domingo, 22 de marzo de 2015

TdB Radio. Un nuevo prochecto

A primer vegada que estié en una emisora de radio teneba bells 16 anyos. Yera Radio La Granja, en o programa "El hombre mosca" que feba un amigo d'ixas envueltas. Dimpués visité bella vegada más a radio, pero no estió dica 2009 que prencipié a colaborar-ie de traza cutiana. La Enredadera m'ufrió de fer una sección sobre a luenga aragonesa y les dicié que prou que sí. A sección fue cambiando china chana y hue contina fendo-se cada mes, recontando as noticias que bi ha en o mundet de l'aragonés. De vez, y tamién en Radio Topo, colaboré en bell programa de Fendo Orella y mesmo en l'Acorazado Topemkin. Y, prou que sí, en as diferents edicions de D'estrela a estrela. Buena parte d'ixas colaboracions las podetz ascutiar en a mia canal de Ivoox.

Antimás d'a radio "normal", prencipié fa bells anyos a ascuitar podcast por internet. Asinas conoixié Charrando de tebeos, La Órbita de Endor u Podcast de Hielo y fuego, entre muitos atros. A radio, que yera un medio que de chicorron quasi ni sentiba, se me fació cada diya más important en a vida mia y hue me foto firmes horas cada semana ascuitando-la.

Asinas que, dimpués de tanto tiempo en La Enredadera, y dimpués de tantos buenos ratos en a emisora, decidié fa tiempo de fer un programa propio. Con todas as cosas que siempre soi embrecau no he adubiu dica fa poco a trobar tiempo ta fer-lo. Me ha caliu deixar bella coseta, pero no m'adubiba a estar-me atra temporada sin fer iste programa que tanto heba barruntau. 

A la fin, Tierra de barrenaus radio ya ye una realidat. O primer programa se podrá ascuitar o venient 2 d'abril de 23 a 1, entre que en Andorra se "rompe a hora". A l'atro diya, si tot va bien, y os electrofolletz no me la chugan, podretz ascuitar-lo en ista mesma pachina. Tanimientres, astí va la falca radiofonica que ya leva bell diya fendo-se por a radio.

O programa levo ideya de que siga alto u baixo como lo blog. Charrar de qualsiquier cosa que m'agane. Asinas que tos trobaretz una mica de tot. Os programas serán tematicos y prebaré de que sigan lo más atemporals posibles ta que podamos disfrutar-los en qualsiquier inte. Aspero que tos faiga goyo y aguardo os vuestros comentarios, ideyas, propuestas, etc...


sábado, 7 de marzo de 2015

Por a Val de Tena

Puyando ta l'ibón de Piedrafita.
A o fundo Penya Telera
Ye bien raro que Arale y yo tiengamos un cabo de semana libre ta poder fer bell viache tranquilet, pero as nuestras achendas complegoron libres en o zaguer cabo de semana de febrero. A verdat ye que las vuedemos, porque de cosas ta fer, como de cutio, bi'n heba arrienda. 

Feba ya prou tiempo que no pisabanos a Val de Tena y l'Alta Galliguera, asinas que alparciando una miqueta por internet, trobé una cambra barata y que feba buena farcha y esleixiemos Senegüe ta pasar ixe cabo de semana. A cambra yera en a Casa Rural El Pajar, de Senegüé. Costaba 30 euros a nueit y teneba tot lo que cal: buen leito y escusau y mesmo una tele. A casa ye bien pincha y bi ha un chardinet a o canto que, de verano, se be d'estar de bitibomba.

Tenebanos pensau de fer bella ruta con raquetas, pero por internet y por os medios no feban que ixorrontar-nos con plevias, lurtes, tronadas, y quasi l'apocalipsi. A información turistica d'a Val ye penible. Bi pleguemos creyendo que no podríanos fer quasi cosa y aconortando-nos con fer una gambadeta conoixendo bell lugar d'a val. Bien se vale que pleguemos en a oficina de turismo de Biesca. A zagala que nos i atendió nos explicó punto por agulla un ciento de rutas con raquetas que se podeban fer perfectament. Nomás yera zarrada bella pista por la parte de Panticosa entalto. A resta, como comprobemos a l'atro diya, yera de muit buen visitar.

Loguemos as raquetas y eslixiemos a puyada ta l'ibón de Piedrafita. Pareixeba facil y no guaire larga, asinas que como yera a primer vegada que febanos raquetas tampoco no nos querebanos embolicar masiau. A ruta prencipia en o parking de Lacuniacha d'alto. Bi heba un trapacil de chent fendo-la, asinas que yera imposible de cacegar-se. O camín va por una selva de pin, abet y buixo más que más. Encara que tamién viyemos bell chinebro y una cardonera de bells tres metros repincha.

