jueves, 8 de febrero de 2018

Especial bars. Tierra de barrenaus 4x05

Quanto tiempo en la vida nuestra pasaremos adintro d'un bar? Por un regular, antimás, son muitos d'os nuestros millors momentos. U lo menos d'os mios. Asinas que ya yera hora de fer un programa especial sobre ixos locals an que nos fotemos tantas horas y pasan tantas cosas.

Iste yera un programa que levaba muito tiempo barruntando. Dimpués de postposar-lo qualques vegadas por problemas d'achenda, a la fin, calió cambiar la formula cutiana y fer-lo de vermu en lo bar de moda: Fardacho Royo. Asinas que con l'equipo amprau de Nogara, y fendo una biereta, grabemos iste programa no sin bell problema tecnico.


Durant las dos horetas que duró, charremos d'os bars de antes mas, d'os d'agora, d'as salas de conciertos, de bell bar de difuera de Zaragoza y de bars ta vermutiar. Nos quedoron difuera d'o programa los bars que fan servir l'aragonés y los restaurants, que tamién yera pensau de charrar-ne, pero que no vagó. Asinas que caldrá fer-ne una segunda parte y demando disculpas ya dende aqui a lo ciento de bars que no se i nombroron y se lo mereixeban.

En grabar-se con publico, lo programa tien totz los avantaches y inconvenients que ixo suposa. Ya podetz contar que la calidat de soniu no ye la de cutio, y que lo guion nos lo blinquemos mesmo mas que lo que gosamos fer. Ixo sí, creigo que quedó muit bien reflexau lo bien que nos lo pasemos, y que se sabió transmitir.  Muitas gracias a toda la chent que vinió y que ye la que fa posible que contine con lo programa. Sotz amor!!!!

Y como siempre tamién, bi habió muit buena mosica, y la programación d'iste mes d'a Sala Arrebato.

Aspero que tos faiga firme goyo. Y si tos cuaca formato, escribitz-me a viyer si m'animo a fer-ne belatro.

miércoles, 17 de enero de 2018

Cancions, momentos y sentimientos

Chusto la vispra d’a muerte de Dolores O’Riordan, en la radio sonó Ode to my family. Levaba a saber que tiempo sin ascuitar-la, y muitismo mas sin que una canción me transportase tantismo ta un momento concreto d’a mia vida.

Yo teneba tasament 15 anyos y No need to argue lo yera petando. Yeranos una colla graniza de compas en casa d’una amiga, de botellada y borina. Acababa de conoixer a una zagala y nos hebanos enreligau. La colla nos estiemos bell rato en un leito fendo lo fato. Dimpués fueron marchando t’atra cambra y aquella mesacha y yo nos i quedemos abrazaus, de memoria, charrutiando. Con quince anyos, y estando los dos d’o Planta Baja, ya podetz contar que un d’os temas estió la mosica. No remero guaire bien cómo, pero a ella le dio por cantar-me Ode to my family. Teneba un anglés repoliu y una muit buena voz que, en la foscor d’a cambra, y con la dulzor d’aquells versos, creó un momento precioso.

La mia historia con aquella moza duró poco, como quasi todas en ixos anyos. Manimenos, la intensidat d’ixe momento, asociada mosicalment a lo tema de Cranberries, fa que vintitantos anyos dimpués encara pueda revivir nitidament aquella nueit. Yo, que tiengo una memoria horrible, remeré lo leito, la zagala, la cambra, la poqueta luz que entraba por la finestra, ... mesmo la chent que yera difuera zorriando, lo chersé que me deixó dimpués porque teneba fredor, u lo diya que quedemos ya dimpués d'haber-lo deixau. Tot con buena cosa de ternura, como quasi siempre que remero cosas de fa tanto tiempo.

