martes, 8 de mayo de 2018

Xavi Sarrià, lo Viña, una baqueta y una partida de morra

De cada Viñarock te levas bell recuerdo, bella anecdota, bella historieta que no deixas de recontar terne que terne, aburrindo a ixe publico farto d'as tuyas "batalletas". La que teniemos en lo concierto de Xavi Sarrià ye, como poco, curiosa, y una buena enchaquia pa charrar d'o millor concierto d'ista edición.

L'airera bufaba con rasmia. Las viñarockeras nos amontinabanos en la cleta d'entrada a lo recinto. Puntuals. Ya i yeranos un rato antes d'as 16:00, que yera la hora oficial d'ubridura. Por cada minuto que se retardaban, me iba metendo mas niervudo. Los horarios d'o festival son a saber que estrictos y me feba miedo de fer tarde en un concierto que ya me pareixeba masiau curto pa un repertorio potencial de mas de dos decadas. A la fin, a las 16:15 quasi deixoron lo camin ubierto y, atarrantau, corrié ent'os accesos t'o recinto. Pa escusar-nos tiempo, Arale iría dreita t'a barra a pillar bell par de pozals de biera aproveitando la hora feliz, entre que yo pillaba puesto en la primer ringlera.

Quan i entremos, encara yeran prebando soniu con "Amb l'esperança entre les dents". Plegué en la cleta. Me coloqué en lo bell meyo d'o scenario. Lo viento secutiba los altavoces que penchaban d'un tarabidau de fierros, bandiando como campanas, sobre la uellada preocupada de mosicas y tecnicas. Quité la quatribarrada d'a mochila y me l'anyudé en lo maniquiello pa tener-la bien a man. A lo canto mio, una parella con una bandiera de Cantabria. La oficiosa. La buena. Por dezaga, iba apareixendo chent a embute, con mas mielsa que no yo, que no en podeba mas d'emoción.

Obrint Pas ye la colla d'a mia vida, y Xavi Sarrià me pareixe un grandismo escritor. Lo suyo primer disco ha cumpliu con tot lo que en asperaba, asinas que teneba a-saber-las ganas de poder sentir la suya mosica como cal y como se mereixe: en directo. Pa forro de bota, l'orache menazaba con plevidas chusto a ixa hora y no quereba quedar-me sin sentir ni un segundo d'o setlist previsto.

M'abracé a Arale. Companyera d'emocions y conciertos, de vida y vivencias. Brindemos con los pozals de plastico por estar astí, con todas las dificultatz que hebanos teniu. Xavi apareixió por un costau. Con ixe cenyo timidet y d'emoción que siempre fa en entrar en scena. Abaixo ovacions, punyos alto, sinyals revoliando. Alto, las primers cancions d'o nuevo disco. Nuevas caras que conoixer. Xavi refirmó la ripa de versos a l'arreu de "Amb l'esperança entre les dents" con las voces de dos companyers de banda. En pasar dos cancions, tot lo publico ya yeranos de raso embrecaus, acompanyando de chilos, cenyos y bailes las letras d'os himnos que sonaban.

Entre canción y canción, parolas emocionants, y de cabo ta quan emocionadas de Xavi, que como buen poeta, ye tamién un movilizador de sentimientos y ideyas. "Nunca no renunciaremos a las viellas asperanzas, ni a la pasión de vivir sentindo-nos ingubernables". Parolas que se i puet identificar qualsiquier persona que milite en los movimientos socials y politicos d'izquierdas. En una d'ixas pausas, dende lo publico, empecipiemos a chilar "Sempre anirem obrint pas", y pareixe que a lo cantaire le toquemos bell poquet la fibra.

En bell momento devantemos lo sinyal. L'aragonesa con la estrela en lo bell meyo, con ixa horrible pero identificativa linia negra que fa lo contorno. A lo canto nuestro, una moza dició estar uescana y nos presentemos. Dende dezaga, poco tiempo dimpués, apareixió un mozo choven y grandaz, que nos aduyó a puyar lo sinyal, y que s'encertó que yera de Alquezra. Tot quedaba en casa. La mesacha pilló lo sinyal. Lo mesache se la puyó a corderetas. Y la quatribarrada puyó bell metro mas pa saludar a publico y mosicas, y avisar de que astí baixo bi heba aragonesas. Que no todas somos Lambán u Rudi.

