lunes, 29 de junio de 2015

Tabiernas d'Aragón (3): Dispierta Fierro

"Sometimes you wanna go where everybody knows your name...." prencipiaba a canta d'a serie Cheers. Bi ha habius pocos bars que m'han feito sentir como en casa mía. D'ixos que i dentras y prencipias a saludar a totz. Que mesmo aduyas a la plantilla a escobar u a replegar. Que bi ha una relación familiar con a parroquia y as cambreras. Que ye, a la finitiva, casa tuya. O primer estió o Planta Baja, que bell diya habré de charrar-ne. O segundo, l'Atrio, que ya en he charrau. O tercer, ya en a Madalena, estió Dispierta Fierro.

Soi incapable de remerar o primer diya que dentré en o Fierro. Pero en muit poco tiempo prencipié a pasar-ie horas y horas. O bar yera en a carrera Estudios, "ixa que fa tanta pudor a queso", que le dicen as foranas. Bien cerqueta de L'Albada, atro guariche mitico que contina ubierto, no sé por quanto tiempo. A chent que lo ubrió yeran viellas conoixidas de l'aragonesismo. Muitas chunteras, pero con bella excepción y con as puertas pataleras ta qui no'n yera. O Fierro siempre yera un puesto de compleganza a on que chent de muitas sensibilidatz diferents de "l'aragonesismo" nos chuntabanos ta zorriar, bailar y, prou que sí, apanyar Aragón y o mundo.

Cuento que a gran obra d'o Fierro estió a d'ufrir-nos un puesto a on que socializar-nos y a on que ixamplar a militancia en muitas d'as nuestras organizacions. Yera o bar t'a on que ir dimpués d'as manis u d'as clases d'aragonés y a on que fer fiestas ta replegar perras ta emparar as organizacions u mesmo ta bella ONG chiqueta. Cumpliba una función que caleba muito en ixas envueltas, y que creigo que contina calendo hue. Conoixer y compartir luitas. Muitas conoixioron a realidat de l'aragonés, de Yesa, u d'atras muitas luitas "poco televisivas" entre ixas paretz.Tamién estió o puesto a on que muitas faciemos grans vinclos personals. Parellas sentimentals y sexuals, amistatz de toda mena (y dica bella enemistat) son naixidas d'aquell mitico guariche.

Dechusban en concierto en o Fierro (2007)
O Fierro yera constituyiu como Asociación Cultural. Ixa formula a on que se pencha qualsiquier organización que no sabe guaire bien como legalizar-se. Pero o feito ye que sí que facioron un treballo cultural. Antimás d'estar un d'ixos pocos puestos de Zaragoza a on que se podeba charrar en aragonés, o Dispierta Fierro siempre yera ubierto t'as mosicas. A mosica en directo yera cutiana, y un d'os puntos fuertes d'o Dispierta Fierro. Mosicos de Gaire, Biella Nuei, A Cadiera Coixa, Comando Cucaracha, .... i pasoron fendo concierto u jams eternas, creyando ixa morfuga que hue nomás puetz trobar en L'Albada y poco más.

Pero sin garra dubda, o concierto más historico d'o Fierro estió en uns Pilars quan La Ronda de Boltaña, que ixe anyo no teneba actuación en scenario, acceptó de fer-ie un concierto. A cosa ni s'anunció, pero en ista alpacera ciudat o boca a boca tien a soben más rasmia que 100 twitteras dando ferrete. Dende bella hora antes ya la chent dondiaba por o vico preguntando quan empecipiaba. Quan, a la fin bi dentroron, quasi no se i culliba, pero, como siempre, facioron un conciertazo, en un ambient como nunca no he tornau a viyer. Encara conservo a chambreta d'Os "Rondabandarras", club de fans d'a Ronda, que facioron poco tiempo dimpués, y a on que entre atros puestos, saliba o concierto d'o Fierro. Mala suerte que dende alavez m'enreciau una mica y ya no me preba bien.

La Ronda de Boltaña en o Fierro. (Desconoixco l'autora d'a foto)
Como he dito, atro d'as grans cosas d'o Fierro, yera tener un espacio de socialización. En ixas eternas nueitz de borina, naixioron grans ideyas. Unibersidá - Coleutibo Aragonesista, simient de l'actual SEIRA, lo teneba como segunda casa y bi organizabanos borinas y mesmo bella asambleya. Tamién se i organizó bella celebración d'o 20 d'aviento, como o historico en a Peña El Braban con Dechusban, Comando Cucaracha y Jose Antonio Labordeta.