Lo diya d’antes metioron tamién en la radio November Rain, de Guns ‘n’ Roses. Ye una colla que nunca no he aguantau, liderada por un personache que me mereixe todas las faltadas que se me puedan ocurrir. De criet, entre atras fases, en pasé por una heavy. Chupa de cuer, balons primos, cerras y tot lo pack de Manowar, Maiden, Metallica, etc. pero nunca no los Guns. Manimenos a qui yera lo mio millor amigo t’a part d’alavez l’encantaban. Yera la suya colla favorita. Flipaba con Axl, Slash, y los que no clamaban l’atención.

A pur de meter-me-los en casa suya, y prou que d’ascuitar-los en los bars heavys que bi ibanos a soben, me sabeba, y me sé, la mayoría d’as suyas cancions. Pero agora, quan los ascuito, tot y que contino desprenciando-los a-saber-lo, no puedo privar-me de fer-me una riseta recordando a iste mozo y todas las que hemos pasau chuntos. Ell tamién yera con yo de borina la nueit d’o debantdito Ode to my family, y con ell compartié un inolvidable concierto de The Sisters of Mercy fa no tanto, que tamién nos transportó ta ixa adolescencia tant plena de sentimientos. Podré odiar conscientement a los Guns tot lo que quiera, pero cadauna d’as suyas cantas me traye una alcordanza alegre.

La mosica ye una d’as cosas que mas m’emociona. Qualsiquier que haiga compartiu con yo bell concierto de La Ronda de Boltaña, me habrá visto las ploraderas que me entran con Mermelada de moras. L’alegría d’os Obrint Pas, la rabia contra lo sistema de Habeas Corpus, la poesía de Love of lesbian, la incomparable sensación de un pogo bien feito,... Si a tot ixo, le sumamos asociar-se a un momento u persona especial, la mosica puet fer-nos viachar en lo tiempo, qual Tardis u Delorian. Qué gran responsabilidat caye sobre los huembros d'as mosicas!

jueves, 11 de enero de 2018

Los problemas graficos d'un texto mica facil

Entre totz los problemas que presienta las recomendacions graficas publicadas por la DGPL, iste que en charraré hue no ye probablement lo pior, pero sí ye uno que no se gosa de parlar-ne guaire. En la propaganda d’os desfensors d’ista opción grafica, se fa referencia a un hipotetico consenso (de tot inexistent) u a lo caracter d’oficialidat que lo propio Director Cheneral ha negau en comparecencia en Cortes d’Aragón. Un tercer argumento resalta la facilidat d’emplego. No sé si creyendo que la comunidat d’usuarias somos una mica zampas y no sabríanos fer servir una grafía más embolicada como ben d’estar la castellana u la catalana, seguntes ixos argumentos. Ye iste un argumento que, por cierto, tamién se feba servir en las campanyas a favor d’a grafía d’o 87. (1)


Ta escribir isto faré referencia a lo documento titolau “Una grafía común para el aragonés y sus variedades”, que se presentó en febrero de 2017 y que a sola copia que he trobau ye ista, penchada en la web d’un particular, y feita d’un escaneo. Oficialment, lo documento de referencia ye iste publicau en lo BOA, que no ye que una fuella, sin eixemplos, y sin mas desembolique. (2)


L’eixemplo que meteré ye amprau d’una conversa en Facebook. Qui lo escribió ye un usuario firme desfensor d’ista grafía y con prou conoiximiento de l’aragonés. Quiero decir que no ye un “recient plegau” que pueda fer servir un mal emplego por simpla y lochica ignorancia.


Escribiba, ista persona “Ye subvenzionato? Ye actual u ye fuera de catalogo? Talmén tendríanos que fer un change-org pa que cambeasen ixos tecstos?” (sic).


La primer cosa que me trucó estió ixa conservación d’o grupo -bv- en “subvenzionato”, ya que la mayoría d’usuarios d’ixa grafía se “minchan” totz los grupos cultos. Manimenos mirando-me los documentos, l’entivocau yera yo, y entre los eixemplos, sí que i mete “subvenzión”, asinas que dica astí iba bien la cosa, y confirmaría antimás que ixe usuario d’a grafía sí que conoixe bien la propuesta.