Las letras de Xaxi animan a seguir luitando pase lo que pase. A no reblar. "Y sobre las cenisas de tantas redotas, continaremos devantando-nos una, dos, mil vegadas. La nuestra victoria serán las risetas que han de venir". Charran d'os nuestros referents politicos y culturals. Charran d'a chirmandat entre los pueblos, d'o respeto a la pluralidat cultural y lingüistica. Dedicó cancions a Aragón y a atros d'os pueblos que i yeranos presents, prou que sí. A los chovens d'Altsasu, a las victimas d'a violencia masclista, a los presos politicos, a los raperos engarcholaus por cantar. A la nuestra chent.

A metat concierto, plegó la plevida. Espurniando en primeras, y metendo-se fura por cada momento. Las pipas habioron de forrar, a tot meter, los trastes con plasticos. Las mosicas fuyindo como podeban. La ixufrina que feba fació que se chipiase lo scenario bien chipiau. Bien se vale que duró poco, y la colla adubió a tornar. Tornó la mosica, tornó l'alegria, y bell temazo d'o concierto. Con las d'o nuevo disco, se barrachó beluna d'Obrint Pas y mesmo una versión d'o Sarri sarri. Pero como he dito antes, los tiempos d'o Viña son estrictos a-saber-lo y encara que facioron la prebatina y dende abaixo chilabanos aquello de "Una cançoneta y mo n'anem", no les debioron de deixar.

Dende lo scenario empecipió lo reparto de recuerdos. Lo batería aventó una baqueta. Yo yera bien a la tisva, y.... ¡chusto en la mia man!. La pillé a l'aire, bien agazapiada, quan un segundo dimpués unatra man l'agazapió tamién. Yera la d'o mozo d'Alquezra que acababanos de conoixer. Nos miremos con ixa uellada de ¿y agora qué? "¿Qué femos?" nos preguntemos. Los dos decibanos haber-la pillau antes. Soi seguro de que yo la pillé antes, pero hebanos feito pacha y me pareixeba absurdo tricolotiar-nos por ixo. Si hese estau de qualsiquier atro grupo, le'n hese dau sin dubdar, pero yera de Xavi Sarrià. No yera disposau a renunciar-ie de qualsiquier manera. Arredol de nusatras s'heba feito un rolde de chent curiosa por cómo solucionarianos ixe contornillo. "Chugatz-tos-lo a los chinos!" se sintió. "Piedra, papel, estixeras" dició unatro. Son chuegos d'azar. Odio los chuegos d'azar y me pareixen inchustos. Caleba solucionar-lo de bella atra manera, chusta pa los dos.

"¿Sabes chugar a morra" - le pregunté-. "Prou que sí". No calió mas. A tres chuegos. Cada vegada nos rodiaba mas chent. Dimpués, quan lo conté, un amigo m'escribió "No sé qué me sorprende mas, que plegasetz en una solución tant civilizada, u que trobases garra atra persona que sabese chugar a morra en lo Viña". Afortunadament gané. No soi guaire bueno, asinas que me la heba chugau de tot, ya que lo mio rival podeba haber estau un grandismo chugador de morra. La baqueta yera mia, y totz tres, Arale, lo mozo d'Alquezra y yo, marchemos a fer un hordio pa celebrar-lo.

Recuerdos, d'os conciertos de Obrint Pas y Xavi Sarrià, me'n he levau siempre buen trapacil. D'iste, antimás, me'n levo uno fisico, y con historieta. La d'un zaragozano y un semontanés que se chugoron a morra la baqueta d'un mosico valenciano en un festival manchego.

domingo, 6 de mayo de 2018

Abril en aragonés 2018 y lei de luengas. Tierra de barrenaus 4x09

Grabación d'o debat.
(Foto: Cherardo Callejón)
Encara que iste anyo Nogara no fació servir lo lema de Abril en aragonés, la verdat ye que quedó un mes rebutient d'actividatz arredol d'a nuestra luenga. L'aragonés contina vivo, y la chent que amamos y desfendemos ista luenga, no reblamos nunca. Lo programa preba de resumir bell poquet de tot lo viviu en istos diyas.