En ixe concierto, por cierto, presentó Comando Cucaracha la canta "Dispierta Fierro", esdevenindo asinas o segundo (y por agora zaguer) bar d'A Madalena con canta propia, dimpués de que Ixo Rai fese o tema "Entalto!". Tamién estió alavez una d'as mias primers pleitinas con l'ababol d'a SGAE, a qui teniemos dando mal toda la tarde mientres montabanos o concierto y a qui Labordeta ninvio a escaparrar en un petén, en un d'os momentos más graciosos de vez que penibles que he viviu.

Labordeta en L'homenache a Chuan de Lanuza de 2003.
Organizau, entre atros, por Dispierta Fierro

O Dispierta Fierro yera tamién, un micromuseu de l'apegallo aragonesista. A bancada yera siempre plena d'apegallos que feban ellas mesmas, u que i deixaban os colectivos que i pasaban. Pero lo millor de tot, yera la paret de dezaga d'a barra, a on que cada centimetro yera tapau por un mosaico d'apegallos a on que se'n chuntaban d'historicos y de nuevos, grans y chicotz, disenyaus y calimochers. 

A mosica que se i meteba pendeba muito de qui punchase. Dende o rollo más folki de Carlons, a la vesant más rockera, combativa y canyera de Sonero, pasando por as sesions folki-chorras de Dabi u los un-poquet-de-tot d'a resta. Ixo sí, La Ronda sonaba todas as nueitz. Fer, alavez, una lista de Spotify como as que he feito d'o DeVizio y de l'Atrio ye imposible. Porque antimás, a metat d'as collas que i sonaban, sisquiá son en a plataforma mosical. Pa que dimpués digan que i ye tot....

Parte d'o cartel d'o concierto homenache a Chuan de Lanuza
Amprau d'o blog Aragonando
Os zaguers tiempos, o Dispierta Fierro iba esvoldregando-se, mesmo literalment. Qui lo menaban yera por cada anyada más cansos y no i dentraban nuevos. O local, amás d'aguantar bella pinyora, se yera fundindo, apareixendo-ie crepazas y mesmo una fuesa que, por bell mes, estió tapada por un tablón de fusta y un barral de biera. A la fin, o Fierro cumplió lo suyo ciclo vital y baixó a persiana, deixando-nos a muitas sin un troz de casa nuestra.

A zaguer vegada que i dentré ya yera zarrau feba una semana. Os piquers heban feito una crepaza que traviesba tot lo local, y que dentraba bell poco más d'un metro tierra abaixo. Aquell diya aprofeité ta fer as zaguers fotos d'as pintadas d'os escusaus. Remeré os momentos que hebanos pasau de conchunta con Arale, as chobenallas, as enrestidas, as d'UCA, as nogareras y tantas y tantas personas que i conoixié. Remeré os charrazos eternos. Remeré como plegaba o sabado y quan demandaba la primer pichera de biera, le deciba a lo cambrer que me cobrase las que m'heba deixau de pagar o viernes. Remeré como mesmo as mias amigas de l'instituto, u a mia chirmana, mica aragonesistas, i heban pasau buenos ratos. Me costó a-saber-lo de fer ixa zaguer uellada, sabendo que nunca no tornaría a pisar ixe guariche que tant feliz m'heba feito. 

Mosaico d'imachens d'os escusaus

Dispierta Fierro fació casamuda. De local, de nombre y, un poquet, d'esprito. A qui organizoron aquell local les caleba atra cosa, atra morfuga. Ya teneban crías y yeran, y son, en atra etapa vital. Asinas que, en a carrera Heroismo, naixió Casa Lambrote. Unatro puesto bien pincho, a on que, con bell cambio, continan muitos d'os sinyals d'o Dispierta Fierro. A gastronomía, o folk, a mosica en vivo, La Ronda, l'aragonés, ... tot ixo contina tamién en o nuevo local que tos convido a visitar en Pilars, por eixemplo.

