jueves, 29 de marzo de 2007

Chornadas "De rizio"

En una dentrada de fa tiempo charraba d'o Matarranya como una redolada que nos ye dando a os cheposos una lizión de dinnidat y de saber organizar sobrebuenas autibidaz con muitos menos meyos d'os que tenemos en Zaragoza. Bi ha unatra redolada que, dende fa tiempo tamién, ye fendo una ripa d'autibidaz culturals, grazias a la suya Área de Juventud - u demba de chobenalla, como sé que a beluna l'ese feito goyo que se dezise - y que ye l'Alto Galligo (u Alta Galliguera). Ista begada son promozionando as Chornadas ta chobens creyatibos "De Rizio". Bi abrá charradas y tallers con chen que conoxe tan bien a cultura aragonesa como Roberto Serrano u Eugenio Arnao. Amás se ferá un pasabillas con Lurte o biernes y un conzierto d'o Comando Cucaracha o Sabado. Rufiertas y charradas implen a resta d'un buenismo programa que, de seguras, ferá muita onra ta l'aragonés y t'a cultura aragonesa, en cheneral.

As chornadas se zilebrarán os beniens 20, 21 y 22 de Abril en Panticosa. Podez leyer o programa, beyer os pres y apuntar-tos-ie aqui.

Muitas felizitazions t'a chen de l'Alta Galliguera que, como he dito alto, fez una faina sobrebuena.

martes, 27 de marzo de 2007

Esbarrando

Como ya dizié fa tiempo, no sé guaire catalán y, antimás, sé muito menos sobre a suya istoria y espardidura, asinas que puestar que en lo que boi a escribir bi aiga bellas errors u suposizions que no sigan esautas. Si en beyez beluna diziz-lo. De todas trazas iste articlo ba a charrar sobre l’aragonés, a soziedat aragonesa y a pulitizazión d’as luengas asinas que o catalán no lo foi serbir que como exemplo.

Cuan, con familiars u amigos charro sobre o "balenzian" y o catalán, muitos, a penar d'estar tan filologos como yo – ye dizir, mica – y de saber muito menos que no yo sobre lingüística u istoria d’as luengas, aseguran, sin dandaliar, que o balenzian y o catalán son de raso diferens. Cuasi como si estasen chino y anglés. Una d’as cosas – a unica, de feito – an que se refirman ye o feito que cuan i son ius – ta Balenzia – en as carreteras mete "eixida" en cuentas de "sortida", que ye lo que mete en os cartels catalans. Y, por ixa paroleta, ya son de raso diferens. Alto u baxo fan o mesmo razonamiento ta esfender que, lo que se fabla en as redoladas catalanofablans d’Aragón ye atra cosa que no o catalán que se charra quinze quilometros dillá, dezaga d’a muga con Cataluña.

A ormino pienso en, si bel diya l’aragonés tira entabán y se prenzipian a fer cartels de l’almenistrazión bilingües, cómo se normalizarían bels terminos. Como l’exemplo d’antis me lo han meso tantismas begadas prenzipié a pensar-ie. Se m’ocurrión tres posibilidaz: salida, surtida y esbarre. Creigo que as tres podrían estar correutas. Salida porque se sale d’una carretera ta dentrar en unatra. Surtida tamién, a penar d’o chiquet cambio de sinnificau con salida. A carretera secundaria surte d’a prenzipal. Y esbarre tamién sería bien porque simplamen ye lo que ye. Un esbarre d’un camín. Pero, con cualsiquier d’as tres opzions bi abría polemica. Con a primera, toz os castellanofobos, y toz os que quieran fer bisteras as esferenzias entre l’aragonés y o castellano, s’encarrañarían. Con a segunda pasaría lo mesmo con os catalanofobos, y d’istos bi’n ha arrienda en iste chiquet país nuestro. En zagueras, con a terzera, toda a chentota que fan a mofla de l’aragonés por "sonar furo" diría que ye una baturrada u bella cosa parellana, alazetada en a gran incultura lingüística que tamién bi’n ha a camatons en Aragón. En a mía opinión, que no conta ta cosa, y que no se refirma en garra atra cosa que no siga una preferenzia personal, esbarre sería a millor opzión.