Empecipio, prou que sí, con las XXV Chornadas d'as luengas d'Aragón, organizadas por Nogara y an que teniemos actividatz bien diferents. Amás d'as charradas (1), una cursa, un recital de poesía, un taste de quesos, una exposición, y un concierto, implioron lo programa d'estianyo. Entrevisté a Dabi Lahiguera, autor de "A fabla de Moncayo", qui nos charró d'o libro suyo con toda la pasión que tenió tamién en la charrada.

Quasi sin tiempo pa alentar, plegó lo Diya d'a Cultura Aragonesa, que se celebró en la Plaza d'o Pilar de Zaragoza. Un diya pleno de bailes, tallers, mosica, .... y an que participé fendo un programa con publico. En ixe programa debatié, con Rubén Ramos y Juan Pablo Martínez, sobre l'aragonés en los diferents estatutos d'autonomía que hemos sufriu, y sobre las tres leis de luengas que s'han feito en Aragón: l'anteprochecto de 2001, que nunca no plegó a estar vichent, y las leis de 2009 y 2013, ista zaguera actualment en vigor. Ixe mesmo maitin, Silvia Cebolla fació un taller de cocina en aragonés, que recuenta en lo programa, dando-me antimás la primicia d'o diya que se presentará lo suyo libro. Si quiers saber-lo, ya sabes qué has de fer.

A l'atro diya se celebraba Sant Chorche, Diya oficial d'Aragón. Un anyo mas lo Paseyo Independencia y la Plaza Aragón acullioron en lo Diya d'o Libro, las paradetas de editorials y librerías presentando-ie las suyas novedatz. Beluna d'ellas en aragonés, prou que sí. Silvia y Dabi charran tamién d'a suya experiencia en la de Transiberiano. Entrevisto tamién a Chuse Raul Usón, editor de Xordica, qui presienta las zaguers novedatz en aragonés d'a suya editorial: Chen de Chistén y Tío Chuaquín.

Asinas que, pocas pero bien movidas, las activistas de l'aragonés hemos teniu un mes con tot fueras d'aburrimiento. Que tot sirva pa continar dando-le aliento a ista luenga!

(1) Sobre dos d'as charradas escribié post: L'asturiano y la finestra d'oportunidat y L'aragonés en Moncayo, y por totz los cabos.



miércoles, 25 de abril de 2018

Valencia, Aragón y los nuestros diyas nacionals

Quan escribo isto se fa 311 anyos d’a redota austracista en la Batalla d’Almansa. Con aquella redota empecipiemos a perder la nuestra independencia. La guerra continaría bell tiempo mas, pero con poco ya a fer. Lo 25 d’abril, aniversario d’ixa redota, las valencianas celebran oficiosament lo suyo diya, recordando ixa calendata. Manimenos, la suya fiesta oficial, lo diya de Valencia, ye lo 9 d’octubre. Valencianas y aragonesas compartimos muita historia, muita identidat y tamién lo mal de tener un diya nacional oficial con significau muit diferent de l’oficioso.

Acabamos en Aragón de celebrar Sant Chorche, lo nuestro "diya nacional oficial". Por tot lo alto. Con un acto en las nuestras Cortes d’alto standing, an que se chunta toda la chent "important" d’o país. En ista ocasión pa ascuitar como lo nuestro vergonyoso president Lambán presumiba de patriotismo espanyol una vegada mas. Con lo socio “aragonesista” mirando-se t’o ciel y chiflando como si la cosa no ise con ells. En las carreras aragonesas, las ciudadanas con lo periodico baixo lo brazo, leyendo las enqüestas que nos dicen lo que cal votar. Ixe diya recordamos las glorias pasadas, ixa aluenyada Edat Media tant convenient pa l’espanyolismo. Tant comoda, en no tener conseqüencias tant claras en lo nuestro present. Tant romantica y heroica, con ixos almugavars portiando las nuestras quatre barras por toda la Mediterrania. Mercamos la zaguer novedat de Corral Lafuente, "que fa libros que de vez que aprendes, pasas un buen rato". Por la tele nomas charran de Sant Jordi y lo diya d’o libro, y lo baturrismo s’encarranya porque Espanya, una vegada mas, no nos fa caso.