La segunda, l’emplego de “actual”. Iste punto ye uno -no pas l’unico - d’os que ha desapareixiu en pasar d’o primer documento t’o que se publicó en BOA. Lo que sabemos ye lo siguient: “La idea fuerte de la presente propuesta consiste en la restitución de los grupos consonánticos cultos, dando opción a dobletes con simplificación o vocalización del grupo según los casos.” Contino da un listau an que se presientan eixemplos arrienda d’as solucions presas seguntes lo grupo culto orichinal. En concreto en lo grupo -CT- no apareixe ni “actual” ni “autual”. ¿Ye un simple ixupliu? ¿S’aplica la norma cheneral de “restitución” d’ixe grupo? ¿Todas dos solucions son validas? ¿Podemos mantener lo grupo culto (actual), vocalizar-lo (autual) u eliminar-lo (atual)?  Recordemos que, ta prener ista decisión -y l’anterior- nos hemos de basar en lo documento oficioso, ya que en l’oficial ni se’n charra.


La tercera, ye “tecsto”, que en realidat ye la que mas me truco, porque, y isto ye una qüestion merament estetica, me pareixe una horror de solución. Ista me fació tornar a consultar la grafía y trobar-me con las atras dos. De nuevas, he de fer referencia a lo documento no oficial. Astí, en l’alpartau de grupos cultos “Adaptación de cultismos: X”, diz: “Siguiendo las pautas aplicadas antes [en l’eixemplo de “actual”] se puede llegar a la solución de admitir dobletes con X o su reducción a S, al menos en ciertos casos.” Entre los eixemplos listaus, i trobamos “X final de sílaba: -S testo, escusar, esplorar, estraterrestre”. Ixe usuario, experto en l’emplego d’a luenga comete, alavez, una error en ista grafia que se publicita como facil. Como minimo uno, ya que no sabemos lo de “actual” como quedaría. Error probablement procedent d’o costumbre d’a grafía d’o 87 -clarament la base d’ista como reconoixió lo president de Consello d’a Fabla - de fer servir ixa grafía -cs-.


Ye decir, que en un texto de tasament 20 parolas, escrito por un usuario con buen nivel d’aragonés, y apasionau desfensor d’a grafía, trobamos, como poco, tres problemas graficos. Garra d’os tres solucionable con lo documento oficial, y nomas uno (lo primer caso) con l’oficioso. Tres parolas (subvencionau, actual y texto) que, efectivament, son cultismos, pero no son precisament raras en un discurso “normal” y muito menos en textos administrativos.


Asinas que a los feitos de que no ye de consenso (3) ni oficial, cal anyadir que tampoco no ye facil. Se podrá argumentar que presienta dificultatz en los grupos cultos, que no se fan servir a soben en la parla cutiana, lo qual ye obviament falso. Pero ye mesmo mas grieu ya que ista opción grafica se desfiende precisament ta lo suyo emplego en administración y institucions que por pura lochica fan servir un luengache culto y tecnico en la suya documentación.


Ista situación crea una gran inseguridat lingüistica y grafica. Un texto en luengache no formal, feito por un experto en la grafia con buens conoiximientos contiene tres dubdas graficas. ¿Quantas en saldrá en un texto amplo de qualsiquier lei, u en una publicación oficial? Precisament por ixo, l’emplego d’ista grafia ye lo menos recomendable ta las institucions y l’admisnitración en cheneral. Qualsiquier d’as atras tres grans propuestas graficas tien muito millor fixadas las solucions a istos problemas.

NOTAS:
(1) Dezaga de tot isto bi ha una ideolochía de que l’aragonés ha d’estar “facil” ta que lo aprenda la chent. Antimás d’estar un enganyo (garra luenga no ye de buen aprender, y menos una no normativizada), creigo que ye un mal planteamiento que despresetichia la nuestra luenga. En charré en iste post bella mica

(2) Y que ta forro de bota, habió d’autoesmendar-se en iste anyadiu posterior.

