y parando un taller titulau "misticismo y relichión, a mesma mierda ye".

martes, 16 de marzo de 2010

Ampraus 041

Un desaloix...: Tot lo que ye pasando istos diyas en Zaragoza con as okupas me fa muito duelo y, más que más rabia. Un edificio de propiedat publica abandonau mientres muitas anyadas por l'administración que, de bote y boleyo s'imple de vida y d'actividatz t'o vecinamen y tot qui querese pasar-ie y, tamién de bote y boleyo, ye desaloixau ta tornar a estar abandonau y buedo. Igual como os tozuels d'as nuestras politicas y d'as cochas que fación posible o desaloix. O CSO El Adoquín estió desaloixau ista pasada semana, entre muitos refirmes de chent d'o bico y de toda Zaragoza. Agora una siede nazi s'ubre en o mesmo bico. Vecinas y as antifaixistas les dión una bienvenida como cal, entre que a policia les proteixeba (a las nazis). Mesmo Trasobares en da treslada en a suya columneta. Tos recomiendo de sentir en La Enredadera a entrevista que fación a tres d'os quatro okupas que resistión en o tellau quan a policia i dentró. Una entrevista muito intresant. Tamién tenetz a noticia en Alasbarricadas a on que tamién podetz sentir l'audio d'a rueda de prensa.

Aragón ateo: Ya caleba. Dimpués de tantos y tantos articlos sobre relichión y ateismo en iste blog, decidié de fer unatro blog nomás ta ixo. Como sabetz Tierra de barrenaus no ye tematico y quiero charrar d'o que m'agane en cada inte. Con tot y con ixo, creigo que tot lo tema de l'ateismo ye poco treballau y que a relichión ye un d'os más grans enemigos que tenemos tanto por a suya grandaria, como por as simpatias, compresión y aliaus que encara tien en buena parti d'a cucha anticapitalista. No voi a treballar-ie guaire por agora. A ideya ye nomás penchar-ie materials d'otri, que bi'n ha a patacs, asinas que Tierra de Barrenaus continará, si fa u no fa, igual de contenius. Y prou que aquí tamién bi habrá ateismo y canya contra as relichions y toda mena de supersticions, se digan como se digan. Tos presento Aragón Ateo (encara i soi obrando).

Fendo Orella: fa seis anyadas ya en as ondas y lo celebran con unas chornadas prou pinchas. Antimás de fer dos programas especials o 17 y o 24, o chueves 25 se ferá una prochección d'a cinta Maldaus Bordes, de Tarantino, en versión orichinal soztitolada en aragonés. O viernes, Xavi Sarrià, cantaire d'Obrint Pas, charrará sobre o libro suyo “Històries del paradís”. Dende Tierra de barrenaus, norabuena a toda la chent que ha conseguiu que Fendo Orella leve seis anyadas fendo-se y que contine bien rasmiudo emplindo d'aragonés as ondas zaragozanas (y mundials que ta ixo ye o podcast suyo).


O cabo de semana rebute de actividatz. Como se nota que plega a primavera. Iste domingo coinciden l'acto zaguer d'a semana d'acción europea por Chiapas y a sietena concentración por Espelunciecha a on que se ferá a presentación d'a figura d'o parque internacional d'os Pirineus. Caldrá trigar...

A Clau Roya: Dimpués d'a presentación d'o colectivo muitas nos quedemos con ganas de tornar a viyer o video-presentación que i fación. A la fin ye penchau (u a la fin me'n he enterau). Ta vusatras...

domingo, 10 de mayo de 2009

No nos los mereixemos

Lo d’a Espluca de Chaves me plegó en l’alma. Siempre, dende ninón, me ha feito muito duelo enronar o pasau. O nuestro y o d’otri, que tot ye d’a umanidat. Cuento que ixa ye una d’as razons por as que escribo isto en aragonés y lo charro siempre que puedo. No conoixeba a debandita espluca y ixo ya ye ta fer-se-ne. En cualsiquier atro país la esen teniu “entre cotons”, bien cudiada y dando-se bien de bamba. A unibersidat ese feito milenta estudios y bi abría cursas turisticas t’a redolada, zentros d’interpretazión y botigas con monchons. Manimenos en o país nuestro remanió ixuplidad aintro d’un cletau ta cazataires.