Y d'iste, y d'atros locals parellanos, u no tanto, charramos en o 4º programa de Tierra de barrenaus Radio, que s'emitirá iste chueves 2 de chulio y que prebaré de penchar en que pueda aquí, como a resta de programas.


viernes, 19 de junio de 2015

En leyendo... Los Almogávares, de Jose M. Moreno Echeverría

Encara que a historia me fa muito goyo, a soben me cuesta una mica de leyer seguntes qué libros. A historia medieval aragonesa ye, antimás, producto de muito zancocho intresau enta un costau u atro. Tampoco no ye, d'atra man, a parte que más me pueda intresar y, he de reconoixer que me embolico muito con os periodos historicos y l'ambient que bi heba en ista parte d'Europa en cada tiempo. Asinas que ye una parte d'a historia que no goso de leyer-ne guaire. O mio quiesto suegro, apasionau d'o medievo aragonés, me deixó fa bien d'anyos iste libro. Una obra mica neutral, fendo una apolochía d'os almugavars y mesmo prenendo partiu por beluna d'as faccions quan se dividioron. Con tot y con ixo, ye un libro de muit buen leyer y bien ameno, cosa a soben dificil en os asayos historicos y que m'ha animau ta, a la fin, meter-me a leyer o libro de Chusé Bolea sobre ista companyía militar.


Asinas cuenta Moreno Echevarría, a fin de Rocher de Flor. Una historia de traicions, bien cutiana en o medievo, pero que no por ixo deixa de trucar o ficacio. Más quan agora nos espantamos con a hipotetica crueldat y realismo de Chuego de Tronos, que muitas vegadas se queda curta.

 A marcha de Rocher d Flor t'Adrianopolis marca a hora critica, o momento crucial que va torcer de rapiconté o curso d'os acontecimientos. Os barruntos d'as princesas María y Irene no yeran infundaus. Si Andronico prebaba d'escusar-se crebar de traza violenta con os aragoneses y catalans que yeran a o suyo servicio. Miguel, manimenos, yera decidiu a desfer-se d'ells d'as trazas que calese. Fería servir más que más a perfidia y a traición, pero quereba contar en l'inte dau con un poderoso exercito que podese escachar qualsiquier posible reacción d'os almugavars. Iste exercito yera amanau a completar-se y Miguel teneba ya en Adrianopolis y redolada as suyas millors tropas. I yeran os alanos con o suyo cheneral Chorche(1), que o suyo fillo lo heban muerto os almogavars en Cizico; os turcoples a o mando de Boesilao; y as companyías de romeus que mandaban l'Etriarca y o Gran Primiserio Casiano. En chunto, 9.000 hombres de caballería.

Quan Miguel s'enteró de que Rocher de Flor s'endrezaba enta Adrionopolis con 1300 hombres, se sintió preso d'a más viva inquietut; le pareixió que yera masiau soldau pa una simpla escolta. Le fació miedo que Rocher se querese anticipar a os suyos traidors prochectos y pa salir de dubdas ninvio un dignatario pa que se trobasen, pa preguntar-le si ixe viache lo feba por orden de l'emperador u por a suya propia voluntat. Una chornada antes que no plegar en Adrianopolis, trobó lo mensachero a Rocher y iste le dició de trazas muito corteses que bi iba de buen implaz a fer homenache a lo principe, despedir-se d'ell y informar-le sobre la siguient campanya.

Plegó Rocher en Adrianopolis en o cabo de marzo de 1305 y estió recibiu por o principe Miguel con os mas grans afalagos, L'amistosa bienvenida y as fiestas que con que les aclaporon, implioron de confitanza a os hombres d'a gran escolta de Rocher de Flor, de forma que iban desarmaus por a ciudat, como si se trobasen entre amigos fidels y leyals. Os unicos que sentiban un vivismo recelo yeran Miguel y os chefes d'o suyo exercito, qui yeran convencius de que a visita de Rocher de Flor no teneba por obchectivo despedir-se d'o principe antes de prencipiar a nueva campanya; isto no yera que una enchaquia ta poder marchar t'Adrianopolis, con a verdadera fin d'enterar-se por sí mesmo d'as fuerzas que teneba Miguel en a ciudat y redolada.

En ista morfuga de cofitanza de tot d'una man y de desconfitanza de tot d'atra, se facioron seis diyas de borinas y afalagos. O sieteno diya, vispra d'a despedida de Rocher, le convidoron a una bambosa lifara que presidiban Miguel y a muller suya. Pasó a lifará con buena animación y dengún no hese puesto barruntar que dezaga d'aquella refinada cortesía bizantina, s'amagaba la más pudienta perfidia y se yera forchando a más horrible traición. En rematar a lifara dentroron en a sala o chefe turcople Malek con bell soldau y Chorche con una colla d'alanos, y antes que dengún no podese preguntar o motivo d'aquella dentrada, enristioron de rapiconté os alanos sobre Rocher de Flor que, en viyer-se enrestiu de bote y boleyo, reculó enta an que yera la muller de Miguel. Pero los alanos, sin respetar a presencia d'a princesa, cayoron sobre ell y le matoron clavando-le una espada por a esquena, aclibillando-le dimpués de feridas y tallando-le, a la fin, Chorche lo tozuelo.

