jueves, 29 de noviembre de 2007

Aragón en as Cortes españolas

Contino con bellas reflesions sobre o sistema d'a "democrazia española".

Que Aragón u cualsiquier atra nazión tienga bella mica de presenzia en as Cortes Aragonesas pende, más que más en a cantidat de diputaus que i tienga. Con tot y con ixo que'n tienga muitos u pocos rai si istos son d'o PSOE u o PP que tienen brazos de fusta a la ora de botar y que, a tamás d'aber estau trigaus por Zaragoza, Uesca u Teruel no ripresentan mica a os aragoneses d'as debanditas probinzias. Alabez ye de dar que cal que ta que en ixos organos se sientan opinions aragonesas ha de aber-ie partius de raso aragoneses. Podríanos tamién pleitiar sobre l'aragonesidat d'ixos partius, pero imos a suposar que sí que son aragoneses u mesmo aragonesistas. ¿Porqué nomás bi ha un representan de partius aragonesistas (considerando aragonesistas a CHA y a PAR) en o Congreso d'os Diputaus? En primeras, a rispuesta fazil ye "porque no les bota a chen" y ye berdat en parti, pero cal mirar-se un poquet ixas chicorronas trampetas que a "democrazia española que toz nos diemos blablabla" tien.


Cada diputau eslexiu t'as Cortes Españolas ye eslexiu por una probinzia. Cada probinzia "imbía" un numero de diputaus t'as Cortes seguntes a suya poblazión. Como minimo tres. Y como Aragón ye como en ye, Zaragoza bi imbía 7 (si no remero mal), Uesca tres y Teruel atros tres, que ye lo menimo. En Zaragoza ye alto u baxo fazil que d'ixos siete, uno en siga de CHA u PAR. Caldría, en primeras y si o sistema estase proporzional, que les botase alto u baxo 1/7 d'a poblazión d'a probinzia zaragozana. Pero en Uesca u Teruel ye cuasi imposible. PAR y CHA tendrán bel diya un 33% de boto en beluna d'ixas probinzias? Cuento que no...


Asinas pues, d'Aragón nunca no bi irá que un diputau "nazionalista" t'as Cortes españolas. En Teruel y en Uesca siempre tendrá uno o PSOE y dos o PP u de rebés.


Muitos saputos "rufierters" mesmo gosan dizir que o sistema ye feito ta que os partius nazionalistas tiengan más representazión que no'n merixen. Y como a chen, por un regular no ye informada, lo crei y lo ba repetindo por toz os cabos. Si en cuenta de que a zircunscripzión (a redolada por a que esleximos a os diputaus) estasen as probinzias, ista estase l'Estau no solo no bi abría menos representans de partius nazionalistas (perifericos, prou que sí ;-) )sino que bi abría alto u baxo os mesmos y en o caso de bellas nazions, mesmo más. Si en cuenta d'estar l'Estau u as probinzias, estasen as comunidaz autonomas tamién tendríanos un caso parellano. Y ye de dar, que IU en quitaría muitismos más en cualsiquier caso estando un partiu minoritario en todas as probinzias, pero no en l'Estau ni en as comunidaz autonomas.


Fa tiempos bel conoxiu de IU (u d'o PCA, no lo remero) me pasó una simulazión de datos sobre iste afer. No la he trobada, pero en he trobada unatra que esplica iste caso dende l'ambiesta española y de IU, pero que nomás por os datos merix leyer-la. La podez trobar punchando aqui. No i apareix a simulazión por comunidaz autonomas, pero continaré miran-do-la a bier si la trobo. Si belún la tien, por fabor, que me la imbie.


miércoles, 28 de noviembre de 2007

Transfuguismo y partitocrazia

Antis de prenzipiar con "l'alicatada" de güe, si belún tien bella ideya de como traduzir "transfuga y transfuguismo a l'aragonés, le'n agradixería asabelo.

He pensau en iste articlo beyendo iste maitín en a TB como o PSOE español conseguiba salbar a la suya Ministra de Fomento grazias a o boto de dos tranfugas, la uno d'o PP y la otro de Coalición Canaria. Isto m'ha remerau tiempos d'antismas y no tan d'antismas con ixos afers de Gomariz y P.J. en Aragón y Tamayo en a metropoli, que le dizen por atros blogs. Dixando a un costau o caso de P.J. que qui sepa de qué ba ya'n sabe prou, d'os atros dos querría charrar-ne una mica.