(3) Como reconoixe lo Director Cheneral publicament.

martes, 9 de enero de 2018

Pegallos de l'augua, la senda amarilla y l'aragonés en la Chacetania. Tierra de barrenaus 4x04

Empecipiamos l'anyo con un programa que se mira bien t'o norte d'o país y con muitas novedatz. Entre atras, quasi totz los colaboradors que charran por primer vegada en lo programa.



Chorche, responsable d'o Centro de recuperación de pegatinas, nos charra d'a suya primer publicación. Una revista que replega parte d'a suya colección de pegallos de tematica relativa a l'augua y a la suya desfensa. Dende Monzón nos plega ista intresant propuesta que no tos podetz perder.

Alfredo, autor d'o blog Ibons y crabas, nos charra d'a Senda amarilla, una cursa un poquet larga, pero de buen fer, y que nos leva por los repolius paisaches de Sobrepuerto, dica lo lugar d'Ainielle, protagonista d'a novela de Julio Llamazares.

Acabamos lo programa con Ánchel, d'o Seminario Aragonés de Sociolingüistica, que nos presienta las conclusions d'o treballo que fació, de conchunta con Natxo Sorolla, sobre l'aragonés en la comarca d'a Chacetania.

Estrenamos nueva sección mensual, an que la mitica y historica sala zaragozana Arrebato nos presienta la suya programación. Y como de cutio, mosica, reivindicación, humor, y tot lo que te cal ta la suya dosi mensual de radio en aragonés.





martes, 2 de enero de 2018

Historia d'una canción de fa 17 anyos

Allá ta l'anyo 2000, encara no levaba la vida tant atabalada como agora. Antimás, yera mas choven y lo cuerpo encara me permitiba salir dos u tres diyas por semana. Un sabado no teneba plan. Talment ixe estió d'os zaguers sabados que no teneba plan. La mia parella yera una universitaria de difuera de Zaragoza que viviba aqui con atras dos companyeras de piso. En casa suya, fendo-nos unos hordios, le facié una uellada a bella revisteta que teneban con la programación de las salas d'a ciudat. Talment estase lo CIPAJ, no me'n alcuerdo. Astí, s'anunciaba un concierto en lo Centro Civico Delicias. Dos collas que yeran empecipiando presentaban los suyos discos: Azero "Rock de pueblo" y Seaphones "La chica que escupió al mar" (sic). No conoixebanos a garra d'as dos collas, pero yera millor plan que no salir t'o bar de cutio y fer lo de todas las nueitz. Si no me'n alcuerdo mal, nos costó 300 euros la entrada. Astí empecipioron varias historias.

La una, la d'a mia pasión por Azero. Encara que aquell primer concierto me fació a saber que goyo, no me pillé lo disco porque Mayte, la companyera de piso d'a mia parella sí que se lo mercó y pensé grabar-me-lo d'ella, entre que yo me merqué lo disco d'os Seaphones que a ella no le heban feito guaire goyo. Dimpués d'ixe disco y ixe concierto en vendría un puntal. Qué voi a contar d'Azero que no haiga contau ya! Talment siga la colla que mas vegadas haiga visto en directo en la mia vida.

La segunda ye la de "Esperando el autobús", una d'as cancions que saliba en aquell "La chica que escupió el mar" de Seaphones. La colla no debió de durar guaire. Yo no los he tornau a viyer sisquiera anunciaus. Asinas que cuento que aquell disco debió d'estar lo zaguer. En aquellas envueltas estió un d'os mios discos favoritos. Mas que mas la debantdita canción y "El espíritu de Sid". Ista zaguera gosaba de meter-la quan me deixaban trigar la mosica t'as fiestas de Chobenalla Aragonesista. 

A poquet a poquet, colla y canta fueron esfendo-se en la mia memoria, y lo disco quedó apedecau entre la muntonera de CD's d'os repalmars d'una d'as cambras de casa mia. 