Celebramos en Sant Chorche, que a un rei aragonés se le apareixió un martir cristiano que vivió entre los sieglos III y IV. Ista pantasma diz que aduyó a l’exercito de Pedro I a conquerir Uesca a los musulmans. La Reconquista, una vegada mas, como atro d’os mitos espanyols. Lo cristianismo enradigau en la identidat aragonesa.


En lo País Valenciano, lo diya oficial ye lo 9 d’octubre, diya d’a entrada de Chaime I en la ciudat de Valencia. Unatra vegada lo mito d’a Reconquista. En ista ocasión, a lo menos, celebrando bella cosa que sí que pasó. ¿Urbanocentrista? Pues tamién.


L’atro país chirman, lo tercer territorio con que nos chuguemos lo futuro en lo Compromís de Casp, tien lo suyo diya en una calendata bien diferent. L’once de setiembre remeran una redota militar y las suyas conseqüencias. En 1714, fa mas de tres sieglos, las tropas borbonicas entraban en Barcelona dimpués de meses de sitio, y acababan con los zaguers repuis d’a resistencia austracista. Siet anyos antes aragonesas y valencianas hebanos empecipiau a sufrir los Decretos de Conquista (conoixius tamién como Decretos de Nueva Planta). Las catalanas no tardarían guaire a sufrir-los tamién.

Ixa guerra estió probablement la mas important pa los tres territorios. Dimpués d’a Guerra de Sucesión, Aragón, Valencia y Catalunya perdioron la suya independencia y leis “por dreito de conquista”. Iste feito se remera muit bien en Catalunya, con libros, exposicions, etc. por tot, y con lo suyo diya nacional. Una sobrebuena manera de no olvidar la historia ye fer-ne alcordanza por cada anyo.

Valencia y Aragón, tamién perdiemos aquella guerra. Tamién nos quedemos sin fueros. Manimenos los nuestros diyas nacionals no son festivos. Garra institución no celebra cosa ixe diya. Lo 29 de chunyo, diya que se promulgó lo Decreto de Conquista d’Aragón, nomás da nombre a una fundación de CHA, y no se le dedica ni una ringlera en la prensa local. En ixas calendatas las aragonesas somos contando los diyas que falta pa marchar ta Salou.

Las valencianas sí que trigoron lo 25 d’abril, diya d’a Batalla d’Almasa, pa recordar la suya identidat historica y reivindicar-la. Millars de valencianas salen t’a carrera ixe diya en manifestacions que implen las carreras de quatribarradas.

L’equivalent nuestro, sería lo d’atra redota. La de Chuan V de Lanuza, Chusticia d’Aragón, contra l’exercito de Felipe II de Castiella, que tenió como conseqüencia lo suyo asesinato y l’empecipiadura d’a nuestra perdua d’independencia, que remataría en 1707. Lo 20 d’aviento, las soberanistas aragonesas salimos t’as carreras (u no), femos charradas, nos enzorriamos a viyer si conseguimos olvidar tanta redota, … y aguantamos la relativización contina d’a importancia d’o que pasó en aquella rebelión aragonesa.

Los diyas nacionals han de servir pa remerar la nuestra historia, analisar-la, viyer qué conseqüencias tien en lo present, reivindicar-la, y reivindicar-nos como pueblo con una personalidat propia que sobrevive (en parte, lo menos) a pesar de Lambans, Rudis y los suyos complices.

En la mia opinión Sant Chorche no vale pa ixo. Ye un diya esbafau, vuedo de tot, folklorico estando chenerosas. ¿Qué remeramos ixe diya? Como muito, las Cortes de 1461 que decidioron de trigar-lo pa patrón d’Aragón, con garra conseqüencia sobre la población u lo futuro nuestro. Celebrar lo 29 de chunyo, u lo 20 d’aviento ye remerar la nuestra historia. ¿Una historia de redotas? Pues sí. Porque somos un país redotau. Y continaremos estando-ne si desconoixemos la nuestra historia y si seguimos mercando ixe relato que leva a Aragón dende “l’almugavarismo” dica la transición en un peten, sin que pasase cosa en tot ixe tiempo.