Alabez, y debán ‘da manca d’intrés y ixubliu cheneral d’o patrimonio aragonés proposo que no se nos dixe chestionar-ne mica. Y astí ba la mía alternatiba:

L’aragonés, luenga sin mica proteczión, en as tres pedretas y en momentos d’acotolar-se que la chestione o PNV. Iba a meter o gubierno basco, pero millor pensau, cuasi que no. Os biens d’a Franja millor que continen en Lleida que si los trayemos talmént los faigamos serbir ta calentar o Pilar cremando-los. O Vidal Mayor tamién cal que contine en California. An se trobará millor esfendiu que baixo lo gubierno de Chuache? Si belún gosa amanar-se-ie, t’a silla electrica y au! Ordesa y tot lo Pirineu que lo chestione Franzia u España que no i fan cosa y ixo siempre ye bueno. Malas que belún fa cosa astí, i dixa buen chandrío. O teyatro Fleta, que le’n den a Mari Cruz Soriano , Marianico el Corto y Joaquín Carbonell. Pior que a $GA€ no pueden estar.... u sí? L’Ebro, dende Zaragoza ent’o naiximiento t’os cantabros, y ent’a mar t’os catalans. A biyer si belún lo escosca u a lo menos dixan de chitar-ie mierda. Os papels de Salamanca, si bel diya los trayen, puestar que o PAR faiga un concurso d’origami, asinas que tamién millor que i continen.

Cuento que d’alfayas aragonesas me’n dixo arrienda. Iz pensando en qui podría chestionar o Mudejar, San Chuan d’a Peña, o castiello de Lobarre .... Bi ha proposas?

viernes, 17 de abril de 2009

Maraton de manifestazions

Ya he comentau bella bez que con a primabera, os chungos, antisistema, jipis, u como nos quieran clamar, floreixemos y pretamos a organizar cosas. Bueno, en reyalidat pretan, que yo en zagueras no foi que as mias fainas y actualizar bel poquet iste blog. En iste cabo de semana coinziden mesmo cuatro actos, dos o sabado y dos o domingo. Asinas que abremos de desdoblar-nos, clonar-nos u ir t'os puestos en as nuestras trazas astrals (astral, de astro, no lo de tallar tozas). A primer de todas ye a manifestazión contra os transchenicos, que se fa a ran estatal en o nuestro país. A las 11:30 en o Paraninfo. En rematar nos cal rebobinar y ir t'a Glorieta Sasera de Zaragoza t'a manifestazión contra a crisis. Ta que la bosen os ricos. Comboca CGT, que dimpués han organizau un conziertet en a Plaza San Agustín. Bi tañerán bels rapers como Rapsusklei y tamién Dada que ya en charré fa bels articlos.

O domingo nos toca de biachar a os cheposos. Antimás d'a marcha t'a macrogarchola de Zuera, a Plataforma en Defensa de las Montañas organiza una chornada en esfensa d'o Pirineu y contra a especulazión en Castanesa y Canal Roya. Los cartels de tot los podez biyer en La Enredadera que ye d'an que he quitau a informazión (Grazias, mozet!). No tos creigaz que astí remata, que a semana benién plega fura tamién, pero ixo t'o domingo u más....

domingo, 8 de febrero de 2009

Groma, groma! (Yayo bolador dixit) MdaS 010

Con a resaca –metaforica y reyal- d’o conzierto por Castanesa, escribo güe. Buena chen, que se deziba, y bien buena, he d’adibir. Un conziertazo o que fazión ayer a chen de Frutas y Verduras, Mallacán, Comando Cucaracha y toda la crica de raperos que i estión. L’inte “Isla Aneto” como siempre, nos metió os pels punchudos. Ixas gaitas, en son d’emozionans! Antiparti d’o conzierto, y como ye de dar, se i metión mesas informatibas de bels colectibos. A triga estió curioseta. Bi yeran os Enrestidos, Greenpeace, A republica independien de Torrero, Caracol Zaragoza, La Pantera Rossa, as chens de Sieso y muitos atros que en iste inte de perder neuronas no puedo remerar guaire bien. Parix que por isto d’as montañas nos mobemos chen de toda mena y no nomás os cuatro aragonesistas de siempre, cremaus como tozas d’ibierno. He sentiu que mesmo se quedó chen sin poder dentrar-ie, asinas que en Castanesa abrán replegau buena cosa de perras, que menister ye. Prou que o conzierto ye o millor d’a semana, pero tamién han pasau atrás cosetas.

