jueves, 9 de noviembre de 2017

Vivir con miedo a l'Heraldo

Fa bell dia, Heraldo daba la noticia d'o curset d'iniciación a l'aragonés que ha organizau la Oficina de Luenga Aragonesa d'o Concello de Zaragoza. La noticia s'ixemenó por los retes de camín, y empliba las mias cronolochias. Lo curso, antimás, ye estando un exito dende lo primer momento, apuntando-se-ie muita mas chent que no se pensaban los organizadors. Como tot, tien lo suyo costau fosco, y poco dimpués d'arribar-me la noticia, las mias amistatz, fisicas y virtuals, m'alertaban d'os comentarios que apareixeban debaixo. Beluns en contra d'iste timido primer trango d'a OLAZ.

Tiempo dimpués, en una de tantas pleitinas d'as que tiengo por los debantditos retes, un compa me deciba que no yera tiempo de cambiar la lei de luengas por la posible alarma de l'Heraldo y me meteba d'eixemplo la noticia que comento, y a los suyos comentaristas.

No ye nuevo, lo de dar-le a lo panfletet muitas mas importancia que no en tien. De muito mas choven, facié parte de Chobenalla y de Chunta Aragonesista. Vivié muit intensament la mia militancia en todas dos organizacions, y "toqué muitos palos". Podié conoixer y compartir debatz con muito cargo publico. Y bien a soben, les sentiba ixe mesmo miedo a l'Heraldo. Lo que, antes de l'asembleya, en lo bar, u en conversa privada, yeran midas inaplazables, importantismas, y alazetz de l'aragonesismo, esdeveniban de camin d'imposible implementar "por lo que dirá l'Heraldo". Ixuplidando que la puyada de votos, diputaus y refirme social tant important que heba experimentau CHA y l'aragonesismo, s'heban dau con un Heraldo firme hostil. ¿Heba cambiau la importancia de l'Heraldo? ¿Heba cambiau la suya envista? ¿Yera una enchaquia ta no fer cosas porque no quereban sentir como les criticaban?

Anyos dimpués la historia contina. Contino viyendo muitas actitutz asinas en politicas de hue, que apedecan las suyas ideyas, por ixe miedo. Pero por lo que veigo tamién existe en las bases de l'activismo. Ye un miedo que cal vencer, u sino, lo tendremos tot perdiu. Hue daré dos razons.

La primer ye etica. No podemos permitir que un diario con una ideyolochía tant reaccionaria siga qui dicte por a on ha d'ir la politica en Aragón. No implantar politicas, u deixar de fer actos, por miedo a la columna / enciclica de Fatás, ye permitir que Fatás y la suya clica de fachas nos digan qué podemos y qué no podemos fer.
 
U mesmo pior: los comentaristas.Istos mereixen un parentesi. ¿Quantas d'as personas que me leyetz fetz comentarios a ormino en Heraldo? ¿Y en qualsiquier atro medio? La mayoría d'a chent no puet permitir-se estar tot lo diya dando mal por los comentarios d'os periodicos. Sisquiera leyer-los. Qui escribe, alavez, en ixos comentarios? Belun lo femos de cabo ta quan, como ye lo mio caso, quan bell tema nos intresa muito, u queremos deixar constancia de que existen atras envistas. Atros, lo fan por la gran cantidat de tiempo libre que tienen. Chubilaus, en un gran porcentache, que ya sabemos la distribución de voto que tienen. Y no son pocos qui lo fan por militancia politica, mesmo como parte d'o suyo treballo (remunerau) politico. ¿U creyetz que las treballadoras d'os partius politicos no son una parte important d'os comentaristas d'os medios de comunicación? Tos puedo guarenciar que no ye conspiranoia, por que isto ye qualcosa que sé perfectament que se fa, y que sisquiera me pareixe mal.

Si permitimos que los amos de l'Heraldo, quatro chubilaus, y bell liberau politico nos digan qué politicas son permitidas les damos tot lo poder. Sin pasar por eleccions, sin refirme popular, sin cosa. Nomas por lo poder mediatico que tienen. U millor dito que les damos.