Asinas que, se faiga lo que se faiga, si bel diya podemos meter os cartels en aragonés, bi abrá ambute de chen que los creticará dende l’ambiesta pulitica. En primeras no trobo garra problema lingüistico ta azeptar cualsiquier d’as tres parolas, pero as tres tienen problemas puliticos. Y, como en tantas atras cosas, a pulitica pesa muito más que no as custions zientificas – u lingüisticas, en iste caso.

Si belún d’os que leye isto creye que beluna d’as parolas debanditas no sería correuta ta dezir-le a las "salidas" castellanas, as "sortidas" catalanas u as "eixidas" balenzianas que lo meta como comentario en o blog, que le’n agradixeré muitismo. Sobre iste tema bi ha un testo sobrebueno que se diz L’aragonés, nieu zanzera, escrito por Juanjo Segura – miembro de l’academia de l’aragonés – en a pachina web de Chuntos por l'aragonés.

jueves, 22 de marzo de 2007

Bosando (más) por a cultura

Diz que agora, dende Europa, ban a imposar-nos que calga bosar por os libros que ampremos en as bibliotecas. Leban ya tiempo menazando con fer-lo y, china chana, nos n’emos librau dica agora. A lo menos de bosar por os libros y en as bibliotecas. Si a cultura ye un d’os dreitos umanos –y en ye – se suposa que abría d’estar aczesible ta tot lo mundo. Iste yera un d’os pocos dreitos que se rispetaban en buena parti d’oczidén.
Agora, os que femos serbir as bibliotecas asoben abremos de fer pocha ta pillar bel libro. Os que no las fan serbir asoben dixarán d’ir-ie y, qui nunca no ha teniu a intenzión d’ir-ie dreitamen nunca no leyerá garra libro como no siga que bel familiar u amigo le’n regale. Siempre he feito serbir as bibliotecas a ormino. Si ese de bosar por cada libro que he leyiu prebablemen sería pior que no a mía ipoteca (y ixo ya ye muito malo). Pero ye que, dende que soi fendo lo prochecto de fin de carrera foi serbir tres bibliotecas diferens de bez y en quito dos u tres libros de cadaguna cada semana u dos semanas. Tampoco no podremos fer os prochectos de fin de carrera?. U simplamen bel treballo ta cualsiquier clase d’a escuela u d’a Unibersidat an que calga fer serbir bella cosa que no siga a enziclopedia que toz tenemos en casa?
Si ista mida plega a fer-se reyalidat abremos amortau l’esprito d’as bibliotecas: a cultura unibersal y de baldes ta tot lo mundo. Caldrá, allora, fer un Emule de libros? S'encarrañará CEDRO (a bersión en libro de SGAE) y nos ferá bosar por si bel diya leyemos un libro de baldes? Antiparti, ye de dar, que as bibliotecas nomás mercarán os libros que pueden dar diners. Dixaremos de beyer as cacanas – pero esistens – seczions en aragonés, os libros d’ensayos zientificos, os matracos d’istoria que nomás os muito afizionaus leyemos y asinas asinas. Os repalmars se plenarán d’a basuera d’os Jimenez Losantos, Cesar Vidal, Pío Moa y atros manipoliadors istoricos u d’atros best sellers – millors u piors – pero que muitas begadas no alportan guaire cosa nueba.
Cal que, no solo qui femos serbir as bibliotecas, sino toda a chen que creiga que a cultura no puede tener un pre, nos achuntemos ta prebar que ista mena de midas no nos sigan imposadas. Que l’Estau bose as piñoras europeas u que cambeen as leis si cal. Pobrichons ixos que biben en países an que ya no se puede ni leyer de baldes….