En 2015, lo mitico programa de Radio Topo, La Enredadera, yera amanau a despedir-se. Nacho se presentaba a las eleccions, antes de que dengún barruntasenos que acabaría presidindo Podemos Aragón. Ta celebrar los quince anyos de programa, los mesmos que aquella canta, facioron un chiquet festival con las actuacions de Le petit tour de chant, Dadá, Comando Cucaracha y Gran Bob. A iste zaguer no lo conoixeba que por bella canta que le heba sentiu d'o disco que facioron ta Malavida. Roberto Artigas, que ye lo suyo nombre real, puyó t'o scenario y empecipió a fer sonar la suya armonica y guitarra. 

De momento, unas notas me trayoron a saber que alcordanzas. "Esperando al autobús" yera sonando en ixa guitarra de Roberto. Poco dimpués tamién lo faría "El espíritu del Sid". Con la primera pensé que yera una versión, pero en estar-ne dos me quedé sin sangre en la pocha. Le pregunté a un d'os Malavida, y me explicó que ell yera un d'os integrants d'aquells Seaphones que tant poqueta chent remeraba encara. Efectivament, en plegar en casa, rechiré por lo repalmar, le saqué lo polvo a lo CD de Seaphones, y ubrié lo libreto. Astí yera la foto de Roberto, quantos anyos mas chovenet. Y astí yeran recuerdos a brozuecos d'ixos anyos quan encara iba t'os conciertos por pura curiosidat. Qui me iba a decir que quince anyos dimpués tornaría a sentir en directo aquella canción!

Probablement ni Seaphones, ni Esperando al autobús pasarán t'a historia d'a mosica aragonesa. Pero fan parte d'a mia banda sonora vital. En iste zaguer Tierra de barrenaus, recupero aquella canta, reivindicando ixa curiosidat que nos fa ir ta conciertos "a prebar" y que acaba formando-nos recuerdos y fendo-nos trobar sonius que pasarán a convivir con nusatras por muitas anyadas.

miércoles, 20 de diciembre de 2017

Un 20 d'aviento mas

Lo 20 d'aviento habría de servir-nos a todas pa reflexionar bella mica sobre l'estau d'Aragón y de l'aragonesismo entendiu amplament. Fa mas de quatro sieglos, Aragón se devantó contra una inchusticia y por la suya soberanía. Hue, bell repui d'aquello luitamos por que contine vivo ixe sentimiento de dignidat que, igual como l'auron u l'aragonés, nunca no ha desapareixiu de tot, pero ye en las tres pedretas, bien amanau a estar una remeranza nostalchica.

Politicament nos trobamos popiellos d'una gran fuerza politica que arrocle l'aragonesismo y, lo que ye pior, que pueda ficar en los debatz publicos la necesidat evident de que Aragón siga sucheto politico soberano, u simplament, fer charrar d'os problemas mas cercanos y urchents d'a tierra nuestra. Las que ne b'ha agora mesmo, u no acaban de plegar en toda la chent que nos cal, u han rebaixau lo discurso dica esdevenir inutils pa qualsiquier cambio real. 

L'espanyolismo ha arramplau, sobre tot en lo zaguer tercio de l'anyo, con qualsiquier problematica propia. Los nuestros debatz y circunstancias los han pasaus a un segundo plano politico y informativo, en favor d'una campanya propagandistica en contra de l'independentismo catalán y d'o dreito a decidir d'ixe pueblo, y por extensión, de totz los pueblos sin estau.  Mesmo parte de l'aragonesismo, s'ha posicionau con l'espanyolismo, u en posicions de falsa neutralidat cuanto a iste tema, perdendo qualsiquier lechitimidat a la hora d'una futura reivindicación soberanista.

La mesma celebración d'ista efemeride d'o 20 d'aviento no s'ha puesto fer, atro anyo, de manera unitaria. Lochico, en viyer las diferencias que nos separan y la suya profundidat. Soi lo primero que, con seguntes qui, ni pa fer una biera. Y ye que caldría tener claro quals son las reivindicacions que consideramos medulars en lo movimiento aragonesistas. Si nos qüestionamos mesmo la posición cuanto a reivindicacions historicas como la oficialidat d'as nuestras luengas, u lo reconoiximiento d'o dreito a decidir d'os pueblos, l'aragonesismo no sirve pa cosa.