Ixa precisament ye la segunda razón. Damos a l'Heraldo una importancia que ya no tien. No ye lo solo periodico en Aragón. Bi'n ha mas y, encara que tampoco no son tant diferents, en bella qüestión sí que podemos acubillar-nos en atras fuellas. La plegada d'internet ha ubierto muito mas l'abanico y, antimás d'as versions electronicas de Heraldo y El Periodico, medios como Eldiario.es ya tienen una important sección aragonesa. Ixo sin contar con medios libres como Arainfo, por cada diya mas leyius. De verdat continatz pensando que lo pueblo aragonés se informa mayoritariament por Heraldo? Cada vegada son menos las personas que lo leyen. Y por cada diya mas viellas de media. Ya ni te digo las que se leyen los comentarios. La información en papel ye agora mesmo en las tres pedretas.

Faigamos cuentas esmachinarias. Pensemos en lo total d'a población aragonesa. D'ixas personas, no todas s'informan de l'actualidat. D'as que s'informan, bi'n ha que nomas lo fan por TV y/u radio. Lo de leyer, ya se sabe que, en haber de fer un chiquet esfuerzo, ya cuesta a muitas. D'as que se informan por medios escritos, hemos de descontar a todas las que lo fan en medios nomas dichitals. Nos queda la parte d'a población que lo fa en papel, que ye muit poqueta, y las que, d'entre totz os medios dichitals, triguen Heraldo, que no se caracteriza por la gran calidat d'a suya web precisament. Tamién cal sacar d'ixa cuenta a toda la chent que, encara que leiga lo panfleto, lo faiga con esprito critico u simplament, como ye lo mio caso, ta saber "que piensa l'enemigo". Qué nos queda? Los que ya votan a la dreita. Los que continarían votando a Azcón, Beamonte y Rajoy, encara que invocasen a Cthulhu ta que se minchase a totz los primochenitos espanyols.

Alavez qué miedo bi ha? Qué puet fer l'Heraldo? Alticamar a los suyos? Ixo lo fan La Razón, ABC, 13TV, ... y en zagueras mesmo El País y la SER. L'Heraldo, y la suya horda, te va a criticar igual tanto si fas un curset en los Centros Civicos de Zaragoza, como si modificas de punta ta coda la Lei de Luengas ta guarenciar los dreitos lingüisticos d'as comunidatz aragonesofona y catalanofona d'Aragón. Asinas que, como nos van a criticar igual, faigamos lo que cal fer, tiengamos claras las ideyas, y cambiemos lo miedo de bando. Que a lo panfletet no se l'ocurra tornar a insinuar que "l'aragonés son paroletas de l'espanyol" sin que todas las institucions en saquen la suya publicidat, por eixemplo.

lunes, 6 de noviembre de 2017

Tierra de barrenaus 4x02. Bolivia, Mullers y cordials y Esfendemos as luengas

Con l'agorrada ya encetada, plega lo nuevo Tierra de barrenaus radio, pleno d'iniciativas feitas por aragonesofablants. Que no se diga que nos quedamos quietas ni un minuto! 

Empecipia iste nuevo programa con la entrevista a Diego Marín Roig, autor d'o libro "Bolivia desde las voces del pueblo", una replega d'entrevistas feitas a diferents activistas de toda mena en Bolivia en 2014. Un libro pleno de reflexions sobre los procesos d'empoderamiento popular, la soberanía, las contradiccions d'a izquierda y muitas cosas mas. En un momento an que en Europa no acabamos de trobar garra alternativa con prou rasmia como ta ganar-le lo chuego a lo neoliberalismo, talment calga chirar-se ta Latinoamerica ta mirar las leccions que nos dan diya par d'atro.

Muller y cordials, lo fanzine feminista somarda en aragonés, torna t'as carreras, y me fan la honor de pasar-se por lo programa a charrar d'o fanzine, d'os suyos contenius, de feminismo, de l'aragonés, ... y lo fan, como siempre, con la suya somardería y humor. Un fanzine imprescindible que todas trobabanos a faltar. 