- Wyoming. Que tien as cosas suyas... Con tot y con ixo me parix simpatico y ye de dar que ye un sobrebueno showman. A suya carrera ye plena de programas sobrebuenos como “El peor programa de la semana” u o primer CQC. Agora, rodiau d’un equipo que bien querrían muitos –Usun Yun y Beatriz Montañez me parixen de lo millor que tien La Sexta- le’n ha colau a Intereconomía TV. Que ye de muito bien biyer, cal dezir. Yo, que soi d’os que de cabo ta cuan nos desayunamos con Federico t’arreguir-nos-ne, tamién goso biyer-la asobén. A istoria cuento que la conoixerez pos se’n ha charrau muito. Aparixió un bideo an que Wyoming carrañaba de mui malas trazas a una becaria. Ixe bideo, amás de penchar-se en Youtube, como no, estió emitiu ascape por Intereconomía TV, que yeran encantaus d’aber-se conoixiu. Pero be-te-me que a l’atro’l diya aparixió Wyoming contrimostrando que tot yera mentira, que les eban presto a trampa y bi eban caito. Tot, incluyiu a rispuesta d’Intereconomía lo pencho abaixo. Wyoming, unatra bez s’ha superau y ha dixau a Intereconomía como lo que ye. En o programa no sabeban nian que dezir. Dimpués de dar-se tanta bamba... M’ese feito firme goyo biyer por un foradet a lo barrenau ixe cuan s’enteró de que le’n eban colau. Continaz asinas, Wyoming y La Sexta que iz en una buena endrezera...

- Galactica. SLQH, El Intermedio, Los Simpsons y House son d’as pocas cosas que contino biyendo en a TB. Me pienso que a tamás, u talmén por culpa de, tantas canals, a TB ye cada diya pior. Antena 3 contina abatanando as buenas series que tien. 24 u numbers no duran ni dos capitols en o mesmo diya d’emisión ni a la mesma ora. Telecinco pude masiau a reality y alparzeyos. TVE ye TVE. Dengún no en aspera cosa. Asinas que, en estar un fricazo y o feito de que son repetindo a primer puenda de Los Simpsons, he abiu de mirar por internet bella cosa que biyer de meyodiyas mientres chento. En http://www.seriesyonkis.com/ podez trobar cuasi tot lo que podaz prexinar. Yo tos recomiendo de biyer The Big Bang Theory que ye una sitcom sobre una parella de fisicos que comparten piso. Antimás he prenzipiau a biyer atrás dos series que, por agora, me son fendo asabelo de goyo y que as dos son remakes de series de antimas. La una ye Doctor Who que ye bien curiosa. L’atra Battlestar Galactica. D’ista nomás en he bisto lo piloto, pero ya soi deseyando d’empapuzar-me. L’argumento ye clasico. Robots carrañaus con los umanos que quieren acotolar-nos. Con tot y con ixo ye feita de una traza muito orichinal. Biyez o piloto y ya me contarez que tos parix.

- En o planeta Aragón tanimientres, os soberanistas continamos estando notizia. Federico I nos fazió famosos –Grazias Fede!- y mesmo o BOA charra de nusatros. En reportache a toda pachina! Talmén siamos más importans que no creyemos? A berdat ye que, me pienso que china chana, imos enfortindo un mobimiento sozial y politico que puede plegar en bel puesto dillá d’a Madalena. Encara que por agora aigamos de remanir-ie y continar treballando a moniquet. En o blog de Aragonando podez leyer l’articlo.

- Darwin. Por Desde Banarús, atro compañer blogger m’enteré d’as chornadas que fan en Bilbo sobre Darwin. Asperemos que se pare bella cosa parellana en Zaragoza. En os USA, que ixo sí que ye Tierra de Barrenaus, os creazionistas chuntan asabelo perras y chen, mesmo ta creyar institutos de ¿imbestigazión?. No sé guaire bien si redir-me, plorar u tremolar con lo que mete en iste articlo de Publico. Que istos son os nuestros emperadors, cal remerar (os españols no son que os encargaus, cal remerar-lo).Entre que paran y no as chornadas sobre Darwin tos pencho contino os bideos d’a groma de Wyoming. Que baiga bueno!



martes, 6 de mayo de 2008

De Rizio, de bizio...

De cabo ta cuan, agana esconeutar un poquet y adedicar-te a ixas cosetas que te fan goyo y que, por un regular, no puez fer. Iste cabo de semana pasau tenié a oportunidat de fer-lo en as chornadas de De Rizio 2008.