O sistema de l'Estau y d'as comunidaz autonomas como entidaz churidicas ye partitocratico. Ye dizir, tu botas a un partiu que ha eslexiu, en teyoría de traza democratica, a os suyos representans. Botas a o partiu, no a qui ba en as listas. Fueras d'a botazions t'o Senau español an que puez eslexir a qui te pete de cada lista u mesmo de diferens listas. Manimenos, cuan os representans han estau eslexius o puesto ye suyo y pueden fer lo que les agane. L'exemplo más platero ye o d'o transfuguismo. Una persona eslexida por o partiu X, bei a luz y diz de pasar-se t'atro partiu Y. Como o puesto ye suyo puede fer-lo y no ye contra garra lei. Si os ziudadans esenos eslexiu a Fulanico de Tal como o representan nuestro, simplamen por estar Fulanico de Tal, no bi abría garra problema. En as beniens elezions podríanos tornar a triar-le u abentar-lo. Pero os ziudadans no esleximos a Fulanico de Tal. Esleximos a lista d'o partiu X an que ye Fulanico de Tal y que, por un regular, nian conoxemos.

Iste sistema ye de dar que ye inchusto por an que quieras que te lo mires. Bi ha dos soluzions bien plateras. Una: fer listas ubiertas u semiubiertas an que os ziudadans podamos triar dreitamen a os nuestros representans. L'exemplo de semiubiertas ye como se fa en a Unibersidat de Zaragoza an que tu botas a la lista X y d'ixa lista marcas a Fulano, Mengano y Zutano u no marcas a dengún y l'orden ye o que i mete. L'exemplo de ubiertas de raso ye como se fa en o Senau an que tu puez triar a Fulanico d'o partiu X, Menganido d'o Y y Zutanico d'o Z. Asinas o puesto sí que sería lechitimamén (bueno, alto u baxo) d'ixa persona porque os ziudadans l'emos eslexiu.

L'atra soluzión ye que os puestos no sigan d'as personas sino d'os partius. Y si Fulanico de Tal diz de marchar-ne, lo forachitan d'o suyo puesto y si ye menister d'o partiu. Isto rispetaría a boluntat d'os ziudadans en o sentiu de que no nos ufren a posibilidat de botar a personas sino a partius y no quiero yo que o boto mío t'o partiu X, se'n baiga, por un regular por custions que no son puliticas, t'atro partiu. (Caso Tamayo, p.ex.)

Con tot y con ixo o berdader problema ye a partitocrazia. Con as dos soluzions nos amanaríanos más ent'a democrazia, pero no dixarían d'estar os partius politicos (u bels personas aintro d'els) qui dizen qui ba u qui no ba t'as listas eleutorals. Y d'ixe problema podríanos charrar-ne muito más.

viernes, 23 de noviembre de 2007

O conzello terne que terne

O conzello de Zaragoza contina con o lingüizidio. Iste podría estar o titular... Dimpués de malfurriar os diners nuestros (pago los mios impuestos en A Inmortal) en abentar o cartel de Emanzipazión Choben y fer unatro nuebo nomás en castellano, dimpués de cambiar o nombre d'a Fuella d'o boluntariato y meter-lo nomás que en castellano, a una pregunta reyalizada por CHA en o conzello sobre a Feria Amostranza que se fazió l'año pasau, a conzellera de ¿Cultura? ha respondiu que "no contempla a continidat d’a Feria d’a Educazión y d’a Cultura Aragonesa Amostranza" y que "l'aragonés y a cultura aragonesa son parti d’a demba cheneral d’a cultura española, y como tals no han d'estar ocheto d’un tratamiento espezifico y esferenziau d’a resta d’as autibidaz culturals que se programan dende o Conzello de Zaragoza."

Ta qui no i fuese, ixa feria achuntó a organizazions y entidaz en esfensa d'a cultura aragonesa. Bi abió prous autibidaz mientres tot lo cabo de semana y se i amanó arrienda chen ta intresar-se por lo que bi eba. Ta muitos, una d'as millors iniziatibas que s'empentón dende o conzello en a lechislatura pasada. O equipo de gubierno d'o conzello d'agora ye enzerrinau en abentar tot lo que ulore a aragonés u cultura aragonesa. Dende fa años, a demba de Cultura, antis menada por Rosa Borraz (güe en fainas d'esfensa d'a muller) no solo no ha feito cosa por l'aragonés, sino que, como beyemos en zagueras, lo amagan, lo esborran y aduyan, asinas, a la suya disaparixedura. Toz sabebanos (u ixo aspero) que o PSOE ye un partiu español sin mica sensibilidat por os afers aragoneses (y mesmo menos por l'aragonés...), pero ista campaña anti-aragonés no tien nombre. Agora que ye platero, agora que han dito publicamen que a cultura aragonesa no tien brenca intrés ta els, que han contrimostrau que no ban a fer cosa t'aduyar a que iste país contine tenendo a poca identidat que le queda, ye, más que no nunca, l'inte de fer-nos sentir. A ran personal y dende as asoziazions emos de treballar más firme porque cada diya ye más platero que si pueden nos afogarán...