Ilesia de Senegüé
O camín yera tot nevau y l'ibón chelau con firme napa de nieu por dencima. A lo fundo, a imachen de Penya Telera con buena boira y nevusquiando no la ixublidaré nunca. Teniemos, antimás, unas convidadas bien aparateras: as grudas (Grus grus). Ye tiempo de que viachen t'o norte, pero pareixe que l'orache les yera metendo dificil a faina. Quasi plegando en l'ibón prencipiemos a sentir os chilos d'a primer bandada que viyemos. Ya tornaban t'o sur dimpués d'una prebatina fallada de traviesar os Pirineus. Bells trenta u quaranta eixemplars reblaban por l'inte. Atra bandada, prou más chiqueta, apareixió bell rato dimpués prebando de conseguir-lo. L'airera por alto debeba estar prou fura y no feban que ir-se-ne enta l'este a vier si trobaban bell forau. Las deixemos de viyer en ficar-se en un nyublo bien fosco, pero cuento que ixas dormioron en tierra aragonesa ixa nueit. De baixada encara viyemos bella bandada más y mesmo dos que se cruzoron en sentius contrarios. Tot un espectaculo que teniemos a suerte de viyer.

Cuanto a las raquetas, ye una cosa que nos hebanos feito nunca y que nos fació firme goyo. Te da la oportunidat de viyer uns paisaches que no podrías fer d'atra traza y no tien mica dificultat. Tamién ye barato, que ye important. Logar-las ta tot lo diya, con un par de bastons incluyius saliba por diez euros en una botiga de Biescas que bi heba chusto antes d'o puent.

De tardes, nos acerquemos Sallent y dimpués ta Panticosa, a remerar o cabo de semana que pasé en a chornada De Rizio, en un taller de video y luengache visual bien pincho que s'organizó en 2008. Aprofeité ta visitar o bar Ibón, a on que ixe anyo pasemos una sobrebuena nueit de capazeo y borina, cambiando-le a o cambrero un disco de Los Draps por una chambreta d'o bar que encara tiengo por casa.

Ilesia de Larrede
O domingo, una mica cansos d'a cursa d'o sabado, lo adediquemos a fer gambadetas y conoixer bell puesto más. Dende Sengüe marchemos caminando dica Larrede. Ye un lugar que bi ha cerqueta y que tien una ilesia bien bonica. A gambadeta ye curteta y o paisache de buen viyer. Mereixe a pena d'acercar-se-ie. En tornar marchemos t'o lugar de Acumuer. Se i plega por una carretera estricallada de tot, seguindo lo curso d'o río Aurín. En o lugar no i vive que dos personas, seguntes informaba un cartel en a carretera. Ye un lugar chicorrón que i fuemos a viyer-lo más que más por conoixer o lugar que da nombre a o granizo disco de La Orquestina del Fabirol. Como en quasi totz os lugars d'a redolada, a ilesia y l'anvista ye lo millor que tien.

Tanto Senegüe como Acumuer me pareixioron dos buens eixemplos d'a realidat socioeconomica d'a Val. Acumuer quasi vuedo y prou deixau dimpués de que toda la chent marchase d'o lugar fa decadas. Senegüe, a más gran d'as vinte y tantas pedanías de Samianigo con ueitanta habitants. Samianigo arrocló toda la población d'una Val explotada primer por a industria y agora por o turismo de nieu.

O viache lo rematemos en o museu d'o Sarrablo. Un gran museu etnolochico, que cudia prou bell detalle que lo fan una mica diferent a la resta. Os obchectos son en o puesto a on que habrían d'estar en a casa que ocupan. Cada cambra ye adedicada a la faina que tocaba. Os cartels son totz bilingües castellano - aragonés y mesmo bi ha bell panel informativo sobre a luenga. Tamién bi ha una parte adedicada a la obra de Ángel Orensaz, escultor de Larués, de qui desconoixeba a fama suya. Si i vas d'hibierno, leva-te un gambeto u un buen chersé porque a visita ye larga y no i tienen calefacción.


Carrera en Sallent
A presencia de l'aragonés yera prou radida, pero no inexistent. Charrar, no charremos con dengún en aragonés, pero a luenga yera present en a toponimia y en os nombres de bell comercio. Como siempre, nos trobemos con bell puesto a on que le meteban apostrofe a l'articlo "o" (o' camín, u bella fatera parellana), contrimostrando atra vegada que conoixemos más a cultura escocesa (vía EE.UU) que l'aragonesa. Penica de país.