La tercer entrevista ye con Chuserra de Esfendemos as luengas. Una iniciativa que denuncia los malos tractos que sufre l'aragonés por cada diya en medios de comunicación, y en las politicas publicas. Situacions que a soben pasan d'amagatons por los medios, pero que Esfendemos as luengas i mete lo foco, ta analisar ixe nacionalismo lingüistico banal tant cutiano. Femos un repaso d'a suya faina y reflexionamos bell poquet sobre la situación de l'aragonés.



Y antimás, resenyo lo nuevo disco de Los Draps, contina lo concurso que quedó desierto en l'anterior programa, y muita buena mosica. Qué mas puetz demandar?  Pues una videofatera ta anunciar-lo, por qué no?



Ascuita-lo u descarga-te-lo dende punchando en iste vinclo.

viernes, 3 de noviembre de 2017

En ascuitando... Renaixem, de Xavi Sarrià

S'ha encertau que lo disco de Xavi Sarrià, cantaire d'Obrint Pas, va editar-se lo mes de setiembre. Malas que salió, prou que va baixar-me-lo y ficar-me-lo en lo MP3 pa escuitar-me-lo terne que terne, como foi con todas ixas mosicas que entrarían en la banda sonora d'a mia vida. Pero antimás, setiembre de 2017 ha esdeveniu un mes muit intenso politicament y personal. Lo suyo disco L'esperança entre les dents, lo va mercar un 30 de setiembre, la vispra d'o refererendum, en la botiga Partisano de Barcelona. Lo mesmo 1 d'octubre, en la gara d'o tren que me levaba de Barcelona ta Zaragoza, entre que ordenaba los mios pensamientos y sentimientos por tot lo que yera pasando arredol de yo, Xavi Sarrià sonaba en lo MP3. 

En totz istos diyas, lo disco s'ha iu fendo parte d'a mia vida, con ixas letras tant plenas de optimismo y luita que ya escribiba en Obrint Pas. Ista, la traducié ta lo especial de Tierra de barrenaus que facié sobre lo Proceso independentista de Catalunya, y aquí la tenetz. 

Renaixemos:
Renaixemos de la luz de l’albada
y lo sol que nos crema cada diya
l’instinto d’a fieras feroches
lo vuelo d’os muixons
las furas olas.
Renaixemos de creyer en nusatros
d’as radices que sostienen los arbols
La leyenda d’una resistencia que nunca no vencerán
Renaixemos de l’antiga sabiduría
d’as mans que treballan la siembra
Renaixemos d’a tuya calida riseta
l’audacia de sentir-nos libres
Fillos de l’augua, la tierra y lo fuego
renaixemos con tu
y con tu venceremos
Renaixemos d’as tardadas royas
en las carreras d’a nuestra nineza
L’alegría humilde en las caras
la emoción cantada con la voz trencada
Renaixemos d’as chestas d’o pueblo
celebradas con ploros y abrazadas
La polideza de vivir la vida
sin reblar
Renaixemos de todas las feridas
escritas en las piels mestizas
Renaixemos d’a perseverancia
de luitar con la viella asperanza
Fillos de l’augua, la tierra y lo fuego
renaixemos con tu
y con tu venceremos
Renaixemos d’o ciel cubierto d’estrelas
la luna grisa entre las brancas
Lo viento que se leva los miedos
la clamada salvache, la rumor d’o bosque
Renaixemos d’os nuestros orichens
Las parolas que mantenemos vivas
Los versos que recuentan la historia
d’un antigo legau
Renaixemos d’as guerras que se libran
en las vals foscas d’as nuestras vidas
Renaixemos de todas las redotas
Si hemos cayiu, nos devantaremos mil vegadas
Fillos de l’augua, la tierra y lo fuego
renaixemos con tu
y con tu venceremos


miércoles, 25 de octubre de 2017

Racionalizando l'independentismo

Si a los conflictos nacionals de qualsiquier mena les sacamos todas la pasión y la parte identitaria, talment podamos plegar en solucions d’una manera civilizada, que ye como s’habrían de fer las cosas en lo sieglo XXI. Sé que ye dificil, en haber-ie qüestions identitarias y simbolicas, y pa solucionar ixas qüestions caldrá atras solucions. De feito tamién caldrá que la solución a los problemas racionals (por decir-les de bella traza) pase por la solución d’os problemas identitarios y simbolicos. Pero pa ixo, primer cal conoixer-nos