O sobrin d'o diaple

M'he trobau, cuasi de casualidat, con un programa d'una telebisión catalana an que un mozet fa comentarios de testo sobre cantas "populars". O Youtube ye a rebutir de bideos suyos an que charra sobre cantas de "artistas" como Melendi, Shakira, Chayanne u atros. Sé que o programa ye una frikada pero cuento que a qui nos intresan un poquet istos temas lingüisticos y que, antimás, nos fan prou fastio seguntes que collas de mosica, nos n'arreguiremos asabelo. Tos dixo penchau o bideo sobre Melendi. Podez trobar-ne más escribindo "sobrino diablo" en Youtube. Muito bueno...

Más siñals

S'han tornau a fer siñals d'Aragón con a estrela roya por os dos costaus. Podez encargar-ne en l'adreza estrelada_aragon@hotmail.com a o pre de 8 euros. A zaguer begada que se'n fazión estió tot un esito y s'acotolón en poquez meses. Cal fer-nos bien bisteros que bi ha begadas que parix que nos faiga mesmo bergüeña portar o nuestro siñal....

jueves, 22 de noviembre de 2007

Chorraland

A muller mía me charraba y no la creyeba. ‘Que sí, que lo han dito en a SER iste maitín...’ Me miraba lo calendario fito fito pero no yera 28 d’Abiento ni l’April fool’s day ni cosa. Yera un diya de nobiembre como cualsiquier atro. ‘Spyland? Pero ixo que ye?’ Pos a lo bisto, bel agudo ha pensau de fer una mena de parque tematico con arrienda casinos y quemisió cuantas fateras parellanas allá t’os Monegros. Y, como en Aragón somos más agudos que no dengún, pos toz blicando y bien enfolgaus porque trayerá ambute puestos de treballo y os Monegros se conoxerán por tot lo mundo y tal y cual.

Yo, que tanto me’n arreguiba, ascape podié charrar con chen “normal” (u siga españols, de zentro democratico, un poquet catolicos y asinas asinas) y toz yeran marabillaus por ixe gran proyeuto que dixará tantas perretas en o desierto monegrino. Ixe desierto que estió en momentos d’estar declarau parque nazional y an que bi ha una fauna unica en o mundo.



O PAR, con os tíos Biel y Boné debán, encantau de conoxer-se. Más tierras que estricallar. Ya les caleba baxar d’o poco que queda d’os Pirineus, que antimás ixos montañeses no tienen sentiu de l’umor. A o PSOE rai. Como ni son ecolochistas, ni de cuchas ni cuasi cosa ya, a Marzelino, que como diz un parién mio, ye pintau, tot le parix bien si ye en castellano (u en inglés) y no le fa perder as elezions. A o PP l’ha floriu más, pero simplamen porque no lo ferán els. Istos y IU han pediu que charren os consellers que calgan ta esplicar una mica (encara que no sé guaire bien que cal esplicar sobre lo que ye y ripresenta un parque tematico a rebutir de casinos). Y CHA, os ecolochistas, a unica critica que han feito por agora ye que creba lo consenso que bi eba abiu con a lei d’o chuego.



Asperemos que isto no siga que atra fatera d’ixas que dizen chusto en os diyas an que s’apreban os presupuestos d’Aragón (remeraz l’afer d’os moros de l’escudo d’Aragón fa bels pocos años?), porque si ba en serio, yo ya dreitamen m’afilio a o PAR y a tetar, que son dos diyas....



Si continamos asinas, yo proposo de fer en A Fueba, que total i bibe poca chen, unatro parque tematico: Petejander Land, adedicau a la figura de Chiquito de la Calzada. Se puede trestallar en zonas clamadas egüan, e peich, egromenagüer y asinas asinas, y meter-ie atrazions como “Borrame el cerito sesuarl” u “La caidita de Romarl”. De seguras que lo besitará arrienda chen y trayerá prosperidat a iste país de listos (y barrenaus). Ala, a cascar-la!


Tos dixo con un articlo sobre isto de Trasobares an que da bels datos importans sobre o proyeuto (ya lo siento, maño, que te copio más que Carlos Goñi a Bruce Springsteen) y un bideo de ixa fuen de conoximiento que son os Simpsons y que tanto nos amanan asobén a la reyalidat aragonesa dende tan luen.