A Val de Tena y l'Alta Galliguera las visito poco, pero siempre me levo un capazo de buenas memorias ta casa mía. Aquella chornada De Rizio, as trobadas aragonesofablants en Piedrafita, as dos edicions d'a Trobada de chiflo y salterio en Lasaosa, ... un país repoliu y a soben desconoixiu t'as zaragocetas como yo.

lunes, 23 de febrero de 2015

Wolverine ha muerto (atra vegada)

De bien chiquet, prencipié a leyer comics de superheroes. Chusto por as envueltas que yo prencipiaba, reeditoron en castellano os primers numers publicaus en l'estau espanyol de Avengers y X-Men (Vengadores y Patrulla-X en a suya edición espanyola). Asinas que prencipié a leyer ixos primers numers que ya s'heban editau por primer vegada muitismos anyos antes. Os X-Men yeran, y continan estando, os mios favoritos. Y en o numer 5 ya viyé morir a Wolverine (Lobezno en a (mala) adaptación a lo castellano) por primer vegada.

Tamién en ixas envueltas, me tricolotiaba a soben con os mios companyers de lectura de comics, por qui yera o superheroe más guay. Teneba un amigo que yera superfan de Ghost Rider, atro de Hulk, atro de Captain America y, prou que sí, un de Wolverine. Yo l'odiaba. A Wolverine. Y a la fin, a ell, tamién una mica. Wolverine me pareixeba o tipico farute de colechio. O guayón bamboso que quier tot lo protagonismo.

Siempre m'ha trucau o ficacio como personaches que en a vida real odiaríanos, se fan bien populars en a ficción. Barney Stinson de How I met your mother, Carlos de Top Chef 2, Bill Adama de BattleStar Galactica 2003, Jack Bauer de 24, .... Wolverine ye un d'ixos personaches. Dengún no lo aguantaría si lo conoixese de verdat, pero a totz les feba goyo.

Con o paso d'o tiempo, Wolverine fue medrando en Marvel. Consiguió a suya serie contina propia y fue fendo-se fundamental en totz os equipos d'os X-Men y cutiano visitant d'atras series. A la fin se fació tamién vengador y en zagueras saliba practicament en todas as coleccions Marvel, tenendo dos capeceras con o suyo nombre, Wolverine and the x-men y Savage Wolverine. Yera quasi imposible leyer un tebeo Marvel que no salise ell, y no facil uno que no protagonizase en mayor u menor mida. Estió, tamién, o responsable d'o zaguer scisma d'os X-Men y fundador d'a escuela Jean Grey ta mutantes.

Toda ista evolución dende un enano asalvachau y violento dica un intelectual profesor y lider politico, pero de vez agresivo cheneral, han feito de Wolverine un d'os personache más incoderents de l'universo Marvel, pero tamién más atractivos y omnipresents. Asinas que quan leyé que moriba, que se feba una colección (Death of Wolverine) de propio ta matar-le, me pensé que yera nomás una estratechia de ventas ta que me deixase buenos chanfles en bells tebeos mediocres.

Contino pensando que no ye que una estratechia comercial y que Wolverine tornará t'a vida en menos de tres anyos, vía clonación, viache en o tiempo, henchizo u qualsiquier fatera, como acaban de fer con Nightcrawler, por eixemplo. Pero cal decir que a suya muerte, l'han escrita prou bien. Y no sé porqué, as tres veces que l'he visto morir m'han feito firme goyo.

A primer d'ellas estió en o numer 5 de La Patrulla X que tos comentaba antes. En o mitico Uncanny X-Men 142 d'a edición orichinal, a on que ya asesinaban a Wolverine en a portalada d'o comic. Yera o segundo numer de "Diyas d'o futuro pasau" l'aventura d'os X-Men en que se basa a (por agora) zaguer cinta d'os mutantes. Antimás d'o propio tiro que le fote o centinela, a imachen d'a suya gosaralla d'adamantium tirada por tierra a os pietz de Colossus y Storm yera tot un goyo de viyer ta yo, que tanta quimera le teneba. Prou que como yera en una realidat alternativa, todas sabebanos que a l'atro mes tornaríanos a leyer a l'enano canadiense.

Aquella aventura estió una d'as primers y más sinyaleras de realidatz alternativas. Dende alavez, y más que más os X-Men, en han escrito arrienda por toda mena d'universos paralelos. En unatro d'ells tamién moriba Wolverine. Yera o numer 1 de X-Men Forever, colección que ya en charré fa tiempo. Astí, Chris Claremont repreneba l'argumento d'os tres primers numers de X-Men y continaba como l'hese feito goyo de continar sin presions editorials. Quasi lo primer que fació estió matar a Wolverine y, encara que tamién yera un universo paralelo, no me lo creyé. Por muito que fuese Claremont, que siempre sorprende, no podeba creyer-me que matase a l'omniprota marveliano en o primer numer d'una colección. Pero ye lo que pasa quan a uno le dan libertat creyativa.