Sería tamién bueno, que antimás de recordar la historia d'Aragón, lo fesenos de conchunta con qui nos acompanyó en ixa redota. Conoixendo mas d'a historia de Catalunya y Valencia, nos conoixeremos millor. Trobaremos, paisanos a los tres cantos d'a muga, totz ixos vinclos historicos y culturals que nos unen y achirmanan, y que tanto intrés tienen dende bell sector en trencar terne que terne. 

viernes, 20 de abril de 2018

En leyendo... "Bolivia, desde las voces del pueblo"

"Bolivia, desde las voces del pueblo", de Diego Marín Roig, ye un libro d'entrevistas con diferents personas en Bolivia, an que alportan la suya envista sobre tot lo proceso politico que ha viviu y contina vivindo ixe país. Quan nos miramos enta Latinoamerica y los suyos procesos revolucionarios, a soben surte la pregunta de si ye aplicable parcialment u total a las nuestras realidatz. Katu Arkonada, vasco de naiximiento, boliviano d'adopción, s'explica asinas de bien, en ixe libro, reflexionando sobre la plurinacionalidat d'os estaus, a los dos costaus de l'Atlantico. La entrevista ye de 2015, si fa u no fa, quan lo proceso independentista de Catalunya no yera tant abanzau.

DMR: ¿Creyes que ista concepción d'Estau Plurinacional puet aplicar-se en Europa, y en concreto, en l'Estau espanyol?

KA: Si me preguntas por l'Estau espanyol, te diré que no. No bi ha garra mena de posibilidat de creyar un Estau Plurinacional. Ixe momento historico ya pasó, si ye que existió nunca, pero en qualsiquier caso, dimpués d'os momentos historicos d'imposición que se han viviu sobre las diferents nacions de l'Estau yo, como vasco independentista, la sola cosa que quiero ye independizar-me d'Espanya. No tiengo garra mena d'intención de cosntruyir un prochecto compartiu. Creigo que aquí en Bolivia l'Estau Plurinacional precisament ye la condensación d'o reconoiximiento a las 36 nacions y luengas, pero que sí han construiyiu un prochecto de país. Aqui ye la nación quechua, la nación aimara, la nación guaraní, pero de vez totz se sienten bolivianos. Bi ha una construcción d'una nación boliviana. Yo, que no me siento espanyol, y que la mia identidat ye una posición politica, nunca no voi a poder contruyir un prochecto espanyol. Para cuenta, yo, que me considero militant internacionalista d'izquierdas, considero, como Argala, que los vascos, lo pueblo mas antigo d'Europa, somos nomas vascos y que lo que nos une a los espanyols no ye perteneixer a una mesma nación, sino a una mesma clase. Prou que yo quiero construyir bella mena de prochecto común con los treballadors espanyols, griegos, italianos, alemans, etc. Pero dende la mia propia forma d'Estau, porque practicament la sola manera que tiengo de construyir una sociedat con un horizont socialista ye tener un Estau vasco propio, con soberanía politica y economica. Ya viyemos que hue ni sisquiera la soberanía d'un Estau ye absoluta, pero ye condición sine quan non, ta poder transformar la sociedat. No considero que la qüestión de l'Estau Plurinacional, como estructura, siga posible de trasladar-la ta Europa, u en iste caso ta l'Estau espanyol, no creigo que siga posible, lo que sí ye que tenemos licions arrienda que aprender de lo que ye pasando aquí politicament, primer porque se ye vivindo una etapa d'espulle neoliberal, acumulación por desposesión, que aqui ya la han vivida, alavez, sí tenemos la posibilidat d'aprender, primero como s'han concarau con lo neoliberalismo y, segundo, midas a embute que se son fendo baixo un horizont alternativo a ixa Europa que s'ha feito. Por suerte, aqui nunca no se construyó una socialdemocracia como se construyó en Europa, que vendió Europa. Aqui si tiens la posibilidat de construyir un horizont de zurdas, an que bi ha a saber que elementos, empecipiando por lo debat sobre lo modelo de desembolique, pero continando por viyer atras formas d'un modelo economico plural, pero por atras expresions talment mas chiquetas, pero que tamién se son desembolicando aqui, como pueden estar la construcción d'a participación y lo control social, por eixemplo, an que tamién los propios movimientos, la sociedat civil en cheneral, pero mas que mas los movimientos socials son los que son fiscalizando l'acción d'as institucions, las politicas publicas, etc. Alavez, creigo que realment bi ha muitos elementos an que lo Norte, y en iste caso l'Estau espanyol, y los partius y organizacions tanto espanyolas como vascas que tienen un prochecto d'izquierdas tienen muitismo a aprender y replegar d'o que ye pasando aquí, en Bolivia, y en los procesos de cambio en cheneral.