miércoles, 21 de marzo de 2007

Chornadas por una economía sostenible, solidaria y etica

Unibersidá - Coleutibo Aragonesista (UCA) organiza os beniens diyas 27 y 28 de Marzo en a Facultat d'Economicas de Zaragoza as Chornadas por una economía sostenible, solidaria y etica. Se i ferán dos charradas. O diya 27, miembros de Fiare y Coop 57 charrarán sobre Finanzas alternatibas y o diya 28 bi irán o Grupo La Veloz Cooperativa que charrarán sobre o suyo procheuto. Con istas chornadas UCA preba de contrimostrar como se puede fer unatro modelo economico que funzione con un minimo de etica, sostenibilidat y biabilidat.
En una Facultat como ye Economicas ye asabelo importán que os alunnos partizipen en iniziatibas como ista si de berdat queremos que o mundo pueda cambiar bel diya. Asperemos que a chornadas plenen as salas y que qui bi baiga quite buenas ideyas cara ta la suya futura autibidat en o mundo d'o treballo. As dos charradas serán en o salón d'actos d'a Facultat a las 19:30.

Contina a criminalizazión

A criminalizazión contra as collas de mosica contina. En l'Estau ya s'enristió contra S.A., Fermín Muguruza u mesmo Reincidentes y Boikot. En Aragón tenemos tamién a nuestra chicota istoria d'a criminalizazión de ixas collas que denunzian seguntes que situazions. Fa años, Fernando Martín y os suyos conzellers fazión a tana a Objetos Perdidos u Opción Cero por as suyas cantas en contra d'o conzello PPero. No guaire tiempo dimpués yera a mesma Corona Espanjola qui enrestiban contra GEN por fer un fotoshop de bella infanta con o conde Lecquio (si no remero mal. d'isto en fa ya muito...). Güe aparixeba en os papers que o PP ye estudiando denunziar a Los Draps por as suyas letras. Tamién se quexa de que les aigan dau o premio a la millor canta en luenga minorizata, binclando ixa dezisión con o PSOE.
Parixe platero que os d'o PP no ban a reblar con a suya estratechia de criminalizazión d'as ideyas nian en a oposizión. O suyo delegau de Gubierno en Aragón, Sr. Ameijide, no solo permitió que Zaragoza se combertise en zentro de reunión y sala de conziertos de collas faxistas sino que, mientres asabelo meses y, atamás d'as continas protestas de coleutibos ziudadans y bezinals, os nazis tenión en funzionamiento un local. O nuebo delegau apañó isto zaguero, encara que no toda la resta. Y o PP nunca no ha dito cosa.
Quienta medrana tienen! Creigo que son bien consziens d'o poder d'a mosica y d'as collas reibindicatibas. Y ye que, afortunadamen, cada diya aparixen en Aragón más collas como Los Draps, Mallacán, Prau... Dende aquí solidaridat y muito refirme t'os Draps y ta todas as collas encorridas y criminalizadas de lo mundo. Entalto Los Draps!
STOP criminalizazión!

martes, 20 de marzo de 2007

Sin zero

Con tanto estrapaluzio d’os meyos con os fueros tabarros y atrás fateras, ha pasau como una chiqueta boladeta que nian s’ha notau a notizia finitiba de l’amostranza. O Ministerio d’Educazión ha conseguiu apañar, de bote y boleyo, toz os problemas d’o sistema educatibo: Ya no bi abrá zeros en as notas d’as escuelas. Bieeeeeen! O nuebo sistema de puntuazión será de 1 a 10. Ye dizir, en neoluenga, “zero” ye “uno”. Asinas, os zagals no pillarán ixas depresions que diz que pillan. S’han quedau sin tastar ixe redoncho que toz emos sufriu bella begada. En un desamen de Filosofía de Bachillerato yo mesmo plegué a tener un -1 de nota (en reyalidat teneba un 1 pero me i sacón dos puntos por dixar copiar a un amigo).
Iste repoliu numero que tantismos problemas dio a os matematicos antigos disaparixe, asinas, d’o sistema educatibo. Si les n’esen dito que sería tan dispreziau, talmén no esen malfurriau tantismo tiempo prebando d’escubrir os resultaus d’as operazions con o nuestro amigo “0”.
Cuan leyié a notizia, amás de fer-me unas buenas rialletas por lo ababols que pueden estar los d’o Ministerio, remeré que, en bella ocasión eba leyiu un articlo sobreintresán sobre a istoria d’o zero. Punchaz aquí si tos intresa. Ixe articlo lo trobé en una pachina sobre as matematicas que fan unos profesors de Zaragoza an que se pueden trobar atros contenius como chanzas matematicas, rutas matematicas por Zaragoza y asinas asinas. Muito entretenida, de berdat. En zagueras, rechirando por o rete, tamién he trobau una pachina sobre as matematicas y Futurama. Parixe estar que os guionistas d’os Simpsons y Futurama son toz matematicos y fisicos asinas que, de cabo cuan, fan bella chanzota en as suyas series que, ta qui no siga a la tisba y conoxca bella cosa de zienzia no en para cuenta. Si, como yo, tos fan goyo ista mena de temas, tos recomiendo muito que punchez en os binclos porque pasarez un ratet sobrebueno.
Y dende aquí, un abrazo a o zero!