Qué quiere un independentista?
Un independentista no ye necesariament nacionalista. L’independentismo, por definición, postula un estau propio pa un territorio que no en tien. No lo fa, necesariament, por una pretendida superioridat cultural (ixo sí que ye nacionalismo), ni por odio a l’atro, ni por no querer charrar la luenga colonial, … cadaun lo fa por qüestions diferents. Bi’n ha que son indepes por qüestions identitarias, bi’n ha que por economicas, y bi’n habrá de tot. Mesmo belun que por una simpla moda. Pero lo que los une a todas, y concretament en lo caso catalán ye evident, ye la voluntat de tener un estau propio.

Podríanos simplificar una definición d’estau como un conchunto de institucions y poders que organiza lechislativament la vida d’o pueblo que se suposa que represienta. Ye decir, basicament, ye un espacio lechislativo. Lo que distingue a los ciudadans espanyols d’os franceses, ye que se richen por leis diferents. Lo que se pretende en creyar un nuevo estau, si olvidamos por un momento la qüesitons identitarias y simbolicas, ye ixo: tener un tarabidau lechislativo diferent. Y independient, en la mida en que lo son los estaus d’o sieglo XXI. Ixo, y ni mas ni menos que ixo.

A la fin, tot ye un problema de legalidatz. Pa tanto ye ixo?

La identidat nacional
La identidat nacional ye propia. Como todas las identidatz individuals y colectivas. “Lo que mete en lo DNI” ye la CIUDADANÍA. Yo soi ciudadano espanyol, prou que sí, porque son las suyas leis las que he de cumplir. Pero la mia identidat nacional no ye espanyola. Yo no soi espanyol, porque no siento que la espanyolidat siga parte d’a mia identidat personal. Ye una opción personal y no ye tant dificil d’entender.

Te lo explico, amiga espanyola. Tú yes espanyola. Te sientes espanyola. Tremolas quan gana la selección en bell esporte, t’encanta la suya luenga universal charrada por chococientos millons d’humanos, y todas ixas cosas. Si marchases a vivir difuera (u quan has marchau a vivir difuera), has continau estando espanyola, ¿no?. Mesmo si t’heses de cambiar legalmente de nacionalidat, continarías estando espanyola. Empadronar-te en Düsseldorf no te faría deixar de celebrar las victorias de La Roja. A que no? Lo puesto an que naixes tampoco no ye determinant pa cosa. Emilio Aragón, u Alaska son espanyols y muito espanyols, a qué sí? L’uno naixió de Cuba, y l’atra de Mexico.

La identidat nacional ye qualcosa intima, sentida por una nomas, y que dengún no puet imposar a atro. Por muito que me digas que soi espanyol, ixo será una qüestion legal, no pas identitaria. Ciudadanía ye en l’ambito d’o legal. Nacionalidat en lo sentimental y identitario. Ye important saber distinguir-lo. Y respetar-lo.

Pa qué un estau propio?
Juan Carlos Moreno Cabrera feba un simil charrando d’as luengas y las normas cultas. Ell deciba que a una luenga no le cal, en primeras, una norma culta, ni autoridat lingüistica, ni sisquiera grafía común. Igual como a las personas, ta sobrevivir, no nos cal, en primeras, ropa. Podemos ir espulladas. Pero en las sociedatz que vivimos, a la chent le cal portiar ropa la mayoría d’o tiempo, y a las luengas les cal estandars, autoridatz y grafías ta poder sobrevivir. A las culturas y luengas minoritarias, a las nacions sin estau propio nos pasa qualcosa pareixida. Si se respetasen los mios dreitos, la mia identidat, luenga y cultura, probablement no sería demandando un estau propio que las protechese. Si Aragón no fuese tractau sistematicament como una colonia d’an que sacar recursos, talment creyese mas en ixe teorico “cafe pa totz”. Pero como ixo, ni pasa, ni pasará, mientras Espanya siga Espanya, nos cal un estau propio. No pa refusar atras culturas, identidatz u luengas, sino pa que qui no somos en las hechemonicas, tamién podamos exercer los nuestros dreitos y vivir las nuestras identidatz con normalidat.