lunes, 16 de abril de 2018

L'aragonés en Moncayo, y por totz los cabos

Ascuitar a Dabi Lahiguera siempre ye intresant. Si antimás presienta un d'os treballos d'a suya vida, y lo fa con la suya cutiana pasión, no saldrás d'a cambra sin cosas pa pensar-ie. La charrada sobre lo suyo libro "A fabla de Moncayo. Estudio comparativo con a lengua aragonesa", adintro d'as XXV Chornadas d'as luengas d'Aragón, organizadas por Nogara, me deixó qualques reflexions que siempre son de buen fer y que habrían d'estar en los debatz cutianos de qualsiquier aragonés.

Lo radiu conoiximiento popular d'as luengas, ya no nomas de l'aragonés, ye una d'as qüestions que estió present en la charrada en qualques momentos. D'una man, qui s'intresa por l'aragonés no gosa de tener guaires conoiximientos sobre la propia luenga en conchunto. Pa entender la nuestra luenga cal tener una envista bien ampla y no mirar-nos nomas lo momento actual y las variedatz referencials, sino tirar enta zaga historicament y ixamplar lo mapa dica lo sur y mesmo dillá d'as nuestras buegas actuals. S'estudea poco, y yo en soi buen eixemplo, l'aragonés historico y de vez, se desprecia qualsiquier parola u expresión replegada a lo sur d'a buega que cada estudioso u asociación proposa como la "pura".

D'atra man, los conceptos que la mayoría d'a chent tien sobre la esencia y lo funcionamiento d'una luenga son reflexo d'una educación mal chestionada. Bien sia por ignorancia, bien por nacionalismo lingüistico. Lo propio castellano, como bien desfendió Dabi, no s'amuestra con toda la variedat que tien. De feito s'amuestra mirando de correchir qualsiquier forma esbarrada d'a regla fixada. Accentos, lexicos, expresions, chiros, .... d'una parte importantisma d'a comunidat de fablants d'o castellano son refusaus sistematicament. Y, prou que sí, en ixo se incluye las peculiaridatz d'o castellano charrau en Aragón.

Ye curioso, pensando-ie, con que naturalidat asumimos que lo bueno pa una cria ye que aprenda la norma castellana estandar, encara que dimpués charre la suya variedat (lochicament), y cómo nos la pillamos dimpués con papel de fumar si en Echo amostramos una forma propia d'Ansó, u que se perdió fa trenta anyos. Qüestions de prestichio y autoridat d'as luengas, entre atras cosas.

La educación en lo tocant a las luengas, a todas, habría de fer un chiro de tot. No sé cómo serán las cosas agora. Por lo que tiengo entendiu continan si fa u no fa como quan yo yera mocet. Y en aquellas envueltas, de tot isto que veigo, leigo y ascuito agora, brenca.