Wolverine tornaba a morir cremadet. En ista ocasión no tornaría a l'atro numer. De feito no tornaría en toda la colección. Cosa que agradeixié muito. Que en Marvel os muertos continen muertos ye raro, rarizo.

A tercer vegada que lo he visto morir no la escribió Claremont, sino Charles Soule, guionista de Death of Wolverine. En quatre numers Soule recuenta os zaguers diyas d'un Wolverine que s'ha quedau sin o factor curativo y a qui encorren os suyos enemigos más sinyalers. Me pensaba, y contino pensando, que sería nomás una estratechia comercial ta que me deixase os 10 euros que cuestan os quatre numers d'a serie. Y en yera, pero a lo menos me he leyiu una buena historia que da una fin prou digna a un personache que se lo mereixe. En no fer-me guaire goyo, no l'he seguiu a suya historia, asinas que ye más que prebable que m'haiga perdiu bell detalle. Con tot y con ixo, istos por istos quatre numers se fa un remero de muitas d'as partes más importants d'a suya historia sin que esdevienga un catenazo. Tot de revés, ye un comic d'os de siempre. Barallas, bien de snikts y una final que no fa burro falso y que ha creyau ya un icono. No meto a foto ta no spoilear a dengún, pero cuento que ya se será vendendo figuretas d'ixa zaguer vinyeta. 

Wolverine no ye, ni de luen, o mio personache favorito. Pienso que se l'ha sobreemplegau dica l'ansia y que Marvel contrimostraba una falta d'ideyas en tener-lo por tot. Pero con tot y con ixo, ye estau protagonistas de muitas d'as millors historias que he leyiu d'os X-Men. Y antimás sino hese existiu, ¿a qui le ganaría Gambit a baloncesto?

Que vaiga bueno Wolverine y aspero que tarden prou en fer-te resucitar!



domingo, 8 de febrero de 2015

Por qué no creyer?

As cosas en que puede creyer a chent nunca no deixan d'enarcar-me. Fa bells diyas, en una charrada, una companyera nos deciba que no podebanos vestir de royo de maitins porque va en contra de no se qué movida zen, u bella cosa parellana. Que nos caleba ir cambiando de ropa seguntes o momento d'o diya. Bell rollo parellano a lo Feng Shui, pero con a ropa, cuento que será. Unatra companyera le preguntó "¿pero creyes en ixo?", a lo que ista contestó con un "¿por qué no?".

Astí sintié como totz os poders que fan as profesoras de sciencias de toda la planeta quedaban en no cosa debant d'una fatera inventada por bell iluminau, u mesmo por bell chuego infantil elevau a la categoría de filosofía, con un acotracio d'exotismo oriental, siempre millor que qualsiquier cosa d'o "scientifista occident", que deciba no se qui.

Ixa mesma persona, bell diya dimpués, dició creyer en l'horoscopo porque creyeba que "as planetas influyiban en nusatras en l'inte de naixer". Tamién ye cristiana, d'as que van ta misa de cutio, y s'amostró carranyada quan les dicié que a homeopatía yera nomás augua u zucre, y que as flors de Bach y o reiki yeran atros timos iguals.

Charro d'ista persona, pero ye una actitut prou común. Creyer en tot. En tot fueras de en a sciencia, ye claro. Talment Jonathan Miller teneba razón quan s'estimaba más definir-se como no-creyent (disbeliever) que como ateu, ya que ye un concepto más amplo. Veigo masiau a soben como as cristianas creyen, antimás, en toda mena de atras creyencias. Belunas incompatibles, por cierto. Talment una vegada que crebas a muga d'as creyencias con una fatera, ubres a puerta a toda la resta. No sé si o cerebro funciona asinas, pero o fenomeno ye amplament estendillau.

Por qué no creyer en o "Feng Shui modisto"? Porque ye una fatera que se viye dende luen. Porque no bi ha garra estudio, indicio, sinyal, ..... que indique que siga asinas. Porque no se basa en una observación de fenomenos contrastada por dengún.... Por qué no creyer en l'horoscopo? Porque ye una ababolada que a posición d'unas planetas en relación a la nuestra y a uns debuixos que bells occidentals facioron en o ciel fa sieglos, y que ta forro de bota, hue ya han cambiau de posición, influiga de garra traza sobre nusatras. Porque a sola influyencia que tien Marte u Venus (u a Luna) sobre nusatras ye a suya gravedat y en l'inte de naixer a gravedat d'as mans d'a partera u medica ye más gran que no ixa. Por qué no creyer en (ficar nombre de creyencia no contrastada)? Porque, como dició Sagan, afirmacions extraordinarias cal que tiengan prebas extraordinarias. Porque si no nos preguntamos porqué as cosas son como son u si funcionan a humanidat desapareixería.  Porque dengún no viyó o can de Ricky Martin minchando Nocilla d'a totera de dengún.