D'una man estié en un lugar repoliu que no i yera estau nunca. Ye una marabilla debantar-te de maitins, salir de l'otel y trobar-te rodiau de ixas montañas con as tucas emplidas de nieu, que encara en quedaba d'unas nebadas que bi abió fa bellas semanas. A resta de o lugar, a tamás d'estar muito endrezau enta o turismo, tamién yera bien majo y a chen muito amable y simpatica.

D'atra man, os tallers programaus me sorprendión muito. M'asperaba unas chornadas más "tradizionals" y me trobé, de bote y boleyo y no se guaire bien como, fendo un guión ta un curto y rodando-lo. Tamién i aprendiemos a beyer como chugar con os planos ta fer sentir a o espectador una cosa u unatra. Cualcosa que nunca no'n eba parau cuenta.

Tamién i beyemos bels documentals. Uno d'els, sobre l'aragonés tensino. Iste ye un trango entabán d'a produzión audiobisual de imbestigazión sobre l'aragonés. Pasa d'o plano fixo y una persona charrando de cualcosa y fa serbir una steady mientres tot lo documental con as posibilidaz que ixo ufre. Atro d'os documentals estió sobre a construzión de presas d'esfensa de lurtes en a Galliguera Alta. Dende l'ambiesta d'a incheniería zibil ye asabelo curioso y intresán y dende atras muitas tamién. Esconoxeba de tot a esistenzia d'iste documental y cuento que cal prenzipar a prochectar-lo por tierra plana antis con antis. Ta rematar con os documentals, Eugenio Monesma nos charró d'a faina suya y beyemos un treballo suyo sobre as fainas d'a muller en o mundo rural.

Como no puede estar d'atra traza, o sabado tocó borina. Dimpués de blincar con o gol de Ayala, tañeban O'Carolan y Dechusban que, como siempre, fazión un sobrebueno conzierto. Ya en as tres pedretas, pos cuasi no eba descansau, m'asperaba un camatón de biera negra en o bar Ibón, uno d'os millors que he bisto en tot lo Pirineu. Esprisions ta lo suyo amo!!!!

Y prou que esprisions ta toz que i estiez: mayestros, organizadors y alunnalla que aspero que nos beigamos luego!!! De rizio pa cutio!

viernes, 16 de noviembre de 2007

Candanchú tamién en ARAMON

Adedicau a toz ixos que refirman que as montañas nuestras sigan estricalladas terne que terne por o gubierno nuestro y os poders facticos aragoneses....


Aramón...SA
13/11/2007 José Luis Trasobares
(El Periódico de Aragón)

La estación de esquí de Candanchú, que hasta ahora se mantenía independiente y sujeta a una gestión cien por cien privada, ha tirado la toalla y pedido su ingreso en Aramón. Normal. Este centro invernal arrastra no sólo un déficit de explotación, sino que además sus ingresos han sido insuficientes para reinvertir en el mantenimiento y renovación de las instalaciones. Unos sesenta millones de euros les harían falta ahora mismo para ponerse al día. No hay pues otro remedio que ingresar en la macroempresa que manejan a medias la DGA e Ibercaja. De esta forma ya tenemos dos cosas claras: la primera, que la explotación de los dominios esquiables del Pirineo no parece ser rentable; la segunda, que dicha explotación y la oferta que genera se ha convertido en un servicio público. En verdad, lo nunca visto.



De Aramón SA sabemos muchas cosas, salvo cuánto nos cuesta exactamente. En los presupuestos del Gobierno de Aragón suele haber una partida multimillonaria destinada a dicha empresa. Pero ni aun así carbura el negocio. A todas horas es preciso tapar agujeros, realizar nuevas inversiones y buscar ingresos atípicos, que obviamente sólo pueden venir del negocio inmobiliario. Así que Aramón se ha metido hasta el cuello (en Castanesa, a lo bestia) en operaciones urbanísticas muy discutibles (como lo son todas aquellas que se realizan con fines especulativos en zonas de alto valor medioambiental y paisajístico).