Una d'as orichinalidatz d'o libro ye l'uso de metodos matematicos y estadisticos pa refirmar las suyas aseveracions. Lo que s'agradeixe. No ye una cosa realment orichinal, pues ye aplicada de cutio en atras obras lingüisticas. Manimenos creigo que ye un d'os primers (sino lo primer) treballo sobre l'aragonés an que se fa servir istas ferramientas. A lo menos de manera tant funda. Una vegada mas, Dabi creba ista buega, tant horrible como imachinaria, entre sciencias y letras. Una separación que nos fican en lo tozuelo dende chiquetas y que a muitas nos privoron de poder estudiar seguntes qué cosas en seguntes qué etapas d'a nuestra educación. La ultraespecialización nos leva a un analfabetismo practico en la mayoria de materias y habría de refusar-se por qualsiquier sociedat que quiera abanzar tecnolochicament y social.

Las personas que hue charramos aragonés, lo haigamos aprendiu de casa u d'adultas, femos parte d'una comunidat lingüistica con una historia y un territorio. Responsabilidat nuestra ye conoixer todas dos lo millor posible pa poder tener una envista de tot lo conchunto que formamos. Obras como "A fabla de Moncayo" y charradas como la que fació Dabi en istas chornadas aduyan, y muito, a fer ixo posible.

Si i faltetz, podetz sentir la charrada mas abaixo, y mercar lo libro en iste vinclo.



miércoles, 11 de abril de 2018

L'asturiano y la finestra d'oportunidat

"¡Cómo somos las aragonesas! ¡Siempre tricolotiando-nos! No femos aprecio a lo nuestro y lo deixamos perder. ¿Y fablilandia? ¿Qué me'n decitz? Siempre desunius, pleitiando por fateras. ¡Ai, que desgracia nos ha traito la historia!"

Tot iste penar tant cutiano, sin deixar d'estar verdat, ye común a muitos d'os pueblos colonizaus y a las comunidatz lingüistica minorizadas como podemos estar l'aragonesa y l'asturiana. Cada vegada que leigo bell texto u siento bella charrada sobre los procesos de redignificación, normalización, normativización, etc... d'una luenga minorizada, me trobo con exactament los mesmos problemas que tenemos en l'aragonés. Punto por agulla. Los argumentos contra las nuestras luengas son los mesmos: que son inventos u conchuntos de dialectos sin unidat lingüistica, que no sirven pa lo mundo moderno, que dividen a la sociedat, que "aquí nunca no s'ha charrau asinas", que se quier crebar Espanya, etc. 

Cada chiqueta conquista cuesta arrienda, y cada chiquet logro ye celebrau por los movimientos en desfensa d'as luengas como una gran victoria sin parar cuenta a soben d'o facil recular que tien qualsiquier paso entabant que faigamos.

La oficialidat ye una d'as reivindicacions d'os movimientos en desfensa d'as luengas. Una d'as mas basicas, ya que suposa lo simple reconoiximiento d'a realidat lingüistica y d'os suyos usuarios como personas con dreitos plenos. En Asturias ista oficialidat podría plegar antes de no acabar la lechislatura y por ixo, l'Asociación Cultural Nogara convidó a la Xunta pola defensa de la llingua asturiana a las suyas XXV Chornadas d'as luengas d'Aragón. En la charrada, Xulian explicó como heba estau lo camín dica plegar en ixa posibilidat que s'ubre en lo suyo país pa conseguir la oficialidat.

Una d'as cosas que repitió qualques vegadas estió que caleba aprofitar la oportunidat que teneban. Gracias a un chiro en la opinión d'o PSOE, iste partiu heba decidiu desfender la oficialidat de l'asturiano. Dende ixe cambio, la suma con Podemos y IU en lo suyo parlamento daba pa aprebar un cambio lechislativo que reconoixese la oficialidat d'a luenga. Encara ye muit dificil, ya que s'acercan eleccions y ya sabemos que dengún no quiere meter en marcha midas polemicas. Y muito menos un PSOE que siempre s'ha amostrau a saber que cagoso quanto a los temas lingüisticos. Antimás, y como bien sabemos por lo nuestro país, lo facherío aproveita qualsiquier abance en toponimia, u en politicas lingüisticas municipals, pa fer paralelismos absurdos con la situación en Catalunya, y clamar de tot a la chent que desfiende los dreitos lingüisticos.