O monche Pachimeres, en recontar iste alevoso asesinato, preba a tot trance de sincusar a lo principe Miguel, decindo que no viyó la mierte de Rocher de Flor, en trobar-se en ixe momento en atra cambra  y que, en enterar-se d'o que heba pasau, quasi perdió l'esmo. Gritó dimpués a Chorche, y le preguntó por qué lo heba feito contestando-le l'alano que lo heba feito ta que l'imperio tenese un enemigo menos. A respuesta de Chorche, que sisquiá yera bizantin, ye tant absurda que nomás puede convencer a lo cronista Pachimeres, en a suya desedeperada prebatina de que a los uellos d'a posteridat, apareixca limpia de culpas a memoria d'o traidor principe bizantin, que a suya responsabilidat en l'asesinato de Rocher de Flor ye platera de tot. Ye, en efecto, de tot inconcebible que o mercenario Chorche, encara que fuese bien alano, gosase, motu proprio, sin estar en connivencia con Miguel - a dentrar con una colla de soldaus en a cambra imperial, en o preto d'una lifara presidida por o principe hereu y a suya muller, pa asesinar a lo cesar de l'imperio, a lo vencedor d'os turcos y, en suma, a o chefe - y isto yera lo más grieu, de la más poderosa fuerza de Bizancio, con las grieus conseqüencias que isto podría carriar. Creyer que isto lo fació Chorche por propia iniciativa, simplament ta vengar una ofensa personal, lo refusa o más elemental sentiu común. Bi ha, manimenos, una explicación que responde a la lochica más exichent. Miguel conoixeba o rusient deseyo de Chorche de vengar la muerte d'o fillo suyo y, alavez, a sola cosa que heba de fer yera servir-se d'o chefe alano ta esfer-se de l'odiau y temiu Rocher de Flor. Ell s'estaría d'amagatons, limitando-se a emparar a Chorche y a dar-le toda mena de seguridatz y d'istas trazas l'asesinato apareixería como una venganza personal de l'alano por a muerte d'o fillo suyo.

Os sucesos que siguioron a l'arreu d'a muerte de Rocher de Flor confirman de tot ista versión, contrimostrando que l'asesinato suyo no yera por una venganza personal, sino por un plan de raso premeditau y estudiau a monico en totz os suyos detalles. Si s'hese feito l'asesinato por propia y sola iniciativa de Chorche y dadas as circunstancias que en o crimen complegaban - irrupción armada en a cambra imperial, asesinato d'o cesar de l'imperio, prebablement devantamiento armau d'os almugavars por a muerte d'o cheneral suyo, etc... - a reacción d'o principe Miguel y de toda la Corte bizantina s'hese feito a l'inte: execución sumaria de Chorche y sincusas de camín a la Companyía ta fer-les venir a plego y que no s'alticamasen más. Pero mica d'isto no se fació. Quan as princesas Irene y María s'oposoron tan resueltament a que Rocher marchase t'Andrinopolis, lo feban no por miedo a Chorche, sino por miedo a lo principe Miguel. O chefe alano no fació que estar o brazo executor d'una sentencia de muerte planeyada y decretada por o principe hereu.

Murió Rocher de Flor en os primers diyas de abril de l'anyo 1305, a los 37 anyos d'edat, en toda la rasmia d'a vida, en vispras de que os suyos suenios esdevenisen realidat, quan, con toda probabilidat, a nueva campanya que yera en momentos de prencipiar-se le iba a fer l'amo de l'Asia Menor. Dotau esplendidament, tot podeba asperar-se d'ell; dengún no sabe dica a on hese puesto plegar l'antigo templario, a o frent d'aquells invencibles almugavars. A princesa María, que yera prenyada, libró dimpués un fillo que viviba quan Muntaner escribiba a suya cronica.