Si quan nos dicen que meter un cactus en un repalmar te puede aduyar a conseguir treballo, u que pichar en l'escusau d'o medico mientres le faltas te curará os mals d'o garganchón, no se t'enchega l'alarma que te diz "isto ye una fatera", talment habríanos de revisar o nuestro esprito critico y, sobre tot, o nuestro sistema educativo. Porque ixo sí que ye un fracaso educativo.

A pregunta que cal fer no ye "por qué no?" sino "por qué?". Por qué cal vestir d'azul de maitins ta que as cosas vaiga bien? Por qué a Luna provoca más partos? Por qué nos van a fumigar avions en un ineficaz y absurdo chenocidio?. Y ya que prencipiamos a preguntar cosas, no sería por demás preguntar tamién "cómo?" u "ta qué?".

Información, información, información. En cal, y a palladas. Un d'os problemas que tamién me trobo a soben con istas "omnicreyents", pero tamién con muitos atros perfils de diferents graus de creyencias, ye a falta d'información. A homeopatía ye un d'os eixemplos más plateros. Quan a la chent que la esfiende les pregunto que si saben lo que ye, a soben me dicen que son "medecinas naturals", "hierbas", "medicamentos sin quimicos", u cosas parellanas. Lo que indica que ignoran dos cosas: lo que ye a "medicina scientfica" (1) y lo que ye a homeopatía.

Quan les explico lo que ye de verdat a homeopatía, fan uellos de caparra. Por un regular creyen que les miento (qüestions d'autoridat). Tamién gosan de recontar bella experiencia de "amimefuciona". Me preguntan "y alavez porque deixan vender-lo en farmacias?"... cosas asinas. Pero creigo que nunca no he feito venir a plego con iste afer a dengún que ya creyese. He conseguiu que qui no conoixeba a homeopatía estase a la tisva y la refusase, pero una vegada que i creyeban m'ha resultau imposible de fer-les cambiar d'opinión, encara que pueda alportar toneladas de prebas.

Ye muito facil, por lo que pareixe, creyer-te una fatera. Ye muito más dificil, y d'ixo cuento que bi habrá estudios, reconoixer que has estau creyendo en una fatera, u que o tuyo sistema de creyencias ye basau en chorradas que bell iluminau s'inventó bell diya y que consiguió ixemenar a bando. Errare humanum est, sed perseverare diabolicum.


(1) Termino que foi servir ta entender-nos. A medicina que no ye scientifica no ye medicina.

viernes, 23 de enero de 2015

A floreta. Por Amparo Rubiales

Sin ixublidar tot lo que hemos enantau, a o feminismo le queda muita luita por debant dica que se considere humanas a las mullers, como deciba o lema. Iste articlo me fació firme goyo en tractar un tema muito asumiu como normal por a mayoría de personas (muito más en os hombre, prou que sí) y en haber resumiu en muitas pocas parolas y de trazas muito plateras as argumentacions contra as floretas (piropos en castellano). L'articlo orichinal, de Amparo Rubiales estió publicau en a versión en castellano de Huffington Post dimpués d'unas declaracions d'a presidenta de l'Observatorio contra la Violencia de Chenero d'o Consello Cheneral d'o Poder Chudicial, Ángeles Carmina en contra d'as floretas.

Encara soi sin sangre en a pocha por l'estrapalucio que se fació a causa d'as declaracions d'a presidenta de l'Observatorio contra la Violencia de Chenero d'o Consello Cheneral d'o Poder Chudicial, Ángeles Carmina, que i expresó que a floreta ye "una invasión a la intimidat d'a muller", por lo que esfendió a importancia de eliminar-lo, encara que siga afalagador. Quasi totz os articulistas y comentaristas masculins d'iste país han feito as suyas graciosas apostillas cuanto a ello, que contrimuestran, atra vegada más, que isto d'o masclismo d'a sociedat ye más perén que no queresenos creyer. T'os millors, ye nomás unatro exceso más d'isto d'a igualdat de chenero que tanto les cuesta d'asumir, lo que contrumuestra lo luen que somos de conseguir que hombres y mullers podamos estar lo que somos: diversos, pero iguals.