Si a cada cosa que contaba Xulian, pensaba en lo paralelismo con la nuestra luenga y la situación politica, no podeba estar menos cada vegada que charraba d'aproveitar la oportunidat. Explicó, con muita razón en la mia opinión, que en la siguient lechislatura yera mas que probable que l'aritmetica parlamentaria no permitise fer oficial l'asturiano. En qualsiquier caso, si lo permitiba, lo treballo ya sería feito. Asinas que no bi heba garra enchaquia pa no fer ixe debat ya, y aprebar-lo antes con antes.

En Aragón, los partius que se presentoron con la derogación d'a lei d'o LAPAPYP en lo suyo programa electoral (PSOE, Podemos, CHA y IU) suman mayoría. La suman dende lo primer diya de lechislatura y han aprebau arrienda leis de conchunta sin garra problema. Manimenos, en lo tocant a la politica lingüistica, PSOE ha decidiu dar-le-ne de tot a CHA, con l'aprebación de facto de Podemos y IU, que no s'amuestran guaire intresaus en iste tema. S'han feito abances en educación u toponimia, por eixemplo. Tamién mas d'una zancochada como lo d'a prebatina de grafía. Pero probablement lo pior que s'ha feito, u millor dito, que no s'ha feito, en istos mas de dos anyos, ye no derogar la lei d'o LAPAPYP y mesmo empecipiar a desarrollar-la, en puntos tant importants como l'autoridat lingüistica. En un fallo que, en la mia opinión, nos podemos planyer durant decadas. Sisquiá m'entivoque, que lo foi a ormino.

Cal que no, pero talment que la siguient lechislatura tornemos a tener prous diputadas a favor de derogar la lei de luengas. Mesmo talment d'abanzar ent'a oficialidat. Lo que no podemos permitir, gubierne qui gubierne y tiengamos la composición parlamentaria que tiengamos, ye que lo debat recule y nos aconhortemos con las micazas d'os nuestros dreitos lingüisticos. Ya hemos malfurriau un tiempo precioso. Que no torne a pasar.

Los problemas d'as luengas minorizadas son los mesmos en quasi todas las comunidatz lingüisticas. Aprendamos d'as vecinas, d'os suyos exitos y fracasos, y apliquemos las solucions a la nuestra luenga y lo nuestro país.

La charrada la puetz sentir aqui:



domingo, 8 de abril de 2018

Premios d'a mosica aragonesa 2018. Tierra de barrenaus 4x08

Un anyo mas, iste 6 de marzo s'entregoron los Premios d'a mosica aragonesa. Y con lo bien que nos lo pasemos l'anyo pasau, tornemos a estar en la gala, pa viyer-la, admirar-la, criticar-la y, a la fin, fer-ne cronica y opinar d'o que i viyemos. Sin tener ni ideya, prou que sí, ya que ixo pareixe estar l'estilo d'istos zaguers anyos.



La gala entregó decinueu premios en tasament dos horas de durada, asinas que fue a tot meter. Entre los premiaus, Sho Hai, Maria Jose Hernández, Lady Banana, Kleejos Band, Vegetal Jam, La Ronda de Boltaña, y muitas atras artistas y profesionals que treballan pa fer-nos la vida muito mas bonica. En ixas dos horas, como ye normal, bi habió de tot. Emoción, risas, bell momento vergonyoso, glamour, reivindicación, ... De tot ello, prebamos de dar-ne treslada Dabi, Ruben y yo mesmo en poco mas de dos horas de programa.

No contemos con la presencia d'Arale, que ye estudiando, pero que somos seguros de que tornará a estar present a l'atro anyo. Si no hetz visto la gala encara, ya tardatz. Ye un d'os momentos mas importants pa la mosica aragonesa de tot l'anyo. Y si la hetz vista, ascuitatz-tos lo programa y deixatz la vuestra opinión en los comentarios.

Dende iste blog, quiero agradeixer, ¡como no!, toda la fayenada de la chent d'Aragón musical, que consigue fer una gala tant digna como la d'os Premios d'a Mosica Aragonesa y que antimás fa que por bell diya, se charre en las noticias y depeixas d'as mosicas aragonesas, tant inchustament ixublidadas a soben.