Spyland (I)
El Independiente por J. L. Trasobares.
20/11/2007 JOSÉ LUIS Trasobares

El presunto proyecto para instalar un gigantesco centro de ocio en los Monegros es, a fecha de hoy, puro humo, una quimera a la que se ha dado cuerda de manera temeraria. Spyland me parece un descomunal flipe (empezando por el nombre), y sus opciones de traspasar la barrera de la virtualidad son las mismas que tengo yo de que Scarlett Johanson me invite a cenar o de que me toque el primer premio del Euromillón: ínfimas.
La verdad es que la historia tiene un toque surrealista y medio cachondo que la hace atractiva. En Aragón ya hemos vivido otras promesas descomunales como aquella superplataforma logística y tecnológica que iban a poner en Mallén, o el famoso Rubiatrón que debía convertirnos en potencia nuclear. Pero Spyland exhibe además unos matices geniales: el tema en sí, las acotaciones de los teóricos de la idea (por ejemplo cuando afirman que los Monegros ofrecen un "clima ideal"), la forma de dar a conocer todo (en una rueda de prensa en Orlando, a la que fueron invitados el consejero Aliaga, el senador Mur y el director general Trillo para que dieran verosimilitud al anuncio), los desatinos que adornan los diversos anteproyectos del negocio... Una pasada.
Estamos ante el paradigma de lo increíble. Con todos los parques temáticos de Europa pasándolas canutas, los promotores de Spyland sueñan con atraer más de doce millones de visitantes al año, que no los junta ni la Disneylandia de París. Claro que las cifras dadas a conocer aquí no coinciden con las divulgadas en 2005, cuando la tierra de los espías iba a ser ubicada en el sureste de Francia (que ya lo tenían todo bendecido y firmado). Entonces, Spyland debía crear junto a la ciudad de Valences mil puestos de trabajo directos y otros tantos indirectos, atrayendo a millón y medio de visitantes. Poca cosa. A los aragoneses nos la han echado mucho más larga y más gorda. Un detallazo, oigan.
Ojo, que servidor no está en contra de nada, porque en este caso a nada hay que oponerse. Nadie se opuso tampoco a que Aragón tuviese una eléctrica de bandera (como anunció Lanzuela hará unos diez años), pero lo único que pasó fue que Endesa engulló a Eléctricas Reunidas de Zaragoza y se llevó su sede fiscal a Madrid.
(Continuará)


Manifestazión antifaxista

Como toz os años cuan plegan istas calendatas, se fazió o pasau Sabado a manifestazión antifaxista d’o 20N, que estiaño teneba un sinnificau espezial por cualques feitos: o creximiento d’as collas faxistas en Aragón y a suya impunidat ta organizar actos biolentos y conziertos faxistas en Cuarte y Zaragoza, a muerte d’un mozet en Madrit, l’aprebazión d’a Lei de Memoria Istorica, a represión t’os mobimientos sozials y antifaxistas de man d’o Delegau d’o Gubierno (tamién clamau Embaxador) y asinas asinas. Iste ombre, que malas que plegó, trancó lo local d’os nazis en Madre Sacramento, china chana s’ha tornau un clon de l’anterior embaxador Ameijide, que ya nos fazió bien a tana mientres años. En a manifestazión de l’atro diya tornó a dixar plateras as suyas trazas, biendando que fesenos tot lo recorriu establiu d’antis. Se suposaba que a manifestazión iba a dentrar en o fosal de Torrero an que se remerarían a bels fisulaus por os faxistas mientres a guerra zibil española y a dictadura que benió dimpués. Abiemos de rematar a manifestazión en a puerta d’o fosal, igual como l’año pasau.

Charrando d’a mani, estió, tamién como en a zaguer edizión, tot un exemplo de modos. Lo que fa tres años yera, más que más, una gamberrada s’ha tornau un acto t’an que pueden ir (y de feito i fuón) pais y mais con os fillos suyos, y chen de toda mena sin mica medrana a que remate a cosa con l’estricallo d’os beires de Single Digital u con contenedors en metat d’a zera. A tamás d’ixo a polizia yera presta como si no esen cambiau as cosas. Antis de plegar en a Plaza d’as canteras, l’ambién ya yera de baralla ziudadana: seis u siete tozineras, milenta polizias españols, beluns con a escopeta en a man... Nos acompañón tot lo recorriu y, a lo menos, no fazión cosa.

Dimpués en as notizias, bels ratez d’as manifestazions de tot l’Estau an que no bi eba abiu garra “inzidén” y buen rato d’a mani de Barna an que sí que bi’n eba abiu. Isto bale t’as telebisions españolas y ta l’aragonesa que, como ya dizió belún en una charrada, igual fan os telediarios.

Han continau istos diyas fendo imachens sobre os “omenaches de bels nostalchicos” (os faxistas) y os chandríos que han feito os “biolentos de cucha radical” (os antifaxistas). Ya en pocos “partes” remeran a muerte de Carlos y a la chen de Falange y CIA, les dizen “nostalchicos”. Jibo, mozet!