Talment caldria desapasionar lo discurso independentista, como de feito se ye fendo en una ampla parte de l’independentismo moderno. Tot iste renombramiento d’as nuestras ideyolochías como “empoderamientos”, “soberanías”, y atras, cuento que va precisament en ixa linia. Lo identitario, simbolico y emocional ye important, prou que sí, pero ye mas important explicar qué ye lo que queremos y por qué. Vulcar tot lo discurso espanyolista dende lo politico, y no pas dende lo simbolico. Desfender la viabilidat d’as nuestras propuestas socials, politicas y economicas.

Bi ha dos grupos de personas con que tenemos firme faina en iste sentiu d’haber-nos d’explicar-nos bien. La una son todas ixas que, sin estar especialment espanyolistas, en istos diyas s’han alticamau y mesmo han penchau la estanquera en lo balcón. Sí, n’i hai. Ye dificil y cal paciencia a-saber-la, pero tenemos argumentos arrienda pa explicar-les las mentiras que les son contando y, sobre tot, que bi ha un prochecto alternativo y inclusivo con todas las identidatz, siempre que respeten a la resta.

L’atro, ixos suposadament internacionalistas, que meten como problemas iguals a l’independentismo catalán (sin diferenciar CUP de JxS, por eixemplo), y a l’espanyolismo que ocupó policialment Catalunya. Mesmo muitas d’istas personas tienen una formación politica prou gran y, manimenos, no aduben a entender lo que bi ha dezaga d’un y atro movimiento politico. D’istos, en he conoixiu qualques y, quan les n’explicas, a lo menos les fas reflexionar bell poquet. Conoixer-nos y ascuitar-nos con respeto, siempre ye bueno.

Los independentismos y las independentistas somos probablement las que demandamos una democracia mas radical. Hemos treballau mas que garra atro movimiento politico los conceptos de soberanía y identidat, que serán vitals en los desarrollos politicos d’o que queda de sieglo. Tenemos un marco teorico inmillorable, an que hemos superau muitas d’as nuestras contradiccions historicas. Agora nos cal saber explicar-lo y ixemenar-lo, dende envistas purament racionals pa, sino conseguir una masa critica que crebe con lo sistema, lo menos sí fer cayer las resistencias entre las nuestras aliadas potencials

miércoles, 18 de octubre de 2017

Lo TSJA y las suyas barrenadas sentencias

Aquello d'a división de poders, fa muito tiempo que no se lo creye dengún. Pero bi ha vegadas que ye tant evident, que se disimula tant poco, que fa sangre... En lo nuestro caso, lo Tribunal Superior de Justicia de Aragón, ye un eixemplo penible de como lo poder chudicial treballa pa una ideyolochía.

Siempre me ha preocupau, y habría de preocupar-nos a todas, que lo poder chudicial siga tant mayoritariament en mans d'a dreita. Y d'a pior dreita, muit a soben. Nomas cal fer-se una gambadeta por la facultat de dreito ta parar cuenta de por a on alienta politicament la mayoría d'os futuros advogaus y chueces. Admiro fundament a toda la chent d'izquierdas radicals que s'han habiu de fer los x anyos de carrera compartindo aularios con ixa clica.

Pero como una d'as millors armas contra la suya terror ye la nuestra humor, pensé de adedicar-les ista primera historia barrenada. En la memoria, guardaba beluna d'as suyas barrenadas sentencias, pero una busca en Google, me'n dio quantas mas. Asinas que, pa qui le faiga honra, aqui va l'audio d'a Historia barrenada, y vinclos a cadauna d'as noticias que se i charra. Que faiga buen prebo, y paratz cuenta, porque si bell diya tenetz un chuicio, puet que acabetz en iste barrenau tribunal!