S'han dito muitas cosas como conseqüencia d'istas declaracions: que a floreta ye polida, un enradigau costumbre de sieglos, que traviesa todas as culturas y civilizacions, encara que nusatros (os espanyols) creigamos que ye qualcosa "muito nuestra".Lo que dengún no diz ye qui decide ixo de que ye poliu, ni destacan que ye siempre un hombre qui le'n diz a una muller, en publico y de traza anonima, sin que bi haiga relación d'afectividat y sin que dengún no le'n demande. A muller no demanda opinión sobre o suyo cuerpo y, alavez, no son lechitimarus ta dar-la. Que os hombres, en estar hombres, tiengan un dreito historico a fer floretas a las muller ye, ciertament, una fatera masclista más d'as muitas que somos feitas por a sociedat en que vivimos, porque son as reglas d'o sistema patriarcal, y crebar con os suyos costumbres, grans y chicotz, les cuesta a las mullers fer un gran poder, antimás d'haber d'estar obchecto d'as suyas moflas. No ye que una antiga construcción d'a identidat de l'hombre a costa d'as mullers, consideradas obchecto d'a suya pertenencia. Atro estereotipo más. Antesmas tamién se deciba ixo de "o mio mariu me fote lo normal"; hue talment no se diga, pero lo continan fendo.

¿Que ye agradable que te faiga floretas? Sin dubda, pero en privau y con mutuo consentimiento. Nos fa goyo a floreta, prou que sí, pero no pas en publico ni anonimament, que ye lo que censuramos, porque antimás, en a más gran parte d'os casos, son expresions fierizas y que enristen contra la intimidat, que ye lo que denuncia a presidenta de l'Observatorio contra a violencia de Chenero. Y no tien mica a viyer con a maravillosa poesía amorosa ni con os madrigals de Gutiérrez de Cetina ni con tantas cosas repolidas que s'han escrito y dito sobre as mullers, que no, que se tracta d'atra cosa, d'o masclismo que, en o millor d'os casos, no quieren parar cuento de lo muito que encara tira entabant.

Os mastos d'iste país han feito servir toda la suya artillería moflona contra ista persona, como la ferán servir con yo y con as que antes han escrito tamién sobre a floreta, porque sostenemos, sí, que ye una mena más d'o masclismo social que vivimos. Han plegau a la rematadera, no nomás de continar fendo-se a mofla d'o feminismo y d'as feministas, sino, mesmo, de l'aspecto fisico d'a propia autora d'a reflexión, muito propicio, seguntes ells t'a floreta, "por a suya vistera presencia fisica", que la invalidaba ta decir cosa en contra d'o mesmo. Increyible, pero cierto.

L'ambito d'as mullers estió, por decisión d'os hombres, o privau y, precisament por ixo, o mundo nuestro ye un mundo de sentimientos; as mullers femos muitas más floretas que no los hombres, que tienen pior exteriorizar os sentimientos; lo femos con mullers, con menors y con os propios hombres, pero siempre en privau. Os hombres no se fan floretas entre ells, ni lo polius que son ni cosas d'ixas tant polidas que nos decimos as mullers. No somos en contra d'ixo, de revés, les animamos a que sigan más expresivos. Repito, d'o que somo en contra ye d'a floreta en publico y anonima. Ixe ye, chustament, o que consideramos atra mena d'agresión verbal que no queremos. ¿Queda platera a esferencia?

Ta rematar, anyadiré que no ye qualcosa que nomás ocurra en Espanya; pasa en tot lo mundo, y as mullers de totz os paises lo denuncian con más rasmia que no nusatras. Sé que soi cheneralizando y que a gran mayoria d'os hombres no fan floretas en publico ni de trazas anonimas a las mullers, pero muitos esfienden ixe costumbre porque piensan que ye un dreito adquiriu que no quieren que les furten. A beluns les fa espanto que, de continar asinas, acabemos estando realment iguals.

miércoles, 14 de enero de 2015

Tabiernas d'Aragón (2): Atrio

Entre os 16 y os vinte y pocos anyos, si me querebas trobar, a traza mas facil yera d'ir ta l'Atrio. Antes u dimpués i pasaría. L'Atrio, o segundo bar que'n charro en iste Tabiernas d'Aragón que prencipié con o DeVizio, ye o bar que me viyó creixer mosicalment y vital. Mesmo quan ya prencipié a ir t'a Madalena de borina, continaba indo-ie prou a soben. Astí conoixié a tanta y tanta chent y tanta y tanta mosica que marcó toda una etapa d'a vida mía.

En a colla d'amigos de l'instituto yeranos catorce personas y a nomás quatre les feba goyo o chunda chunda, asinas que a resta gosabanos d'imposar os nuestros criterios mosicals que prencipiaban y remataban en l'Atrio. De cabo ta quan, si a mosica se feba masiau repetitiva, si i levabanos masiau rato, u si en l'Atrio no se i culliba, movebanos t'o DeVizio u t'o Posturas. Pero yeran pocas vegadas.