Servidor no ha conseguido aún que le expliquen cómo va a salvar el Pirineo una actividad (la nieve) que no parece ser rentable ni a tiros, que por ello ha de ser financiada con fondos públicos o sociales, que se está vinculando a negocios inmobiliarios de fuerte impacto sobre la naturaleza y que, además, presenta un futuro incierto por culpa del cambio climático. Es incomprensible. O sea, que un servidor desea fervientemente que esta sea una temporada estupenda para las estaciones de esquí y para todo el Pirineo (donde, encima, la temporada de verano ha sido más bien flojita). Pero este tema me parece raro, raro.





jueves, 21 de junio de 2007

PIR 2007

Habemus PIR! A la fin ya se conoix a programazión d’o PIR 2007. Ta qui no conoxca iste festibal se fa toz os años en bals d’a Chazetania y bi tañen collas de Folk de toz os Pirineus. Tamién se i fan esposizions, tallers, mercau, zine.... Como toz os años as collas aragonesas tañerán, más que más, de tardis, fueras de Cadiera Coixa que autuará o Sabado de nueis (bieeeeen!). Cada año se fa en uno u barios lugars diferens (Ansó, Echo y Aragües y Chasa). Iste año toca Echo os diyas 6, 7 y 8 de Chunio.


De collas aragonesas i serán Lurte, Cadiera Coixa, Os Chotos, La Ronda de Boltaña, Val d’Echo y beluna más. A la resta no les conoxco encara que aspero que sigan buenos. Igual como en as fiestas d’a Madalena as cosas que se i faigan rai, pos lo millor d’iste festibal ye l’ambién que se fa entre toda a chen que bi imos. Ye una d’ixas fitas an que nos chuntamos buena cosa de conoxius, an que beyes a chen que no tornas a beyer dica l’atro año y an que conoxes chen de toz os puestos d’o Pirineu. Entalto lo PIR!!!!

lunes, 26 de febrero de 2007

Cronica de carnabals d'A Fueba

Como o cabo de semana pasau, en rematar a clase, marchemos escopetiaus ent’A Fueba. Por o camín abiemos d’aturar pos o nuestro nino de bentitantos eba de pichar (que pazenzia!). A lo menos nusatros sabebanos como ir-ie y tenebanos gasolina, que atros no. Unatro año dormibanos en a mesma casa de Tierrantona, ista begada con salón y tot. China chana nos femos biellos pos no bi ha guaire que contar d’a primer nuei fueras d’os clasicos empentons en os leitos y que dengún no dormió en o sofa.
O sabado de maitins beluns ebanos de rematar os zaguers detalles d’os disbrazes y belatros eban de fer-los de raso. Ya en a plaza de Tierrantona, tatimientres belun ficaba gasolina en a suya furgoneta, a resta desayunabanos y nos trobabanos con a charanga, o chicolate, a coca y a chen de toz os años. En Troncedo a colla se completaba y os treze (zinco Duffman, zinco San Pancracios, Pippi Längstrum, o mosén y l’arabe) prenzipiaban a minchar como si nunca no lo esen feito. Dimpués Formigales, Elumo con as suyas chiretas, Palo con as sardinetas... ibanos beyendo os nuebos disbrazes y os "autos barrenaus". A moda d’iste año estión os musclos zebra. Pleguemos a contar zinco modelos diferens. Os autos d’os mozos iban de Funeraria de Fago y Piratas bombarderos cremando o motor y fendo de l’alcorze un arte. L’auto d’a funeraria estoi que s’estricalló ascape porque dimpués de Troncedo no lo tornemos a beyer.
Ta qui no i siga estau nunca, istos autos los ben de pillar de bel esgüaze, lo apañan lo chusto ta qu’endure o diya de carnabal, lo disbrazan y lo fican, a toda belozidat por os camins y por an que calga ta ir de lugar en lugar. Atros años le ficaban tamién un arbol por o teito, pero iste año un d’os autos lebaba un atabul y l’atro un pichorro d’ixos que fan rudio ta que jopen os muxons d’os arbols.
O bin iba fendo o suyo treballo y a calor crexeba tanto que os San Pancrazios (que ya no yeran San Pancrazios) abión de sacar-se os balons mientres chentabanos. Ixo y as almendreras en flor prou que tampoco no son siñals d’o cambio de l’orache!. Siempre ha feito muita calor en o Pirineu en Febrero!. En rematar a chenta tocaba un d’os lugars que más m’estimo, pero que nunca no remero o suyo nombre. Ixe an que fan a mazedonia. Puestar que siga Morillo de Monclús (si beluno lo sabe que m’escriba). Antiparti de por a mazedonia – que ye sobrebuena – iste lugar me fa asabelo goyo por a suya ilesia. Luego meteré una foto d’ella.
A resta de lugars no se guaire bien cuals yeran. Creigo que Rañín, Elumo de rañín, Charo, Loporzano, La cabezonada, Solipueyo (u iste lo ebanos pasau ya?)... Tornemos a trobar o lugar d’as trunfas de bolsa (bieeeeeeen) y unatro an que feban un pastel de chicolate buenismo. Os Sanpancrazios ya no sabeban guaire bien de que iban disbrazaus (birchens, luitadors de sumo, cacharros, musulmans, senadors romanos u caperuzitas bampiros) pero se pedeban que pudiba en a furgoneta como si esen minchau carnuz. No torno a puyar-ie nunca!. Os mosens qu’eban acosau a las Duffwomen de maitins ya s’eban cansau (por fin!!!!) y prenzipiaban ixos lugars an que nos fican en una nabe con a charanga. Ye increyible como puez ascuitar mientres tot lo diya as mesmas diez cantas y no fartar-te-ne. En rematar a borina de Charo, a ixo d’as diez d’a nuei, tornabanos enta casa. Encara que prebemos de remanir dispiertos belunos no lo consiguiemos y ya no baxemos ta la berbena (ya he dito antismas que nos femos biellos). Beluns d'os eroes que i fuon estión forachitaus de l’eszenario u acosaus por zagalas barrenadas asinas que a nuei continó dica las seis coladas an que dezidión trayer-nos presens a qui yeranos dormindo. Grazias por pensar en nusatros, boques!
De maitins les tornemos a fabor. Fotos dormindo con o culo de chen en a cara u a donzaina en a orella estión os nuestros presens. Como caleba chentar en bel puesto y menazaba o diya con pretar a plebar marchemos ta l’Aínsa dimpués de desayunar con os Rastas de Tarragona (esprisions!). Como tenebanos una coxa dezidiemos puyar ta lo más alto de l’Aínsa. En rematar abiemos de tornar t’as nuestras ziudaz (más que más, Zaragoza) con tot lo penar.
Dica l’año benién A Fueba! De seguras que me xublido de asabelo cosas. Si i estiez iste año u belatro dixaz o buestro comentario. Esprisions a toz!