L'aragonés en lo Curriculo de primaria

Las bicis no podrán ir por plazas y peatonals


Lo 010 se queda sin municipalizar

Averly a cascar-la

Hora y meya de relichión en primaria

martes, 3 de octubre de 2017

Tierra de barrenaus 4x01.Turismofobia, lupos, l'aragonés y discos que te cal

Empecipia una nueva temporada. Pleno de ganas de fer nuevas cosas, d'ixoriar lo programa, y de contar con la vuestra participación. Millor, aspero, tamién tecnicament, ya que me voi fendo a maniar los trastes d'a radio y a fer grabacions. Cuento que se empecipiará a notar la experiencia.

Pa iste primer programa, femos una uellada a los temas rusients d'o verano. Empecipiamos con la clamada "turismofobia", de man de Chorche, un aragonés emigrau a Barcelona, que la vive en primer persona. Tamara nos charrará d'o lupo de Monegros, que tanto ha espantau a los ganaders d'asti, y que tanto mal i han dau en la prensa, y con tant pocos argumentos scientificos.

L'aragonés será present en lo programa como obchecto, amás de como vehiculo. Asinas, con Mario charro d'os nuevos cursos de Nogara pa 2017/2018, pa que tos quede clara qualsiquier dubda que tiengatz. Y tamién de Nogara, Cherardo nos traye una exclusiva: Lo nuevo disco "O zaguer chilo" que arrocla a vinte bandas fendo mosica en aragonés. Pa celebrar-lo tamién he teniu la honor de tener en directo a Krevi Solenco, que se fació bell par de temas en lo programa.

Y antimás, la nueva falca, una nueva sección, clamada "Historias barrenadas", an que charro d'o Tribunal Superior de Justicia de Aragón, lo disco nuevo de Jah'sta, y un concurso.... Qué mas podetz demandar? Pues regular que muitas cosas! Asinas que charratz por ixa boqueta, mientras encara nos lo permiten...

Asperto que tos faiga goyo!







miércoles, 27 de septiembre de 2017

Lo proceso d'independencia catalán. Tierra de barrenaus especial

Nunca no he planteyau lo programa de radio como un espiello de l'actualidat. En l'orichen sisquiera quereba emitir en FM, sino fer nomas un podcast. Pero, ai!, cosas d'a vida, a la fin soi fendo radio, u qualcosa pareixida, y pa forro de bota, me foi un directo.

Que Catalunya ye un tema que m'apasiona no ye garra secreto. Lo que somos vivindo en istos diyas ye una baruca y de vez me fa trobar-me con contradiccions, pasions miedos, debatz y emocions a cada paso. La escalada violenta protagonizada por l'estau talment fuese asperable, pero sincerament no creyeba que plegase ni tant luego, ni tant fura. Y lo que nos queda por viyer. Asinas que, dimpués de tot lo que pasó ixe 20 de setiembre, y de los feito que han iu a l'arreu dende alavez, me viyé quasi en la obligación moral de fer un Tierra de barrenaus radio sobre lo clamau "procés".

Lorient, de Podemos, Daniel, de Puyalon, Laura de Purna y lo periodista Chorche, nos dan a Arale, a yo y a todas vusatras la suya envista y opinions sobre iste afer. Bi convidé a muita mas chent, pero en istos diyas imos todas bien aqueferadas, y en estar un directo, tot se fa mas dificil.

Aspero que sirva iste programa ta que la chent que lo ascuite entienda una mica millor tot lo que ye pasando en Catalunya, i piense bell poquet, y que las que somos por lo dreito a l'autodeterminación y por la simpla democracia, tiengamos bellas quantas voces mas que sentir, en un momento comunicativo muit dificil.

Lo podetz sentir en la barra d'abaixo, u descargar-tos-lo dende aqui.