(1) Georgio en l'orichinal

lunes, 15 de junio de 2015

En ascuitando: En els teus ulls, d'Aspencat

Castellers en o concierto
d'Aspencat en Viñarock '15
Una d'as collas que mas siento en zagueras ye Aspencat. Antimás d'un directo buenismo, que hemos puesto disfrutar en os dos zaguers Viñarock, atro d'os suyos puntos fuertes son unas letras bien reivindicativas. Ista canta, la traducié pa o zaguer programa de La Enredadera en Radio Topo, que la puetz ascuitar clicando aqui. Creigo que ye una sobrebuena letra t'o momento politico y social que somos vivindo.


En os tuyos uellos

En os tuyos uellos he visto a luz que cambiará o maitin
A clau que invertirá la trachectoria
Y si nos pilla la tronada no me sueltes a man
Porque o viache no remata

Cambiar o curso d'a historia
A nuestra memoria no se puede esborrar
De l'ambito local a lo global
O ret ye poder, una tronada en a mar,
Sistema piramidal, luego cayera
A tuca ye conscient d'a final
Una gran ola s'aspera
Si la base enchega tot o potencial
Corren mensaches a o viento d'amor y rabia creyativa
Gotas d'esencia viva que ruxiaran nuevas lagors
Creixe ya l'engranache d'un gran ret cooperativo
Naixe a fuent d'a vida que enchega lo motor d'as pasions

En os tuyos uellos he visto a luz que cambiará o maitin
A clau que invertirá la trachectoria
Y si nos pilla la tronada no me sueltes a man
Porque o viache no remata

Agora ye o momento de decreixer
U desapareixer. Sabemos que a gloria ye pasada.
Sociedat horizontal
O ret ye poder, argüello y treballo
Cooperación integral
Pueblos solidarios, sin intermediarios
A fuerza universal
Afogará las riberas será colosal
Naixen ya suenios chigants d'economía productiva
Que chuga una nueva partidas sin primas ni primers
Cambio de trachectoria por una nueva soberania
Naixe la fuent d'a vida, sobre as cenisas d'os banquers.



viernes, 5 de junio de 2015

Festivals de verano. Tierra de barrenaus radio 1x03

En que l'orache bueno plega, ya prencipio a barruntar festivals. Tot l'anyo voi ta conciertos, prou que sí, pero os festivals de verano son un trango dillá d'o simple concierto en salas. Antimás de arroclar arrienda collas en una sesión mosical, l'ambient y o flow que se i fa ye ta yo una d'as millors sensacions que bi ha en ista vida. Ixos ratetz de libertat absoluta que tant poco a soben podemos disfrutar. Asinas que malas que s'acerca lo verano, me foto buena parte d'o tiempo mirando as programacions d'os festivals.  Iste yera un d'os primers programas que pensé en fer y dimpués d'o sobrebuen rato que pasemos, regular que bi habrá una segunda parte charrando d'atros festivals. Agora puetz ascuitar-lo pretando lo play d'abaixo, u descargar-te-lo en iste vinclo.



Tanimientres, o primer d'o calendario, y o más gran que nunca he estau ye o Viñarock. Mitico festival que ha feito vinte edicions y que ye referencia festivalera obligatoria. Sobre a XIX edición escribié bell par d'articlos, un a modo de cronica y unatro con consellos. Viñarock ye una chiqueta ciudat de bellas decenas de millars d'habitants, por bell diya y bi ha tanto que recontar que daría ta qualques programas. Con tot y con ixo, Cherardo, Tamara, Carlos y yo prebemos de transmitir una parte de ixa gran borina que se celebra cada anyo en Villarobledo.


Un d'os primers festivals d'o rollo folki qu7e visité, estió lo PIR. Dende aquella primer edición que fue, en Aragüés, fa  más d'una decada, repetié totz os anyos. Mesmo los que treballaba en a hostelería. Mesmo l'anyo que treballé en a Expo con os suyos draconianos horarios. I descubrié muitas mosicas d'os paises pirinencos y esdevenió una d'ixas citas anyals a on que te trobas siempre con amigas con qui compartes pasions, militancias, borinas, ... ¡Quantos bailes m'habrán aguantau as plazas d'Aragües, Chasa, Ansó y Echo! Y quantas capuzadas nos habremos fotiu en as pozas d'a redolada! O festival ye esbafando-se cada vegada más. L'anyo pasau sisiquiá i fue,y iste anyo encara soi pensando-ie. Con tot y con ixo, o PIR ye un festival de referencia, encara que nomás sia por a suya historia. Dabi, Cherardo, Tamara y yo estiemos charrando d'o festival, d'o bueno, d'o malo y d'o regular.