L'Atrio yera, y ye, en a carrera Maestro Marquina, en un d'os puestos más centrals d'o "Rollo". A suya decoración d'agora ye inspirada en a Roma antiga con columnas y murals feitos con teselas, pero antes más yera más zaborrer (u autentico, si tos lo estimatz más) y teneba cuadros de Barón Rojo, plens d'apegallos y grafitis a boli.

Quan lo conoixié yera un guariche de tot. A pintura d'as paretz se cayeba, os debantditos cuadros yeran emporcaus de tot, y os escusaus feban más problemas que no solucionaban. Terne que terne se saliba l'augua porque bell ababol lo heba bozau y hebanos de fer entibos con o serrín ta que no plegase en a resta d'o bar.

O feito que feba diferent a l'Atrio yera, como en os buenos bars, a mosica suya. Bien sinyalera. Quan ibas ta l'Atrio sabebas perfectament lo que ibas a sentir. Con tot y con ixo, a mosica s'esviellaba de contino y, chunto con as cantas clasicas, de cabo ta quan apareixeban cantas de collas nuevas. Asinas conoixié a mosica que marcó a mia vida mientres muitos anyos y que hue contino ascuitando. Barón Rojo, Reincidentes, Extremoduro, Marea, Platero y tú, Berzas, Kortatu, La Polla, Boikot, Tako, Mallacán, Piperrak, ... yeran nomás bells quantos d'os sonius que se repetiban todas las nueitz. (En tenetz una playlist a la fin d'o post)

Tamién como en totz os buenos bars, as parroquianas i yeranos fixas. A la fin, te conoixebas con todas y, malas que dentrabas prencipiabas a saludar a chent. De feito, si bell diya teneba ganas de pichar antes de dentrar-ie, me'n iba t'o Tranvía, o bar que bi heba a o canto, pichaba, y dentraba en l'Atrio ya pichau ta poder tener os capazos con tranquilidat.


En a barra, figuras como Mr. Propper u Óscar, o cantaire de Berzas, nos aguantaban as nueitz de zorrera, dando-les bien de ferrete antimás, conque nos metesen ista u l'atra canta. Tamién habioron d'aguantar-nos en os primers anyos que militaba en Chobenalla, quan les emplibanos o bar de sinyals d'Aragón con a estrela, y quan tenebanos os nuestros eternos debatz de zorros con os comunistas y os anarquistas que tamién bi yeran de contino. A la fin, a las parroquianas de l'Atrio nos uniba la mosica que yera lo principal, pero tamién muitas atras cosas. Muitas d'ellas yeranos, y encara somos, en movimientos politicos y socials.

Tantas anyadas indo-ie, d'anecdotas en tiengo a trompicuesco. Muitos momentos miticos i he viviu. Como o primer concierto de Los Gandules. L'Atrio no gosaba de fer conciertos, pero a canta de "El osito come bayas" ya yera un himno en o bar. Fendo uellos de caparra, qui bi estiemos conoixiemos por primer vegada a los Escafandra, descubrindo que yeran dos viellos conoixius: Roberto "Berzas" y Santi "Contrabando de grifos". En una gabia, un melón nos cusiraba y feba de tercer miembro d'a colla. Quemisió quantas vegadas los habré visto dende alavez y qui nos iba a decir lo que plenarían qualques anyadas dimpués.

Pero si he de remerar bell momento, ye sin dubda quan a mia parella y yo nos casemos en l'Atrio. Levabamos nomás 21 diyas chuntas y venibanos d'a manifestación de Sant Chorche, de quan as manifestacions de Sant Chorche yeran contra o trasvase y ixas cosas. A suya chirmana m'heba fotiu un buen trucazo con o palo d'un sinyal que m'heba feito sangrar por o naso y encara me feba mal. Por efecto de l'alcohol, l'amor, u totz dos, m'importaba igual y, zorras como canastos marchemos de borina ta l'Atrio. Por o camín decidiemos de fer casorio y de que a ceremonia la fese bella persona que respetasenos: un cambrero. Si un mosén, un conceller u un capitán de barco pueden casar, ¿por qué no ha de poder un cambrero? Escribiemos os nuestros votos en un papelot que portiaba en o bolso y le'n diemos a un sorprendiu Óscar Berzas, qui nos los leyó y casó, chusto antes de servir-nos dos picheras de biera. Hue continamos chuntas y d'ixo ya en fa más d'una decada.

Bi'n ha muitas más. As partidas de dardos tirando a una cucaracha que puyaba a o cotau d'a diana, o diya que cacegué una lentilla, la trobé a la meya hora entre o serrín y consiguié ficar-me-la de nuevas, as incontables personas con qui m'enreligué, a vomecada dencima d'a bancada d'un tequila que heba traito Mr. Propper y que nos ne dio a tastar, un quince d'agosto que i pasemos más solos que ta qué,  ...