lunes, 19 de febrero de 2007

Pasando d'o bucardo

A D.Ch.A., tamién conoxius como os Mielsa – Men, nos dixa güe atra notizia exemplo d’a dexadez cutiana d’iste, o nuestro gubierno. Informa o Periodico d’Aragón que o procheuto de clonazión d’o bucardo fa años que ye aturau porque o gubierno aragonés (y l’español) no da perras. Isto que ya sería grau de por sí, ye mesmo pior si continamos leyendo y nos enteramos que, fa cuatro años l’equipo zientifico que treballaba en iste afer consiguió que naxise un bucardet, encara que morió pasaus bels pocos diyas por aber feito a zesarea masiau luego.
Y continando con a mielsa, en ista ocasión d’o departamento de Boné, o zaguer bucardo ye disecau en un taller tacsidermista dende fa cuatro años sin que o gubierno faiga cosa con él. Seguntes o Periodico, puestar que lo amostren en a Expo (sin comentarios).
L’articlo d’o Periodico ye amplo y intresán, dende ambiestas puliticas, meyoambientals y zientificas asinas que tos recomiendo que le faigaz una güelladeta. (
www.elperiodicodearagon.com/noticias/seccion.asp?pkid=102)

miércoles, 24 de enero de 2007

Carnabals sobrarbencos

Ya prenzipian o benién cabo de semana os carnabals sobrarbencos. Istos fan parti d'as más polidas (y borineras) tradizions aragonesas. Enzetará a ruta carnabalera en Chistén (3 y 4 Febrero ta continar en San Chuan dePlan os diyas 10 y 11. D'o 16 t'o 18 se ferá en Bielsa o que y, prebablemen o carnabal más famoso d'o Pirineu. Y ye os personaches que i aparixen (más que más as trangas) son bien curiosos.

A l'atro cabo semana (o diya 24) a bal d'a Fueba zelebra o suyo carnabal d'una traza particlar. A diferenzia d'atros, en A Fueba no bi ha personaches tradizionals pero ye bien diferén. Y ye que, como os lugars son chicorrons, ta que se achunte prou chen, o carnabal prenzipia en Tierrantona y con l'auto s'ha de ir de lugar en lugar minchando y zorriando. Gran carnabals que recomiendo dende aquí a tot lo mundo. Pero cal disbrazar-se!!!!

O chuizio a o carnuz, en os carnabals de Nerín (3 y 4 de Marzo) siñalarán a fin d'a temporada carnabalenca d'o Sobrarbe. Si quiers saber más d'os carnabals tiens informazión en www.pirineodigital.com y en muitas atras paxinas. Nos beyemos en A Fueba!