Pero como bien remera de cabo quan Txemaurri, lo redotismo se castiga con gulag, asinas que quiero dar ixa chisla d'asperanza, u optimismo, u como le queratz decir. La mia cheneración politica creixió en un momento muit dulz pa l'aragonesismo. La menaza d'o trasvase fació que, de rapiconté, apareixese aragonesistas como fongos. De vez, l'aragonesismo mas oficial rebaixaba a moniquet lo suyo discurso entre que nusatras afundabanos por cada diya en lo soberanismo como parte d'a solución a los problemas nuestros. Lo resultau, una perdua de bases y votos y, lo que ye pior, una perdua de referent politico institucional soberanista.

La cheneración d'as mas chovens d'agora, han habiu de construyir lo suyo discurso en un ambient muito mas dificil. Manimenos han sabiu fer-lo, en la mia opinión, d'una manera muit efectiva. No soi d'alcuerdo con tot, como no en soi con dengún, pero en linias chenerals, tienen un discurso claro, contundent y que esviella bell vicio que tenebanos. Y sobre tot, no s'esbafa los mensaches en busca d'arroclar sectors que poco u mica tienen a viyer ideyolochicament con lo soberanismo.

Viyer tantisma chent choven en actos u manifestacions como la d'o pasau 16 #PerLaLibertat, u en la charrada "La clase obrera y el derecho de autodeterminación" de fa un mes, ye un buen sinyal de que, mesmo en los piors momentos, lo soberanismo puet movilizar-se y tien futuro.  Estió tamién, una oportunidat en un momento dificil, de trobar-nos abrigaus con ixa calor que da las companyeras de luita, y que te fan querer continar luitando.

Ni yo ni muitas atras, ya no valemos pa prebar de reteixer relacions con todas las que femos parte de l'aragonesismo. Tiengo la mochila masiau cargada d'historias y historietas. Pero confio en la responsabilidat y capacidat d'istas chovens cheneracions pa fer-lo. A la fin, todas nos consideramos herederas politicas y historicas d'aquells que se devantoron contra la monarquia hispanica fa mas de quatro sieglos y somos en la mesma luita de fundo: desfender los nuestros dreitos y desobedeixer debant d'as inchusticias. Que iste siga lo zaguer 20 d'aviento que siga un 20 d'aviento mas.

martes, 5 de diciembre de 2017

Grudas, chopos capeceros y la despoblación. Tierra de barrenaus 4x03

Tierra de barrenaus se torna mas rural que no nunca en iste programa que fa lo tercer d'a temporada. Mas de dos horas dando mal en aragonés, como siempre, con convidadas de luxo, y con tres seccions bien intresants.
 
Empecipiamos con Arale, que torna t'o programa ta charrar d'atro animal menos polemico que lo lupo: la gruda. Istas aus tant sinyaleras son visitando lo nuestro país en istas calendatas, asinas que ye un momento sobrebueno ta conoixer-las bella mica mas y apreciar-las como cal.

En lo segundo bloque, quatro companyers nos comentan la suya experiencia en la Fiesta d'o chopo capecero celebrada en Allepuz y Exorcas en setiembre d'estianyo. Una chornada que une muitas disciplinas: naturaleza, oficios tradicionals, cultura popular, ... y, como no, con firme borina y lifara.

Ta rematar engueremos sección: la podrufierta. Con ixe nombre amprau d'a mitica Ziberrufierta, quiero que i cullan debatz sobre la realidat social, politica y cultural aragonesa. En ista primer edición lo tema esleixiu estió la despoblación, un d'os grans problemas d'o país, que estió analisau por quatre companyeras. Si queretz proposar bell tema ta siguients programas, u dar la vuestra alportación a las opinions d'a companyeras, podetz deixar-lo como comentario contino, u contactar-me por los retes.


Y como siempre, bella chorradeta mas, la millor mosica d'aqui y de dillá d'as mugas nuestras, y muitas ganas de fer mas facil vivir en aragonés