O programa remató con atro d'os festivals obligatorios en o mio calendario. O más choven d'os tres. Esfendemos a tierra, festival imperdible ta l'independentismo aragonés y ta muita atra chent que, encara que no comparta l'independentismo, nos acompanya en muitas d'as suyas luitas medioambientals, culturals, u socials. U simplament quiera estar-se-ie de borina bell par de diyas. D'o festival artiedano, escribié isto fa bell diya, remerando belunas d'as sensacions que tenemos qui tanto queremos iste lugar y iste festival. Antimás, tenié a suerte de poder contar con dos d'as organizadoras d'o festival. Con Armando y Laura estiemos charrando de todas as cosas que se i fan en tasament dos diyas, como o Lipdub que podetz viyer una miqueta más abaixo en iste post.








lunes, 1 de junio de 2015

Esfendemos a tierra (Salindo de l'almario indepe)

Tot lo mundo ye d'una minoría. Lo sepan u no pas. Beluns somos parte de muitas minorías. Pareixería quasi que en colecccionamos. Por unas nos dicen frikis, por atras  decheneraus. Por as mias ideyas politicas, m'han faltau de tantas y tantas formas que tendría pa qualques articlos. En estar parte de qualsiquier minoría, siempre fa firme goyo trobar-te con atras personas que'n fan parte. En un ambient favorable, a on que te puedas expresar, a on que puedas estar tu mesmo sin problemas. Lo que agora le dicen salir de l'almario. En o caso d'a mia identidat politica, que por un regular levo d'amagatons ta escusar-me problemas, bi ha tres diyas que salgo de l'almario y entro en Artieda, en o festival Esfendemos a tierra.

Artieda ya ye más que no un lugar. Ye tot un sinyal de muitas cosas. D'a luita por a dignidat, por a defensa d'o territorio, d'un movimiento choven como pocos lugars en tot lo mundo conoixen,... y ta muitas de nusatras ye ixe puesto a on que nos sentimos en casa siempre. Y tres diyas cada anyada, en a gloria.

Prou que os conciertos, as charradas, as actividatz, etc... que se fan en Esfendemos a tierra son importants. Sin tot ixo no bi habría festival, ye platero. Pero cuento que lo que a todas nos motiva ta ir-ie ye o feito de trobar-te con (quasi) todas as companyeras, vivan a on que vivan y sigan d'a on que sigan, y poder intercambiar ideyas, borinas, propuestas, penas, alegrías, .... Un puesto a on que charrar aragonés u catalán siga una avantalla y no pas un entrepuz u a on que l'adchectivo "nacional" signifique, por defecto, "aragonés" en todas as conversas.

Vivir Esfendemos a tierra, u qualsiquier atra salida de l'almario d'as mias identidatz compartidas por pocas, me fa entender millor por qué a mayoría d'a chent busca estar d'as mayorías. Ixe sentir-te acubillau, ixe estar parte d'a tribu tant ancestral u mesmo evolutivo, ye una sensación calida y aconortadera. Toda una puyada de drogas d'ixas que chita o cerebro en o nuestro cabal sanguinio pa que nos estemos goyosos. Yo tasament puesto disfrutar-lo bella vez a l'anyo, asinas que poder tener-lo diya par d'atro be d'estar grandismo. Cuento que qui ye totz os diyas "parte d'a tribu" tampoco no sabe fer-le aprecio, ni chestionar quan deixa d'estar-ne, que a la fin, siempre te ha de tocar bella vez.

Unatro Esfendemos a tierra s'acerca. Tornaré a bailar, a zorriar, a mantener debatz absurdos u no, dica la maitinada, a viyer a las amigas d'aqui y d'alla, y a fer-ne de nuevas, que siempre se'n troba. A emocionar-me con a resistencia de como un lugarón de bell centenar de personas desafia por cada diya a toda la maquinaria de l'estau y d'as grans interpresas. A conoixer luitas y luitadoras. A pillar capazos en aragonés y catalán. A abrazar-nos y redir-nos. A cocinar, a compartir, a chugar, a cantar dica perder a voz. A estar plena yo mesma por dos diyas y meyo.



domingo, 31 de mayo de 2015

Enreligau en A liedrera

Fa bells siet u ueito anyos Nacho me gritó pa ufrir de fer una sección en o suyo programa de radio, La Enredadera de Radio Topo. Yo tasament conoixeba o programa. Heba estau profe suyo d'aragonés un verano y hebanos coincidiu en un programa de televisión que se fació lo verano de 2007. En ixas envueltas adubiba con tot y le dicié que prou que sí, que quan querese prencipiabanos...