Cronica d'o cabo de semana

O cabo de semana en aragonés prenzipaba con a presentazión de Ucronía, o libro de Dabi Lahiguera, con que Nogara prenzipia a suya faina publicadera. En a sala Ambito Cultural d’o Corte Inglés cuasi no se i culliba. Nos i chuntemos asabelo aragonesofablans, más que más de Zaragoza, pero tamién de a redolada de Tarazona y mesmo de Bielsa. Dabi, escoltau por Fernando Sánchez (secretario de l’Academia de l’aragonés) y Ruben Ramos, esplicó como eba pensau en escribir sobre Tomás Moro, qué quereba rezentar-ie y reibindicó a posibilidat d’escribir en aragonés sobre cualsiquier tema. Ye bien poliu beyer como a una presentazión d’un libro en aragonés i ba tanto chen que, antimás, de seguras leyerá o libro.
Cuasi sin tiempo marchabanos t’o conzierto de Dechusban. Poqueta chen – encara que cuasi no bi eba abiu publizidat – pero un conzierto bien pincho que aspero siga un buen siñal cara t’a suya partizipazión en A tot estrús. Dimpués de Dechusban, i tañón “La comodidad de anillo” que, por o nombre, me pensaba que yera bella mena de colla tipo Los Gandules. Pero me trobé con una apuesta riesgosa por un rock instrumental que a yo me remeró a las collas setanters que ascuitaba un buen amigo de yo (ola, Bizén!), y que me fazió muitismo goyo. Puestar que no siga a millor mosica ta sentir un Biernes de borina pero, ye una colla que cualsiquier qui aime a mosica bien feita cal que l’ascuite.
O Sabado caleba rebellar-se bien luego ta poder plegar en o taller d’edizión de bideo que organizaba l’Asoziazión Bente d’Abiento con a colaborazión de Charrando TB. Cuasi sin poder alentar por o poder que abié de fer con a bizi y o zierzo firme en contra, conseguié plegar-ie nomás que bels menutos tardi. En o taller nos esplicón bellas custions alazetals sobre edizión de bideo y atrás cosetas (puyar bideos ta YouTube, penchar-los en blogs y webs…). Una pena que no se podese fer un seminario en cuenta de un taller, porque cuasi no bagó de fer tot lo que m’ese cuacau aprender-ie.
Dimpués d’una tardi aqueferada, dentrabanos en a nueba Arrebato an que ibanos a conoxer o nuevo disco d’Ulut y a tornar a sentir a os matarranyencos “Los Draps”. Cal agradixer os apaños que han feito en l’Arrebato encara que contina estando un chiquet guariche con muita carisma. D’Ulut cal dezir que, china chana, ban amillorando y que ye una d’as collas que promete plegar a estar una d’ixas collas miticas de l’aragonesismo. De Los Draps no cal dezir cosa. Tan grans como siempre. Asperemos que enduren muitos años y que ascape publiquen un nuebo disco.
A nuei continó bellas oras más, pero ixo ye atra istoria.
Malas que he rematau d'escribir isto m'he enterau que Dechusban no yera estau trigau t'a benien fase de A tot Estrus. Lo siento por toda la chen que de seguras les esen feito goyo. Dende aquí tos nimbio un fortal abrazo y no tos ne faigaz que soz de puta mai!