Hue encara me contina pasando d'escunzar-me con belun en bell bar u por a carrera y quedar-nos mirando-nos y decir: "ei, tú ibas por l'Atrio, no?".

Como os buenos bars, tamién l'Atrio teneba ixa canta de despedida, que zarraba la nueit de borina, u que marcaba l'exodo enta Zuma u a zona heavy. Yera, y cuento que continará estando-ne, Stairway to heaven. Malas que prencipiaba a sonar, as clients replegabanos os ropaches y nos pretabanos os zaguers tragos. Asinas que con a ixa canta zarro tamién lo post, y con una lista de Spotify con beluna d'as cantas que se i sentiban. Regular que me'n habré deixau un buen fascal, y antimás muitas no son en Spotify, pero cuento que todas as que i son, fan buena representación...







sábado, 27 de diciembre de 2014

Siempre s'ha feito asinas. Articlo de Carles Terès

Fa poco leyé l'articlo que traduzco contino en o blog de Carles Terès. En poquetas ringleras, i charraba de dos afers que m'intresan prou. L'un, ixe concepto tant raro que tien tanta chent d'o que ye "siempre" u "de siempre" u "de toda la vida". Ya en charré en un breu articlo en 2009. L'atro, sobre a "politica mosical" en as fiestas d'os lugars, a on que s'ha estendillau un modelo unico de verbena y/u punchadiscos con millor u pior criterio. Fa bells diyas viyeba a Los Jaques de la Sierra en concierto y me pensaba quanta diversión y que buena mosica se puede fer con nomás dos voces, un curdión y una guitarra. Igual como m'ha pasau en tantas y tantas rondaderas y actuacions de collas de mosica más "artesana" por decir-le de bella traza. Ixos que no tocarán a Bisbal (u sí), y fan mover-se a tot qui se i acerca, sin grans presupuestos ni aparatos (en os dos sentius d'a parola). Asinas que comparto la traducción d'ixe articlo, con aquell lema que fa anyos s'estilaba más de "¡garra fiesta sin gaiter!".

Siempre s'ha feito asinas (articlo orichinal "Sempre s'ha fet així" publicau en Esmolet)

Muitas cosas las acabamos fendo por inercia, porque "siempre s'ha feito asinas". D'istas trazas, s'ha manteniu as tradicions, os costumbres, as luengas. Afortunadament evolucionamos, encara que a soben ista evolución comporta prener rutinas allenas a las nuestras trazas d'estar. Y acabamos afirmando, d'istos nuevos costumbres foranos, que "isto siempre s'ha feito asinas".

Ye lo que pasa, por eixemplo, con as fiestas. Os mios convecins de Torre d'Arcas, saben que la Fiesta Mayor no ye a calendata más deseyada d'o calendario mio. No bailo guaire, lo confieso, y menos encara ixo que suena en as plazas mayors y poliesportivos, rai si tocan os zaguers exitos d'a radio u si as sinyoretas se cambean de ropa en cada canta. Me dicen siempre que en as fiestas "siempre s'ha feito asinas". Siempre? No. Cuentan que, antesmás, quan yeranos más pobres, veniban mosicos armaus con gaitas, tabals, mandurrias y guitarras. Diz la chent gran que se divertiban. Sí, y sin focos, flashes, lucetas ni altavoces chigants. Yeranos pobres y pareixe que ignorants. 

O primer de noviembre d'estianyo levemos t'o lugar una colla de chovens cargaus de guitarras, violins, mandurrias, gaitas y tabals. Portaban bell microfono y altavoz (ixo sí, modestos). Y malas que prencipioron a tocar, se viyó como s'iluminaba la cara d'a chent que empliba la plaza. Y totz bailando a lo son d'ixas ixotas, mazurcas y fandangos. Mesmo los pietz mios se me rebeloron y me portioron t'o uello d'o huracán (no, no heba zorriau).

Soi charrando d'a chornada adedicada a fer revilcar o "Ball del Poll", con a imprescindible y inestimable colaboración d’Espai de So, os chirmans Lluís-Xavier y Miquel-Àngel Flores y toda la Rondalla dels Ports. A cronica ya la podietz leyer en  Comarques Nord [viyer galeria fotografica] y en La Comarca. Nos divirtiemos muito: grans y chiquetz, chubilaus y chovens, mesmo los adolescents, siempre a la tisva d'os chiflius d'o suyo smartphone. Tot isto fa que me qüestione si cal tanta parafernalia, tantos decibelios ta fer fiesta. Y si mereixe la pena renunciar a tantas cosas t'aconseguir tant poco. No sé. Talment ye cosa d'a edat.