Quan prencipié a escribir iste post creyeba que heba prencipiau más tarde, pero be-te-me que m'he trobau con que en aviento de 2007, ya saliba la sección que deba en l'antigo blog de La Enredadera, asinas que cuento que ixe mesmo agüerro empecipié con L'aragonés ye bien vivo. A sección prebaba de fer conoixer l'actualidat arredol d'a luenga aragonesa. As noticietas de l'aragonés, que gosabanos decir-le.

A sección pasó por tot. De quincenal a mensual. De quasi no aprestar-me-la a fer cosas una miqueta más pinchetas. Tot fendo-lo como buenament podeba. Sobre tot en os primers tiempos, que ixo d'a radio no lo conoixeba guaire. Agora, mirando-me enta dezaga, cuento que lo podría haber feito millor. Aspero que, a lo menos, "L'aragonés ye bien vivo" haiga feito buena honra ta que más chent conoixca l'aragonés, ta que haigan puesto ascuitar-lo de cutio en a radio y ta haber espardiu as convocatorias que caleba.

Antimás d'as noticias de l'aragonés y convocatorias, tamién vagó de fer bella cosa una mica más pincha. Un anyo lo adediquemos a charrar de atras luengas minorizatas. Una en cada programa. Atro metebanos cantas en aragonés de collas que no lo fan servir de cutio. D'ideyas, bi'n heba arrienda, encara que muitas se quedarán t'atra vegada.


En totz istos anyos, Nacho se ocupó de que antimás de un programa de radio, La Enredadera fese comunidat. Asinas, as colaboradoras que ibanos pasando y a chent que asistibanos a tot ixe trapacil de movidas que organizaba de cabo ta quan, nos ibanos fendo una miqueta familia. Tenié a suerte, gracias a lo programa, de conoixer a grans artistas y expertos en os suyos campos. D'ixamplar a mia uellada sobre temas que a soben desconoixeba. Y de poder fer tot ixo dende aintro.

De momentos miticos, bi'n ha habiu arrienda. Tenié a oportunidat d'entrevistar a Anchel Conte en o 10eno cabo d'anyo d'o programa, en un especial gravau en a Plaza d'a Madalena, a on que, sino m'alcuerdo mal s'estrenó la canta que les adedicó o Comando Cucaracha y que escribió Sonero en A Flama. M'esmeliqué con Jota y Encarni de Dadá, imitando a Rabanaque, probablement o millor poeta que bi ha agora mesmo en Zaragoza. Me emocioné con o especial sobre garcholas que se fació fa no guaire, y que esdevinió un d'os millors programas que fació La Enredadera. Sobrebuenos estioron os capazos en o despachet d'a radio con a chent de Vegetal Jam, Antena Dislocada, .... y tantas personas y colectivos que conoixie fendo tiempo antes d'a sección.

Como La Enredadera yera muito más que no un programa de radio, de grans momentos en vivié bells quantos atros difuera d'a radio. As dos visitas ta Nuez, una ta una chenta que se prolargó y atra t'o sobrebuen festival d'EcoNuez. A cursa t'Aguaron a conoixer a Casa d'o Gaiter. U os diyas d'o libro que organizaba la Biblioteca Frida Kahlo. Siempre rodiau de lo millor de lo millor de l'activismo y d'a cultura militante zaragozana.

Remeraré siempre tamién, como no, haber teniu a oportunidat de conoixer a Ruben Vidriera a tiempo de poder disfrutar d'a suya companyía antes que nos deixase ta cutio. Ell replegó a ideya d'a propuesta de que todas as collas de mosica d'Aragón fesen una canta en aragonés y en fació una, "Sobre una chisla de cierzo". Nos conoixiemos de casualidat en a emisora mientres feba a sección. Dimpués quedemos ta treballar sobre a canta, y mesmo prebemos de ir alicatando a atras collas ta que fesen lo mesmo, creyando "A nuestra canta en aragonés" con muita atra chent. Antimás, como buen inquieto que yera, nos trobabanos por toda mena de puestos, manis, actos y movidas. En as XX Chornadas de Nogara teniemos a honor de viyer-le actuar en o Centro Las Armas en un concierto que nunca no ixublidaremos. Ruben nos deixó, pero aprendiemos muito d'a suya rasmia, que nos ne ampró una miqueta.


En una d'as decisions más absurdas que haiga preso Radio Topo, Nacho habrá de deixar La Enredadera iste mayo. O 7 de chunyo ferá la suya despedida en Las Armas. Muitas lo trobaremos a faltar. A luita por ixe mundo millor que todas queremos, lo clamemos como lo clamemos, ha perdiu un altavoz d'as suyas demandas. Nacho prencipia unatro camín a on que asperemos que lo faiga tant bien como en a radio.

"A liedrera" deixa d'emitir-se, pero que no deixa de creixer, pues os vinclos que muitas hemos teixiu gracias a iste programa son de muit mal crebar. Y aprender, como hemos aprendiu, a sumar fuerzas, a superar "recelos", a entender a l'atro y a endrezar ixas sinerchias ent'o bien común, ye qualscosa que no ixublidaremos.

Tot ye temporal, asinas que cuento que bell diya, antes u dimpués, as ondas de Zaragoza tornarán a emplir-se de La Enredadera.


NOTA: Iste post s'escribió as semanas d'o 11 y o 18 de mayo. No se publicó dica o 31 de mayo, entre que s'emitiba o zaguer programa (por agora) de La Enredadera, ta escusar-me susceptibilidatz



Si quiers ascuitar as colaboracions, recuerda que puetz sentir-ne quasi todas en a canal mia de Ivoox. As fotos son todas ampradas d'o blog y os retes socials de La Enredadera.

jueves, 14 de mayo de 2015

No me demandetz que sía queda. De Faktoria Lila

Imachen amprada de
Faktoria Lila
No me cal fer garra comentario a iste sobrebuen articlo de Faktoria Lila que me pasoron. Charra solet

No me demandetz que sía queda
(Publicau orichinalment en castellano en Faktoria Lila)

Porque antesdahiere, tres d'os vuestros asesinoron a las mullers que deciban que quereban, y dos más preboron de fer-lo. Porque me fa miedo de cumplir as estadisticas de violacions y agresions. Porque cobro menos que no vusatros por fer a mesma faina. Porque cudio de valdes a os fillos vuestros, cocino de valdes a vuestra virolla, escosco de valdes l'escusau a on que cagatz y tos cudio de valdes quan sotz malaudos. Porque he aprendiu a no tartir quan charratz, a qüestionar-me quan me qüestionatz, a que ganetz quan decitz a parola más altera.

Porque vusatros no sabetz lo que ye que te faiga miedo d'andar - simplament - por a carrera. Porque no sabetz lo que son as uelladas que te fan fastio dica tener ansias. Porque no entendetz lo que ye sentir o cuerpo incomodo, os uellos pegallosos, dica ulorar as babas, nomás por caminar, vestir, fer una gambada, treballar, - simplament - estar en o cuerpo nuestro.

Porque vusatros no hetz de recatiar o condón. Porque vusatros no sabetz lo que ye que no s'ascuite o tuyo no. Porque vusatros no entendetz que insistir u exichir en o sexo, se pareixe muito a una violación. Proque a vusatros, o nuestro miedo, tos pareixe victimismo, histeria, loqueria, chantache, como minimo, una exacheración. Porque los que no fetz mica d'isto, bellas vegadas lo fetz, pero no queretz creyer-lo. Porque beluns ni lo fetz ni itz a fer-lo, pero no tenetz a valor, a solidaridat - os uegos - de reconoixer y sinyalar a qui lo fan a lo vuestro arredol, de desmarcar-tos d'ells, de sentir vergüenya de chenero.

Porque no podetz negar-me que lo que digo ye cierto. Que a las mullers nos violan, nos matan, nos pagan menos. Que cudiamos más, que sacrificamos más, que tenemos razons ta que nos faigatz miedo.

No podetz reconoixer-me tot ixo, y demandar-me que siga queda. Que no chile, que no m'encarranye, que lo la "faiga", que no m'esfienda, por lo menos.

No podetz decir-me que a metat d'a chent puet estar una menaza y demandar-me que dimpues contine queda. Cambiatz, protestatz, rebelatz-tos contra qui nos oprimen dende o vuestro chenero.

Y dimpués, si queretz, charramos d'os mios niervols.